11. sandhisitasitarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana sandhisitAsitAsitarogapratiShedhAdhyAyaH||11|| (2-3) · Śloka 3

అస్మాదనంతరం సంధిసితాసితరోగప్రతిషేధ ఉచ్యతే అథాతః సంధిసితాసితరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| )||3||

స0-ప్రతిషిధ్యతే నిరాక్రియతే చికిత్స్యత ఇతి ప్రతిషేధః,-చికిత్సా| శేషం పూర్వవత్|

Adhikarana upanAhe bhedanalekhanAdi (1-2) · Śloka 2

జలాస్రావకఫాస్రావయోరసాధ్యత్వాదుపనాహచికిత్సామాహ ఉపనాహం భిషక్ స్విన్నం భిన్నం వ్రీహిముఖేన చ| లేఖయేన్మండలాగ్రేణ తతశ్చ ప్రతిసారయేత్||1|| పిప్పలీక్షౌద్రసింధూత్థైర్బధ్నీయాత్పూర్వవత్తతః| పటోలపత్రామలకక్వాథేనాశ్చ్యోతయేచ్చ తం||2||

స0-వైద్యో మండలాగ్రేణోపనాహం సంధిరోగం లేఖయేత్| కింభూతం ? స్విన్నం వర్త్మరోగప్రతిషేధోక్తేన ప్రకారేణ పోటలికయోష్ణోదకప్లుతయేతి| తథా వ్రీహిముఖేన భిన్నం| తతః పిప్పల్యాదిభిః ప్రతిసారయేత్| [ తతః-] అనంతరం, పూర్వవత్-ప్రక్షాల్యోష్ణేన వారిణా ఘృతేన సిక్తమభ్యక్తం మధుసర్పిషా ఊర్ధ్వాధః కర్ణయోశ్చ యవసక్తుభిః పిండీం దత్త్వా, బధ్నీయాదితి| తథా పటోలపత్రామలకక్వాథేన చాశ్చ్యోతయేత్|

Adhikarana parvaNyAM chedanapratisAraNAdi (3-4) · Śloka 4

పర్వణీ బడిశేనాత్తా బాహ్యసంధిత్రిభాగతః| వృద్ధిపత్రేణ వర్ధ్యాఽర్ధే స్యాదశ్రుగతిరన్యథా||3|| చికిత్సా చార్మవత్క్షౌద్రసైంధవప్రతిసారితా| |4|

స0-పర్వణీ బాహ్యసంధిత్రిభాగే బడిశేన గృహీతా సతీ వృద్ధి పత్రేణ వర్ధ్యా-ఛేదనీయా| కుత్ర భాగే వర్ధ్యా ? ఇత్యాహ-అర్ధే| అతోఽన్యథా-అధికచ్ఛేదనాత్, అశ్రుగతిః స్యాత్| చికిత్సా చేయమర్మవత్| తత్ర చైవముక్తం (శ్లో. 20)-"సమ్యక్ ఛిన్నం మధువ్యోషసైంధవప్రతిసారితం| ఉష్ణేన సర్పిషా సిక్తమభ్యక్తం మధుసర్పిషా|| బధ్నీయాత్సేచయేన్ముక్త్వా తృతీయాదిదినేషు చ| కరంజబీజసిద్ధేన క్షీరేణా ఇతి|

Adhikarana pUyAlase sirAvyadhAdi (4-5) · Śloka 5

| పూయాలసే సిరాం విధ్యేత్తతస్తముపనాహయేత్||4|| కుర్వీత చాక్షిపాకోక్తం సర్వం కర్మ యథావిధి| |5|

స0-పూయాలసే సిరాం విధ్యేత్| అనంతరముపనాహయేత్| అక్షిపాకోక్తం చాశేషం కర్మ యథావిధి కుర్వీత|

Adhikarana pUyAlase cUrNA~jjanaM rasakriyA ca (5-6) · Śloka 6

| సైంధవార్ద్రకకాసీసలోహతామ్రైః సుచూర్ణితైః||5|| చూర్ణంజనం ప్రయుంజీత సక్షౌద్రైర్వా రసక్రియాం| |6|

స0-సైంధవాదిభిశ్చూర్ణాంజనం ప్రయుంజీత| సైంధవాదిభిరేవ మాక్షికయుతై రసక్రియాం వా|

Adhikarana krimigranthau bhedanalekhanAdi (6-7) · Śloka 7

| కృమిగ్రంథిం కరీషేణ స్విన్నం భిత్త్వా విలిఖ్య చ||6|| త్రిఫలాక్షౌద్రకాసీససైంధవైః ప్రతిసారయేత్| |7|

స0-కృమిగ్రంథి త్రిపలాదిభిః ప్రతిసారయేత్| కింభూతం ? కరీషేణ-గోమయాదినా స్విన్నం, తథా వ్రీహిముఖాదిభిర్భిత్త్వా విలిఖ్య చ|

Adhikarana shuktyAM pittAbhiShyandavat (7) · Śloka 7

| పిత్తాభిష్యందవచ్ఛుక్తిం|7|

స0-శుక్త్యాఖ్యం రోగం పిత్తాభిష్యందేన తుల్యముపాచరేత్|

Adhikarana balasagrathitapiShTakayoH kaphAbhiShyandavat vyoShAdya~jjanaM ca (7-8) · Śloka 8

| బలాసాహ్వయపిష్టకే||7|| కఫాభిష్యందవన్ముక్త్వా సిరావ్యధముపాచరేత్| బీజపూరరసాక్తం చ వ్యోషకట్ఫలమంజనం||8||

స0-బలాసగ్రథితం పిష్టకం చ సిరావ్యధం వర్జయిత్వా కఫాభిష్యందవదుపాచరేత్| తథా బీజపూరకరసేనాక్తం వ్యోషకట్ఫలమంజనం|

Adhikarana balasagrathitapiShTakayoH jAtImukulAdivartiH (9) · Śloka 9

జాతీముకులసింధూత్థదేవదారుమహౌషధైః| పిష్టైః ప్రసన్నయా వర్తిః శోఫకండూఘ్నమంజనం||9||

స0-జాతీముకులాదిభిః ప్రసన్నయా పిష్టైర్వర్తిః శోఫకండూహరమంజనం|

Adhikarana sirotpAtasirAharShasirAjAlArjuneShu raktasyandavat (10) · Śloka 10

రక్తస్యందవదుత్పాతహర్షజాలార్జునుక్రియా| |10|

స0-సిరోత్పాతసిరాహర్షసిరాజాలార్జునే క్రియా రక్తస్యంద ఇవ కార్యా|

Adhikarana sirotpAte ghRutamAkShikA~jjanam sirAharShe rasA~jjanam arjune AshcyotanA~jjanAdi (10-12) · Śloka 12

| సిరోత్పాతే విశేషేణ ఘృతమాక్షికమంజనం||10|| సిరాహర్షే తు మధునా శ్లక్ష్ణఘృష్టం రసాంజనం| అర్జునే శర్కరామస్తుక్షౌద్రైరాశ్చయోతనం హితం||11|| స్ఫటికః కుంకుమం శంఖో మధుకం మధునాఽంజనం| మధునా చాంజనం శంఖః ఫేనో వా సితయా సహ||12||

స0-సిరోత్పాతే విశేషేణ ఘృతమాక్షికమంజనం హితం| సిరాహర్షే మాక్షికేణ శ్లక్ష్ణఘృష్టం రసాంజనం| అర్జునే శర్కరామస్తుక్షౌద్రేణాశ్చ్యోతనం హితం| స్పాటికాది మాక్షికేణాంజనమథవా సౌవీరాంజనం మధునా హితం| శంఖో వా సముద్రఫేనో వా శర్కరయా సహ హితః|

Adhikarana armaNi shukravat (13) · Śloka 13

అర్మోక్తం పంచధా తత్ర తను ధూమావిలం చ యత్| రక్తం దధినిభం యచ్చ శుక్రవత్తస్య భేషజం||13||

స0-అర్మ పంచప్రకారముక్తం| తేషు మధ్యే యత్తను ధూమవదావిలం చ, తథా రక్తం-రక్తవర్ణం, దధిసదృశం చ యత్, తస్యార్మణః శుక్రసదృశమౌషధం|

Adhikarana armaNi shastracikitsA vidhiH (14-19) · Śloka 19

అథార్మణః శస్త్రచికిత్సామాహ ఉత్తానస్యేతరత్ స్విన్నం ససింధూత్థేన చాంజితం| రసేన బీజపూరస్య నిమీల్యాక్షి విమర్దయేత్||14|| ఇత్థం సంరోషితాక్షాస్య ప్రచలేఽర్మాధిమాంసకే| ధృతస్య నిశ్చలం మూర్ధ్ని వర్త్మనోశ్చ విశేషతః||15|| అపాంగమీక్షమాణస్య వృద్ధ్ఽర్మణి కనీనకాత్| వలీ స్యాద్యత్ర తత్రార్మ బడిశేనావలంబితం||16|| నాత్యాయతం ముచుండ్యా వా సూచ్యా సూత్రేణ వా తతః| సమంతాన్మండలాగ్రేణ మోచయేదథ మోక్షితం||17|| కనీనకముపానీయ చతుర్భాగావశేషితం| ఛింద్యాత్కనీనకం రక్షేద్వాహినీశ్చాశ్రువాహినీః||18|| కనీనకవ్యధాదశ్రు నాడీ చాక్ష్ణి ప్రవర్తతే| వృద్ధేఽర్మణి తథాఽపాంగాత్పశ్యతోఽస్య కనీనకం||19||

స0-ఉత్తానస్య పుంసో వామదక్షిణయోరితరత్-ఏకమక్షి, స్విన్నంకృతస్వేదం చ, తథా బీజపూరరసేన సైంధవాన్వితేనాంజితం నిమీల్యస్థగయిత్వా, విమర్దయేత్-మలయేత్| అనేన ప్రకారేణ సంరోషితాక్షస్యసతోఽర్మాధిమాంసే ప్రచలే సతి మూర్ధ్ని నిశ్చలం ఘృతస్య వర్త్మనోశ్చ విశేషేణ ఘృతస్య కనీనకాదర్మణి వృద్ధే సత్యపాంగం పశ్యతో యత్ర వలీ స్యాత్ తత్రార్మ బడిశేనావలంబితం నాత్యాయతం-నాతిదీర్ఘం యథాభవతితథాఽవలంబితం| తతః-అనంతరం, ముచుండ్యా సూచ్యా సూత్రేణ వా మోచయేత్| అథ మోక్షితం చ విచ్ఛేదితం చ సత్ కనీనకముపానీయ చతుర్భాగావశేషితం మండలాగ్రేన ఛింద్యాత్| వ్యవహితానామపి పదానామర్థయోగ్యతావశాదేవ సంబంధోఽత్ర యోజ్యః| కనీనకం రక్షేత్| కనీనకవ్యధాదశ్రు నాడీ చాక్ష్ణి ప్రవర్తతే| అపాంగప్రదేశాచ్చార్మణి వృద్ధే తథా కనీనకం వీక్షమాణస్య ఛింద్యాత్|

Adhikarana armaNi bandhanavidhiH (20-22) · Śloka 22

సమ్యక్ ఛిన్నం మధువ్యోషసైంధవప్రతిసారితం| ఉష్ణేన సర్పిషా సిక్తమభ్యక్తం మధుసర్పిషా||20|| బధ్నీయాత్సేచయేన్ముక్త్వా తృతీయాదిదినేషు చ| కరంజబీజసిద్ధేన క్షీరేణ క్వథితైస్తథా||21|| సక్షౌద్రైర్ద్వినిశారోధ్రపటోలీయష్టికింశుకైః| కురంటముకులోపేతైర్ముంచేదేవాహ్ని సప్తమే||22||

స0-సమ్యక్ ఛిన్నం మధ్వాదిభిః ప్రతిసారితం ఘృతేనోష్ణేన సిక్తం మాక్షికసర్పిషాఽభ్యక్తం బధ్నీయాత్| తృతీయాదిదినేషు చ ముక్త్వా క్షీరేణ కరంజబీజసిద్ధేన సేచయేత్| ద్విహరిద్రాదిభిశ్చ క్వథితైః శీతైశ్చ మధుయుతైః సేకం కుర్యాత్| సప్తమే దినే ముంచేదేవ|

Adhikarana armaNi hInAticchedaje sekA~jjanAdi (23) · Śloka 23

సమ్యక్ ఛిన్నే భవేత్స్వాస్థ్యం హీనాతిచ్ఛేదజాన్ గదాన్| సేకాంజనప్రభృతిభిర్జయేల్లేఖనబృంహణైః||23||

స0-సమ్యక్ ఛిన్నేఽర్మణి స్వాస్థ్యం భవేత్| హీనాతిచ్ఛేదజాన్ రోగాన్ సేకాంజనాద్యైర్యథాయోగం లేఖనైర్బృంహణైశ్చ జయేత్|

Adhikarana armaNi sitAdya~jjanam (24-25) · Śloka 25

సితామనఃశిలైలేయలవణోత్తమనాగరం| అర్ధకర్షోన్మితం తార్క్ష్యం పలార్ధం చ మధుద్రుతం||24|| అంజనం శ్లేష్మతిమిరపిల్లశుక్రార్మశేషజిత్| |25|

స0-సితాదిభిరర్ధకర్షోన్మితై రసాంజనం ద్వికర్షోన్మితం మధుద్రుతమంజనం శ్లేష్మతిమిరాదిజిత్

Adhikarana armaNi triphalAdya~jjanAni (25-27) · Śloka 27

| త్రిఫలైకతమద్రవ్యత్వచం పానీయకల్కితాం||25|| శరావపిహితాం దగ్ధ్వా కపాలే చూర్ణయేత్తతః| పృథక్శేషౌషధరసైః పృథగేవ చ భావితా||26|| సా మషీ శోషితా పేష్యా భూయో ద్విలవణాన్వితా| త్రిణ్యేతాన్యంజనాన్యాహ లేఖనాని పరం నిమిః||27||

స0-త్రిఫలాయా ఏకతమస్య హరీతక్యాదేర్ద్రవ్యస్య త్వచం పానీయకల్కితాం శరావపిహితాం కపాలే దగ్ధ్వా చూర్ణయేత్| తత ఏవ త్రిఫలాయాః పృథక్ శేషౌషధరసైః పృథగేవ చైకైకం భావితా సా మషీ శోషితా పునః పేష్యా లవణద్వయయుతా| త్రీణ్యేతాన్యంజనాని పరం లేఖనాని తిమిరఘ్నాని నిమిర్వక్తి|

Adhikarana sirAjAle kaThinasirAsu armavat (28) · Śloka 28

సిరాజాలే సిరా యాస్తు కఠినా లేఖనౌషధైః| న సిద్ధ్యంత్యర్మవత్తాసాం పిటికానాం చ సాధనం||28||

స0-సిరాజాలే యాః సిరా కఠినా లేఖనౌషధైర్న సిధ్యంతి తాసామర్మవత్ చికిత్సా, పిటికానాం చ|

Adhikarana shukreShu triphalAdi (29) · Śloka 29

దోషానురోధాచ్ఛుక్రేషు స్నిగ్ధరూక్షా వరా ఘృతం| తిక్తమూర్ధ్వమసృక్స్రావో రేకసేకాది చేష్యతే||29||

స0-శుక్రేషు దోషవశాత్ కదాచిత్ రూక్షా కదాచిత్ స్నిగ్ధా త్రిఫలా హితా| తథా ఘృతం తిక్తమూర్ధ్వమసృక్స్రావో రేకసేకాది చేష్యతే|

Adhikarana kShatashukre trivRuddhRutapAnam (30-32) · Śloka 32

త్రిస్త్రివృద్వారిణా పక్వం క్షతశుక్రే ఘృతం పిబేత్| సిరాయాν హరేద్రక్తం జలౌకోభిశ్చ లోచనాత్||30|| సిద్ధేనోత్పలకాకోలీద్రాక్షాయష్టివిదారిభిః| ససితేనాజపయసా సేచనం సలిలేన వా||31|| రాగాశ్రువేదనాశాంతౌ పరం లేఖనమంజనం| |32|

స0-త్రివృత్క్వాథేన త్రీన్ వారాన్ ఘృతం పక్వం క్షతశుక్రే పిబేత్| పశ్చాత్సిరయా రక్తం హరేత్| నయనాద్వా జలౌకోభిర్హరేత్| తథాఽఽజదుగ్ధేనోత్పలాదిభిః సిద్ధేన సశర్కరేణ సేచనం హితం| అథవోత్పలాదిక్వథితేన జలేన సేచయేత్| రాగాశ్రువేదనాశాంతౌ సత్యాం లేఖనమంజనం హితం|

Adhikarana kShatashukre raktasrutiH (32-33) · Śloka 33

| వర్తయో జాతిముకులలాక్షాగైరికచందనైః||32|| ప్రసాదయంతి పిత్తాస్రం ఘ్నంతి చ క్షతశుక్రకం| |33|

స0-జాతిముకులాదిభిర్వర్తయః పిత్తాస్రం ప్రసాదయంతి| క్షతశుక్రం చ ఘ్నంతి|

Adhikarana utpalAdisecanaM jAtimukulAdivartiH, dantavartiH,a~jjanAdi (33-38) · Śloka 38

| దంతైర్దంతివరాహోష్ట్రగవాశ్వాజఖరోద్భవైః||33|| సశంఖమౌక్తికాంభోధిఫేనైర్మరిచపాదికైః| క్షతశుక్రమపి వ్యాపి దంతవర్తిర్నివతయేత్||34|| తమాలపత్రం గోదంతశంఖఫేనోఽస్థి గార్దభం| తామ్రం చ వర్తిర్మూత్రేణ సర్వశుక్రకనాశినీ||35|| రత్నాని దంతాః శృంగాణి ధాతవస్త్ర్యూషణం త్రుటిః| కరంజబీజం లశునో వ్రణసాది చ భేషజం||36|| సవ్రణావ్రణగంభీరత్వక్స్థశుక్రఘ్నమంజనం| నిమ్నమున్నమయేత్స్నేహపాననస్యరసాంజనైః||37|| సరుజం నీరుజం తృప్తిపుటపాకేన శుక్రకం| |38|

స0-గజాద్యుద్భవైర్దంతైః శంఖముక్తాఫేనయుతైశ్చుతుర్థాంశకమరిచైః క్షతశుక్రకమపి వ్యాపి దంతవర్తిరియం నివర్తయేత్| అపిశబ్దాచ్ఛుద్ధశుక్రకమపి| స0-తమాలపత్రాదిభిర్వర్తిర్గోమూత్రేణ సర్వశుక్రకహృత్| స0-రత్నని-మౌక్తికాదీని, దంతాః-గజాదీనాం, శృంగాణి ఛాగాదీనాం, ధాతవో-గైరికాద్యాః, త్ర్యూషణాదీని, తథా వ్రణసాది భేషజం-స్వర్ణక్షీర్యాది, ఏతదంజనం సవ్రణావ్రణగంభీరత్వక్స్థశుక్రహరం| స0-నిమ్నం శుక్రకం స్నేహపానాదిభిరున్నమయేత్| సరుజం నీరుజం చ తర్పణపుటపాకేనోన్నమయేత్|

Adhikarana shuddhashukre nishAdisecanam (38-39) · Śloka 39

| శుద్ధశుక్రే నిశాయష్టీసారివాశాబరాంభసా||38|| సేచనం రోధ్రపోటల్యా కోష్ణాంభోమగ్నయాఽథవా| |39|

స0-శుద్ధశుక్రే హరిద్రాదిక్వాథేన సేచనం హితం| అథవా రోధ్రపోటాల్యా కోష్ణాంబుమగ్నయా|

Adhikarana shuddhashukre bRuhatyAdidhUpanam (39-41) · Śloka 41

| బృహతీమూలయష్ట్యాహ్వతామ్రసైంధవనాగరైః||39|| ధాత్రీఫలాంబునా పిష్టైర్లేపితం తామ్రభాజనం| యవాజ్యామలకీపత్రైర్బహుశో ధూపయేత్తతః||40|| తత్ర కుర్వీత గుటికాస్తా జలక్షౌద్రపేషితాః| మహానీలా ఇతి ఖ్యాతాః శుద్ధశుక్రహరాః పరం||41||

స0- బృహతీచూర్ణాదిభిరామలకజలేన పిష్టైస్తామ్రభాజనం లేపితం యవాదిభిర్ధూపయేత్| అనంతరం తత్ర గుటికాస్తోయమాక్షికపిష్టాః కుర్యాత్| ఏతాశ్చ మహానీలా ఇతి ప్రథితాః పరం శుద్ధశుక్రఘ్నాః|

Adhikarana shuddhashukre mahAnIlA guTikA (42) · Śloka 42

స్థిరే శురే ఘనే చాస్య బహుశోఽపహరేద్రసృక్| శిరఃకాయవిరేకాంశ్చ పుటపాకాంశ్చ భూరిశః||42||

స0-స్థిరే శుక్రే ఘనే చాతురస్యాస్య బహుశో రక్తం మోక్షయేత్| శిరోవిరేకాదీన్ పుటపాకాంశ్చ పునఃపునః కుర్యాత్|

Adhikarana shuddhashukre sthire ghane shukre raktasrutiH (43) · Śloka 43

కుర్యాన్మరిచవైదేహీశిరీషఫలసైంధవైః| హర్షణం త్రిఫలాక్వాథపీతేన లవణేన వా||43||

స0-మరిచాదిభిర్హర్షణం కుర్యాత్| త్రిఫలాక్వాథపీతేన సైంధవేన వా|

Adhikarana shuddhashukre maricAdinA harShaNam (44-45) · Śloka 45

కుర్యాదంజనయోగౌ వా శ్లోకార్ధగదితావిమౌ| శంఖకోలాస్థికతకద్రాక్షామధుకమాక్షికైః||44|| సురాదంతార్ణవమలైః శిరీషకుసుమాన్వితైః| |45|

స0-ఇమౌ శ్లోకార్ధౌక్తౌ యోగౌ ఘ(హ)ర్షణాయ కుర్యాత్| శంఖాదిభిర్మాక్షికాంతైరేకో యోగః, సురాదిభిః కుసుమాంతైరన్యః|

Adhikarana shuddhashukre shukraharShaNAnya~jjanAni (45-46) · Śloka 46

| ధాత్రీఫణిజ్జకరసే క్షారో లాంగలికోద్భవః||45|| ఉషితః శోషితతశ్చూర్ణః శుక్రహర్షణమంజనం| |46|

స0-ధాత్ర్యాదిరసే క్షారో లాంగలికజ ఉషితః శోషితశ్చూర్ణః శుక్రహర్షణమంజనం|

Adhikarana shuddhashukre hRuShTashukranAshinI vartiH (46-48) · Śloka 48

| ముద్గా వా నిస్తుషాః పిష్టాః శంఖక్షౌద్రసమాయుతాః||46|| సారో మధూకాన్మధుమాన్ మజ్జా వాఽక్షాత్సమాక్షికా| గోఖరాశ్వోష్ట్రదశనాః శంఖః ఫేనః సముద్రజః||47|| వర్తిరర్జునతోయేన హృష్టశుక్రకనాశినీ| |48|

స0-శంఖమధుయుతా ముద్గా నిస్తుషాః పిష్టా అథవాఽంజనం| మధూకాత్సారో మధుయుతోఽంజనం| అథవా బిభీతకాన్మజ్జా మాక్షికాన్వితా| సం-గవాదిదంతాః శంఖః సముద్రఫేనో వా పార్థజలేన పిష్టావర్తిహృష్టశుక్రహృత్|

Adhikarana shuddhashukre utsannAdishukre lekhanam (48) · Śloka 48

| ఉత్సన్నం వా సశల్యం వా శుక్రం వాలాదిభిర్లిఖేత్||48||

స0-ఉత్సన్నం వా సశల్యం వా శుక్రం వాలశాకపత్రాదిభిర్లిఖేత్|

Adhikarana sirAshukre vraNashukravat (49) · Śloka 49

సిరాశుక్రే త్వదృష్టిఘ్నే చికిత్సా వ్రణశుక్రవత్| |49|

స0-సిరాశుక్రే పునరదృష్టిఘ్నే చికిత్సా వ్రణశుక్ర ఇవ కార్యా|

Adhikarana sirAshukre puNDrAdivartiH (49-50) · Śloka 50

| పుండ్రయష్ట్యాహ్వకాకోలీసింహీలోహనిశాంజనం||49|| కల్కితం ఛాగదుగ్ధేన సఘృతైర్ధూపితం యవైః| ధాత్రీపత్రైశ్చ పర్యాయాద్వర్తిరత్రాంజనం పరం||50||

స0-పాండ్రాదికం ఛాగదుగ్ధేన పిష్టం ససర్పిష్కైర్యవైరామలకపత్రైశ్చ పర్యాయేణ ధూపితా వర్తిర్నే(ర)త్రాంజనం పరం|

Adhikarana ajakAyAM SastraprayogaH (51) · Śloka 51

అశాంతావర్మవచ్ఛస్త్రమజకాఖ్యే చ యోజయేత్| |51|

స0-అశాంతౌ సత్యామర్మవదజకాఖ్యే చ శస్త్రం ప్రయోజయేత్|

Adhikarana ajakAshukreShu asAdhyeShu snehapAnAdinA vedanopashamAdi (51-52) · Śloka 52

| అజకాయామసాధ్యాయాం శుక్రేఽన్యత్ర చ తద్విధే||51|| వేదనోపశమం స్నేహపానాసృక్స్రావణాదిభిః| కుర్యాద్బీభత్సతాం జేతుం శుక్రస్యోత్సేధసాధనం||52||

స0-అసాధ్యాయామజకాయాం శుక్రే చాన్యత్ర రోగే తత్ప్రకారేఽసాధ్యే వేదనోపశమం స్నేహపానాదిభిర్విదధీత| బీభత్సతాం-నింద్యతాం, జేతుం శుక్రస్యోత్సేధసాధనం కుర్యాత్|

Adhikarana ajakAshukreShu nAlikerAdya~jjanam (53-54) · Śloka 54

నాలికేరాస్థిభల్లాతతాలవంశకరీరజం| భస్మాద్భిః స్రావయేత్తాభిర్భావయేత్కరభాస్థిజం||53|| చూర్ణం శుక్రేష్వసాధ్యేషు తద్వైవర్ణ్యఘ్నమంజనం| సాధ్యేషు సాధనాయాలమిదమేవ చ శీలితం||54||

స0-నాలికేరాస్థ్యాదిజం భస్మ అద్భిః స్రావయేత్| తాభిరద్భిః కరభాస్థిజం చూర్ణం భావయేత్| తచ్చూర్ణమంజనమసాధ్యేషు శుక్రేషు వైవర్ణ్యహరం| శీలితం చైతదేవ శుక్రాణాం సాధనాయాలం-శ్రేష్ఠం|

Adhikarana shukreShu pAnAdau yathAsvaM ghRutam (11) · Śloka 11

అజకాం పాRశ్వతో విధ్వా సూచ్యా విస్రావ్య చోదకం| సమం ప్రపీడ్యాంగుష్ఠేన వసార్ద్రేణాను పూరయేత్||55|| వ్రణం గోమాంసచూర్ణేన బద్ధం బద్ధం విముచ్య చ| సప్తరాత్రాద్ వ్రణే రూఢే కృష్ణభాగే సమే స్థిరే||56|| స్నేహాంజనం చ కర్తవ్యం నస్యం చ క్షీరసర్పిషా| తథాఽపి పునరాధ్మానే భేదచ్ఛేదాదికాం క్రియాం||57|| యుక్త్యా కుర్యాద్యథా నాతిచ్ఛేదేన స్యాన్నిమజ్జనం| 57 1/2| నిత్యం చ శుక్రేషు శృతం యథాస్వం పానే చ మర్శే చ ఘృతం విదధ్యాత్| న హీయతే లబ్ధబలా తథాఽంత- స్తీక్ష్ణాంజనైర్దృక్ సతతం ప్రయుక్తైః| 58 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిర- చితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తర- స్థానే సంధిసితాసితరోగప్రతిషేధో నామైకాదశోఽధ్యాయః||11||

స0-అజకాం పార్శ్వతః సూచ్యా విధ్వా జలం చ నిఃస్రావ్యానంతరమంగుష్ఠేన సమం వసార్ద్రేణ-వసయా ద్రవీకృత్య, వ్రణం గోమాంసచూర్ణేన పూరయేత్| బద్ధం బద్ధం విముచ్య స సప్తరాత్రాద్ వ్రణే రూఢే సతి తథా కృష్ణభాగే సమే స్థితే సతి స్నేహాంజనం చ కర్తవ్యం| క్షీరఘృతే చ నస్యం| ఏవమపి కృతే పునరాధ్మానే సతి భేదచ్ఛేదాదికాం క్రియాం యుక్త్యా కుర్యాత్| యథాఽతిచ్ఛేదేన దృష్టేర్నిమజ్జనం న స్యాత్| స0-శుక్రేషు చ నిత్యం ఘృతం యథాయోగం పక్వం పానాదౌ విదధ్యాత్| కిం ? ఇత్యాహ-తథా ఘృతపానసేచనేన లబ్ధబలా దృగంతః ప్రతతం ప్రయుక్తైస్తీక్ష్ణాంజనైర్న హీయతే-న హానిం యాయాదితి| ఉపజాతిర్వృత్తం| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయటీ- కాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే సంధిసితా- సితరోగప్రతిషేధో నామైకాదశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 11||