Adhikarana sandhisitAsitarogavij~jAnIyAdhyAyaH||10|| (2-3) · Śloka 3
ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਇਤਿ ਤਾਨੇਵ ਤਾਵਤ੍ਸਨ੍ਧਿਰੋਗਨਾਹ ਅਥਾਤਃ ਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਿਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ|
(ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
)||੩||
View original
यथोद्देशस्तथा निर्देश इति तानेव तावत्सन्धिरोगनाह अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
)||३||
ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਿਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਰਭ੍ਯਤੇ- ਸਂ-ਸਨ੍ਧੀ ਚ ਸਿਤਾਸਿਤੌ ਚ ਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਿਤਾਃ, ਤੇਸੁ ਰੋਗਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|
Adhikarana sandhirogA nava| 1 jalAsravasya lakShaNam (1-2) · Śloka 2
ਵਾਯੁਃਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜਲਾਭਂ ਜਲਵਾਹਿਨੀਃ|
ਅਸ਼੍ਰੁ ਸ੍ਰਾਵਯਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਸਨ੍ਧੇਃ ਕਨੀਨਕਾਤ੍||੧||
ਤੇਨ ਨੇਤ੍ਰਂ ਸਰੁਗ੍ਰਾਗਸ਼ੋਫਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਜਲਾਸ੍ਰਵਃ|
|੨|
View original
वायुःक्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः|
अश्रु स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्||१||
तेन नेत्रं सरुग्रागशोफं स्यात्स जलास्रवः|
|२|
ਸ੦-ਪਵਨਃ ਕੁਪਿਤੋ ਜਲਵਾਹਿਨੀਃ ਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜਲਾਕਤਿ ਅਸ਼੍ਰੁ ਸ੍ਰਾਵਯਤੇ| ਕੁਤਃ ? ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਸਨ੍ਧੇ ਕਨੀਨਕਾਤ੍| ਤੇਨ-ਜਲਾਭਸ੍ਰਾਵੇਣ, ਨਯਨਂ ਸਰੁਕ੍ ਸਰਾਗਂ ਸਸ਼ੋਫਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ ਜਲਾਸ੍ਰਵਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗਃ|
Adhikarana 2 kaphAsravasya lakShaNam (2) · Śloka 2
|
ਕਫਾਤ੍ ਕਫਾਸ੍ਰਵੇ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਬਹਲਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍||੨||
View original
|
कफात् कफास्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||२||
ਸ੦-ਕਫਾਤ੍ ਕਫਾਸ੍ਰਵੇ ਸਤਿ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਬਹਲਂ ਚ ਸ੍ਰਵੇਤ੍|
Adhikarana 3 upanAhasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
ਕਫੇਨ ਸ਼ੋਫਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਃ ਕ੍ਸਾਰਬੁਦ੍ਬੁਦਕੋਪਮਃ|
ਪਥੁਮੂਲਬਲਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸਵਰ੍ਣੋ ਮਦੁਪਿਚ੍ਛਿਲਃ||੩||
ਮਹਾਨਪਾਕਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨੁਪਨਾਹਃ ਸ ਨੀਰੁਜਃ|
|੪|
View original
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः|
पृथुमूलबलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः||३||
महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः|
|४|
ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ਼ੋਫਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਾਦਿਗੁਣਃ| ਸ ਉਪਨਾਹਾਖ੍ਯੋ ਨੀਰੁਜਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 4 raktAsravasya lakShaNam (4) · Śloka 4
|
ਰਕ੍ਤਾਦ੍ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਵੇ ਤਾਮ੍ਰਂ ਬਹੂਸ੍ਣਂ ਚਾਸ਼੍ਰੁ ਸਂਸ੍ਰਵੇਤ੍||੪||
View original
|
रक्ताद् रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||४||
ਸ੦-ਰਕ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਵੋ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਚਾਸ਼੍ਰੁ ਸਂਸ੍ਰਵੇਤ੍|
Adhikarana 5 parvaNyAH lakShaNam (5) · Śloka 5
ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਪਿਟਿਕਾ ਦਾਹਸ਼ੂਲਿਨੀ|
ਤਾਮ੍ਰਾ ਮੁਦ੍ਗੋਪਮਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪਰ੍ਵਣੀ||੫||
View original
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटिका दाहशूलिनी|
ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी||५||
ਸ੦-ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧਿਰਾਸ਼੍ਰਯੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਪਿਟਿਕਾ ਸ਼ੂਲਦਾਹਵਤੀ ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਾ ਮੁਦ੍ਗਸਦਸ਼ੀ ਪਰ੍ਵਣੀ ਭਣ੍ਯਤੇ| ਸਾ ਚ ਭਿਨ੍ਨਾ ਸਤੀ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਏਸਾ ਚ ਰਕ੍ਤਸਮੁਤ੍ਥੈਵ ਵੇਦ੍ਯਾ, ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਵਾਦਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਯਾਃ ਪਾਠਾਤ੍ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ|
Adhikarana 6 pUyAsravasya lakShaNam (6) · Śloka 6
ਪੂਯਾਸ੍ਰਵੇ ਮਲਾਃ ਸਾਸ੍ਰਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧੇਃ ਕਨੀਨਕਾਤ੍|
ਸ੍ਰਾਵਯਨ੍ਤਿ ਮੁਹੁਃ ਪੂਯਂ ਸਾਸ੍ਰਂ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਪਾਕਤਃ||੬||
View original
पूयास्रवे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्|
स्रावयन्ति मुहुः पूयं सास्रं त्वङ्मांसपाकतः||६||
ਸ੦-ਪੂਯਾਸ੍ਰਵਾਖ੍ਯੇ ਦੋਸਾ ਰਕ੍ਤਸਹਿਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧੇਃ ਕਨੀਨਕਾਤ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪੂਯਂ ਸਾਸ੍ਰਂ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਪਾਕਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸ੍ਰਾਵਯਨ੍ਤਿ|
Adhikarana 7 pUyAlasasya lakShaNam (7) · Śloka 7
ਪੂਯਾਲਸੋ ਵ੍ਰਣਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਃ ਸ਼ੋਫਸਂਰਮ੍ਭਪੂਰ੍ਵਕਃ|
ਕਨੀਨਸਨ੍ਧਾਵਾਧ੍ਮਾਯੀ ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੀ ਸਵੇਦਨਃ||੭||
View original
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः|
कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः||७||
ਸ੦-ਪੂਯਾਲਸੋ ਵ੍ਰਣ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਕੀਦਕ੍ ? ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਃ ਤਥਾ ਸ਼ੋਫਸਂਰਮ੍ਭਪੂਰ੍ਵਕਃ| ਕ੍ਵਾਸੌ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਕਨੀਨਸਨ੍ਧੌ| ਤਥਾਧ੍ਮਾਯੀਆਨਾਹਵਾਨ੍, ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੀ ਸਰੁਕ੍ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 8 alajyAH lakShaNam (8) · Śloka 8
ਕਨੀਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਲਜੀ ਸ਼ੋਫੋ ਰੁਕ੍ਤੋਦਦਾਹਵਾਨ੍|
|੮|
View original
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्|
|८|
ਸ੦-ਕਨੀਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੋਫੋ ਰੁਕ੍ਤੋਦਦਾਹਵਾਨ੍ ਅਲਜੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|
Adhikarana 9 kRumigranthe lakShaNam (8-9) · Śloka 9
|
ਅਪਾਙ੍ਗੇ ਵਾ ਕਨੀਨੇ ਵਾ ਕਣ੍ਡੂਸਾਪਕ੍ਸ੍ਮਪੋਟਵਾਨ੍||੮||
ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੀ ਕਮਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਕਮਿਯੁਤੋਰ੍ਤਿਮਾਨ੍|
|੯|
View original
|
अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्||८||
पूयास्रावी कृमिग्रन्थिर्ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्|
|९|
ਸ੦-ਅਪਾਙ੍ਗੇ ਕਨੀਨੇ ਵਾ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਮਾਂਸ੍ਤਥਾ ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੀ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੇਵ ਕਮਿਯੁਕ੍ਤੋਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਕਮਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੁਚ੍ਯਤੇ|
Adhikarana sandhirogANAmeteShAM sAdhyAdhyatvam (9-10) · Śloka 10
|
ਉਪਨਾਹਕਮਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਪੂਯਾਲਸਕਪਰ੍ਵਣੀਃ||੯||
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍ਪਞ੍ਚ ਸਾਲਜੀਨਾਸ੍ਰਵਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍|
|੧੦|
View original
|
उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालसकपर्वणीः||९||
शस्त्रेण साधयेत्पञ्च सालजीनास्रवांस्त्यजेत्|
|१०|
ਸ੦-ਉਪਨਾਹਾਦੀਂਸ਼੍ਚ੍ਤੁਰਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਆਸ੍ਰਵਾਨ੍-ਜਲਾਸ੍ਰਵਾਦੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ, ਅਲਜੀਂ ਚੇਤਿ ਪਞ੍ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍|
Adhikarana sitarogAstrayodaSa| 1SuktikAyA lakShaNam (10-11) · Śloka 11
ਏਵਂ ਸਨ੍ਧਿਗਤਾਨ੍ਨਵ ਰੋਗਾਨਾਖ੍ਯਾਯ ਸਿਤਭਾਗਸ੍ਥਾਨ੍ ਰੋਗਾਨਾਹ |
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਿਤੇ ਬਿਨ੍ਦੂਨਸਿਤਸ਼੍ਯਾਵਪੀਤਕਾਨ੍||੧੦||
ਮਲਾਕ੍ਤਾਦਰ੍ਸ਼ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸਦਾਹਰੁਕ੍|
ਰੋਗੋਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕਸਂਜ੍ਞਃ ਸਸ਼ਕਦ੍ਭੇਦਤਡ੍ਜ੍ਵਰਃ||੧੧||
View original
एवं सन्धिगतान्नव रोगानाख्याय सितभागस्थान् रोगानाह |
पित्तं कुर्यात्सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्||१०||
मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लं सदाहरुक्|
रोगोऽयं शुक्तिकसंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः||११||
ਸ੦-ਸਿਤੇ ਨੇਤ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤ ਬਿਨ੍ਦੂਨ੍ ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਯਾਵਪੀਤਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਮਲਲੇਪਦਿਗ੍ਧਦਰ੍ਪਣਸਮਾਨਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮ੍| ਏਵਮੁਭਯਪ੍ਰਕਾਰੋਪ੍ਯਯਂ ਸਦਾਹਰੁਕ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕਸਂਜ੍ਞੋ ਰੋਗਃ, ਸ਼ਕਦ੍ਭੇਦੇਨ ਤਸਾ ਜ੍ਵਰੇਣ ਚ ਯੁਕ੍ਤਃ|
Adhikarana 2 shuklArmaNaH lakShaNam (12) · Śloka 12
ਕਫਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲੇ ਸਮਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਚਿਰਵਦ੍ਧ੍ਯਧਿਮਾਂਸਕਮ੍|
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰ੍ਮ|੧੨|
View original
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम्|
शुक्लार्म|१२|
ਸ੦-ਕਫਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਭਾਗੇ ਸਮਂ-ਨ ਤੁ ਵਿਸਮਮ੍, ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਮਧਿਮਾਂਸਕਂ ਚਿਰਵਦ੍ਧਿ, ਤਤ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰ੍ਮ|
Adhikarana 3 balAsagrathitasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
|
ਸ਼ੋਫਸ੍ਤ੍ਵਰੁਜਃ ਸਵਰ੍ਣੋ ਬਹਲੋਮਦੁਃ||੧੨||
ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਮ੍ਬੁਬਿਨ੍ਦ੍ਵਾਭੋ ਬਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤਮ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍|
|੧੩|
View original
|
शोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलोऽमृदुः||१२||
गुरुः स्निग्धोऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितम् स्मृतम्|
|१३|
ਸ੦-ਸ਼ੋਫਸ੍ਤੁ ਨੀਰੁਜਃ ਸਮਾਨਵਰ੍ਣੋ ਬਹਲਾਦਿਸ੍ਤਥਾ ਜਲਬਿਨ੍ਦੁਸਮੋ ਬਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤਂ ਸ੍ਮਤਮ੍|
Adhikarana 4 piShTakasya lakShaNam (13) · Śloka 13
|
ਬਿਨ੍ਦੁਭਿਃ ਪਿਸ੍ਟਧਵਲੈਰੁਤ੍ਸਨ੍ਨੈਃ ਪਿਸ੍ਟਕਂ ਵਦੇਤ੍||੧੩||
View original
|
बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्||१३||
ਸ੦-ਬਿਨ੍ਦੁਭਿਃ ਪਿਸ੍ਟਵਤ੍ਸਿਤੈਰੁਤ੍ਸਨ੍ਨੈਃ ਪਿਸ੍ਟਕਂ ਨਾਮਾਰ੍ਮ ਵਦੇਤ੍
Adhikarana 5 sirotpAtasya lakShaNam (14) · Śloka 14
ਰਕ੍ਤਰਾਜੀਤਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮੁਸ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਸਵੇਦਨਮ੍|
ਅਸ਼ੋਫਾਸ਼੍ਰੂਪਦੇਹਂ ਚ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾ ਤਃ ਸ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍||੧੪||
View original
रक्तराजीततं शुक्लमुष्यते यत्सवेदनम्|
अशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पा तः स शोणितात्||१४||
ਸ੦-ਰਕ੍ਤਰਾਜੀਤਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ-ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗਂ, ਉਸ੍ਯਤੇ| ਯਤ੍ਸਵੇਦਨਂ ਸ਼ੋਫਾਸ਼੍ਰੂਪਲੇਪਰਹਿਤਂ ਸ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਃ|
Adhikarana 6 sirAharShasya lakShaNam (15) · Śloka 15
ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਃ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤੋ ਰਾਜੀਸ੍ਤਾ ਏਵ ਵਰ੍ਧਯਨ੍|
ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਾਸ੍ਰਂ ਸਿਰਾਹਰ੍ਸਂ ਤੇਨਾਕ੍ਸ੍ਯੁਦ੍ਵੀਕ੍ਸਣਾਕ੍ਸਮਮ੍||੧੫||
View original
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्|
कुर्यात्सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्||१५||
ਸ੦-ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤੋਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਤਾ ਏਵ-ਰਕ੍ਤਾ ਏਵ, ਰਾਜੀਰ੍ਵਰ੍ਧਯਨ੍ ਸਿਰਾਹਰ੍ਸਂ ਸਾਸ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ-ਸਿਰਾਹਰ੍ਸੇਣ, ਲੋਚਨਂ ਵੀਕ੍ਸਣਾਕ੍ਸਮਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 7 sirAjAlasya lakShaNam (16) · Śloka 16
ਸਿਰਾਜਾਲੇ ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਬੂਹਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਘਨੋਨ੍ਨਤਮ੍|
|੧੬|
View original
सिराजाले सिराजालं बूहद्रक्तं घनोन्नतम्|
|१६|
ਸ੦-ਸਿਰਾਜਾਲੇ ਬਹਤ੍ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਂ ਘਨਮੁਨ੍ਨਤਂ ਚ ਯਦ੍ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਨਾਮ|
Adhikarana 8 shoNitArmaNaH lakShaNam (16) · Śloka 16
|
ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਮ ਸਮਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪਦ੍ਮਾਭਮਧਿਮਾਂਸਕਮ੍||੧੬||
View original
|
शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्माभमधिमांसकम्||१६||
ਸ੦-ਸਮਂ-ਨਤੁ ਵਿਸਮਂ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਯਦਧਿਮਾਂਸਕਂ ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਾਰ੍ਮ|
Adhikarana 9 arjunasya lakShaNam (17) · Śloka 17
ਨੀਰੁਕ੍ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਜੁਨਂ ਬਿਨ੍ਦੁਃ ਸ਼ਸ਼ਲੋਹਿਤਲੋਹਿਤਃ|
|੧੭|
View original
नीरुक् श्लक्ष्णोऽर्जुनं बिन्दुः शशलोहितलोहितः|
|१७|
ਸ੦-ਨੀਰੁਜਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋ ਬਿਨ੍ਦੁਃ ਸ਼ਸ਼ਲੋਹਿਤਤਾਮ੍ਰੋਰ੍ਜੁਨਂ ਨਾਮ|
Adhikarana 10 prastAryarmaNaH lakShaNam (17-18) · Śloka 18
|
ਮਦ੍ਵਾਸ਼ੁਵਦ੍ਧ੍ਯਰੁਡ੍ਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਿ ਸ਼੍ਯਾਵਲੋਹਿਤਮ੍||੧੭||
ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਰ੍ਮ ਮਲੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਃ|
|੧੮|
View original
|
मृद्वाशुवृद्ध्यरुड्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्||१७||
प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः|
|१८|
ਸ੦-ਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਿਤਂ ਤਥਾ ਮਦੁ ਤਥਾ ਆਸ਼ੁਵਦ੍ਧਿ ਤਥਾ ਨੀਰੁਕ੍ ਸ਼੍ਯਾਵਲੋਹਿਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਰ੍ਮੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 11 snAvArmaNaH lakShaNam (18) · Śloka 18
ਸ੍ਨਾਵਾਰ੍ਮ ਸ੍ਨਾਵਸਨ੍ਨਿਭਮ੍|
|੧੮|
View original
स्नावार्म स्नावसन्निभम्|
|१८|
ਸ੦-ਸ੍ਨਾਵਸਦਸ਼ਂ ਤੁ ਸ੍ਨਾਵਾਰ੍ਮੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|
Adhikarana 12 adhimAMsArmaNaH lakShaNam (18-19) · Śloka 19
|
ਸ਼ੁਸ੍ਕਸਕ੍ਪਿਣ੍ਡਵਚ੍ਛ੍ਯਾਵਂ ਯਨ੍ਮਾਂਸਂ ਬਹਲਂ ਪਥੁ||੧੮||
ਅਧਿਮਾਂਸਾਰ੍ਮ ਤਦ੍|
|੧੯|
View original
|
शुष्कसृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु||१८||
अधिमांसार्म तद्|
|१९|
ਸ੦-ਸ਼ੁਸ੍ਕਰਕ੍ਤਪਿਣ੍ਡਵਚ੍ਛ੍ਯਾਵਂ ਯਨ੍ਮਾਂਸਂ ਤਥਾ ਬਹਲਂ ਪਥੁ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦਧਿਮਾਂਸਾਰ੍ਮ ਭਣ੍ਯਤੇ|
Adhikarana 13 sirAsaMj~jAnAM lakShaNam (19) · Śloka 19
ਦਾਹਘਰ੍ਸਵਤ੍ਯਃ ਸਿਰਾਵਤਾਃ|
ਕਸ੍ਣਾਸਨ੍ਨਾਃ ਸਿਰਾਸਂਜ੍ਞਾਃ ਪਿਟਿਕਾਃ ਸਰ੍ਸਪੋਪਮਾਃ||੧੯||
View original
दाहघर्षवत्यः सिरावृताः|
कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटिकाः सर्षपोपमाः||१९||
ਸ੦-ਪਿਟਿਕਾ ਦਾਹਾਦਿਮਤ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸਿਰਾਚਿਤਾਃ ਕਸ੍ਣਭਾਗਾਸਨ੍ਨਾਃ ਸਰ੍ਸਪਸਂਸ੍ਥਾਨਾਃ ਸਿਰਾਸਂਜ੍ਞਾਃ|
Adhikarana sitarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (20-21) · Śloka 21
ਸਿਤਭਾਗੋਤ੍ਥਾਨਾਮੇਸਾਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਨਾਂ ਸਾਧਨਂ ਸੂਤ੍ਰਯਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਹਰ੍ਸਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਪਿਸ੍ਟਕਗ੍ਰਥਿਤਾਰ੍ਜੁਨਮ੍|
ਸਾਧਯੈਦੌਸਧੈਃ ਸਟ੍ਕਂ ਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਪ੍ਤਕਮ੍||੨੦||
ਨਵੋਤ੍ਥਂ ਤਦਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ|
|੨੧|
View original
सितभागोत्थानामेषां त्रयोदशानां साधनं सूत्रयति शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्|
साधयैदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्||२०||
नवोत्थं तदपि द्रव्यैः|
|२१|
ਸ੦-ਸ਼ੁਕ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਸਡੌਸਧੈਃ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਨਵੋਤ੍ਥਿਤਾਨੇਤਾਨਪਿ ਭੇਸਜੈਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ ਨ ਕੇਵਲਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸਟ੍ਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana kRuShNarogAH pa~jca| (21-22) · Śloka 22
ਅਰ੍ਮੋਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ|
ਤਚ੍ਛੇਦ੍ਯਮਸਿਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਾਂਸਸ੍ਨਵਸਿਰਾਵਤਮ੍||੨੧||
ਚਰ੍ਮੋਦ੍ਦਾਲਵਦੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਿ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|
|੨੨|
View original
अर्मोक्तं यच्च पञ्चधा|
तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नवसिरावृतम्||२१||
चर्मोद्दालवदुच्छ्रायि दृष्टिप्राप्तं च वर्जयेत्|
|२२|
ਸ੦-ਯਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰਮਰ੍ਮੋਕ੍ਤਂ-ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰ੍ਮ ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਮ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਰ੍ਮ ਸ੍ਨਾਵਾਰ੍ਮਾਧਿਮਾਂਸਾਰ੍ਮ, ਏਤਚ੍ਛੇਦਨਾਰ੍ਹਮ੍| ਯਤ੍ ਕਸ੍ਣਭਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਾਂਸਸ੍ਨਾਵਸਿਰਾਵਤਂ ਚਰ੍ਮੋਦ੍ਦਾਲਵਦੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਿ ਤਦ੍ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਯਚ੍ਚ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਦਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|
Adhikarana 1 kShatashukrasya trividhaM lakShaNam (22-25) · Śloka 25
ਅਥ ਕਸ੍ਣਰੋਗਾਨਾਹ |
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣੇਥਵ ਦਸ੍ਟੌ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤੋਦਾਸ਼੍ਰੁਰਾਗਵਤ੍||੨੨||
ਛਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਚਂ ਜਨਯਤਿ ਤੇਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਮ੍|
ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਨਿਭਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਮ੍ਨਂ ਚ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਰਕਮ੍||੨੩||
ਤਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਂ, ਯਾਪ੍ਯਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਵ੍ਯਧਾਤ੍|
ਤਤ੍ਰ ਤੋਦਾਦਿਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸੂਚੀਵਿਦ੍ਧਾਭਕਸ੍ਣਤਾ||੨੪||
ਤਤੀਯਪਟਲਚ੍ਛੇਦਾਦਸਾਧ੍ਯਂ ਨਿਚਿਤਂ ਵ੍ਰਣੈਃ|
|੨੫|
View original
अथ कृष्णरोगानाह |
पित्तं कृष्णेऽथव दृष्टौ शुक्रं तोदाश्रुरागवत्||२२||
छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्|
पक्वजम्बूनिभं किञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्रकम्||२३||
तत्कृच्छ्रसाध्यं, याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्|
तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभकृष्णता||२४||
तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः|
|२५|
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤ ਕਸ੍ਣਭਾਗੇ ਦਸ੍ਟੌ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਜਨਯਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਤੋਦਾਸ਼੍ਰੁਰਾਗਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਤ੍ਵਚਂ-ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਟਲਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ, ਤੇਨ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਂ ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਸਦਸ਼ਂ ਨਿਮ੍ਰਂ ਚ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਰਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਵ੍ਯਧਾਤ੍ਤੁ ਯਾਪ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ-ਦ੍ਵੀਤੀਯਪਟਲਵ੍ਯਧੇ, ਤੋਦਾਦੀਨਾਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਤਥਾ ਸੂਚੀਵਿਦ੍ਧੋਪਮਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਤ੍ਵਂ ਚ| ਤੋਦਾਦਿਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸੇਵਨੀਵਿਦ੍ਧੋਪਮਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਤਯਾ ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਵ੍ਯਧੋਨੁਮੀਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤੀਯਪਟਲਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ ਵ੍ਰਣੈਰ੍ਨਿਚਿਤਮਸਾਧ੍ਯਂ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਰਕਮ੍| ਏਵਂ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਰਕਂ ਤ੍ਰਿਧਾਭਿਧਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਚਸ੍ਟੇ|
Adhikarana 2 shuddhashukrasya lakShaNam (25) · Śloka 25
|
ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਕਫਾਤ੍ਸਾਧ੍ਯਂ ਨਾਤਿਰੁਕ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਰਕਮ੍||੨੫||
View original
|
शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक् शुद्धशुक्रकम्||२५||
ਸ੦-ਸ਼ਙ੍ਖਵਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਰਕਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਕਫਾਜ੍ਜਾਯਤੇ| ਨ ਚਾਤਿਵੇਦਨਮ੍|
Adhikarana 3 ajakAyAH lakShaNam (26) · Śloka 26
ਆਤਾਮ੍ਰਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਦਾਤਾਮ੍ਰਪਿਟਿਕਾਤਿਰੁਕ੍|
ਅਜਾਵਿਟ੍ਸਦਸ਼ੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਸਜਾਜਕਾ||੨੬||
View original
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदाताम्रपिटिकाऽतिरुक्|
अजाविट्सदृशोच्छ्रायकार्ष्ण्या वर्ज्याऽसृजाऽजका||२६||
ਸ੦-ਆਤਾਮ੍ਰਂ-ਈਸਤ੍ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਂ, ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਚਾਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਯਾਸੌ ਆਤਾਮ੍ਰਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਤ੍| ਤਥਾ ਆਤਾਮ੍ਰਪਿਟਿਕਾ ਤਥਾਤਿਪੀਡਾਵਤੀ ਤਥਾਜਾਵਿਟ੍ਸਦਸ਼ੇ ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯੇ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਅਜਕਾਖ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana 4 sirAshukrasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
ਸਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮਲੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਸ੍ਤਜ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਮ੍|
ਸਤੋਦਦਾਹਤਾਮ੍ਰਾਭਿਃ ਸਿਰਾਭਿਰਵਤਨ੍ਯਤੇ||੨੭||
ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋਸ੍ਣਸ਼ੀਤਾਚ੍ਛਘਨਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਚ੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍|
|੨੮|
View original
सिराशुक्रं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्|
सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते||२७||
अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रस्रुच्च तत्त्यजेत्|
|२८|
ਸ੦-ਸਰਕ੍ਤੈਰ੍ਮਲੈਃ ਸਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਸਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਜੁਸ੍ਟਂ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਂ ਸਿਰਾਭਿਰਵਤਨ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਭਿਃ ? ਸਤੋਦਦਾਹਤਾਮ੍ਰਾਭਿਃ| ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ-ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍, ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਦਾਚਿਦੁਸ੍ਣਮਚ੍ਛਂ ਘਨਂ ਵਾਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਤ੍ਯਜੇਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana 5 tIvravedanasya lakShaNam (28-30) · Śloka 30
|
ਦੋਸੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸਕਤ੍ਕਸ੍ਣਂ ਨੀਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਰੂਪਤਾਮ੍||੨੮||
ਧਵਲਾਭ੍ਰੋਪਲਿਪ੍ਤਾਭਂ ਨਿਸ੍ਪਾਵਰ੍ਧਦਲਾਕਤਿ|
ਅਤਿਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾਰਾਗਦਾਹਸ਼੍ਵਯਥੁਪੀਡਿਤਮ੍||੨੯||
ਪਾਕਾਤ੍ਯਯੇਨ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਮ੍|
|੩੦|
View original
|
दोषैः सास्रैः सकृत्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्||२८||
धवलाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावर्धदलाकृति|
अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्||२९||
पाकात्ययेन तच्छुक्रं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्|
|३०|
ਸ੦-ਦੋਸੈਃ ਸਰਕ੍ਤੈਃ ਸਕਤ੍-ਏਕਹੇਲਯੈਵ, ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਰੂਪਤਾਂ ਨੀਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਧਵਲਾਭ੍ਰੋਪਲਿਪ੍ਤਾਭਮ੍| ਤਥਾ ਨਿਸ੍ਪਾਵਾਰ੍ਧਦਲਸ੍ਯੇਵਾਕਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾਰਾਗਦਾਹਸ਼੍ਵਯਥੁਭਿਃ ਪੀਡਿਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪਾਕਾਤ੍ਯਯੇਨ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍|
Adhikarana kRuShNarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (10) · Śloka 10
|
ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਯਦ੍ਵਾ ਸਲੋਹਿਤਮ੍||੩੦||
ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਸੇਧਾਵਗਾਢਂ ਵਾ ਸਾਸ਼੍ਰੁ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਵਤਮ੍|
ਪੁਰਾਣਂ ਵਿਸਮਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਯਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਮ੍||੩੧||
ਪਞ੍ਚੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਗਦਾਃ ਕਸ੍ਣੇ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਤਃ|
੩੧ ੧/੨|
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿ- ਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਿਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞ੍ਹਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||
View original
|
यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तः श्यावं यद्वा सलोहितम्||३०||
अत्युत्सेधावगाढं वा साश्रु नाडीव्रणावृतम्|
पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्रकम्||३१||
पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाध्यविभागतः|
३१ १/२|
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि- तायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने सन्धिसितासितरोगविज्ञ्हानीयो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
ਸ੦-ਯਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ-ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਸ੍ਟਿਵਿਨਾਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਯਚ੍ਚ ਸ਼੍ਯਾਵਮਨ੍ਤਃ, ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲੋਹਿਤਮ੍, ਤਥਾਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਮਵਗਾਢਂ ਵਾ, ਸਾਸ਼੍ਰੁਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਵਤਂ ਵਾ, ਤਥਾ ਪੁਰਾਣਂ-ਵਤ੍ਸਰਾਤੀਤਮ੍ ਤਥਾ ਵਿਸਮਸਂਸ੍ਥਾਨਮ੍, ਤਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਯਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਂ, ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਸ੦-ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲੇ ਇਤਿ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਪਞ੍ਚ ਰੋਗਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗੇਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਸੁਖਗ੍ਰਹਣਧਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯੋਪਾਦਾਨਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗ- ਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਿਰਤੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੦||