Adhikarana sandhisitAsitarogavij~jAnIyAdhyAyaH||10|| (2-3) · Śloka 3
yathōddēśastathā nirdēśa iti tānēva tāvatsandhirōganāha athātaḥ sandhisitāsitarōgavijñānīyaṁ vyākhyāsyāmaḥ|
iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ|
(gadyasūtrē|2|
)||3||
View original
यथोद्देशस्तथा निर्देश इति तानेव तावत्सन्धिरोगनाह अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
)||३||
vartmarōgapratiṣēdhādanantaraṁ sthānānupūrvyā sandhisitāsitarōgavijñānamārabhyatē- saṁ-sandhī ca sitāsitau ca sandhisitāsitāḥ, tēṣu rōgāḥ, tēṣāṁ vijñānam| śēṣaṁ pūrvavat|
Adhikarana sandhirogA nava| 1 jalAsravasya lakShaNam (1-2) · Śloka 2
vāyuḥkruddhaḥ sirāḥ prāpya jalābhaṁ jalavāhinīḥ|
aśru srāvayatē vartmaśuklasandhēḥ kanīnakāt||1||
tēna nētraṁ sarugrāgaśōphaṁ syātsa jalāsravaḥ|
|2|
View original
वायुःक्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः|
अश्रु स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्||१||
तेन नेत्रं सरुग्रागशोफं स्यात्स जलास्रवः|
|२|
sa0-pavanaḥ kupitō jalavāhinīḥ sirāḥ prāpya jalākr̥ti aśru srāvayatē| kutaḥ ? vartmaśuklasandhē kanīnakāt| tēna-jalābhasrāvēṇa, nayanaṁ saruk sarāgaṁ saśōphaṁ ca syāt| sa ca jalāsravākhyō rōgaḥ|
Adhikarana 2 kaphAsravasya lakShaNam (2) · Śloka 2
|
kaphāt kaphāsravē śvētaṁ picchilaṁ bahalaṁ sravēt||2||
View original
|
कफात् कफास्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||२||
sa0-kaphāt kaphāsravē sati śvētaṁ picchilaṁ bahalaṁ ca sravēt|
Adhikarana 3 upanAhasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
kaphēna śōphastīkṣṇāgraḥ kṣārabudbudakōpamaḥ|
pr̥thumūlabalaḥ snigdhaḥ savarṇō mr̥dupicchilaḥ||3||
mahānapākaḥ kaṇḍūmānupanāhaḥ sa nīrujaḥ|
|4|
View original
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः|
पृथुमूलबलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः||३||
महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः|
|४|
sa0-ślēṣmaṇā śōphastīkṣṇāgrādiguṇaḥ| sa upanāhākhyō nīrujaḥ syāt|
Adhikarana 4 raktAsravasya lakShaNam (4) · Śloka 4
|
raktād raktāsravē tāmraṁ bahūṣṇaṁ cāśru saṁsravēt||4||
View original
|
रक्ताद् रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||४||
sa0-raktēna raktāsravō bhavati| tasmiṁśca tāmravarṇamuṣṇaṁ cāśru saṁsravēt|
Adhikarana 5 parvaNyAH lakShaNam (5) · Śloka 5
vartmasandhyāśrayā śuklē piṭikā dāhaśūlinī|
tāmrā mudgōpamā bhinnā raktaṁ sravati parvaṇī||5||
View original
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटिका दाहशूलिनी|
ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी||५||
sa0-vartmasandhirāśrayō yasyāḥ sā vartmasandhyāśrayā, śuklē piṭikā śūladāhavatī tāmravarṇā mudgasadr̥̄śī parvaṇī bhaṇyatē| sā ca bhinnā satī raktaṁ sravati| ēṣā ca raktasamutthaiva vēdyā, raktāsravādanantaramasyāḥ pāṭhāt raktasrāvitvācca|
Adhikarana 6 pUyAsravasya lakShaNam (6) · Śloka 6
pūyāsravē malāḥ sāsrā vartmasandhēḥ kanīnakāt|
srāvayanti muhuḥ pūyaṁ sāsraṁ tvaṅmāṁsapākataḥ||6||
View original
पूयास्रवे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्|
स्रावयन्ति मुहुः पूयं सास्रं त्वङ्मांसपाकतः||६||
sa0-pūyāsravākhyē dōṣā raktasahitā vartmasandhēḥ kanīnakāt punaḥ punaḥ pūyaṁ sāsraṁ tvaṅmāṁsapākāddhētōḥ srāvayanti|
Adhikarana 7 pUyAlasasya lakShaNam (7) · Śloka 7
pūyālasō vraṇaḥ sūkṣmaḥ śōphasaṁrambhapūrvakaḥ|
kanīnasandhāvādhmāyī pūyāsrāvī savēdanaḥ||7||
View original
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः|
कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः||७||
sa0-pūyālasō vraṇa ucyatē| kīdr̥k ? sūkṣmaḥ tathā śōphasaṁrambhapūrvakaḥ| kvāsau syāt ? kanīnasandhau| tathā''dhmāyīānāhavān, pūyāsrāvī saruk ca syāt|
Adhikarana 8 alajyAH lakShaNam (8) · Śloka 8
kanīnasyāntaralajī śōphō ruktōdadāhavān|
|8|
View original
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्|
|८|
sa0-kanīnasyāntaḥ śōphō ruktōdadāhavān alajītyucyatē|
Adhikarana 9 kRumigranthe lakShaNam (8-9) · Śloka 9
|
apāṅgē vā kanīnē vā kaṇḍūṣāpakṣmapōṭavān||8||
pūyāsrāvī kr̥migranthirgranthiḥ kr̥miyutō'rtimān|
|9|
View original
|
अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्||८||
पूयास्रावी कृमिग्रन्थिर्ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्|
|९|
sa0-apāṅgē kanīnē vā kaṇḍvādimāṁstathā pūyāsrāvī granthirēva kr̥miyuktō'rtimān kr̥migranthirucyatē|
Adhikarana sandhirogANAmeteShAM sAdhyAdhyatvam (9-10) · Śloka 10
|
upanāhakr̥migranthipūyālasakaparvaṇīḥ||9||
śastrēṇa sādhayētpañca sālajīnāsravāṁstyajēt|
|10|
View original
|
उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालसकपर्वणीः||९||
शस्त्रेण साधयेत्पञ्च सालजीनास्रवांस्त्यजेत्|
|१०|
sa0-upanāhādīṁścturaḥ śastrēṇa sādhayēt| āsravān-jalāsravādīṁścaturaḥ, alajīṁ cēti pañca tyajēt|
Adhikarana sitarogAstrayodaSa| 1SuktikAyA lakShaNam (10-11) · Śloka 11
ēvaṁ sandhigatānnava rōgānākhyāya sitabhāgasthān rōgānāha |
pittaṁ kuryātsitē bindūnasitaśyāvapītakān||10||
malāktādarśatulyaṁ vā sarvaṁ śuklaṁ sadāharuk|
rōgō'yaṁ śuktikasaṁjñaḥ saśakr̥dbhēdatr̥ḍjvaraḥ||11||
View original
एवं सन्धिगतान्नव रोगानाख्याय सितभागस्थान् रोगानाह |
पित्तं कुर्यात्सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्||१०||
मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लं सदाहरुक्|
रोगोऽयं शुक्तिकसंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः||११||
sa0-sitē nētradēśē pittaṁ kartr̥ bindūn kr̥ṣṇaśyāvapītān kuryāt| malalēpadigdhadarpaṇasamānaṁ vā sarvam śuklam| ēvamubhayaprakārō'pyayaṁ sadāharuk śuktikasaṁjñō rōgaḥ, śakr̥dbhēdēna tr̥ṣā jvarēṇa ca yuktaḥ|
Adhikarana 2 shuklArmaNaH lakShaNam (12) · Śloka 12
kaphācchuklē samaṁ śvētaṁ ciravr̥ddhyadhimāṁsakam|
śuklārma|12|
View original
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम्|
शुक्लार्म|१२|
sa0-kaphācchuklabhāgē samaṁ-na tu viṣamam, tathā śvētavarṇamadhimāṁsakaṁ ciravr̥ddhi, tat śuklārma|
Adhikarana 3 balAsagrathitasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
|
śōphastvarujaḥ savarṇō bahalō'mr̥duḥ||12||
guruḥ snigdhō'mbubindvābhō balāsagrathitam smr̥tam|
|13|
View original
|
शोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलोऽमृदुः||१२||
गुरुः स्निग्धोऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितम् स्मृतम्|
|१३|
sa0-śōphastu nīrujaḥ samānavarṇō bahalādistathā jalabindusamō balāsagrathitaṁ smr̥tam|
Adhikarana 4 piShTakasya lakShaNam (13) · Śloka 13
|
bindubhiḥ piṣṭadhavalairutsannaiḥ piṣṭakaṁ vadēt||13||
View original
|
बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्||१३||
sa0-bindubhiḥ piṣṭavatsitairutsannaiḥ piṣṭakaṁ nāmārma vadēt
Adhikarana 5 sirotpAtasya lakShaNam (14) · Śloka 14
raktarājītataṁ śuklamuṣyatē yatsavēdanam|
aśōphāśrūpadēhaṁ ca sirōtpā taḥ sa śōṇitāt||14||
View original
रक्तराजीततं शुक्लमुष्यते यत्सवेदनम्|
अशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पा तः स शोणितात्||१४||
sa0-raktarājītataṁ śuklaṁ-śuklabhāgaṁ, uṣyatē| yatsavēdanaṁ śōphāśrūpalēparahitaṁ sa śōṇitāt sirōtpātaḥ|
Adhikarana 6 sirAharShasya lakShaNam (15) · Śloka 15
upēkṣitaḥ sirōtpātō rājīstā ēva vardhayan|
kuryātsāsraṁ sirāharṣaṁ tēnākṣyudvīkṣaṇākṣamam||15||
View original
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्|
कुर्यात्सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्||१५||
sa0-sirōtpātō'cikitsitastā ēva-raktā ēva, rājīrvardhayan sirāharṣaṁ sāsraṁ kuryāt| tēna-sirāharṣēṇa, lōcanaṁ vīkṣaṇākṣamaṁ syāt|
Adhikarana 7 sirAjAlasya lakShaNam (16) · Śloka 16
sirājālē sirājālaṁ būhadraktaṁ ghanōnnatam|
|16|
View original
सिराजाले सिराजालं बूहद्रक्तं घनोन्नतम्|
|१६|
sa0-sirājālē br̥hattathā raktaṁ ghanamunnataṁ ca yad bhavati, tatsirājālaṁ nāma|
Adhikarana 8 shoNitArmaNaH lakShaNam (16) · Śloka 16
|
śōṇitārma samaṁ ślakṣṇaṁ padmābhamadhimāṁsakam||16||
View original
|
शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्माभमधिमांसकम्||१६||
sa0-samaṁ-natu viṣamaṁ, tathā ślakṣṇaṁ yadadhimāṁsakaṁ tacchōṇitārma|
Adhikarana 9 arjunasya lakShaNam (17) · Śloka 17
nīruk ślakṣṇō'rjunaṁ binduḥ śaśalōhitalōhitaḥ|
|17|
View original
नीरुक् श्लक्ष्णोऽर्जुनं बिन्दुः शशलोहितलोहितः|
|१७|
sa0-nīrujaḥ ślakṣṇō binduḥ śaśalōhitatāmrō'rjunaṁ nāma|
Adhikarana 10 prastAryarmaNaH lakShaNam (17-18) · Śloka 18
|
mr̥dvāśuvr̥ddhyaruḍmāṁsaṁ prastāri śyāvalōhitam||17||
prastāryarma malaiḥ sāsraiḥ|
|18|
View original
|
मृद्वाशुवृद्ध्यरुड्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्||१७||
प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः|
|१८|
sa0-māṁsaṁ prastāritaṁ tathā mr̥du tathā āśuvr̥ddhi tathā nīruk śyāvalōhitaṁ prastāryarmētyucyatē| tacca tribhirdōṣaiḥ saśōṇitaiḥ syāt|
Adhikarana 11 snAvArmaNaH lakShaNam (18) · Śloka 18
snāvārma snāvasannibham|
|18|
View original
स्नावार्म स्नावसन्निभम्|
|१८|
sa0-snāvasadr̥śaṁ tu snāvārmētyucyatē|
Adhikarana 12 adhimAMsArmaNaH lakShaNam (18-19) · Śloka 19
|
śuṣkasr̥kpiṇḍavacchyāvaṁ yanmāṁsaṁ bahalaṁ pr̥thu||18||
adhimāṁsārma tad|
|19|
View original
|
शुष्कसृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु||१८||
अधिमांसार्म तद्|
|१९|
sa0-śuṣkaraktapiṇḍavacchyāvaṁ yanmāṁsaṁ tathā bahalaṁ pr̥thu ca syāt, tadadhimāṁsārma bhaṇyatē|
Adhikarana 13 sirAsaMj~jAnAM lakShaNam (19) · Śloka 19
dāhagharṣavatyaḥ sirāvr̥tāḥ|
kr̥ṣṇāsannāḥ sirāsaṁjñāḥ piṭikāḥ sarṣapōpamāḥ||19||
View original
दाहघर्षवत्यः सिरावृताः|
कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटिकाः सर्षपोपमाः||१९||
sa0-piṭikā dāhādimatyastathā sirācitāḥ kr̥ṣṇabhāgāsannāḥ sarṣapasaṁsthānāḥ sirāsaṁjñāḥ|
Adhikarana sitarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (20-21) · Śloka 21
sitabhāgōtthānāmēṣāṁ trayōdaśānāṁ sādhanaṁ sūtrayati śuktiharṣasirōtpātapiṣṭakagrathitārjunam|
sādhayaidauṣadhaiḥ ṣaṭkaṁ śēṣaṁ śastrēṇa saptakam||20||
navōtthaṁ tadapi dravyaiḥ|
|21|
View original
सितभागोत्थानामेषां त्रयोदशानां साधनं सूत्रयति शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्|
साधयैदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्||२०||
नवोत्थं तदपि द्रव्यैः|
|२१|
sa0-śuktyādīn ṣaḍauṣadhaiḥ sādhayēt| śēṣān sapta śastrēṇa sādhayēt| navōtthitānētānapi bhēṣajairupakramēt na kēvalaṁ pūrvōktaṁ ṣaṭkamityarthaḥ|
Adhikarana kRuShNarogAH pa~jca| (21-22) · Śloka 22
armōktaṁ yacca pañcadhā|
tacchēdyamasitaprāptaṁ māṁsasnavasirāvr̥tam||21||
carmōddālavaducchrāyi dr̥ṣṭiprāptaṁ ca varjayēt|
|22|
View original
अर्मोक्तं यच्च पञ्चधा|
तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नवसिरावृतम्||२१||
चर्मोद्दालवदुच्छ्रायि दृष्टिप्राप्तं च वर्जयेत्|
|२२|
sa0-yacca pañcaprakāramarmōktaṁ-śuklārma śōṇitārma prastāryarma snāvārmādhimāṁsārma, ētacchēdanārham| yat kr̥ṣṇabhāgaprāptaṁ māṁsasnāvasirāvr̥taṁ carmōddālavaducchrāyi tadvarjayēt-na cikitsēt| yacca dr̥ṣṭiprāptaṁ tadapi varjayēt|
Adhikarana 1 kShatashukrasya trividhaM lakShaNam (22-25) · Śloka 25
atha kr̥ṣṇarōgānāha |
pittaṁ kr̥ṣṇē'thava dr̥ṣṭau śukraṁ tōdāśrurāgavat||22||
chitvā tvacaṁ janayati tēna syātkr̥ṣṇamaṇḍalam|
pakvajambūnibhaṁ kiñcinnimnaṁ ca kṣataśukrakam||23||
tatkr̥cchrasādhyaṁ, yāpyaṁ tu dvitīyapaṭalavyadhāt|
tatra tōdādibāhulyaṁ sūcīviddhābhakr̥ṣṇatā||24||
tr̥tīyapaṭalacchēdādasādhyaṁ nicitaṁ vraṇaiḥ|
|25|
View original
अथ कृष्णरोगानाह |
पित्तं कृष्णेऽथव दृष्टौ शुक्रं तोदाश्रुरागवत्||२२||
छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्|
पक्वजम्बूनिभं किञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्रकम्||२३||
तत्कृच्छ्रसाध्यं, याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्|
तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभकृष्णता||२४||
तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः|
|२५|
sa0-pittaṁ kartr̥ kr̥ṣṇabhāgē dr̥ṣṭau vā śukraṁ janayati| kimbhūtam ? tōdāśrurāgayuktam| kiṁ kr̥tvā ? tvacaṁ-prathamaṁ paṭalaṁ chittvā, tēna kr̥ṣṇamaṇḍalaṁ pakvajambūsadr̥śaṁ nimraṁ ca kṣataśukrakaṁ syāt| tacca kr̥cchrasādhyam| dvitīyapaṭalavyadhāttu yāpyaṁ syāt| tatra-dvītīyapaṭalavyadhē, tōdādīnāṁ bāhulyaṁ tathā sūcīviddhōpamakr̥ṣṇamaṇḍalatvaṁ ca| tōdādibhūyastvēna sēvanīviddhōpamakr̥ṣṇamaṇḍalatayā ca dvitīyapaṭalavyadhō'numīyata ityarthaḥ| tr̥tīyapaṭalacchēdāt vraṇairnicitamasādhyaṁ kṣataśukrakam| ēvaṁ kṣataśukrakaṁ tridhā'bhidhāya śuddhaśukramācaṣṭē|
Adhikarana 2 shuddhashukrasya lakShaNam (25) · Śloka 25
|
śaṅkhaśuklaṁ kaphātsādhyaṁ nātiruk śuddhaśukrakam||25||
View original
|
शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक् शुद्धशुक्रकम्||२५||
sa0-śaṅkhavacchuklaṁ śuddhaśukrakam| tacca kaphājjāyatē| na cātivēdanam|
Adhikarana 3 ajakAyAH lakShaNam (26) · Śloka 26
ātāmrapicchilāsrasrudātāmrapiṭikā'tiruk|
ajāviṭsadr̥śōcchrāyakārṣṇyā varjyā'sr̥jā'jakā||26||
View original
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदाताम्रपिटिकाऽतिरुक्|
अजाविट्सदृशोच्छ्रायकार्ष्ण्या वर्ज्याऽसृजाऽजका||२६||
sa0-ātāmraṁ-īṣattāmravarṇaṁ, picchilaṁ cāsraṁ sravati yā'sau ātāmrapicchilāsrasrut| tathā ātāmrapiṭikā tathā'tipīḍāvatī tathā'jāviṭsadr̥śē ucchrāyakārṣṇyē yasyāḥ saivam| ajakākhyā raktēna syāt| sā ca varjyā'sādhyatvāt|
Adhikarana 4 sirAshukrasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
sirāśukraṁ malaiḥ sāsraistajjuṣṭaṁ kr̥ṣṇamaṇḍalam|
satōdadāhatāmrābhiḥ sirābhiravatanyatē||27||
animittōṣṇaśītācchaghanāsrasrucca tattyajēt|
|28|
View original
सिराशुक्रं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्|
सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते||२७||
अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रस्रुच्च तत्त्यजेत्|
|२८|
sa0-saraktairmalaiḥ sirāśukraṁ syāt| tēna sirāśukrēṇa juṣṭaṁ kr̥ṣṇamaṇḍalaṁ sirābhiravatanyatē| kimbhūtābhiḥ ? satōdadāhatāmrābhiḥ| animittaṁ-akasmāt, asmin kadāciduṣṇamacchaṁ ghanaṁ vā'sraṁ sravati| tacca tyajēdasādhyatvāt|
Adhikarana 5 tIvravedanasya lakShaNam (28-30) · Śloka 30
|
dōṣaiḥ sāsraiḥ sakr̥tkr̥ṣṇaṁ nīyatē śuklarūpatām||28||
dhavalābhrōpaliptābhaṁ niṣpāvardhadalākr̥ti|
atitīvrarujārāgadāhaśvayathupīḍitam||29||
pākātyayēna tacchukraṁ varjayēttīvravēdanam|
|30|
View original
|
दोषैः सास्रैः सकृत्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्||२८||
धवलाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावर्धदलाकृति|
अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्||२९||
पाकात्ययेन तच्छुक्रं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्|
|३०|
sa0-dōṣaiḥ saraktaiḥ sakr̥t-ēkahēlayaiva, kr̥ṣṇamaṇḍalaṁ śuklarūpatāṁ nīyatē| kimbhūtam ? dhavalābhrōpaliptābham| tathā niṣpāvārdhadalasyēvākr̥tiryasya tadēvam| tathā tīvravēdanārāgadāhaśvayathubhiḥ pīḍitam| tacca śukraṁ pākātyayēna tīvrarujaṁ varjayēt-nōpakramēt|
Adhikarana kRuShNarogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (10) · Śloka 10
|
yasya vā liṅganāśō'ntaḥ śyāvaṁ yadvā salōhitam||30||
atyutsēdhāvagāḍhaṁ vā sāśru nāḍīvraṇāvr̥tam|
purāṇaṁ viṣamaṁ madhyē vicchinnaṁ yacca śukrakam||31||
pañcētyuktā gadāḥ kr̥ṣṇē sādhyāsādhyavibhāgataḥ|
31 1/2|
iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviraci- tāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē sandhisitāsitarōgavijñhānīyō nāma daśamō'dhyāyaḥ||10||
View original
|
यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तः श्यावं यद्वा सलोहितम्||३०||
अत्युत्सेधावगाढं वा साश्रु नाडीव्रणावृतम्|
पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्रकम्||३१||
पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाध्यविभागतः|
३१ १/२|
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि- तायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने सन्धिसितासितरोगविज्ञ्हानीयो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
sa0-yasya ca śukrasya liṅganāśaḥ-antardr̥ṣṭivināśa ityarthaḥ, yacca śyāvamantaḥ, yacca kiñcillōhitam, tathā'tyunnatamavagāḍhaṁ vā, sāśrunāḍīvraṇāvr̥taṁ vā, tathā purāṇaṁ-vatsarātītam tathā viṣamasaṁsthānam, tathā madhyē vicchinnaṁ yacca śukrakaṁ, tatsarvaṁ varjayēt| sa0-kr̥ṣṇamaṇḍalē iti-pūrvōktēna prakārēṇa, pañca rōgāḥ sādhyāsādhyavibhāgēnōktāḥ| sukhagrahaṇadhāraṇārthaṁ saṅkhyōpādānamiti| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅga- hr̥dayaṭīkāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ ṣaṣṭhē uttara- sthānē sandhisitāsiratōgavijñānīyō nāma daśamō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 10||