Adhikarana shirorogavij~jAnIyAdhyAyaH||23|| shirogatA dasha rogAH| shirorogANAM nidAnaM samprAptishca (2-3) · Śloka 3
അഥ ക്രമപ്രാപ്തം ശിരോരോഗവിജ്ഞാനമാഹ അഥാതഃ ശിരോരോഗവിജ്ഞാനീയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|
(ഗദ്യസൂത്രേ||൨||
) ധൂമാതപതുഷാരാമ്ബുക്രീഡാതിസ്വപ്നജാഗരൈഃ|
ഉത്സ്വേദാധിപുരോവാതബാഷ്പനിഗ്രഹരോദനൈഃ||൧||
അത്യമ്ബുമദ്യപാനേന കൃമിഭിര്വേഗധാരണൈഃ|
ഉപധാനമൃജാഭ്യങ്ഗദ്വേഷാധഃപ്രതതേക്ഷണൈഃ||൨||
അസാത്മ്യഗന്ധദുഷ്ടാമഭാഷ്യാദ്യൈശ്ച ശിരോഗതാഃ|
ജനയന്ത്യാമയാന് ദോഷാഃ|൩|
View original
अथ क्रमप्राप्तं शिरोरोगविज्ञानमाह अथातः शिरोरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) धूमातपतुषाराम्बुक्रीडातिस्वप्नजागरैः|
उत्स्वेदाधिपुरोवातबाष्पनिग्रहरोदनैः||१||
अत्यम्बुमद्यपानेन कृमिभिर्वेगधारणैः|
उपधानमृजाभ्यङ्गद्वेषाधःप्रततेक्षणैः||२||
असात्म्यगन्धदुष्टामभाष्याद्यैश्च शिरोगताः|
जनयन्त्यामयान् दोषाः|३|
സ൦-ധൂമാദിഭിഃ ശിരോഗതാ ദോഷാ രോഗാന് ജനയന്തി|
Adhikarana 1 vAtajasya shirobhitApasya lakShaNam (3-7) · Śloka 7
|
തത്ര മാരുതകോപതഃ||൩||
നിസ്തുദ്യേതേ ഭൃശം ശങ്ഖൌ ഘാടാ സമ്ഭിദ്യതേ തഥാ|
ഭ്രുവോര്മധ്യം ലലാടം ച പതതീവാതിവേദനമ്||൪||
ബാധ്യേതേ സ്വനതഃ ശ്രോത്രേ നിഷ്കൃഷ്യേത ഇവാക്ഷിണീ|
ഘൂര്ണതീവ ശിരഃ സര്വം സന്ധിഭ്യ ഇവ മുച്യതേ||൫||
സ്ഫുരത്യതി സിരാജാലം കന്ധരാഹനുസങ്ഗ്രഹഃ|
പ്രകാശാസഹതാ ഘ്രാണസ്രാവോऽകസ്മാദ്യഥാശമൌ||൬||
മാര്ദവം മര്ദനസ്നേഹസ്വേദബന്ധൈശ്ച ജായതേ|
ശിരസ്താപോऽയമ്|൭|
View original
|
तत्र मारुतकोपतः||३||
निस्तुद्येते भृशं शङ्खौ घाटा सम्भिद्यते तथा|
भ्रुवोर्मध्यं ललाटं च पततीवातिवेदनम्||४||
बाध्येते स्वनतः श्रोत्रे निष्कृष्येत इवाक्षिणी|
घूर्णतीव शिरः सर्वं सन्धिभ्य इव मुच्यते||५||
स्फुरत्यति सिराजालं कन्धराहनुसङ्ग्रहः|
प्रकाशासहता घ्राणस्रावोऽकस्माद्यथाशमौ||६||
मार्दवं मर्दनस्नेहस्वेदबन्धैश्च जायते|
शिरस्तापोऽयम्|७|
സ൦-തത്ര-തേഷു മധ്യേ, വാതകോപാത് ശങ്ഖനിസ്തോദാദയഃ സ്യുഃ| തഥാ മര്ദനാദിഭിര്മാര്ദവം ജായതേ| ഘൂര്ണതീവേതി ഘൂര്ണസ്തുദാദിഃ| അയമീദൃശഃ ശിരസ്താപ ഉച്യതേ|
Adhikarana 2 vAtajasya ardhAvabhedakasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
|
അര്ധേ തു മൂര്ധ്നഃ സോऽര്ധാവഭേദകഃ||൭||
പക്ഷാത്കുപ്യതി മാസാദ്വാ സ്വയമേവ ച ശാമ്യതി|
അതിവൃദ്ധസ്തു നയനം ശ്രവണം വാ വിനാശയേത്||൮||
View original
|
अर्धे तु मूर्ध्नः सोऽर्धावभेदकः||७||
पक्षात्कुप्यति मासाद्वा स्वयमेव च शाम्यति|
अतिवृद्धस्तु नयनं श्रवणं वा विनाशयेत्||८||
സം-അര്ധേ തു ശിരസഃ, അര്ധാവഭേദക ഉച്യതേ| സ ച പക്ഷേണ കുപ്യതി| മാസേന വാ കുപ്യതി| സ്വയമേവ-ചികിത്സിതം വിനൈവ, ഉപശാമ്യതി| അതിവൃദ്ധസ്ത്വയം ലോചനം കര്ണം വാ ഹന്യാത്|
Adhikarana 3 pittajasya shirobhitApasya lakShaNam 4 kaphajasya shirobhitApasya lakShaNam 5raktajasya shirobhitApasya lakShaNam 6 sannipAtajasya shirobhitApasya lakShaNam (9-11) · Śloka 11
ശോരോഭിതാപേ പിത്തോത്ഥേ ശോരോധൂമായനം ജ്വരഃ|
സ്വേദോऽക്ഷിദഹനം മൂര്ച്ഛാ നിശി ശീതൈശ്ച മാര്ദവമ്||൯||
അരുചിഃ കഫജേ മൂര്ധ്നോ ഗുരുസ്തിമിതശീതതാ|
ശിരാനിസ്പന്ദതാऽऽലസ്യം രൂങ്മന്ദാऽഹ്ന്യധികാനിശി||൧൦||
തന്ദ്രാ ശൂനാക്ഷികൂടത്വം കര്ണകണ്ഡൂയനം വമിഃ|
രക്താത് പിത്താധികരുജഃ സര്വൈഃ സ്യാത്സര്വലക്ഷണഃ||൧൧||
View original
शोरोभितापे पित्तोत्थे शोरोधूमायनं ज्वरः|
स्वेदोऽक्षिदहनं मूर्च्छा निशि शीतैश्च मार्दवम्||९||
अरुचिः कफजे मूर्ध्नो गुरुस्तिमितशीतता|
शिरानिस्पन्दताऽऽलस्यं रूङ्मन्दाऽह्न्यधिकानिशि||१०||
तन्द्रा शूनाक्षिकूटत्वं कर्णकण्डूयनं वमिः|
रक्तात् पित्ताधिकरुजः सर्वैः स्यात्सर्वलक्षणः||११||
സ൦-കഫജേ ശിരോഭിതാപേऽരുച്യാദയഃ സ്യുഃ| ദിവാ പീഡാ മന്ദാ ഭവതി, വിഭാവര്യാമധികാ| തഥാ തന്ദ്രാദയഃ സ്യുഃ| സ൦-രക്തോദ്ഭവോ മൂര്ധതാപഃ പിത്താധികരുജഃ സ്യാത്| സ൦-സന്നിപാതേന സര്വലക്ഷണഃ സ്യാത്|
Adhikarana 7 kRumijasya shirobhitApasya lakShaNam (12-15) · Śloka 15
സങ്കീര്ണൈര്ഭോജനൈര്മൂര്ധ്നി ക്ലേദിത്തേ രുധിരാമിഷേ|
കോപിതേ സന്നിപാതേ ച ജായന്തേ മൂര്ധ്നി ജന്തവഃ||൧൨||
ശിരസസ്തേ പിബന്തോऽസ്രം ഘോരാഃ കുര്വന്തി വേദനാഃ|
ചിത്തവിഭ്രംശജനനീര്ജ്വരഃ കാസോ ബലക്ഷയഃ||൧൩||
രൌക്ഷ്യശോഫവ്യധന്ച്ഛേദദാഹസ്ഫുരണപൂതിതാഃ|
കപാലേ താലുശിരസോഃ കണ്ഡൂഃ ശോഷഃ പ്രമീലകഃ||൧൪||
താമ്രാച്ഛസിങ്ഘാണകതാ കര്ണനാദശ്ച ജന്തുജേ|
|൧൫|
View original
सङ्कीर्णैर्भोजनैर्मूर्ध्नि क्लेदित्ते रुधिरामिषे|
कोपिते सन्निपाते च जायन्ते मूर्ध्नि जन्तवः||१२||
शिरसस्ते पिबन्तोऽस्रं घोराः कुर्वन्ति वेदनाः|
चित्तविभ्रंशजननीर्ज्वरः कासो बलक्षयः||१३||
रौक्ष्यशोफव्यधन्च्छेददाहस्फुरणपूतिताः|
कपाले तालुशिरसोः कण्डूः शोषः प्रमीलकः||१४||
ताम्राच्छसिङ्घाणकता कर्णनादश्च जन्तुजे|
|१५|
സ൦-സങ്കീര്ണൈരാഹാരൈഃ ശിരസി ക്ലേദിതേ രുധിരേ മാംസേ ച സന്നിപാതേ ച കോപിതേ കൃമയോ മൂര്ധ്നി ജായന്തേ| തേ ച മൂര്ധ്നൌ രക്തം പിബന്തോ ദാരുണാഃ പീഡാ മനോവിഭ്രംശകാരിണീര്ജനയന്തി| ജ്വരാദയശ്ച സ്യുഃ| തഥാ കപാലേ താലുശിരസോഃ കണ്ഡ്വാദ്യാഃ സ്യുഃ| തഥാ താമ്രാച്ഛസിങ്ഘാണകത്വം കര്ണനാദശ്ച കൃമിജേ സ്യാത്|
Adhikarana 8 shiraHkampasya shirobhitApasya lakShaNam 9 sha~gkhakasya shirobhitApasya lakShaNam (15-17) · Śloka 17
|
വാതോല്ബണാഃ ശിരഃകമ്പം തത്സംജ്ഞം കുര്വതേ മലാഃ||൧൫||
പിത്തപ്രധാനൈര്വാതാദ്യൈഃ ശങ്ഖേ ശോഫഃ സശോണിതൈഃ|
തീവ്രദാഹരുജാരാഗപ്രലാപജ്വരതൃഡ്ഭ്രമാഃ||൧൬||
തിക്താസ്യഃ പീതവദനഃ ക്ഷിപ്രകാരീ സ ശങ്ഖകഃ|
ത്രിരാത്രാജ്ജീവിതം ഹന്തി സിധ്യത്യപ്യാശു സാധിതഃ||൧൭||
View original
|
वातोल्बणाः शिरःकम्पं तत्संज्ञं कुर्वते मलाः||१५||
पित्तप्रधानैर्वाताद्यैः शङ्खे शोफः सशोणितैः|
तीव्रदाहरुजारागप्रलापज्वरतृड्भ्रमाः||१६||
तिक्तास्यः पीतवदनः क्षिप्रकारी स शङ्खकः|
त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति सिध्यत्यप्याशु साधितः||१७||
സ൦-വാതാധികാ ദോഷാഃ ശിരഃകമ്പം ശിരഃ കമ്പാഖ്യം കുര്വതേ| സ൦-പിത്താധികൈര്ദോഷൈഃ സരക്തൈഃ ശങ്ഖേ ശോഫോऽതിദാഹാദയശ്ച സ്യുഃ| സ ച ശങ്ഖകസ്തിക്താസ്യഃ പീതവര്ണമുഖഃ ക്ഷിപ്രകാരീ ച സ്യാത്| തിക്തം-തിക്തസ്വാദമാസ്യം, യസ്മിന് ശങ്ഖകേ സഃ| ഏവമന്യദപി യോജ്യമ്| സ ചാനുപക്രാന്തസ്ത്രിരാത്രേണ ജീവിതം ഹരതി| ശീഘ്രം ച ചികിത്സിതഃ സിധ്യത്യപി| അപിശബ്ദാത് കദാചിന്ന സിധ്യതി|
Adhikarana 10 sUryAvartasya lakShaNam (18-20) · Śloka 20
പിത്താനുബദ്ധഃ ശങ്ഖാക്ഷിഭ്രൂലലാടേഷു മാരുതഃ|
രുജം സസ്പന്ദനാം കുര്യാദനുസൂര്യോദയോദയാമ്||൧൮||
ആമധ്യാഹ്നം വിവര്ധിഷ്ണുഃ ക്ഷുദ്വതഃ സാ വിശേഷതഃ|
അവ്യവസ്ഥിതശീതോഷ്ണസുഖാ ശാമ്യത്യതഃ പരമ്||൧൯||
സൂര്യാവര്തഃ സ ഇത്യുക്താ ദശ രോഗാഃ ശിരോഗതാഃ|
|൨൦|
View original
पित्तानुबद्धः शङ्खाक्षिभ्रूललाटेषु मारुतः|
रुजं सस्पन्दनां कुर्यादनुसूर्योदयोदयाम्||१८||
आमध्याह्नं विवर्धिष्णुः क्षुद्वतः सा विशेषतः|
अव्यवस्थितशीतोष्णसुखा शाम्यत्यतः परम्||१९||
सूर्यावर्तः स इत्युक्ता दश रोगाः शिरोगताः|
|२०|
സ൦-പിത്താനുബദ്ധോ മാരുതഃ ശങ്ഖാദിഷു രുജം സസ്പന്ദനാം കുര്യാത്| കിമ്ഭൂതാം രുജമ് ? അനുസൂര്യോദയം ഉദയോ യസ്യാഃ സാ താമ്| ആമധ്യാഹ്നം-മധ്യാഹ്നം മര്യാദീകൃത്യ വര്ധനശീലാ, സാ പീഡാ ബുഭുക്ഷിതസ്യ വിശേഷേണ| തഥാऽനിയതശീതോഷ്ണസുഖാ| അതോ-മധ്യാഹ്നാത്, പരം ശമം ഗച്ഛതി| സഃ-ഇത്യേവം, സൂര്യാവര്ത ഉക്തഃ| സ൦-ദശൈതേ മൂര്ധഗതാ രോഗാ ഉക്താഃ|
Adhikarana shiraHkapAle nava rogAH| 1 upashIrShakasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21
|
ശിരസ്യേവ ച വക്ഷ്യന്തേ കപാലേ വ്യാധയോ നവ||൨൦||
കപാലേ പവനേ ദുഷ്ടേ ഗര്ഭസ്ഥസ്യാപി ജായതേ|
സവര്ണോ നീരുജഃ ശോഫസ്തം വിദ്യാദുപശീര്ഷകമ്||൨൧||
View original
|
शिरस्येव च वक्ष्यन्ते कपाले व्याधयो नव||२०||
कपाले पवने दुष्टे गर्भस्थस्यापि जायते|
सवर्णो नीरुजः शोफस्तं विद्यादुपशीर्षकम्||२१||
സ൦-ശിരസ്യേവ കപാലേ നവ രോഗാ ഭണിഷ്യന്തേ| സ൦-കപാലേ പവനേ ദുഷ്ടേ ഗര്ഭസ്ഥിതസ്യാപി നീരുജഃ ശോഫസ്തത്സവര്ണഃ-കായസമാനവര്ണോ, ജായതേ| തമുപശീര്ഷകാഖ്യം രോഗം ജാനീയാത്|
Adhikarana 2 piTikAyAH lakShaNam 3 arbudasya lakShaNam 4 vidradheH lakShaNam 5 arUMShikAnAM lakShaNam (22-23) · Śloka 23
യഥാദോഷോദയം ബ്രൂയാത് പിടികാര്ബുദവിദ്രധീന്|
കപാലേ ക്ലേദബഹുലാഃ പിത്താസൃക്ശ്ലേഷ്മജന്തുഭിഃ||൨൨||
കങ്ഗുസിദ്ധാര്ഥകനിഭാഃ പിടികാഃ സ്യുരരുംഷികാഃ|
|൨൩|
View original
यथादोषोदयं ब्रूयात् पिटिकार्बुदविद्रधीन्|
कपाले क्लेदबहुलाः पित्तासृक्श्लेष्मजन्तुभिः||२२||
कङ्गुसिद्धार्थकनिभाः पिटिकाः स्युररुंषिकाः|
|२३|
സ൦-പിടികാദീന് ത്രീന് യഥാദോഷോദയം ബ്രൂയാത്| സ൦-കപാലേ ക്ലേദബഹുലാഃ പിത്താസൃക്ശ്ലേഷ്മജന്തുഭിഃ കങ്ഗുസിദ്ധാര്ഥകഫലരൂപാഃ പിടികാ അരുംഷികാഃ സ്യുഃ|
Adhikarana 6 dAruNakasya lakShaNam 7 idraluptasya lakShaNam (23-26) · Śloka 26
|
കണ്ഡൂകേശച്യുതിസ്വാപരൌക്ഷ്യകൃത് സ്ഫുടനം ത്വചഃ||൨൩||
സുസൂക്ഷ്മം കഫവാതാഭ്യാം വിദ്യാദ്ദാരുണകം തു തത്|
രോമകൂപാനുഗം പിത്തം വാതേന സഹ മൂര്ച്ഛിതമ്||൨൪||
പ്രച്യാവയതി രോമാണി തതഃ ശ്ലേഷ്മാ സശോണിതഃ|
രോമകൂപാന് രുണദ്ധ്യസ്യ തേനാന്യേഷാമസമ്ഭവഃ||൨൫||
തദിന്ദ്രലുപ്തം രുജ്യാം ച പ്രാഹുശ്ചാചേതി ചാപരേ|
|൨൬|
View original
|
कण्डूकेशच्युतिस्वापरौक्ष्यकृत् स्फुटनं त्वचः||२३||
सुसूक्ष्मं कफवाताभ्यां विद्याद्दारुणकं तु तत्|
रोमकूपानुगं पित्तं वातेन सह मूर्च्छितम्||२४||
प्रच्यावयति रोमाणि ततः श्लेष्मा सशोणितः|
रोमकूपान् रुणद्ध्यस्य तेनान्येषामसम्भवः||२५||
तदिन्द्रलुप्तं रुज्यां च प्राहुश्चाचेति चापरे|
|२६|
സ൦-കണ്ഡ്വാദികൃത് ത്വചഃ സ്ഫുടനം സുസൂക്ഷ്മം യത് തദ്ദാരുണകം കഫവാതാഭ്യാം വിദ്യാത്| അം-പിത്തം വാതേന സഹ മൂര്ച്ഛിതം രോമകൂപാനുഗതം രോമാണി പ്രച്യാവയതി| തതഃ ശ്ലേഷ്മാ രക്തസഹിതോ രോമകൂപാന് രുണദ്ധി| തേന കാരണേനാസ്യ-ഇന്ദ്രലുപ്തവതഃ, അന്യേഷാം രോമ്ണാമനുത്പത്തിഃ| തത്-ഏതത്, ഇന്ദ്രലുപ്തം രുജ്യാം ചാചേത്യന്യ ആഹുഃ|
Adhikarana 8 khalateH sAmAnyaM lakShaNam vAtajAyAH khalateH lakShaNam pittajAyAH khalateH lakShaNam kaphajAyAH khalateH lakShaNam (26-27) · Śloka 27
|
ഖലതേരപി ജന്മൈവം ശാതനം തത്ര തു ക്രമാത്||൨൬||
സാ വാതാദഗ്നിദഗ്ധാഭാ, പിത്താത്സ്വിന്നസിരാവൃതാ|
കഫാദ്ധനത്വഗ്വര്ണാശ്ച യഥാസ്വം നിര്ദിശേത് ത്വചി||൨൭||
View original
|
खलतेरपि जन्मैवं शातनं तत्र तु क्रमात्||२६||
सा वातादग्निदग्धाभा, पित्तात्स्विन्नसिरावृता|
कफाद्धनत्वग्वर्णाश्च यथास्वं निर्दिशेत् त्वचि||२७||
സ൦-ഏവം-ഏതത്തുല്യരൂപാ, ഖലതേരുത്പത്തിഃ| കിന്തു[തത്ര-] ഖലതൌ, ക്രമേണ കേശാനാം ശാതോ ന ത്വിന്ദ്രലുപ്ത ഇവ സഹസാ| സ൦-സാ-ഖലതിഃ, വാതാദഗ്നിദഗ്ധാഭാ സ്യാത്| പിത്താത് സ്വിന്നസിരാവൃതാ സ്യാത്| കഫേന ഘനത്വക്| ത്വചി വര്ണാശ്ച യഥാദോഷം നിര്ദിശേത്|
Adhikarana sannipAtajAyAH khalateH lakShaNam 9 palitasya nidAnasamprAptI (28) · Śloka 28
ദോഷൈഃ സര്വാകൃതിഃ സര്വൈരസാധ്യാ സാ നഖപ്രഭാ|
ദഗ്ധാഗ്നിനേവ നിര്ലോമാ സദാഹാ യാ ച ജായതേ||൨൮||
View original
दोषैः सर्वाकृतिः सर्वैरसाध्या सा नखप्रभा|
दग्धाग्निनेव निर्लोमा सदाहा या च जायते||२८||
സ൦-സര്വൈര്ദോഷൈഃ സര്വാകൃതിഃ സര്വലക്ഷണാ ഖലതിഃ| നഖപ്രഭാ സാ ചാസാധ്യാ സ്യാത്| അഗ്നിദഗ്ധതുല്യാ രോമരഹിതാ സദാഹാ ച യാ ജായതേ, സാऽപ്യസാധ്യാ സ്യാത്|
Adhikarana vAtajasya palitasya lakShaNam pittajasya palitasya lakShaNam kaphajasya palitasya lakShaNam sannipAtajasya palitasya lakShaNam (29-31) · Śloka 31
ശോകശ്രമക്രോധകൃതഃ ശരീരോഷ്മാ ശിരോഗതഃ|
കേശാന് സദോഷഃ പചതി പലിതം സമ്ഭവത്യതഃ||൨൯||
തദ്വാതാത്സ്ഫുടിതം ശ്യാവം ഖരം രൂക്ഷം ജലപ്രഭമ്|
പിത്താത്സദാഹം പീതാഭം, കഫാത് സ്നിഗ്ധം വിവൃദ്ധിമത്||൩൦||
സ്ഥൂലം സുശുക്ലം, സര്വൈസ്തു വിദ്യാദ്വ്യാമിശ്രലക്ഷണമ്|
|൩൧|
View original
शोकश्रमक्रोधकृतः शरीरोष्मा शिरोगतः|
केशान् सदोषः पचति पलितं सम्भवत्यतः||२९||
तद्वातात्स्फुटितं श्यावं खरं रूक्षं जलप्रभम्|
पित्तात्सदाहं पीताभं, कफात् स्निग्धं विवृद्धिमत्||३०||
स्थूलं सुशुक्लं, सर्वैस्तु विद्याद्व्यामिश्रलक्षणम्|
|३१|
സ൦-ശോകാദിഭിരുദ്ഗതഃ ശരീരോഷ്മാ മൂര്ധ്നി ദോഷൈഃ സഹിതഃ കേശാന് പചതി| അതഃ പലിതം ജായതേ| സ൦-തച്ച-പലിതം, വാതാത് സ്ഫിടിതാദിഗുണം സ്യാത്| പിത്തേന സദാഹം പീതവര്ണമ്| കഫാത് സ്നിഗ്ധം വിവൃദ്ധിമത് സ്ഥൂലം സുശുക്ലം ച| സര്വൈസ്തു ദോഷൈഃ സങ്കീര്ണലക്ഷണം വിദ്യാത്
Adhikarana shirorujodbhavasya palitasya lakShaNam sannipAtajakhalatipalitAnAmasAdhyatvam (31-32) · Śloka 32
|
ശിരോരുജോദ്ഭവം ചാന്യദ്വിവര്ണം സ്പര്ശനാസഹമ്||൩൧||
അസാധ്യാ സന്നിപാതേന ഖലതിഃ പലിതാനി ച|
|൩൨|
View original
|
शिरोरुजोद्भवं चान्यद्विवर्णं स्पर्शनासहम्||३१||
असाध्या सन्निपातेन खलतिः पलितानि च|
|३२|
സ൦-ശിരോരുജോത്ഥം ചാപരം പലിതം വിവര്ണം സ്പര്ശനാസഹം സ്യാത്| സ൦-ഖലതിഃ സന്നിപാതേനാസാധ്യാ| പലിതാനി ച സന്നിപാതോത്ഥാന്യസാധ്യാനി| ദോഷൈഃ സര്വൈഃ ഖലതിരസാധ്യേതി പ്രാഗുക്തമേവ| ഇദം തു വചനം സ്പഷ്ടാര്ഥമേവേതി മന്യേ, തഥാ സന്നിപാതോദ്ഭൂതാനി പലിതാന്യസാധ്യാനീതി|
Adhikarana sharIrapariNAmotthAnAM rasAyanApekShatvam (23) · Śloka 23
|
ശരീരപരിണാമോത്ഥാന്യപേക്ഷന്തേ രസായനമ്||൩൨||
ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിര- ചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തര- സ്ഥാനേ ശിരോരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ||൨൩||
View original
|
शरीरपरिणामोत्थान्यपेक्षन्ते रसायनम्||३२||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने शिरोरोगविज्ञानीयो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||२३||
സ൦-ശരീരപരിണാമോദ്ഭവാനി തു പലിതാനി രസായനമപേക്ഷന്ത ഇതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയ- ടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ ശിരോരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ ത്രയോവിംശോ- ऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൨൩||