13. timirapratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana timirapratiShedhAdhyAyaH||13|| (2-3) · Śloka 3

അസ്മാദനന്തരം തിമിരിപ്രതിഷേധ ഉച്യതേ അഥാതസ്തിമിരപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| )||൩||

സ൦-നനു, ദൃഷ്ടിരോഗവിജ്ഞാനാദനന്തരം ദൃഷ്ടിരോഗപ്രതിഷേധോ ജ്ഞാപ്യഃ| ഉപപന്നമാഹ ഭവാന്| കിം തു ദൃഷ്ടിതോഗചികിത്സിതസ്യ ബഹുവക്തവ്യത്വാത് പൃഥഗധ്യായോ വക്തും യുക്തഃ| തത്രാപി ക്രമപ്രാപ്തസ്തിമിരപ്രതിഷേധ ഇതി തിമിരപ്രതിഷേധാരമ്ഭ ഏവ യുക്തഃ| കാചാദീനാം ത്വല്പവക്തവ്യത്വാദത്രൈവാഭിധാനമ്| തതോ ബഹുവക്തവ്യത്വാത് പൃഥഗധ്യായോ ലിങ്ഗനാശസ്യ| ഇതി സര്വം യുക്തമ്|

Adhikarana timirasya shIghraM sAdhanam (1) · Śloka 1

തിമിരം കാചതാം യാതി കാചോऽപ്യാന്ധ്യമുപേക്ഷയാ| നേത്രരോഗേഷ്വതോ ഘോരം തിമിരം സാധയേദ് ദ്രുതമ്||൧||

സ൦-തിമിരമുപേക്ഷയാ കാചത്വം യാതി| കാചോऽപ്യുപേക്ഷിത ആന്ധ്യം ഗച്ഛതി| അതഃ കാരണാന്നേത്രരോഗേഷു മധ്യേ തിമിരം ദാരുണം ശീഘ്രം സാധയേത്|

Adhikarana timiraharaM jIvantyAdighRutam (2-4) · Śloka 4

തുലാം പചേത് ജീവന്ത്യാ ദ്രോണേऽപാം പാദശേഷിതേ| തത്ക്വാഥേ ദ്വിഗുണക്ഷീരം ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൨|| പ്രപൌണ്ഡരീകകാകോലീപിപ്പലീരോധ്രസൈന്ധവൈഃ| ശതഹ്വാമധുകദ്രാക്ഷാസിരാദാരുഫലത്രയൈഃ||൩|| കര്ഷികൈര്നിശി തത്പീതം തിമിരാപഹരം പരമ്| |൪|

സ൦-ജീവന്ത്യാഃ പലശതമപാം ദ്രോണേ പാദാവശേഷിതം പചേത്| തത്ക്വാഥേ ഘൃതപ്രസ്ഥം ദ്വിഗുണക്ഷീരം പ്രപൌണ്ഡരീകാദിഭിഃ കര്ഷപരിമാണൈഃ കല്കിതൈര്വിപാചയേത്| നിശി പീതം തത്പരം തിമിരാപഹമ്|

Adhikarana kAcatimirAdiharaM drAkShAdighRutam (4-6) · Śloka 6

| ദ്രാക്ഷാചന്ദനമഞ്ജിഷ്ഠാകാകോലീദ്വയജീവകൈഃ||൪|| സിതാശതാവരീമേദാപുണ്ഡ്രാഹ്വമധുകോത്പലൈഃ| പചേജ്ജീര്ണഘൃതപ്രസ്ഥം സമക്ഷീരം പിചൂന്മിതൈഃ||൫|| ഹന്തി തത്കാചതിമിരരക്തരാജീശിരോരുജഃ| |൬|

സ൦-തഥാ ദ്രാക്ഷാദിഭിഃ പിചൂന്മിതൈഃ-കര്ഷാംശൈഃ, ജീര്ണസ്യ-പുരാണഘൃതസ്യ പ്രസ്ഥം സമക്ഷീരം പചേത്| തച്ച കാചാദീന് ഹന്തി|

Adhikarana shukratimirAdiharaM paTolAdighRutam (6-10) · Śloka 10

| പടോലനിമ്ബകടുകാദാര്വീസേവ്യവരാവൃഷമ്||൬|| സധന്വയാസത്രായന്തീപര്പടം പാലികം പൃഥക്| പ്രസ്ഥമാമലകാനം ച ക്വാഥയേന്നല്വണേऽമ്ഭസി||൭|| തദാഢകേऽര്ധപലികൈഃ പിഷ്ടൈഃ പ്രസ്ഥം ഘൃതാത്പചേത്| മുസ്തഭൂനിമ്ബയഷ്ട്യാഹ്വകുടജോദീച്യചന്ദനൈഃ||൮|| സപിപ്പലീകൈസ്തത്സര്പിഘ്രാണകര്ണാസ്യരോഗജിത്| വിദ്രധിജ്വരദുഷ്ടാരുര്വിസര്പാപചികുഷ്ഠനുത്||൯|| വിശേഷാച്ഛുക്രതിമിരനക്താന്ധ്യോഷ്ണാമ്ലദാഹഹൃത്| |൧൦|

സ൦-പടോലാദികം പര്പടാന്തം പൃഥക് പലോന്മിതമാമലകാനാം പ്രസ്ഥം നല്വണേ-ദ്രോണേऽമ്ഭസി, ക്വാഥയേത്| തദാഢകേ മുസ്താദിഭിഃ സപിപ്പലീകൈഃ പിഷ്ടൈഃ-കല്കിതൈഃ, അര്ധപലികൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| തച്ച ഘൃതം ഘ്രാണാദിരോഗജിത്, വിദ്രധ്യാദിരോഗജിത്, വിശേഷേണ ശുക്രാദിഘ്നമ്| ഏതത്പടോലാദ്യം ഘൃതമ്|

Adhikarana timiraghnaM triphalAghRutam (10-12) · Śloka 12

| ത്രിഫലാഷ്ടപലം ക്വാഥ്യം പാദശേഷം ജലാഢകേ||൧൦|| തേന തുല്യപയസ്കേന ത്രിഫലാപലകല്കവാന്| അര്ധപ്രസ്ഥോ ഘ്രുതാത്സിദ്ധഃ സിതയാ മാക്ഷികേണ വാ||൧൧|| യുക്തം പിബേത്തത്തിമിരീ തദ്യുക്തം വാ വരാരസമ്| |൧൨|

സ൦-ത്രിഫലായാഃ പലാഷ്ടകം ജലാഢകേ പാദശേഷം ക്വാഥ്യമ്| തേന ക്വാഥേന തുല്യക്ഷീരേണ ത്രിഫലാപലകല്കയുക്തോ ഘൃതാര്ധപ്രസ്ഥഃ പക്വഃ ശര്കരയാ മാക്ഷികേണ വാ യുതം തത്തിമിരീ പിബേത്| ഘൃതേന വാ തേന യുക്തം ത്രിഫലാക്വാഥം ദോഷദൂഷ്യാദിവശാത് പിബേത്| ഏതച്ച ത്രിഫലാഘ്രുതമുച്യതേ|

Adhikarana timiraghnaM mahAtraiphalaghRRutam (12-14) · Śloka 14

| യഷ്ടീമധുദ്വികാകോലീവ്യാഘ്രീകൃഷ്ണാമൃതോത്പലൈഃ||൧൨|| പാലികൈഃ സസിരാദ്രാക്ഷൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം പചേത്സമൈഃ| അജാക്ഷീരവരാവാസാമാര്കവസ്വരസൈഃ പൃഥക്||൧൩|| മഹാത്രൈഫലമിത്യേതത്പരം ദൃഷ്ടിവികാരജിത്| |൧൪|

സ൦-യഷ്ട്യാദിഭിഃ പാലികൈഃ സഹസിതാദ്രാക്ഷൈരജാക്ഷീരാദിഭിഃ പൃഥക്സ്വരസൈഃ സമൈഃ പ്രസ്ഥപ്രമാണൈഃ സര്പിഃപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| ഏതന്മഹാത്രൈഫലം സുഷ്ട്രു ദൃഷ്ടിവികാരജിത്|

Adhikarana timiraghnaM traiphalaghRutaleho gArutmatadRuShTikaraH (14-16) · Śloka 16

| ത്രൈഫലേനാഥ ഹവിഷാ ലിഹാനസ്ത്രിഫലാം നിശി||൧൪|| യഷ്ടീമധുകസംയുക്താം മധുനാ ച പരിപ്ലുതാമ്| മാസമേകം ഹിതാഹാരഃ പിബന്നാമലകോദകമ്||൧൫|| സൌപര്ണം ലഭതേ ചക്ഷുരിത്യാഹ ഭഗവാന്നിമിഃ| |൧൬|

സ൦-ത്രൈഫലേന ച സര്പിഷാ ത്രിഫലാം യഷ്ടീയുക്താം മാക്ഷികേണ ച പരിപ്ലുതാം രാത്രൌ ലിഹാനോ മാസമേകം ഹിതാശീ സന്നാമലകോദകം പിബന് ഗാരുത്മതം ചക്ഷുര്ലഭത ഇതി ഭഗവാന്നിമിരാഹ|

Adhikarana timiraghnaM triphalAkvAthaH (16-17) · Śloka 17

| താപ്യായോഹേമയഷ്ട്യാഹ്വസിതാജീര്ണാജ്യമാക്ഷികൈഃ||൧൬|| സംയോജിതാ യഥാകാമം തിമിരഘ്നീ വരാ വരാ| |൧൭|

സ൦-താപ്യാദിഭിഃ സംയോജിതാ ത്രിഫലാ യഥാകാമം വരാ തിമിരഘ്നീ സ്യാത്|

Adhikarana timiraghnaM apUpasUpasaktavaH (17-18) · Śloka 18

| സഘൃതം വാ വരാക്വാഥം ശീലയേത്തിമിരാമയീ||൧൭|| അപൂപസൂപസക്തൂന് വാ ത്രിഫലാചൂര്ണസംയുതാന്| |൧൮|

സ൦-അഥവാ ത്രിഫലാക്വാഥം സസര്പിഷ്കം തിമിരരോഗഹരമഭ്യസേത്| അപൂപാദീന് വാ ത്രിഫലാചൂര്ണസംയുതാന് ശീലയേത്|

Adhikarana timiraghnaM pAyasAdibhakShaNam (18-19) · Śloka 19

| പായസം വാ വരായുക്തം ശീതം സമധുശര്കരമ്||൧൮|| പ്രാതര്ഭക്തസ്യ വാ പൂര്വമദ്യാത്പഥ്യാം പൃഥക് പൃഥക്| മൃദ്വീകാശര്കരാക്ഷൌദ്രൈഃ സതതം തിമിരാതുരഃ||൧൯||

സ൦-പായസം ത്രിഫലായുതം വ ശീതം സമധുശര്കരം പ്രാതരദ്യാത്| ഭക്തസ്യ പൂര്വം വാ| ഹരീതകീം വാ മൃദ്വീകാശര്കരാക്ഷൌദ്രൈഃ പൃഥക് പൃഥക് യുതാമനാരതം തിമിരാതുരോऽദ്യാത്|

Adhikarana timiraghnaM cUrNA~jjanam (20-22) · Śloka 22

സ്രോതോജാംശാംശ്ചതുഃഷഷ്ടിം താമ്രായോരൂപ്യകാഞ്ചനൈഃ| യുക്താന് പ്രത്യേകമേകാംശൈരന്ധമൂഷോദരസ്ഥിതാന്||൨൦|| ധ്മാപയിത്വാ സമാവൃത്തം തതസ്തച്ച നിഷേചയേത്| രസസ്കന്ധകഷായേഷു സപ്തകൃത്വഃ പൃഥക് പൃഥക്||൨൧|| വൈഡൂര്യമുക്താശങ്ഖാനാം ത്രിഭിര്ഭാഗൈര്യുതം തതഃ| ചൂര്ണാഞ്ജനം പ്രയുഞ്ജീത തത്സര്വതിമിരാപഹമ്||൨൨||

സ൦-സ്രോതോജാത് ചതുഃഷഷ്ടിമംശാംസ്താമ്രാദിഭിഃ പ്രത്യേകമേകാം-ശൈര്യുതാനന്ധമൂഷോദരസ്ഥിതാന് ധ്മാപയിത്വാ സമ്യഗാവൃത്തം-ആവര്തിതം ശിലായാം, തതഃ-അനന്തരം, മധുരാദിഗണക്വാഥേഷു തന്നിഷേചയേത് പൃഥക് പൃഥക് സപ്തവാരാന്| തതോ വൈഡൂര്യമുക്താശങ്കാനാം ത്രിഭിര്ഭാഗൈര്യുതമേതച്ചൂര്ണാഞ്ജനം സര്വതിമിരഘ്നം പ്രയുഞ്ജീത|

Adhikarana timiraghnaM mAMsyAdya~jjanam (23-24) · Śloka 24

മാംസീത്രിജാതകായഃകുങ്കുമനീലോത്പലാഭയാതുത്ഥൈഃ| സിതകാചശങ്ഖഫേനകമരിചാഞ്ജനപിപ്പലീമധുകൈഃ||൨൩|| ചന്ദ്രേऽശ്വനീസനാഥേ സുചൂര്ണിതൈരഞ്ജയേദ്യുഗുലമക്ഷ്ണോഃ| തിമിരാര്മരക്തരാജീകണ്ഡൂകാചാദിശമമിച്ഛന്||൨൪||

സം-മാംസ്യാദിഭിഃ സൂക്ഷ്മരജീകൃതൈശ്ചന്ദ്രേऽശ്വിനീയുക്തേ സത്യക്ഷിയുഗ്മമഞ്ജയേത് തിമിരാദിശാന്തിമിച്ഛന്| ആര്യേ മുഖചപലേ|

Adhikarana timiraghnaM maricAdicUrNam timiraghnaM manohvAdya~jjanam (25-2) · Śloka 2

മരിചവരലവണഭാഗൌ ഭാഗൌ ദ്വൌ കണസമുദ്രഫേനാഭ്യാമ്| സൌവീരഭാഗനവകം ചിത്രായാം ചൂര്ണിതം കഫമയജിത്||൨൫|| | മനോഹ്വാതുത്ഥകസ്തൂരീമാംസീമലയരോചനാഃ| ദശകര്പൂരസംയുക്തമശീതിഗുണമഞ്ജനമ്||൧|| പിഷ്ടം ചിത്രാശ്വിനീപുഷ്യേ ഷഡ്വിധേ തിമിരേ ഹിതമ്| പ്രസാദനം ച ദൃഷ്ടേഃ സ്യാച്ചക്ഷുഷേണാവഭാഷിതമ്]||൨||

സ൦-മരിചസൈന്ധവയോര്ദ്വൌ ഭാഗൌ, പിപ്പലീസമുദ്രഫേനയോര്ദ്വൌ ഭാഗൌ, സൌവീരാഞ്ജനസ്യ ഭാഗാ നവ, ഏതച്ചിത്രായാം ചൂര്ണിതം കഫാമയജിത്| ഗീതിരാര്യാ|

Adhikarana timiraghnaM videhapatikRutama~jjanam (26-27) · Śloka 27

ദ്രാക്ഷാമൃണാലീസ്വരസേ ക്ഷീരമദ്യവസാസു ച| പൃഥക് ദിവ്യാപ്സു സ്രോതോജം സപ്തകൃത്വോ നിഷേചയേത്||൨൬|| തച്ചൂര്ണിതം സ്ഥിതം ശങ്ഖേ ദൃക്പ്രസാദനമഞ്ജനമ്| ശസ്തം സര്വാക്ഷിരോഗേഷു വിദേഹപതിനിര്മിതമ്||൨൭||

സ൦-ദ്രാക്ഷാദിസ്വരസേഷു പൃഥക് പൃഥക് ദിവ്യജലേ ച സ്രോതോഞ്ജനം സപ്തകൃത്വോ നിഷേചയേത്| തച്ചൂര്ണികൃതം ശങ്കേ സ്ഥിതം ദൃഷ്ടിപ്രസാദകൃദഞ്ജനം സര്വാക്ഷിരോഗേഷു ശ്രേഷ്ഠം വിദേഹപതിനിര്മിതമ്|

Adhikarana timiraghnaM bhAskaracUrNam (28-31) · Śloka 31

നിര്ദഗ്ധം ബാദരാങ്ഗാരൈസ്തുത്ഥം ചേത്ഥം നിഷേചിതമ്| ക്രമാദജാപയഃ സര്പിഃക്ഷൌദ്രേ തസ്മാത് പലദ്വയമ്||൨൮|| കാര്ഷികൈസ്താപ്യമരിചസ്രോതോജകടുകാനതൈഃ| പടുരോധ്നശിലാപഥ്യാകണൈലാഞ്ജനഫേനകൈഃ||൨൯|| യുക്തം പലേന യഷ്ട്യാശ്ച മൂഷാന്തര്ധ്മാതചൂര്ണിതമ്| ഹന്തി കാചാര്മനക്താന്ധ്യരക്തരാജീഃ സുശീലതഃ||൩൦|| ചൂര്ണോ വിശേഷാത്തിമിരം ഭാസ്കരോ ഭാസ്കരോ യഥാ| |൩൧|

സ൦-ബാദരങ്ഗാരൈസ്തുത്ഥം നിര്ദഗ്ധം പൂര്വവത് ക്രമേണ ഛാഗക്ഷീരഘൃതമാക്ഷികേ നിഷേചിതം, തസ്മാത്-നിര്ദഗ്ധാച്ച തുത്ഥാത് പലദ്വയം, താപ്യാദിഭിഃ കാര്ഷികൈര്യഷ്ടീപലേന ച യുക്തം, മൂഷാന്തര്ധ്മാപിതം ചൂര്ണിതം, കാചാദീന് ഹന്തി| സുസേവിതോऽയം ഭാസ്കരശ്ചൂര്ണോ വിശേഷേണ തിമിരംഹന്തി| യഥാ രവിരന്ധകാരമിത്യുപമാശ്ലേഷോऽലങ്കാരഃ|

Adhikarana bhAskarA~jjanam (31-33) · Śloka 33

| ത്രിംശദ്ഭാഗാ ഭുജങ്ഗസ്യ ഗന്ധപാഷാണപഞ്ചകമ്||൩൧|| ശുല്ബതാലകയോര്ദ്വൌ ദ്വൌ വങ്ഗസ്യൈകോऽഞ്ജനാത്ത്രയമ്| അന്ധമൂഷീകൃതം ധ്മാതം പക്വം വിമലമഞ്ജനമ്||൩൨|| തിമിരാന്തകരം ലോകേ ദ്വിതീയ ഇവ ഭാസ്കരഃ| |൩൩|

സ൦-ബുജങ്ഗസ്യ-സീസകസ്യ ത്രിംശദ്ഭാഗാഃ, ഗന്ധപാഷാണസ്യ ഭാഗ പഞ്ചകം, ശുല്ബതാലകയോര്ദ്വൌ ദ്ബൌ ഭാഗൌ, വങ്ഗസ്യ-ത്രപുണ ഏകോ ഭാഗഃ, അഞ്ജനാദ്ഭാഗത്രയമന്ധമൂഷാധ്മാതം വിപക്വമഞ്ജനം ദ്വിതീയോ ഭാസ്കര ഇവലോകേ തിമിരാന്തകരമ്| ഭുജങ്ഗാദീനാം ശോധിതനാമത്ര പ്രയോഗഃ, ന തു മാരിതാനാമ്|

Adhikarana timiraghnaM tutthaM garuDasamacakShuHkaram (33) · Śloka 33

ഗോമൂത്രേ ഛഗണരസേऽമ്ലകാഞ്ജികേ ച സ്ത്രീസ്തന്യേ ഹവിഷി വിഷേ ച മാക്ഷികേ ച| യത്തുത്ഥം ജ്വലിതമനേകശോ നിഷിക്തം തത്കുര്യാദ്ഗരുഡസമം നരസ്യ ചക്ഷുഃ||൩൩||

സ൦-തത്തുത്ഥം നരസ്യ ഗരുഡനയനതുല്യം നയനം കുര്യാത്| കതമമ് ? യദ്ദീപ്തം സത് ഗോമൂത്രാദിഷ്വനേകശഃ-സപ്തകൃത്വോ, നിഷിക്തമ്| പ്രഹര്ഷിണീവൃത്തമ്|

Adhikarana timiraghnaM sIsashalAkA (34-35) · Śloka 35

ശ്രേഷ്ഠാജലം ഭൃങ്ഗരസം സവിഷാജ്യമജാപയഃ| യഷ്ടീരസം ച യത്സീസം സപ്തകൃത്വഃ പൃഥക് പൃഥക്||൩൪|| തപ്തം തപ്തം പായിതം തച്ഛലാകാ നേത്രേ യുക്താ സാഞ്ജനാऽനഞ്ജനാ വാ| തൈമിര്യാര്മസ്രാപപൈച്ഛില്യപൈല്ലം കണ്ഡൂം ജാഡ്യം രക്തരാജീം ച ഹന്തി||൩൫||

സ൦-യത്സീസം തപ്തം തപ്തം ത്രിഫലാക്വാഥാദികം പൃഥക് പൃഥക് സ്പതകൃത്വഃ പായിതം തസ്യ സീസസ്യ ശലാകാ നയനേ യുക്താ സഹാഞ്ജനാऽഞ്ജനേന രഹിതാ വാ തൈമിര്യാദീന് ഹന്തി| ശാലിനീവൃത്തമ്| ദ്രവ്യശലാകേയമിതി പ്രഥിതാ|

Adhikarana timiraghnaM rasendrAdya~jjanam (36) · Śloka 36

രസേന്ദ്രഭുജഗൌ തുല്യൌ തയോസ്തുല്യമഥാഞ്ജനമ്| ഈഷാത്കര്പൂരസംയുക്തമഞ്ജനം തിമിരാപഹമ്||൩൬||

സ൦-പാരദസീസകൌ സമാംശൌ, തയോഃ സമമഞ്ജനം, ഷോഡശാംശകര്പൂരയുതമിദമഞ്ജനം തിമിരാപഹം ഭവതി|

Adhikarana timiraghnaM gRudhrA~jjanam (37) · Śloka 37

യോ ഗൃധ്രസ്തരുണരവിപ്രകാശഗല്ല- സ്തസ്യാസ്യം സമയമൃതസ്യ ഗോശകൃദ്ഭിഃ| നിര്ദഗ്ധം സമധൃതമഞ്ജനം ച പേഷ്യം യോഗോऽയം നയനബലം കരോതി ഗാര്ധ്രമ്||൩൭||

സ൦-യോ ഗൃധ്രസ്തരുണരവിപ്രകാശഗല്ലസ്തസ്യ സമയമൃതസ്യാസ്യം മുഖം, ഗോശകൃദ്ഭിഃ-ഗോമയകരീഷൈഃ, നിര്ദഗ്ധം-ഭസ്മാസാത്കൃതം, തസ്യ സമമഞ്ജനം-സ്രോതോജം, സമധൃതം-സമഭാഗം, പേഷ്യം-ചൂര്ണയിതവ്യമ്| അയം യോഗോ നയനയോഃ-നേത്രയോഃ, ബലം ഗാര്ധ്രം-ഗൃധ്രതുല്യം, കരോതി|

Adhikarana timiraghnaM kRuShNasarpAsyAdya~jjanam (38) · Śloka 38

കൃഷ്ണസര്പവദനേ സഹവിഷ്കം ദഗ്ധമഞ്ജനനിഃസൃതധൂമമ്| ചൂര്ണിതം നലദപത്രവിമിശ്രം ഭിന്നതാരമപി രക്ഷതി ചക്ഷുഃ||൩൮||

സ൦-കൃഷ്ണസര്പസ്യ വദനേ സഹവിഷ്കമഞ്ജനമനിഃസൃതധൂമം ദഗ്ധം മാംസീപത്രകമിശ്രിതം ചൂര്ണീതമുപയുക്തം സത് ചക്ഷുര്ഭിന്നതാരമപി രക്ഷതി| ഭിന്നതാരമപീത്യനേന ശക്ത്യതിശയമസ്യാഹ| ന തു ഭിന്നതാരസ്യ കഥഞ്ചിദ്രക്ഷണം സ്യാത്| അന്യത്രാപ്യേവംവിധോ ന്യായോऽയമനുസരണീയഃ| സ്വാഗതാവൃത്തമ്|

Adhikarana timiraghnaM andhadRuShTipradaM kukkuTapurISham (39-40) · Śloka 40

കൃഷ്ണസര്പം മൃതം ന്യസ്യ ചതുരശ്ചാപി വൃശ്ചികാന്| ക്ഷീരകുമ്ഭേ ത്രിസപ്താഹം ക്ലേദയിത്വാ പ്രമന്ഥയേത്||൩൯|| തത്ര യന്നവനീതം സ്യാത്പുഷ്ണീയാത്തേന കുക്കുടമ്| അന്ധസ്തസ്യ പുരീഷേണ പ്രേക്ഷതേ ധ്രുവമഞ്ജനാത്||൪൦||

സ൦-ക്ഷീരകുമ്ഭേ മൃതം കൃഷ്ണസര്പം ന്യസ്യ വൃശ്ചികാംശ്ച ചതുരസ്ത്രിസപ്താഹം ക്ലേദയിത്വാ വിലോഡയേത്| തസ്മിന് യന്നവനീതം ഭവേത്, തേന നവനീതേന കുക്കുടം പുഷ്ണീയാത്| തസ്യ കുക്കുടസ്യ പുരീഷേണാന്ധോऽപ്യഞ്ജനാന്നിശ്ചിതമീക്ഷതേ|

Adhikarana timiraghnaM andhadRuShTipradaM rasakriyA (41) · Śloka 41

കൃഷ്ണസര്പവസാ ശങ്ഖഃ കതകാത് ഫലമഞ്ജനമ്| രസക്രിയേയമചിരാദന്ധാനം ദര്ശനപ്രദാ||൪൧||

സ൦-കൃഷ്ണസര്പസ്യ വസാ ശങ്ഖഃ കതകഫലം സൌവീരാഞ്ജനമ്| ഇയം രസക്രിയാ ദ്രാഗേവാന്ധാനാം ദൃഷ്ടിപ്രദാ|

Adhikarana timiraghnaM pratIsArAkhyama~jjanam (42) · Śloka 42

മരിചാനി ദശാര്ധപിചു- സ്താപ്യാത്തുത്ഥാത്പലം പിചുര്യഷ്ട്യാഃ| ക്ഷീരാര്ദ്രദഗ്ധമഞ്ജന- മപ്രതിസാരാഖ്യമുത്തമം തിമിരേ||൪൨||

സ൦-ദശ മരിചാനി, വട്ടമാക്ഷികാദര്ധകര്ഷം, തുത്ഥാത്പലം, മധുയഷ്ടികായാഃ കര്ഷഃ, ഏതത്സര്വം ക്ഷീരാര്ദ്രം പശ്ചാദ്ദഗ്ധമപ്രതിസാരസംജ്ഞമഞ്ജനമതിശ്രേഷ്ഠം തിമിരേ| ഗീതിരാര്യാ|

Adhikarana timiraghnaM akShabIjAdiguTikA (43) · Śloka 43

അക്ഷബീജമരിചാമലകത്വക്- തുത്ഥയഷ്ടിമധുകൈര്ജലപിഷ്ടൈഃ| ഛായയൈവ ഗുടികാഃ പരിശുഷ്കാ നാശന്യന്തി തിമിരാണ്യചിരേണ||൪൩||

സ൦-അക്ഷബീജാദിഭിര്ജലപിഷ്ടൈര്ഗുടികാഃ ഛായയൈവ പരിശുഷ്കാഃ-ന ത്വാതപേന, തിമിരാണി ലഘു നാശയന്തി| സ്വാഗതാവൃത്തമ്|

Adhikarana timiraghnaM ShaNmAkShiko yogaH (44) · Śloka 44

മരിചാമലകജലോദ്ഭവ- തുത്ഥാഞ്ജനതാപ്യധാതുഭിഃ ക്രമവൃദ്ധൈഃ| ഷണ്മാക്ഷിക ഇതി യോഗ- സ്തിമിരാര്മക്ലേദകാചകണ്ഡൂഹന്താ||൪൪||

സ൦-മരിചാദിഭിഃ ക്രമവൃദ്ധൈഃ ഷണ്മാക്ഷിക ഇതി യോഗസ്തിമിരാദിഘ്നഃ| ഷണ്മാക്ഷിക ഇതി കോऽര്ഥഃ ? കീദൃശഃ സമാസഃ ? ബ്രൂമഃ| മാക്ഷികശബ്ദേനാദിലോപാഖ്യയാ തന്ത്രയുക്ത്യാ വട്ടമാക്ഷിക ഇത്യുച്യതേ| ഷട്പൂരണോ വട്ടമാക്ഷികോ യസ്മിന്നിതി സമാസഃ| തേനാസ്മിന് യോഗേ ഷഷ്ഠോ വട്ടമാക്ഷിക ഇത്യവതിഷ്ഠതേ| ഗീതിരാര്യാ|

Adhikarana timiraghnaM cUrNA~jjanam (45) · Śloka 45

രത്നാനി രൂപ്യം സ്ഫടികം സുവര്ണം സ്രോതോഞ്ജനം താമ്രമയഃ സശങ്ഖമ്| കുചന്ദനം ലോഹിതഗൈരികം ച ചൂര്ണാഞ്ജനം സര്വദൃഗാമയഘ്നമ്||൪൫||

സ൦-രത്നാദിഭിശ്ചൂര്ണാഞ്ജനമ്| രത്നാന്യത്ര വജ്രമരകതാദീനി യഥാലാഭം ഗ്രാഹ്യാണി| ലോഹിതഗൈരികം-ലോഹിതം ഗൈരികമ്, കേചിത്തു ലോഹിതം-കുങ്കുമമാഹുഃ| ഏതച്ചൂര്ണാഞ്ജനമശേഷദൃഷ്ടിരോഗഹരമ്| ഉപജാതിവൃത്തമ്|

Adhikarana timiraghnaM tilatailAdinasyam (46) · Śloka 46

തിലതൈലമക്ഷതൈലം ഭൃങ്ഗസ്വരസോऽസനാച്ച നിര്യൂഹഃ| ആയസപാത്രവിപക്വം കരോതി ദൃഷ്ടേര്ബലം നസ്യമ്||൪൬||

സ൦-തിലതൈലമക്ഷതൈലം ച സമാംശം മാര്കവസ്വരസോऽസനാച്ച ക്വാഥശ്ചേത്യയസഃ പാത്രേ വിപക്വം ദൃഷ്ടേര്ബലമേതന്നസ്യം കരോതി| ആര്യാ|

Adhikarana doShAnurodhena snehAdyupacAraH (47) · Śloka 47

ദോഷാനുരോധേന ച നൈകശസ്തം സ്നേഹാസ്രവിസ്രവണരേകനസ്യൈഃ| ഉപാചരേദഞ്ജനമൂര്ധബസ്തി- ബസ്തിക്രിയാതര്പണലേപസേകൈഃ||൪൭||

സ൦-ദോഷവശാച്ച സ്നേഹാദിഭിര്മുഹുര്മുഹുരേനം-നേത്രരോഗിണമുപക്രമേത്| മൂര്ധബസ്തിഃ-ഗണ്ഡൂഷാദിവിധ്യുക്തഃ (ഹൃ.സൂ.അ. ൨൨)| ബസ്തിഃബസ്തിവിധ്യുക്തഃ (ഹൃ.സൂ.അ. ൧൯)| ഉപജാതിവൃത്തമ്|

Adhikarana ataHparaM pratidoShaM sAdhanam (48) · Śloka 48

| സാമാന്യം സാധനമിദമ് പ്രതിദോഷമതഃ ശൃണു||൪൮||

സ൦-ഇദം-അനന്തരാഭിഹിതം, സാമാന്യം ചികിത്സിതമ് സം-അതഃ-അനന്തരം, പ്രതിദോഷം സാധനം ശൃണു|

Adhikarana vAtaje timire dashamUlAdighRutam (49-50) · Śloka 50

കിം തത് ? ഇത്യാഹ വാതജേ തിമിരേ തത്ര ദശമൂലാമ്ഭസാ ഘൃതമ്| ക്ഷീരേ ചതുര്ഗുണേ ശ്രേഷ്ഠാകല്കപക്വം പിബേത്തതഃ||൪൯|| ത്രിഫലാപഞ്ചമൂലാനാം കഷായം ക്ഷീരസംയുതമ്| ഏരണ്ഡതൈലസംയുക്തം യോജയേച്ച വിരേചനമ്||൫൦||

സ൦-[തത്ര-] തേഷു തിമിരാദിഷു മധ്യേ, വാതോത്ഥേ തിമിരേ ദശമൂലക്വാഥേന ഘൃതം ക്ഷീരേ ചതുര്ഗുണേ ത്രിഫലാകല്കപക്വം പിബേത്| അനന്തരം ത്രിഫലാപഞ്ചമൂലാനാം ക്വാഥം ക്ഷീരേണ സംയുതമേരണ്ഡതൈലാന്വിതം വിരേചനം യോജയേത്|

Adhikarana vAtaje timire triphalAdivirecanam (51-54) · Śloka 54

സമൂലജാലജീവന്തീതുലാം ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പചേത്| അഷ്ടഭാഗസ്ഥൈതേ തസ്മിംസ്തൈലപ്രസ്ഥം പയഃസമേ||൫൧|| ബലാത്രിതയജീവന്തീവരീമൂലൈഃ പലോന്മിതൈഃ| യഷ്ടീപലൈശ്ചതുര്ഭിശ്ച ലോഹപാത്രേ വിപാചയേത്||൫൨|| ലോഹ ഏവ സ്ഥിതം മാസം നാവനാദൂര്ധ്വജത്രുജാന്| വാതപിത്തായമയാന് ഹന്തി തദ്വിശേഷാദ്ദൃഗാശ്രയാന്||൫൩|| കേശാസ്യകന്ധരാസ്കന്ധപുഷ്ടിലാവണ്യകാന്തിദമ്| |൫൪|

സ൦-മൂലജാലയുതായാ ജീവന്ത്യാഃ പലശതം ജലദ്രോണേ പചേത്| തസ്മിന് ജലേऽഷ്ടഭാഗശേഷേ ക്ഷീരതുല്യേ തൈലപ്രസ്ഥം ബലാത്രിതയാദിഭിഃ പലോന്മിതൈര്മധുയഷ്ടികാപലൈശ്ചതുര്ഭിര്ലോഹപാത്രേ വിപാചയേത്| ലോഹഭാണ്ഡ ഏവം മാസം സ്ഥിതം തന്നസ്യേനോര്ധ്വജത്രുജാന് രോഗാന് ഹന്തി| വിശേഷേണ ദൃഷ്ട്യാശ്രയാന് വാതപിത്തരോഗാന് പരാകരോതി| കേശാദിഷു പുഷ്ടിലാവണ്യകാന്തികരമ്|

Adhikarana vAtaje timire jIvantItailanasyaM keshAsyAdikAntidaM ca (54-55) · Śloka 55

| സിതൈരണ്ഡജടാസിംഹീഫലദാരുവചാനതൈഃ||൫൪|| ഘോഷയാ ബില്വമൂലൈശ്ച തൈലം പക്വം പയോന്വിതമ്| നസ്യം സര്വോര്ധ്വജത്രൂത്ഥവാതശ്ലേഷ്മാമയാര്തിജിത്||൫൫||

സ൦-ശുക്ലൈരണ്ഡമൂലാദിഭിസ്തൈലം സക്ഷീരം പക്വം നസ്യേന സര്വജത്രൂര്ധ്വരോഗാദിജിത്|

Adhikarana vAtaje timire sitairaNDAditailanasyam (56) · Śloka 56

വസാऽഞ്ജനേ ച വൈയാഘ്രീ വാരാഹീ വാ പ്രശസ്യതേ| ഗൃധ്രാഹികുക്കുടോത്ഥാ വാ മധുകേനാന്വിതാ പൃഥക്||൫൬||

സ൦-വൈയാഘ്രീ വാരാഹീ വാ വസാऽഞ്ജനേ ശസ്യതേ| ഗൃധ്രസര്പകുക്കുടോത്ഥാ വാ വസാ പൃഥങ് മധുയഷ്ടികായുതാ ശ്രേഷ്ഠാ|

Adhikarana vAtaje timire vaiyAghryAdivasA~jjanam vAtaje timire sroto~jjanamM pratya~jjane (57) · Śloka 57

പ്രത്യഞ്ജനേ ച സ്രോതോജം രസക്ഷീരഘൃതേ ക്രമാത്| നിഷിക്തം പൂര്വവദ്യോജ്യം തിമിരഘ്നമനുത്തമമ്||൫൭||

സ൦-പ്രത്യഞ്ജനേ ച സ്രോതോഞ്ജനം മാംസരസാദിഷു ക്രമേണ തപ്തം തപ്തം സപ്തകൃത്വഃ നിഷിക്തം പൂര്വവദ്യോജ്യമ്| ഏതച്ച പരം തിമിരഹൃത്|

Adhikarana vAtaje timire evaM timirAshAntau tarpaNam (58) · Śloka 58

ന ചേദേവം ശമം യാതി തതസ്തര്പണമാചരേത്| |൫൮|

സ൦-യദ്യേവം തിമിരം ന ശാമ്യേത് തതസ്തര്പണമാചരേത്-കുര്യാത്|

Adhikarana vAtaje timire shatAhvAdighRutamM tarpaNam (58-59) · Śloka 59

| ശതാഹ്വാകുഷ്ഠനലദകാകോലീദ്വയഷ്ടിഭിഃ||൫൮|| പ്രപൌണ്ഡരീകസരലപിപ്പലീദേവദാരുഭിഃ| സര്പിരഷ്ടഗുണക്ഷീരം പക്വം തര്പണമുത്തമമ്||൫൯||

സ൦-ശതപുഷ്പാദിഭിര്ഘൃതമഷ്ടഗുണക്ഷീരം പക്വം ശ്രേഷ്ഠം തര്പണമ്|

Adhikarana vAtaje timireaiNeyamedotejaH tarpaNam (60) · Śloka 60

മേദസസ്തദ്വദൈണേയാദ്ദുഗ്ധസിദ്ധാത് ഖജാഹതാത്| ഉദ്ധൃതം സാധിതം തേജോ മധുകോശീരചന്ദനൈഃ||൬൦||

സ൦-തഥൈവ കൃഷ്ണഹരിണാന്മേദസോ ദുഗ്ധേ സിദ്ധാത് ഖജേനാലോഡിതാത് തേജ ഉദ്ധൃത്യ മധികോശീരചന്ദനൈഃ സഹ പക്വം തര്പണമുത്തമമ്|

Adhikarana vAtaje timire shvAvidAdivasA tarpaNam (61) · Śloka 61

ശ്വാവിച്ഛല്യകഗോധാനാം ദക്ഷതിത്തിരിബര്ഹിണാമ്| പൃഥക്പൃഥഗനേനൈവ വിധിനാ കല്പയേദ്വസാമ്||൬൧||

സ൦-ശ്വാവിദാദീനാം പൃഥഗനേനൈവ വിധിനാ വസാം കല്പയേത്|

Adhikarana vAtaje timire puTapAkaH (62) · Śloka 62

പ്രസാദനം സ്നേഹനം ച പുടപാകം പ്രയോജയേത്| |൬൨|

സ൦-പുടപാകം തു പ്രസാദനം സ്നേഹനം ച-തര്പണപുടാപാകവിധ്യുക്തം (ഹൃ.സൂ.അ. ൨൪/൧൪-൧൬), പ്രയോജയേത്|

Adhikarana vAtaje timire vAtapInasavannirUhAdi (62) · Śloka 62

| വാതപീനസവച്ചാത്ര നിരൂഹം സാനുവാസനമ്||൬൨||

സ൦-അത്ര ച-വാതജേ തിമിരേ, വാതപീനസ ഇവ നിരൂഹമനുവാസനം ച പ്രയോജയേത്

Adhikarana pittaje timire jIvanIyAdighRutasnigdhasya sirAvyadhaH (63) · Śloka 63

പിത്തജേ തിമിരേ സര്പിര്ജീവനീയഫലത്രയൈഃ| വിപാചിതം പായയിത്വാ സ്നിഗ്ധസ്യ വ്യധയേത്സിരാമ്||൬൩||

സ൦-പിത്തജേ തിമിരേ ജീവനീയൈഃ ഫലത്രികേന ച പക്വം സര്പിഃ പായയിത്വാ തതഃ സ്നിഗ്ധസ്യ സതഃ സിരാം വ്യധയേത്|

Adhikarana pittaje timire sharkarAdivirecanam (64) · Śloka 64

ശര്കരൈലാത്രിവൃച്ചൂര്ണൈര്മധുയുക്തൈര്വിരേചയേത്| |൬൪|

സ൦-ശര്കരാദിഭിഃ സമാക്ഷികൈര്വിരചയേത്|

Adhikarana pittaje timire netrAdiShu sishItAH sekalepAdayaH (64) · Śloka 64

| സുശീതാന് സേകലേപാദീന് യുഞ്ജ്യാന്നേത്രാസ്യമൂര്ധസു||൬൪||

സ൦-നേത്രാസ്യശിരഃസു ചാതിശിശിരന് സേകലേപാദീന് യുഞ്ജ്യാത്|

Adhikarana pittaje timire sArivAdivartiH a~jjane (65-66) · Śloka 66

സാരിവാപദ്മകോശീരമുക്താശാബരചന്ദനൈഃ| വര്തിഃ ശസ്താऽഞ്ജനേ, ചൂര്ണസ്തഥാ പത്രോത്പലാഞ്ജനൈഃ||൬൫|| സനാഗപുഷ്പകര്പൂരയഷ്ട്യാഹ്വസ്വര്ണഗൈരികൈഃ| ||൬൬||

സ൦-സാരിവാദിഭിര്വര്തിരഞ്ജനേ ശസ്താ| തഥാ പത്രാദിഭിശ്ചൂര്ണോऽഞ്ജനം ശസ്തമ്|

Adhikarana pittaje timire patrAdicUrNaH a~jjane (67) · Śloka 67

| സൌവീരാഞ്ജനതുത്ഥകശൃങ്ഗീധാത്രീഫലസ്ഫടികകര്പൂതമ്| പഞ്ചാംശം പഞ്ചാംശം ത്ര്യംശമഥൈകാംശമഞ്ജനം തിമിരഘ്നമ്| |൬൭|

സ൦-സൌവീരാഞ്ജനാദികമഞ്ജനം ശസ്തമ്| കിയത്കിയത്പ്രമാണമ് ? ഇത്യാഹ-പഞ്ചാംശമിത്യാദി| തദേവം പഞ്ച ഭാഗാഃ സൌവീരാഞ്ജനസ്യ, പഞ്ചൈവ തുത്ഥകസ്യ, ശൃങ്ഗ്യാമലകാനാം ഭാഗാസ്ത്രയഃ, സ്ഫടികകര്പൂരസ്യ ഭാഗ ഏകഃ, ഇതി സ്ഥിതമ്| ഏവമേതദഞ്ജനം തിമിരഹൃത് കുര്യാത്| ഗീതിരാര്യേയമ്|

Adhikarana pittaje timire sauvIrA~jjanAdi a~jjane (67) · Śloka 67

| നസ്യം ചാജ്യം ശൃതം ക്ഷീരജീവനീയസിതോത്പലൈഃ||൬൭||

സ൦-ക്ഷീരേണ ചതുര്ഗുണേന ജീവനീയാദിഭിരാജ്യം-ഘൃതം, പക്വം നസ്യേ ശ്രേഷ്ഠമ്|

Adhikarana pittaje timire jIvanIyAdighRutanasyam (68-69) · Śloka 69

ശ്ലേഷ്മോദ്ഭവേऽമൃതാക്വാഥവരാകണശൃതം ഘൃതമ്| വിധ്യേത്സിരാം പീതവതോ ദദ്യാച്ചാനു വിരേചനമ്||൬൮|| ക്വാഥം പൂഗാഭയാശുണ്ഠീകൃഷ്ണാകുമ്ഭനികുമ്ഭജമ്| |൬൯|

സ൦-ശ്ലേഷ്മോത്ഥതിമിരേऽമൃതാദിഭിഃ പക്വം ഘൃതം പീതവതഃ സിരാം വിധ്യേത്| വിരേചനം ച പൂഗാദിഭിഃ ക്വാഥം ദദ്യാത്|

Adhikarana kaphaje timire amRutAdighRutam (69-70) · Śloka 70

| ഹ്നീബേരദാരുദ്വിനിശാകൃഷ്ണാകല്കൈഃ പയോന്വിതൈഃ||൬൯|| ദ്വിപഞ്ചമൂലനിര്യൂഹേ തൈലം പക്വം ച നാവനമ്| |൭൦|

സ൦-ഹ്നീബേരാദിഭിഃ കല്കിതൈഃ പയോന്വിതര്ദ്വിര്പഞ്ചമൂലക്വാഥേ തൈലം പക്വം നാവനം ഹിതമ്|

Adhikarana kaphaje timire pUgAdivirecanam (70-71) · Śloka 71

| ശങ്ഖപ്രിയങ്ഗുനേപാലീകടുത്രികഫലത്രികൈഃ||൭൦|| ദൃഗ്വൈമല്യായ വിമലാ വര്തിഃ സ്യാത്| |൭൧|

സ൦-ശങ്ഖാദിഭിര്ദൃഗ്വൈമല്യായ വിമലാഖ്യേയം വര്തിര്ഹിതാ സ്യാത്|

Adhikarana kaphaje timire hrIberAditailanasyam (71) · Śloka 71

കോകിലാ പുനഃ| കൃഷ്ണലോഹരജോവ്യോഷസൈന്ധവത്രിഫലാഞ്ജനൈഃ||൭൧||

സ൦-കൃഷ്ണലോഹാദിഭിഃ കോകിലാഖ്യാ വര്തിഃ|

Adhikarana kaphaje timire vimalA vartiH (72-73) · Śloka 73

ശശഗോഖരസിംഹോഷ്ട്രദ്വിജാ ലാലാടമസ്ഥി ച| ശ്വേതഗോവാലമരിചശങ്ഖചന്ദനഫേനകമ്||൭൨|| പിഷ്ടം സ്തന്യാജദുഗ്ധാഭ്യാം വര്തിസ്തിമിശുക്രജിത്| |൭൩|

സ൦-ശശാദിജാ ദ്വിജാഃ-ദന്താഃ, ഏഷാമേവ ലാലാടം-ലലാടേ ഭവമസ്ഥി, തഥാ ശ്വേതഗോവാലാദീനി, സ്ത്രീക്ഷീരച്ഛാഗദുഗ്ധാഭ്യാം പിഷ്ടാ വര്തിസ്തിമിരശുക്രഹരേത്യര്ഥഃ|

Adhikarana kaphaje timire kokilA vartiH (73) · Śloka 73

| രക്തജേ പിത്തവത്സിദ്ധിഃ ശീതൈശ്ചാസ്രം പ്രസാദയേത്||൭൩||

സ൦-രക്തജേ തിമിരേ പിത്തവദുപക്രമഃ| [ശീതൈഃ-] ശീതവീര്യൈഃ ശീതസ്പര്ശൈരന്നപാനൌഷധസേകലേപാദിഭിശ്ച, രക്തം പ്രസാദയേത്|

Adhikarana kaphaje timire shashadvijAdivartiH (74) · Śloka 74

ദ്രാക്ഷയാ നലദരോധ്രയഷ്ടിഭിഃ ശങ്ഖതാമ്രഹിമപദ്മപദ്മകൈഃ| സോത്പലൈശ്ഛഗലദുഗ്ധവര്തിതൈ- രസ്രജം തിമിരമാശു നശ്യതി||൭൪||

സ൦-ദ്രാക്ഷാദിഭിശ്ഛാഗലീദുഗ്ധപിഷ്ടൈഃ ശീഘ്രം രക്തോത്ഥം തിമിരം നശ്യതി|

Adhikarana raktaje timire pittavat (75) · Śloka 75

സംസര്ഗസന്നിപാതോത്ഥേ യഥാദോഷോദയം ക്രിയാ| |൭൫|

സ൦-സംസര്ഗജേ സന്നിപാതജേ ച തിമിരേ യഥാദോഷോദ്രേകം ചികിത്സിതമ്|

Adhikarana raktaje timire shItaiH raktaprasAdanam (75-76) · Śloka 76

| സിദ്ധം മധൂകകൃമിജിന്മരിചാമരദാരുഭിഃ||൭൫|| സക്ഷീരം നാവനം തൈലം പിഷ്ടൈര്ലേപോ മുഖസ്യ ച| |൭൬|

സ൦-മധൂകാദിഭിഃ സക്ഷീരം തൈലം സിദ്ധം നാവനം ഹിതമ്| മധൂകാദിഭിരേവ ജലേന പിഷ്ടൈര്മുഖലേപോ ഹിതഃ|

Adhikarana raktaje timire drAkShAdibheShajam (76-77) · Śloka 77

| നതനീലോത്പലാനന്തായഷ്ട്യാഹ്വസുനിഷണ്ണകൈഃ||൭൬|| സാധിതം നാവനേ തൈലം ശിരോബസ്തൌ ച ശസ്യതേ| |൭൭|

സ൦-നതാദിഭിഃ സാധിതം തൈലം നാവനേ ശിരോബസ്തൌ ച ശസ്യതേ|

Adhikarana saMsargasannipAtaje yathAdoSham (77-78) · Śloka 78

| ദദ്യാദുശീരനിര്യൂഹേ ചൂര്ണിതം കണസൈന്ധവമ്||൭൭|| തത്സ്രുതം സഘൃതം ഭൂയഃ പചേത്ക്ഷൌദ്രം ഘനേ ക്ഷിപേത്| ശീതേ ചാസ്മിന് ഹിതമിദം സര്വജേ തിമിരേऽഞ്ജനമ്||൭൮||

സ൦-ഉശീരക്വാഥേ പിപ്പലീസൈന്ധവം രജീകൃതം ദദ്യാത്| തച്ച സ്രുതം സത് ഘൃതാന്വിതം പുനഃ പചേത്| ഘനേ ചാസ്മിന് ശീതേ ച ക്ഷൌദ്രം ക്ഷിപേത്| ഏതത് സര്വോത്ഥേ തിമിരേ ഹിതമഞ്ജനമ്|

Adhikarana saMsargasannipAtaje madhUkAditailaM nasyam (79-81) · Śloka 81

അസ്ഥീനി മജ്ജപൂര്ണാനി സത്ത്വാനാം രാത്രിചാരിണാമ്| സ്രോതോജാഞ്ജനയുക്താനി വഹത്യമ്ഭസി വാസയേത്||൭൯|| മാസം വിംശതിരാത്രം വാ തതശ്ചോദ്ധൃത്യ ശോഷയേത്| സമേഷശൃങ്ഗീപുഷ്പാണി സയഷ്ട്യാഹ്വാനി താന്യനു||൮൦|| ചൂര്ണിതാന്യഞ്ജനം ശ്രേഷ്ഠം തിമിരേ സാന്നിപാതികേ| |൮൧|

സ൦-രാത്രിചാരിണാം പ്രാണിനാമസ്ഥീനി മജ്ജപൂര്ണാനി സ്രോതോഞ്ജനയുക്താനി ജലേ വഹതി മാസം വിംശതിര്വാ നിശാ വാസയേത്| തതഃ-പശ്ചാത്, ഉദ്ധൃത്യ ശോഷയേത്| തനി ച മേഷശൃങ്ഗീപുഷ്പൈര്യുതാനി മധൂകേന ച, ചൂര്ണിതാനി സാന്നിപാതികേ തിമിരേऽഞ്ജനം ശ്രേഷ്ഠമ്|

Adhikarana saMsargasannipAtaje madhUkAdirmukhalepaH (81-82) · Śloka 82

| കാചേऽപ്യേഷാ ക്രിയാ മുക്ത്വാ സിരാം, യന്ത്രനിപീഡിതാഃ||൮൧|| ആന്ധ്യായ സ്യുര്മലാ ദദ്യാത്സ്രാവ്യേ ത്വസ്രേ ജലൌകസഃ| |൮൨|

സ൦-കാചേऽപ്യയേഷാ-പൂര്വോദിതാ ക്രിയാ, സിരാം ഹിത്വാ| സിരാऽപി കസ്മാന്നാനുമീയതേ ? ഇത്യാഹ-യന്ത്രേത്യാദി| സിരോപയോഗിയന്ത്രനിപീഡിതാ മലാ ആന്ധ്യായ യതഃ സ്യുഃ| സ്രാവ്യേ തു രക്തേ ജലൌകസോ ദദ്യാത്|

Adhikarana saMsargasannipAtaje natAditailaM nasye shiro bastau ca (82-83) · Śloka 83

| ഗുഡഃ ഫേനോऽഞ്ജനം കൃഷ്ണാ മരിചം കുങ്കുമാദ്രജഃ||൮൨|| രസക്രിയേയം സക്ഷൌദ്രാ കാചയാപനമഞ്ജനമ്| |൮൩|

സ൦-ഗുഡാദയോ രസക്രിയാ ക്ഷൌദ്രാന്വിതേയം കാചയാപനമഞ്ജനമ്|

Adhikarana nakulAndhe timiravidhiH (83) · Śloka 83

| നകുലന്ധേ ത്രിദോഷോത്ഥേ തൈമിര്യവിഹിതോ വിധിഃ||൮൩||

സ൦-നകുലാന്ധേ ത്രിദോഷജേ തിമിരവിഹിതോ വിധിഃ കാര്യഃ|

Adhikarana rAtryandhe tArkShyAdirasakriyA (84) · Śloka 84

രസക്രിയാ ഘൃതക്ഷൌദ്രഗോമയസ്വരസദ്രുതൈഃ| താര്ക്ഷ്യഗൈരികതാലീസൈര്നിശാന്ധേ ഹിതമഞ്ജനമ്||൮൪||

സ൦-ഘൃതാദിദ്രുതൈ രസാഞ്ജനാദിഭിര്നിശാന്ധേ രസക്രിയാ ഹിതമഞ്ജനമ്|

Adhikarana rAtryandhe maricA~jjanam (85) · Śloka 85

ദഘ്നാ വിഘൃഷ്ടം മരിചം രാത്ര്യന്ധേऽഞ്ജനമുത്തമമ്| |൮൫|

സ൦-ദധ്നാ വിഘൃഷ്ടം മരിചം രാത്ര്യന്ധേ ശ്രേഷ്ഠമഞ്ജനമ്|

Adhikarana rAtryandhe kauntyAdivartiH (85-86) · Śloka 86

| കരഞ്ജികോത്പലസ്വര്ണഗൈരികാമ്ഭോജകേസരൈഃ||൮൫|| പിഷ്ടൈര്ഗോമയതോയേന വര്തിദോഷാന്ധനാശിനീ| |൮൬|

സ൦-കരഞ്ജികാദിഭിര്ഗോമയരസേന പിഷ്ടൈര്വര്തിര്നക്താന്ധ്യഹൃത്|

Adhikarana rAtryandhe kAlAnusAryAdayo vartayaH (86-87) · Śloka 87

| അജാമൂത്രേണ വാ കൌന്തീകൃഷ്ണാസ്രോതോജസൈന്ധവൈഃ||൮൬|| കാലാനുസാരീത്രികാതുത്രിഫലാലമനഃശിലാഃ| സഫേനാശ്ഛാഗദുഗ്ധേന രാത്ര്യന്ധേ വര്തയോ ഹിതാഃ||൮൭||

സ൦-അജാമൂത്രേണ പിഷ്ടൈഃ കൌന്ത്യാദിഭിര്വാ വര്തിര്നിശാന്ധ്യഘ്നീ| സം-കാലാനുസാര്യാദയോऽജാക്ഷീരേണ പിഷ്ടാ വര്തയോ നിശാന്ധേ ഹിതാഃ|

Adhikarana rAtryandhe pippalya~jjanam (88) · Śloka 88

സന്നിവേശ്യ യകൃന്മധ്യേ പിപ്പലീരദഹന്പചേത്| താഃ ശുഷ്കാ മധുനാ ഘൃഷ്ടാ നിശാന്ധേ ശ്രേഷ്ഠമഞ്ജനമ്||൮൮||

സ൦-പിപ്പലീര്യകൃന്മധ്യേ സന്നിവേശ്യാദഹന് പചേത്| തതഃ പിപ്പല്യഃ ശുഷ്കാ മധുഘൃഷ്ടാ രാത്ര്യന്ധേ പരമഞ്ജനമ്|

Adhikarana rAtryandhe mAhiShaplIhayakRudbhakShaNam (89) · Śloka 89

ഖാദേച്ച പ്ലീഹയകൃതീ മാഹിഷേ തൈലസര്പിഷാ| |൮൯|

സ൦-മാഹിഷേ ച പ്ലീഹയകൃതീ തൈലസര്പിഷാ സഹ ഭക്ഷയേത്|

Adhikarana rAtryandhe jIvantyAdipallavabhakShaNam (89-90) · Śloka 90

| ഘൃതേ സിദ്ധാനി ജീവന്ത്യാഃ പല്ലവാനി ച ഭക്ഷയേത്||൮൯|| തഥാऽതിമുക്തകൈരണ്ഡാശോഫാല്യഭീരുജാനി ച| ഭൃഷ്ടം ഘൃതം കുമ്ഭയോനേഃ പത്രൈഃ പാനേ ച പൂജിതമ്||൯൦||

സ൦-ജീവന്ത്യാശ്ച പല്ലവാനി സര്പിഷാ പക്വാനി ഭുഞ്ജീത| തഥാ അതിമുക്തകാദീനി പത്രാണി ഘൃതസിദ്ധാനി ഖാദേത്| അഗസ്തിപത്രൈഃ സര്പിഃ സിദ്ധം പാനേ ച പൂജിതമ്|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu jIrNasarpirvirecanam shItalepashca (91) · Śloka 91

ധൂമരാഖ്യാമ്ലപിത്തോഷ്ണവിദാഹേ ജീര്ണസര്പിഷാ| സ്നിഗ്ധം വേരേചയേച്ഛീതൈഃ ശീതോര്ദിഹ്യാച്ച സര്വതഃ||൯൧||

സ൦-അമ്ലപിത്തോഷ്ണൈര്വിദാഹോ-വിദഗ്ധത്വം, അമ്ലപിത്തോഷ്ണവിദാഹഃ| ധൂമരാഖ്യശ്ചാമ്ലപിത്തോഷ്ണവിദാഹശ്ച തസ്മിന്| തത്ര ധൂമരാഖ്യഃ-"ശോകജ്വരാദി" (അ. ൧൨/൨൯) ഇത്യാദി ലക്ഷണഃ| "ഭൃശമമ്ലാശനാത്" (അ. ൧൨/൨൮) ഇത്യാദിനാऽമ്ലവിദഗ്ധാ| "ഭവേത്പിത്തവിദഗ്ധാഖ്യാ" (അ. ൧൨/൧൬) ഇതി പിത്തവിദഗ്ധാ| "ഉഷ്ണതപ്തസ്യ" (അ. ൧൨/൨൬) ഇത്യാദിനാ ഉഷ്ണാവിദഗ്ധേതി| തസ്മിന് ധൂമരാഖ്യാമ്ലപിത്തോഷ്ണവിദാഹേऽതിപുരാണസര്പിഷാऽഭ്യക്തം സ്നിഗ്ധം ശീതൈര്വിശോധയേത്| ശീതൈശ്ച സര്വതോ ലേപയേത്|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu goshakRudrasA~jjanam dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu svarNagairikAdirasakriyA (92) · Śloka 92

ഗോശകൃദ്രസദുഗ്ധാജ്യൈര്വിപക്വം ശസ്യതേऽഞ്ജനമ്| സ്വര്ണഗൈരികതാലീസചൂര്ണാവാപാ രസക്രിയാ||൯൨||

സ൦-ഗോശകൃദാദിഭിര്വപക്വമഞ്ജനം ശസ്യതേ| സ്വര്ണഗൈരികാദീനാം ചൂര്ണൈരാവാപോ യസ്യാം സാ, ഏവംവിധാ രസക്രിയാ വ ശസ്യതേ|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu medAdighRutatailaM nasyam (93) · Śloka 93

മേദാശാബരകാനന്താമഞ്ജിഷ്ഠാദാര്വിയഷ്ടിഭിഃ| ക്ഷീരാഷ്ടാംശം ഘൃതം പക്വം സതൈലം നാവനം ഹിതമ്||൯൩||

സ൦-മേദാദിഭിഃ ക്ഷീരാഷ്ടാംശം ഘൃതം തൈലസഹിതം പക്വം നാവനം ഹിതമ്|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu kShIrasarpistarpaNam (94) · Śloka 94

തര്പണം ക്ഷീരസര്പിഃ സ്യാദശാമ്യതി സിരാവ്യധഃ| |൯൪|

സ൦-ക്ഷീരോദ്ഭവമ് സര്പിസ്തര്പണം ഹിതമ്| ഏവമശാമ്യതി സിരാവ്യധഃ കാര്യഃ|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu evamashAntau sirAvyadhaH timirarogivadavalokane kAraNAni (94-96) · Śloka 96

| ചിന്താഭിഘാതഭീശോകരൌക്ഷ്യാത് സോത്കടകാസനാത്||൯൪|| വിരേകനസ്യവമനപുടപാകാദിവിഭ്രമാത്| വിദഗ്ധാഹാരവമനാത് ക്ഷുത്തൃഷ്ണാദിവിധാരണാത്||൯൫|| അക്ഷിരോഗാവസാനാച്ച പശ്യേത്തിമിരരോഗിവത്| |൯൬|

സ൦-ചിന്താദിഭിരതിമിരവാനപി തിമിരരോഗീവ പശ്യേത്|

Adhikarana timirarogivadavalokane yathAdoShamauShadham (96) · Śloka 96

| യഥാസ്വം തത്ര യുഞ്ജീത ദോഷാദീന് വീക്ഷ്യ ഭേഷജമ്||൯൬||

സ൦-[ തത്ര- ] തസ്മിംശ്ച തിമിരരോഗിസദൃശദര്ശനേ, യഥായോഗം ദോഷദൂഷ്യദേശാദീന് വീക്ഷ്യൌഷധം പ്രയുഞ്ജീത|

Adhikarana sUryo parAgAdyupahatekShaNe santarpaNam sUryo parAgAdyupahatekShaNe suvarNA~jjanam (97) · Śloka 97

സൂര്യോപരാഗാനലവിദ്യുദാദി- വിലോകനേനോപഹതേക്ഷണസ്യ| സന്തര്പണം സ്നിഗ്ധഹിമാദി കാര്യം തഥാഞ്ജനം ഹേമ ഘൃതേന ഘൃഷ്ടമ്||൯൭||

സ൦-സൂര്യോപരാഗാദിവിലോകനേനോപഹതദര്ശനസ്യ സ്നിഗ്ധഹിമാദി സന്തര്പണം കാര്യമ്| ആദിശബ്ദേനാതിസൂക്ഷ്മാതിഭാസുരാദിപരിഗ്രഹഃ| സുര്വണം ച ഘൃതേന ഘൃഷ്ടമഞ്ജനം ഹിതമ്| ഉപാജാതിവൃത്തമ്|

Adhikarana netrarakShaNaM sarvadA kartavyam (98) · Śloka 98

ചക്ഷൂരക്ഷായാം സര്വകാലം മനുഷ്യൈ- ര്യത്നഃ കര്തവ്യോ ജീവിതേ യാവദിച്ഛാ| വ്യര്ഥോ ലോകോऽയം തുല്യരാത്രിംദിവാനാം പുംസാമന്ധാനാം വിദ്യമാനേऽപി വിത്തേ||൯൮||

സ൦-നേത്രരക്ഷായാം സദാ യത്നോ വിധേയോ യാവജ്ജീവിതാഭിലാഷിത്വമ്| യസ്മാദന്ധാനാം തുല്യരാത്രിംദിവാനാം പുംസാം വിദ്യമാനേऽപി ധനേ ലോക ഏവ നിരര്ഥകഃ സ്യാത്| രാത്രിംദിവശബ്ദോऽത്രാചതുരാദിസൂത്രേ നിപാതിതഃ| വൈശ്വദേവീവൃത്തമ്|

Adhikarana netrarakShaNakaraM triphalAdi (99) · Śloka 99

ത്രിഫലാ രുധിരസ്രുതിര്വിശുദ്ധി- ര്മനസോ നിര്വൃതിരഞ്ജനം സനസ്യമ്| ശകുനാശനതാ സപാദപൂജാ ഘൃതപാനം ച സദൈവ നേത്രരക്ഷാ||൯൯||

സ൦-ത്രിഫലാദികം സദൈവ-സര്വകാലം, നേത്രരക്ഷാ സ്യാത്|

Adhikarana netrarakShaNakaraM ahitAshananivRuttyAdi (13) · Śloka 13

അഹിതാദശനാത്സദാ നിവൃത്തി- ര്ഭൃശഭാസ്വച്ചലസൂക്ഷ്മവീക്ഷണാച്ച| മുനിനാ നിമിനോപദഷ്ടമേതത് പരമം രക്ഷണമീക്ഷണസ്യ പുംസാമ്||൧൦൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചി- തായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തര സ്ഥാനേ തിമിരപ്രതിഷേധോ നാമ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ||൧൩||

സ൦-അഹിതാദാഹാരാത് സതതം നിവൃത്തിഃ, അതിഭാസുരാദ്യാലോകനാച്ചോപരതിഃ, ഇത്യേതന്നിമിനാമ്രാ മുനിനാ പരമം നൃണാം നയനസ്യ രക്ഷണമുദിതമ്| ഔപച്ഛന്ദസികം(കേ) വൃത്തമ്(ത്തേ)| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയ- ടീകായാമ് സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ തിമിര- പ്രതിഷേധോ നാമ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൩||