13. timirapratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana timirapratiShedhAdhyAyaH||13|| (2-3) · Śloka 3

అస్మాదనంతరం తిమిరిప్రతిషేధ ఉచ్యతే అథాతస్తిమిరప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2|| )||3||

స0-నను, దృష్టిరోగవిజ్ఞానాదనంతరం దృష్టిరోగప్రతిషేధో జ్ఞాప్యః| ఉపపన్నమాహ భవాన్| కిం తు దృష్టితోగచికిత్సితస్య బహువక్తవ్యత్వాత్ పృథగధ్యాయో వక్తుం యుక్తః| తత్రాపి క్రమప్రాప్తస్తిమిరప్రతిషేధ ఇతి తిమిరప్రతిషేధారంభ ఏవ యుక్తః| కాచాదీనాం త్వల్పవక్తవ్యత్వాదత్రైవాభిధానం| తతో బహువక్తవ్యత్వాత్ పృథగధ్యాయో లింగనాశస్య| ఇతి సర్వం యుక్తం|

Adhikarana timirasya shIghraM sAdhanam (1) · Śloka 1

తిమిరం కాచతాం యాతి కాచోఽప్యాంధ్యముపేక్షయా| నేత్రరోగేష్వతో ఘోరం తిమిరం సాధయేద్ ద్రుతం||1||

స0-తిమిరముపేక్షయా కాచత్వం యాతి| కాచోఽప్యుపేక్షిత ఆంధ్యం గచ్ఛతి| అతః కారణాన్నేత్రరోగేషు మధ్యే తిమిరం దారుణం శీఘ్రం సాధయేత్|

Adhikarana timiraharaM jIvantyAdighRutam (2-4) · Śloka 4

తులాం పచేత్ జీవంత్యా ద్రోణేఽపాం పాదశేషితే| తత్క్వాథే ద్విగుణక్షీరం ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్||2|| ప్రపౌండరీకకాకోలీపిప్పలీరోధ్రసైంధవైః| శతహ్వామధుకద్రాక్షాసిరాదారుఫలత్రయైః||3|| కర్షికైర్నిశి తత్పీతం తిమిరాపహరం పరం| |4|

స0-జీవంత్యాః పలశతమపాం ద్రోణే పాదావశేషితం పచేత్| తత్క్వాథే ఘృతప్రస్థం ద్విగుణక్షీరం ప్రపౌండరీకాదిభిః కర్షపరిమాణైః కల్కితైర్విపాచయేత్| నిశి పీతం తత్పరం తిమిరాపహం|

Adhikarana kAcatimirAdiharaM drAkShAdighRutam (4-6) · Śloka 6

| ద్రాక్షాచందనమంజిష్ఠాకాకోలీద్వయజీవకైః||4|| సితాశతావరీమేదాపుండ్రాహ్వమధుకోత్పలైః| పచేజ్జీర్ణఘృతప్రస్థం సమక్షీరం పిచూన్మితైః||5|| హంతి తత్కాచతిమిరరక్తరాజీశిరోరుజః| |6|

స0-తథా ద్రాక్షాదిభిః పిచూన్మితైః-కర్షాంశైః, జీర్ణస్య-పురాణఘృతస్య ప్రస్థం సమక్షీరం పచేత్| తచ్చ కాచాదీన్ హంతి|

Adhikarana shukratimirAdiharaM paTolAdighRutam (6-10) · Śloka 10

| పటోలనింబకటుకాదార్వీసేవ్యవరావృషం||6|| సధన్వయాసత్రాయంతీపర్పటం పాలికం పృథక్| ప్రస్థమామలకానం చ క్వాథయేన్నల్వణేఽంభసి||7|| తదాఢకేఽర్ధపలికైః పిష్టైః ప్రస్థం ఘృతాత్పచేత్| ముస్తభూనింబయష్ట్యాహ్వకుటజోదీచ్యచందనైః||8|| సపిప్పలీకైస్తత్సర్పిఘ్రాణకర్ణాస్యరోగజిత్| విద్రధిజ్వరదుష్టారుర్విసర్పాపచికుష్ఠనుత్||9|| విశేషాచ్ఛుక్రతిమిరనక్తాంధ్యోష్ణామ్లదాహహృత్| |10|

స0-పటోలాదికం పర్పటాంతం పృథక్ పలోన్మితమామలకానాం ప్రస్థం నల్వణే-ద్రోణేఽంభసి, క్వాథయేత్| తదాఢకే ముస్తాదిభిః సపిప్పలీకైః పిష్టైః-కల్కితైః, అర్ధపలికైర్ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్| తచ్చ ఘృతం ఘ్రాణాదిరోగజిత్, విద్రధ్యాదిరోగజిత్, విశేషేణ శుక్రాదిఘ్నం| ఏతత్పటోలాద్యం ఘృతం|

Adhikarana timiraghnaM triphalAghRutam (10-12) · Śloka 12

| త్రిఫలాష్టపలం క్వాథ్యం పాదశేషం జలాఢకే||10|| తేన తుల్యపయస్కేన త్రిఫలాపలకల్కవాన్| అర్ధప్రస్థో ఘ్రుతాత్సిద్ధః సితయా మాక్షికేణ వా||11|| యుక్తం పిబేత్తత్తిమిరీ తద్యుక్తం వా వరారసం| |12|

స0-త్రిఫలాయాః పలాష్టకం జలాఢకే పాదశేషం క్వాథ్యం| తేన క్వాథేన తుల్యక్షీరేణ త్రిఫలాపలకల్కయుక్తో ఘృతార్ధప్రస్థః పక్వః శర్కరయా మాక్షికేణ వా యుతం తత్తిమిరీ పిబేత్| ఘృతేన వా తేన యుక్తం త్రిఫలాక్వాథం దోషదూష్యాదివశాత్ పిబేత్| ఏతచ్చ త్రిఫలాఘ్రుతముచ్యతే|

Adhikarana timiraghnaM mahAtraiphalaghRRutam (12-14) · Śloka 14

| యష్టీమధుద్వికాకోలీవ్యాఘ్రీకృష్ణామృతోత్పలైః||12|| పాలికైః ససిరాద్రాక్షైర్ఘృతప్రస్థం పచేత్సమైః| అజాక్షీరవరావాసామార్కవస్వరసైః పృథక్||13|| మహాత్రైఫలమిత్యేతత్పరం దృష్టివికారజిత్| |14|

స0-యష్ట్యాదిభిః పాలికైః సహసితాద్రాక్షైరజాక్షీరాదిభిః పృథక్స్వరసైః సమైః ప్రస్థప్రమాణైః సర్పిఃప్రస్థం విపాచయేత్| ఏతన్మహాత్రైఫలం సుష్ట్రు దృష్టివికారజిత్|

Adhikarana timiraghnaM traiphalaghRutaleho gArutmatadRuShTikaraH (14-16) · Śloka 16

| త్రైఫలేనాథ హవిషా లిహానస్త్రిఫలాం నిశి||14|| యష్టీమధుకసంయుక్తాం మధునా చ పరిప్లుతాం| మాసమేకం హితాహారః పిబన్నామలకోదకం||15|| సౌపర్ణం లభతే చక్షురిత్యాహ భగవాన్నిమిః| |16|

స0-త్రైఫలేన చ సర్పిషా త్రిఫలాం యష్టీయుక్తాం మాక్షికేణ చ పరిప్లుతాం రాత్రౌ లిహానో మాసమేకం హితాశీ సన్నామలకోదకం పిబన్ గారుత్మతం చక్షుర్లభత ఇతి భగవాన్నిమిరాహ|

Adhikarana timiraghnaM triphalAkvAthaH (16-17) · Śloka 17

| తాప్యాయోహేమయష్ట్యాహ్వసితాజీర్ణాజ్యమాక్షికైః||16|| సంయోజితా యథాకామం తిమిరఘ్నీ వరా వరా| |17|

స0-తాప్యాదిభిః సంయోజితా త్రిఫలా యథాకామం వరా తిమిరఘ్నీ స్యాత్|

Adhikarana timiraghnaM apUpasUpasaktavaH (17-18) · Śloka 18

| సఘృతం వా వరాక్వాథం శీలయేత్తిమిరామయీ||17|| అపూపసూపసక్తూన్ వా త్రిఫలాచూర్ణసంయుతాన్| |18|

స0-అథవా త్రిఫలాక్వాథం ససర్పిష్కం తిమిరరోగహరమభ్యసేత్| అపూపాదీన్ వా త్రిఫలాచూర్ణసంయుతాన్ శీలయేత్|

Adhikarana timiraghnaM pAyasAdibhakShaNam (18-19) · Śloka 19

| పాయసం వా వరాయుక్తం శీతం సమధుశర్కరం||18|| ప్రాతర్భక్తస్య వా పూర్వమద్యాత్పథ్యాం పృథక్ పృథక్| మృద్వీకాశర్కరాక్షౌద్రైః సతతం తిమిరాతురః||19||

స0-పాయసం త్రిఫలాయుతం వ శీతం సమధుశర్కరం ప్రాతరద్యాత్| భక్తస్య పూర్వం వా| హరీతకీం వా మృద్వీకాశర్కరాక్షౌద్రైః పృథక్ పృథక్ యుతామనారతం తిమిరాతురోఽద్యాత్|

Adhikarana timiraghnaM cUrNA~jjanam (20-22) · Śloka 22

స్రోతోజాంశాంశ్చతుఃషష్టిం తామ్రాయోరూప్యకాంచనైః| యుక్తాన్ ప్రత్యేకమేకాంశైరంధమూషోదరస్థితాన్||20|| ధ్మాపయిత్వా సమావృత్తం తతస్తచ్చ నిషేచయేత్| రసస్కంధకషాయేషు సప్తకృత్వః పృథక్ పృథక్||21|| వైడూర్యముక్తాశంఖానాం త్రిభిర్భాగైర్యుతం తతః| చూర్ణాంజనం ప్రయుంజీత తత్సర్వతిమిరాపహం||22||

స0-స్రోతోజాత్ చతుఃషష్టిమంశాంస్తామ్రాదిభిః ప్రత్యేకమేకాం-శైర్యుతానంధమూషోదరస్థితాన్ ధ్మాపయిత్వా సమ్యగావృత్తం-ఆవర్తితం శిలాయాం, తతః-అనంతరం, మధురాదిగణక్వాథేషు తన్నిషేచయేత్ పృథక్ పృథక్ సప్తవారాన్| తతో వైడూర్యముక్తాశంకానాం త్రిభిర్భాగైర్యుతమేతచ్చూర్ణాంజనం సర్వతిమిరఘ్నం ప్రయుంజీత|

Adhikarana timiraghnaM mAMsyAdya~jjanam (23-24) · Śloka 24

మాంసీత్రిజాతకాయఃకుంకుమనీలోత్పలాభయాతుత్థైః| సితకాచశంఖఫేనకమరిచాంజనపిప్పలీమధుకైః||23|| చంద్రేఽశ్వనీసనాథే సుచూర్ణితైరంజయేద్యుగులమక్ష్ణోః| తిమిరార్మరక్తరాజీకండూకాచాదిశమమిచ్ఛన్||24||

సం-మాంస్యాదిభిః సూక్ష్మరజీకృతైశ్చంద్రేఽశ్వినీయుక్తే సత్యక్షియుగ్మమంజయేత్ తిమిరాదిశాంతిమిచ్ఛన్| ఆర్యే ముఖచపలే|

Adhikarana timiraghnaM maricAdicUrNam timiraghnaM manohvAdya~jjanam (25-2) · Śloka 2

మరిచవరలవణభాగౌ భాగౌ ద్వౌ కణసముద్రఫేనాభ్యాం| సౌవీరభాగనవకం చిత్రాయాం చూర్ణితం కఫమయజిత్||25|| | మనోహ్వాతుత్థకస్తూరీమాంసీమలయరోచనాః| దశకర్పూరసంయుక్తమశీతిగుణమంజనం||1|| పిష్టం చిత్రాశ్వినీపుష్యే షడ్విధే తిమిరే హితం| ప్రసాదనం చ దృష్టేః స్యాచ్చక్షుషేణావభాషితం]||2||

స0-మరిచసైంధవయోర్ద్వౌ భాగౌ, పిప్పలీసముద్రఫేనయోర్ద్వౌ భాగౌ, సౌవీరాంజనస్య భాగా నవ, ఏతచ్చిత్రాయాం చూర్ణితం కఫామయజిత్| గీతిరార్యా|

Adhikarana timiraghnaM videhapatikRutama~jjanam (26-27) · Śloka 27

ద్రాక్షామృణాలీస్వరసే క్షీరమద్యవసాసు చ| పృథక్ దివ్యాప్సు స్రోతోజం సప్తకృత్వో నిషేచయేత్||26|| తచ్చూర్ణితం స్థితం శంఖే దృక్ప్రసాదనమంజనం| శస్తం సర్వాక్షిరోగేషు విదేహపతినిర్మితం||27||

స0-ద్రాక్షాదిస్వరసేషు పృథక్ పృథక్ దివ్యజలే చ స్రోతోంజనం సప్తకృత్వో నిషేచయేత్| తచ్చూర్ణికృతం శంకే స్థితం దృష్టిప్రసాదకృదంజనం సర్వాక్షిరోగేషు శ్రేష్ఠం విదేహపతినిర్మితం|

Adhikarana timiraghnaM bhAskaracUrNam (28-31) · Śloka 31

నిర్దగ్ధం బాదరాంగారైస్తుత్థం చేత్థం నిషేచితం| క్రమాదజాపయః సర్పిఃక్షౌద్రే తస్మాత్ పలద్వయం||28|| కార్షికైస్తాప్యమరిచస్రోతోజకటుకానతైః| పటురోధ్నశిలాపథ్యాకణైలాంజనఫేనకైః||29|| యుక్తం పలేన యష్ట్యాశ్చ మూషాంతర్ధ్మాతచూర్ణితం| హంతి కాచార్మనక్తాంధ్యరక్తరాజీః సుశీలతః||30|| చూర్ణో విశేషాత్తిమిరం భాస్కరో భాస్కరో యథా| |31|

స0-బాదరంగారైస్తుత్థం నిర్దగ్ధం పూర్వవత్ క్రమేణ ఛాగక్షీరఘృతమాక్షికే నిషేచితం, తస్మాత్-నిర్దగ్ధాచ్చ తుత్థాత్ పలద్వయం, తాప్యాదిభిః కార్షికైర్యష్టీపలేన చ యుక్తం, మూషాంతర్ధ్మాపితం చూర్ణితం, కాచాదీన్ హంతి| సుసేవితోఽయం భాస్కరశ్చూర్ణో విశేషేణ తిమిరంహంతి| యథా రవిరంధకారమిత్యుపమాశ్లేషోఽలంకారః|

Adhikarana bhAskarA~jjanam (31-33) · Śloka 33

| త్రింశద్భాగా భుజంగస్య గంధపాషాణపంచకం||31|| శుల్బతాలకయోర్ద్వౌ ద్వౌ వంగస్యైకోఽంజనాత్త్రయం| అంధమూషీకృతం ధ్మాతం పక్వం విమలమంజనం||32|| తిమిరాంతకరం లోకే ద్వితీయ ఇవ భాస్కరః| |33|

స0-బుజంగస్య-సీసకస్య త్రింశద్భాగాః, గంధపాషాణస్య భాగ పంచకం, శుల్బతాలకయోర్ద్వౌ ద్బౌ భాగౌ, వంగస్య-త్రపుణ ఏకో భాగః, అంజనాద్భాగత్రయమంధమూషాధ్మాతం విపక్వమంజనం ద్వితీయో భాస్కర ఇవలోకే తిమిరాంతకరం| భుజంగాదీనాం శోధితనామత్ర ప్రయోగః, న తు మారితానాం|

Adhikarana timiraghnaM tutthaM garuDasamacakShuHkaram (33) · Śloka 33

గోమూత్రే ఛగణరసేఽమ్లకాంజికే చ స్త్రీస్తన్యే హవిషి విషే చ మాక్షికే చ| యత్తుత్థం జ్వలితమనేకశో నిషిక్తం తత్కుర్యాద్గరుడసమం నరస్య చక్షుః||33||

స0-తత్తుత్థం నరస్య గరుడనయనతుల్యం నయనం కుర్యాత్| కతమం ? యద్దీప్తం సత్ గోమూత్రాదిష్వనేకశః-సప్తకృత్వో, నిషిక్తం| ప్రహర్షిణీవృత్తం|

Adhikarana timiraghnaM sIsashalAkA (34-35) · Śloka 35

శ్రేష్ఠాజలం భృంగరసం సవిషాజ్యమజాపయః| యష్టీరసం చ యత్సీసం సప్తకృత్వః పృథక్ పృథక్||34|| తప్తం తప్తం పాయితం తచ్ఛలాకా నేత్రే యుక్తా సాంజనాఽనంజనా వా| తైమిర్యార్మస్రాపపైచ్ఛిల్యపైల్లం కండూం జాడ్యం రక్తరాజీం చ హంతి||35||

స0-యత్సీసం తప్తం తప్తం త్రిఫలాక్వాథాదికం పృథక్ పృథక్ స్పతకృత్వః పాయితం తస్య సీసస్య శలాకా నయనే యుక్తా సహాంజనాఽంజనేన రహితా వా తైమిర్యాదీన్ హంతి| శాలినీవృత్తం| ద్రవ్యశలాకేయమితి ప్రథితా|

Adhikarana timiraghnaM rasendrAdya~jjanam (36) · Śloka 36

రసేంద్రభుజగౌ తుల్యౌ తయోస్తుల్యమథాంజనం| ఈషాత్కర్పూరసంయుక్తమంజనం తిమిరాపహం||36||

స0-పారదసీసకౌ సమాంశౌ, తయోః సమమంజనం, షోడశాంశకర్పూరయుతమిదమంజనం తిమిరాపహం భవతి|

Adhikarana timiraghnaM gRudhrA~jjanam (37) · Śloka 37

యో గృధ్రస్తరుణరవిప్రకాశగల్ల- స్తస్యాస్యం సమయమృతస్య గోశకృద్భిః| నిర్దగ్ధం సమధృతమంజనం చ పేష్యం యోగోఽయం నయనబలం కరోతి గార్ధ్రం||37||

స0-యో గృధ్రస్తరుణరవిప్రకాశగల్లస్తస్య సమయమృతస్యాస్యం ముఖం, గోశకృద్భిః-గోమయకరీషైః, నిర్దగ్ధం-భస్మాసాత్కృతం, తస్య సమమంజనం-స్రోతోజం, సమధృతం-సమభాగం, పేష్యం-చూర్ణయితవ్యం| అయం యోగో నయనయోః-నేత్రయోః, బలం గార్ధ్రం-గృధ్రతుల్యం, కరోతి|

Adhikarana timiraghnaM kRuShNasarpAsyAdya~jjanam (38) · Śloka 38

కృష్ణసర్పవదనే సహవిష్కం దగ్ధమంజననిఃసృతధూమం| చూర్ణితం నలదపత్రవిమిశ్రం భిన్నతారమపి రక్షతి చక్షుః||38||

స0-కృష్ణసర్పస్య వదనే సహవిష్కమంజనమనిఃసృతధూమం దగ్ధం మాంసీపత్రకమిశ్రితం చూర్ణీతముపయుక్తం సత్ చక్షుర్భిన్నతారమపి రక్షతి| భిన్నతారమపీత్యనేన శక్త్యతిశయమస్యాహ| న తు భిన్నతారస్య కథంచిద్రక్షణం స్యాత్| అన్యత్రాప్యేవంవిధో న్యాయోఽయమనుసరణీయః| స్వాగతావృత్తం|

Adhikarana timiraghnaM andhadRuShTipradaM kukkuTapurISham (39-40) · Śloka 40

కృష్ణసర్పం మృతం న్యస్య చతురశ్చాపి వృశ్చికాన్| క్షీరకుంభే త్రిసప్తాహం క్లేదయిత్వా ప్రమంథయేత్||39|| తత్ర యన్నవనీతం స్యాత్పుష్ణీయాత్తేన కుక్కుటం| అంధస్తస్య పురీషేణ ప్రేక్షతే ధ్రువమంజనాత్||40||

స0-క్షీరకుంభే మృతం కృష్ణసర్పం న్యస్య వృశ్చికాంశ్చ చతురస్త్రిసప్తాహం క్లేదయిత్వా విలోడయేత్| తస్మిన్ యన్నవనీతం భవేత్, తేన నవనీతేన కుక్కుటం పుష్ణీయాత్| తస్య కుక్కుటస్య పురీషేణాంధోఽప్యంజనాన్నిశ్చితమీక్షతే|

Adhikarana timiraghnaM andhadRuShTipradaM rasakriyA (41) · Śloka 41

కృష్ణసర్పవసా శంఖః కతకాత్ ఫలమంజనం| రసక్రియేయమచిరాదంధానం దర్శనప్రదా||41||

స0-కృష్ణసర్పస్య వసా శంఖః కతకఫలం సౌవీరాంజనం| ఇయం రసక్రియా ద్రాగేవాంధానాం దృష్టిప్రదా|

Adhikarana timiraghnaM pratIsArAkhyama~jjanam (42) · Śloka 42

మరిచాని దశార్ధపిచు- స్తాప్యాత్తుత్థాత్పలం పిచుర్యష్ట్యాః| క్షీరార్ద్రదగ్ధమంజన- మప్రతిసారాఖ్యముత్తమం తిమిరే||42||

స0-దశ మరిచాని, వట్టమాక్షికాదర్ధకర్షం, తుత్థాత్పలం, మధుయష్టికాయాః కర్షః, ఏతత్సర్వం క్షీరార్ద్రం పశ్చాద్దగ్ధమప్రతిసారసంజ్ఞమంజనమతిశ్రేష్ఠం తిమిరే| గీతిరార్యా|

Adhikarana timiraghnaM akShabIjAdiguTikA (43) · Śloka 43

అక్షబీజమరిచామలకత్వక్- తుత్థయష్టిమధుకైర్జలపిష్టైః| ఛాయయైవ గుటికాః పరిశుష్కా నాశన్యంతి తిమిరాణ్యచిరేణ||43||

స0-అక్షబీజాదిభిర్జలపిష్టైర్గుటికాః ఛాయయైవ పరిశుష్కాః-న త్వాతపేన, తిమిరాణి లఘు నాశయంతి| స్వాగతావృత్తం|

Adhikarana timiraghnaM ShaNmAkShiko yogaH (44) · Śloka 44

మరిచామలకజలోద్భవ- తుత్థాంజనతాప్యధాతుభిః క్రమవృద్ధైః| షణ్మాక్షిక ఇతి యోగ- స్తిమిరార్మక్లేదకాచకండూహంతా||44||

స0-మరిచాదిభిః క్రమవృద్ధైః షణ్మాక్షిక ఇతి యోగస్తిమిరాదిఘ్నః| షణ్మాక్షిక ఇతి కోఽర్థః ? కీదృశః సమాసః ? బ్రూమః| మాక్షికశబ్దేనాదిలోపాఖ్యయా తంత్రయుక్త్యా వట్టమాక్షిక ఇత్యుచ్యతే| షట్పూరణో వట్టమాక్షికో యస్మిన్నితి సమాసః| తేనాస్మిన్ యోగే షష్ఠో వట్టమాక్షిక ఇత్యవతిష్ఠతే| గీతిరార్యా|

Adhikarana timiraghnaM cUrNA~jjanam (45) · Śloka 45

రత్నాని రూప్యం స్ఫటికం సువర్ణం స్రోతోంజనం తామ్రమయః సశంఖం| కుచందనం లోహితగైరికం చ చూర్ణాంజనం సర్వదృగామయఘ్నం||45||

స0-రత్నాదిభిశ్చూర్ణాంజనం| రత్నాన్యత్ర వజ్రమరకతాదీని యథాలాభం గ్రాహ్యాణి| లోహితగైరికం-లోహితం గైరికం, కేచిత్తు లోహితం-కుంకుమమాహుః| ఏతచ్చూర్ణాంజనమశేషదృష్టిరోగహరం| ఉపజాతివృత్తం|

Adhikarana timiraghnaM tilatailAdinasyam (46) · Śloka 46

తిలతైలమక్షతైలం భృంగస్వరసోఽసనాచ్చ నిర్యూహః| ఆయసపాత్రవిపక్వం కరోతి దృష్టేర్బలం నస్యం||46||

స0-తిలతైలమక్షతైలం చ సమాంశం మార్కవస్వరసోఽసనాచ్చ క్వాథశ్చేత్యయసః పాత్రే విపక్వం దృష్టేర్బలమేతన్నస్యం కరోతి| ఆర్యా|

Adhikarana doShAnurodhena snehAdyupacAraH (47) · Śloka 47

దోషానురోధేన చ నైకశస్తం స్నేహాస్రవిస్రవణరేకనస్యైః| ఉపాచరేదంజనమూర్ధబస్తి- బస్తిక్రియాతర్పణలేపసేకైః||47||

స0-దోషవశాచ్చ స్నేహాదిభిర్ముహుర్ముహురేనం-నేత్రరోగిణముపక్రమేత్| మూర్ధబస్తిః-గండూషాదివిధ్యుక్తః (హృ.సూ.అ. 22)| బస్తిఃబస్తివిధ్యుక్తః (హృ.సూ.అ. 19)| ఉపజాతివృత్తం|

Adhikarana ataHparaM pratidoShaM sAdhanam (48) · Śloka 48

| సామాన్యం సాధనమిదం ప్రతిదోషమతః శృణు||48||

స0-ఇదం-అనంతరాభిహితం, సామాన్యం చికిత్సితం సం-అతః-అనంతరం, ప్రతిదోషం సాధనం శృణు|

Adhikarana vAtaje timire dashamUlAdighRutam (49-50) · Śloka 50

కిం తత్ ? ఇత్యాహ వాతజే తిమిరే తత్ర దశమూలాంభసా ఘృతం| క్షీరే చతుర్గుణే శ్రేష్ఠాకల్కపక్వం పిబేత్తతః||49|| త్రిఫలాపంచమూలానాం కషాయం క్షీరసంయుతం| ఏరండతైలసంయుక్తం యోజయేచ్చ విరేచనం||50||

స0-[తత్ర-] తేషు తిమిరాదిషు మధ్యే, వాతోత్థే తిమిరే దశమూలక్వాథేన ఘృతం క్షీరే చతుర్గుణే త్రిఫలాకల్కపక్వం పిబేత్| అనంతరం త్రిఫలాపంచమూలానాం క్వాథం క్షీరేణ సంయుతమేరండతైలాన్వితం విరేచనం యోజయేత్|

Adhikarana vAtaje timire triphalAdivirecanam (51-54) · Śloka 54

సమూలజాలజీవంతీతులాం ద్రోణేఽంభసః పచేత్| అష్టభాగస్థైతే తస్మింస్తైలప్రస్థం పయఃసమే||51|| బలాత్రితయజీవంతీవరీమూలైః పలోన్మితైః| యష్టీపలైశ్చతుర్భిశ్చ లోహపాత్రే విపాచయేత్||52|| లోహ ఏవ స్థితం మాసం నావనాదూర్ధ్వజత్రుజాన్| వాతపిత్తాయమయాన్ హంతి తద్విశేషాద్దృగాశ్రయాన్||53|| కేశాస్యకంధరాస్కంధపుష్టిలావణ్యకాంతిదం| |54|

స0-మూలజాలయుతాయా జీవంత్యాః పలశతం జలద్రోణే పచేత్| తస్మిన్ జలేఽష్టభాగశేషే క్షీరతుల్యే తైలప్రస్థం బలాత్రితయాదిభిః పలోన్మితైర్మధుయష్టికాపలైశ్చతుర్భిర్లోహపాత్రే విపాచయేత్| లోహభాండ ఏవం మాసం స్థితం తన్నస్యేనోర్ధ్వజత్రుజాన్ రోగాన్ హంతి| విశేషేణ దృష్ట్యాశ్రయాన్ వాతపిత్తరోగాన్ పరాకరోతి| కేశాదిషు పుష్టిలావణ్యకాంతికరం|

Adhikarana vAtaje timire jIvantItailanasyaM keshAsyAdikAntidaM ca (54-55) · Śloka 55

| సితైరండజటాసింహీఫలదారువచానతైః||54|| ఘోషయా బిల్వమూలైశ్చ తైలం పక్వం పయోన్వితం| నస్యం సర్వోర్ధ్వజత్రూత్థవాతశ్లేష్మామయార్తిజిత్||55||

స0-శుక్లైరండమూలాదిభిస్తైలం సక్షీరం పక్వం నస్యేన సర్వజత్రూర్ధ్వరోగాదిజిత్|

Adhikarana vAtaje timire sitairaNDAditailanasyam (56) · Śloka 56

వసాఽంజనే చ వైయాఘ్రీ వారాహీ వా ప్రశస్యతే| గృధ్రాహికుక్కుటోత్థా వా మధుకేనాన్వితా పృథక్||56||

స0-వైయాఘ్రీ వారాహీ వా వసాఽంజనే శస్యతే| గృధ్రసర్పకుక్కుటోత్థా వా వసా పృథఙ్ మధుయష్టికాయుతా శ్రేష్ఠా|

Adhikarana vAtaje timire vaiyAghryAdivasA~jjanam vAtaje timire sroto~jjanamM pratya~jjane (57) · Śloka 57

ప్రత్యంజనే చ స్రోతోజం రసక్షీరఘృతే క్రమాత్| నిషిక్తం పూర్వవద్యోజ్యం తిమిరఘ్నమనుత్తమం||57||

స0-ప్రత్యంజనే చ స్రోతోంజనం మాంసరసాదిషు క్రమేణ తప్తం తప్తం సప్తకృత్వః నిషిక్తం పూర్వవద్యోజ్యం| ఏతచ్చ పరం తిమిరహృత్|

Adhikarana vAtaje timire evaM timirAshAntau tarpaNam (58) · Śloka 58

న చేదేవం శమం యాతి తతస్తర్పణమాచరేత్| |58|

స0-యద్యేవం తిమిరం న శామ్యేత్ తతస్తర్పణమాచరేత్-కుర్యాత్|

Adhikarana vAtaje timire shatAhvAdighRutamM tarpaNam (58-59) · Śloka 59

| శతాహ్వాకుష్ఠనలదకాకోలీద్వయష్టిభిః||58|| ప్రపౌండరీకసరలపిప్పలీదేవదారుభిః| సర్పిరష్టగుణక్షీరం పక్వం తర్పణముత్తమం||59||

స0-శతపుష్పాదిభిర్ఘృతమష్టగుణక్షీరం పక్వం శ్రేష్ఠం తర్పణం|

Adhikarana vAtaje timireaiNeyamedotejaH tarpaNam (60) · Śloka 60

మేదసస్తద్వదైణేయాద్దుగ్ధసిద్ధాత్ ఖజాహతాత్| ఉద్ధృతం సాధితం తేజో మధుకోశీరచందనైః||60||

స0-తథైవ కృష్ణహరిణాన్మేదసో దుగ్ధే సిద్ధాత్ ఖజేనాలోడితాత్ తేజ ఉద్ధృత్య మధికోశీరచందనైః సహ పక్వం తర్పణముత్తమం|

Adhikarana vAtaje timire shvAvidAdivasA tarpaNam (61) · Śloka 61

శ్వావిచ్ఛల్యకగోధానాం దక్షతిత్తిరిబర్హిణాం| పృథక్పృథగనేనైవ విధినా కల్పయేద్వసాం||61||

స0-శ్వావిదాదీనాం పృథగనేనైవ విధినా వసాం కల్పయేత్|

Adhikarana vAtaje timire puTapAkaH (62) · Śloka 62

ప్రసాదనం స్నేహనం చ పుటపాకం ప్రయోజయేత్| |62|

స0-పుటపాకం తు ప్రసాదనం స్నేహనం చ-తర్పణపుటాపాకవిధ్యుక్తం (హృ.సూ.అ. 24/14-16), ప్రయోజయేత్|

Adhikarana vAtaje timire vAtapInasavannirUhAdi (62) · Śloka 62

| వాతపీనసవచ్చాత్ర నిరూహం సానువాసనం||62||

స0-అత్ర చ-వాతజే తిమిరే, వాతపీనస ఇవ నిరూహమనువాసనం చ ప్రయోజయేత్

Adhikarana pittaje timire jIvanIyAdighRutasnigdhasya sirAvyadhaH (63) · Śloka 63

పిత్తజే తిమిరే సర్పిర్జీవనీయఫలత్రయైః| విపాచితం పాయయిత్వా స్నిగ్ధస్య వ్యధయేత్సిరాం||63||

స0-పిత్తజే తిమిరే జీవనీయైః ఫలత్రికేన చ పక్వం సర్పిః పాయయిత్వా తతః స్నిగ్ధస్య సతః సిరాం వ్యధయేత్|

Adhikarana pittaje timire sharkarAdivirecanam (64) · Śloka 64

శర్కరైలాత్రివృచ్చూర్ణైర్మధుయుక్తైర్విరేచయేత్| |64|

స0-శర్కరాదిభిః సమాక్షికైర్విరచయేత్|

Adhikarana pittaje timire netrAdiShu sishItAH sekalepAdayaH (64) · Śloka 64

| సుశీతాన్ సేకలేపాదీన్ యుంజ్యాన్నేత్రాస్యమూర్ధసు||64||

స0-నేత్రాస్యశిరఃసు చాతిశిశిరన్ సేకలేపాదీన్ యుంజ్యాత్|

Adhikarana pittaje timire sArivAdivartiH a~jjane (65-66) · Śloka 66

సారివాపద్మకోశీరముక్తాశాబరచందనైః| వర్తిః శస్తాఽంజనే, చూర్ణస్తథా పత్రోత్పలాంజనైః||65|| సనాగపుష్పకర్పూరయష్ట్యాహ్వస్వర్ణగైరికైః| ||66||

స0-సారివాదిభిర్వర్తిరంజనే శస్తా| తథా పత్రాదిభిశ్చూర్ణోఽంజనం శస్తం|

Adhikarana pittaje timire patrAdicUrNaH a~jjane (67) · Śloka 67

| సౌవీరాంజనతుత్థకశృంగీధాత్రీఫలస్ఫటికకర్పూతం| పంచాంశం పంచాంశం త్ర్యంశమథైకాంశమంజనం తిమిరఘ్నం| |67|

స0-సౌవీరాంజనాదికమంజనం శస్తం| కియత్కియత్ప్రమాణం ? ఇత్యాహ-పంచాంశమిత్యాది| తదేవం పంచ భాగాః సౌవీరాంజనస్య, పంచైవ తుత్థకస్య, శృంగ్యామలకానాం భాగాస్త్రయః, స్ఫటికకర్పూరస్య భాగ ఏకః, ఇతి స్థితం| ఏవమేతదంజనం తిమిరహృత్ కుర్యాత్| గీతిరార్యేయం|

Adhikarana pittaje timire sauvIrA~jjanAdi a~jjane (67) · Śloka 67

| నస్యం చాజ్యం శృతం క్షీరజీవనీయసితోత్పలైః||67||

స0-క్షీరేణ చతుర్గుణేన జీవనీయాదిభిరాజ్యం-ఘృతం, పక్వం నస్యే శ్రేష్ఠం|

Adhikarana pittaje timire jIvanIyAdighRutanasyam (68-69) · Śloka 69

శ్లేష్మోద్భవేఽమృతాక్వాథవరాకణశృతం ఘృతం| విధ్యేత్సిరాం పీతవతో దద్యాచ్చాను విరేచనం||68|| క్వాథం పూగాభయాశుంఠీకృష్ణాకుంభనికుంభజం| |69|

స0-శ్లేష్మోత్థతిమిరేఽమృతాదిభిః పక్వం ఘృతం పీతవతః సిరాం విధ్యేత్| విరేచనం చ పూగాదిభిః క్వాథం దద్యాత్|

Adhikarana kaphaje timire amRutAdighRutam (69-70) · Śloka 70

| హ్నీబేరదారుద్వినిశాకృష్ణాకల్కైః పయోన్వితైః||69|| ద్విపంచమూలనిర్యూహే తైలం పక్వం చ నావనం| |70|

స0-హ్నీబేరాదిభిః కల్కితైః పయోన్వితర్ద్విర్పంచమూలక్వాథే తైలం పక్వం నావనం హితం|

Adhikarana kaphaje timire pUgAdivirecanam (70-71) · Śloka 71

| శంఖప్రియంగునేపాలీకటుత్రికఫలత్రికైః||70|| దృగ్వైమల్యాయ విమలా వర్తిః స్యాత్| |71|

స0-శంఖాదిభిర్దృగ్వైమల్యాయ విమలాఖ్యేయం వర్తిర్హితా స్యాత్|

Adhikarana kaphaje timire hrIberAditailanasyam (71) · Śloka 71

కోకిలా పునః| కృష్ణలోహరజోవ్యోషసైంధవత్రిఫలాంజనైః||71||

స0-కృష్ణలోహాదిభిః కోకిలాఖ్యా వర్తిః|

Adhikarana kaphaje timire vimalA vartiH (72-73) · Śloka 73

శశగోఖరసింహోష్ట్రద్విజా లాలాటమస్థి చ| శ్వేతగోవాలమరిచశంఖచందనఫేనకం||72|| పిష్టం స్తన్యాజదుగ్ధాభ్యాం వర్తిస్తిమిశుక్రజిత్| |73|

స0-శశాదిజా ద్విజాః-దంతాః, ఏషామేవ లాలాటం-లలాటే భవమస్థి, తథా శ్వేతగోవాలాదీని, స్త్రీక్షీరచ్ఛాగదుగ్ధాభ్యాం పిష్టా వర్తిస్తిమిరశుక్రహరేత్యర్థః|

Adhikarana kaphaje timire kokilA vartiH (73) · Śloka 73

| రక్తజే పిత్తవత్సిద్ధిః శీతైశ్చాస్రం ప్రసాదయేత్||73||

స0-రక్తజే తిమిరే పిత్తవదుపక్రమః| [శీతైః-] శీతవీర్యైః శీతస్పర్శైరన్నపానౌషధసేకలేపాదిభిశ్చ, రక్తం ప్రసాదయేత్|

Adhikarana kaphaje timire shashadvijAdivartiH (74) · Śloka 74

ద్రాక్షయా నలదరోధ్రయష్టిభిః శంఖతామ్రహిమపద్మపద్మకైః| సోత్పలైశ్ఛగలదుగ్ధవర్తితై- రస్రజం తిమిరమాశు నశ్యతి||74||

స0-ద్రాక్షాదిభిశ్ఛాగలీదుగ్ధపిష్టైః శీఘ్రం రక్తోత్థం తిమిరం నశ్యతి|

Adhikarana raktaje timire pittavat (75) · Śloka 75

సంసర్గసన్నిపాతోత్థే యథాదోషోదయం క్రియా| |75|

స0-సంసర్గజే సన్నిపాతజే చ తిమిరే యథాదోషోద్రేకం చికిత్సితం|

Adhikarana raktaje timire shItaiH raktaprasAdanam (75-76) · Śloka 76

| సిద్ధం మధూకకృమిజిన్మరిచామరదారుభిః||75|| సక్షీరం నావనం తైలం పిష్టైర్లేపో ముఖస్య చ| |76|

స0-మధూకాదిభిః సక్షీరం తైలం సిద్ధం నావనం హితం| మధూకాదిభిరేవ జలేన పిష్టైర్ముఖలేపో హితః|

Adhikarana raktaje timire drAkShAdibheShajam (76-77) · Śloka 77

| నతనీలోత్పలానంతాయష్ట్యాహ్వసునిషణ్ణకైః||76|| సాధితం నావనే తైలం శిరోబస్తౌ చ శస్యతే| |77|

స0-నతాదిభిః సాధితం తైలం నావనే శిరోబస్తౌ చ శస్యతే|

Adhikarana saMsargasannipAtaje yathAdoSham (77-78) · Śloka 78

| దద్యాదుశీరనిర్యూహే చూర్ణితం కణసైంధవం||77|| తత్స్రుతం సఘృతం భూయః పచేత్క్షౌద్రం ఘనే క్షిపేత్| శీతే చాస్మిన్ హితమిదం సర్వజే తిమిరేఽంజనం||78||

స0-ఉశీరక్వాథే పిప్పలీసైంధవం రజీకృతం దద్యాత్| తచ్చ స్రుతం సత్ ఘృతాన్వితం పునః పచేత్| ఘనే చాస్మిన్ శీతే చ క్షౌద్రం క్షిపేత్| ఏతత్ సర్వోత్థే తిమిరే హితమంజనం|

Adhikarana saMsargasannipAtaje madhUkAditailaM nasyam (79-81) · Śloka 81

అస్థీని మజ్జపూర్ణాని సత్త్వానాం రాత్రిచారిణాం| స్రోతోజాంజనయుక్తాని వహత్యంభసి వాసయేత్||79|| మాసం వింశతిరాత్రం వా తతశ్చోద్ధృత్య శోషయేత్| సమేషశృంగీపుష్పాణి సయష్ట్యాహ్వాని తాన్యను||80|| చూర్ణితాన్యంజనం శ్రేష్ఠం తిమిరే సాన్నిపాతికే| |81|

స0-రాత్రిచారిణాం ప్రాణినామస్థీని మజ్జపూర్ణాని స్రోతోంజనయుక్తాని జలే వహతి మాసం వింశతిర్వా నిశా వాసయేత్| తతః-పశ్చాత్, ఉద్ధృత్య శోషయేత్| తని చ మేషశృంగీపుష్పైర్యుతాని మధూకేన చ, చూర్ణితాని సాన్నిపాతికే తిమిరేఽంజనం శ్రేష్ఠం|

Adhikarana saMsargasannipAtaje madhUkAdirmukhalepaH (81-82) · Śloka 82

| కాచేఽప్యేషా క్రియా ముక్త్వా సిరాం, యంత్రనిపీడితాః||81|| ఆంధ్యాయ స్యుర్మలా దద్యాత్స్రావ్యే త్వస్రే జలౌకసః| |82|

స0-కాచేఽప్యయేషా-పూర్వోదితా క్రియా, సిరాం హిత్వా| సిరాఽపి కస్మాన్నానుమీయతే ? ఇత్యాహ-యంత్రేత్యాది| సిరోపయోగియంత్రనిపీడితా మలా ఆంధ్యాయ యతః స్యుః| స్రావ్యే తు రక్తే జలౌకసో దద్యాత్|

Adhikarana saMsargasannipAtaje natAditailaM nasye shiro bastau ca (82-83) · Śloka 83

| గుడః ఫేనోఽంజనం కృష్ణా మరిచం కుంకుమాద్రజః||82|| రసక్రియేయం సక్షౌద్రా కాచయాపనమంజనం| |83|

స0-గుడాదయో రసక్రియా క్షౌద్రాన్వితేయం కాచయాపనమంజనం|

Adhikarana nakulAndhe timiravidhiH (83) · Śloka 83

| నకులంధే త్రిదోషోత్థే తైమిర్యవిహితో విధిః||83||

స0-నకులాంధే త్రిదోషజే తిమిరవిహితో విధిః కార్యః|

Adhikarana rAtryandhe tArkShyAdirasakriyA (84) · Śloka 84

రసక్రియా ఘృతక్షౌద్రగోమయస్వరసద్రుతైః| తార్క్ష్యగైరికతాలీసైర్నిశాంధే హితమంజనం||84||

స0-ఘృతాదిద్రుతై రసాంజనాదిభిర్నిశాంధే రసక్రియా హితమంజనం|

Adhikarana rAtryandhe maricA~jjanam (85) · Śloka 85

దఘ్నా విఘృష్టం మరిచం రాత్ర్యంధేఽంజనముత్తమం| |85|

స0-దధ్నా విఘృష్టం మరిచం రాత్ర్యంధే శ్రేష్ఠమంజనం|

Adhikarana rAtryandhe kauntyAdivartiH (85-86) · Śloka 86

| కరంజికోత్పలస్వర్ణగైరికాంభోజకేసరైః||85|| పిష్టైర్గోమయతోయేన వర్తిదోషాంధనాశినీ| |86|

స0-కరంజికాదిభిర్గోమయరసేన పిష్టైర్వర్తిర్నక్తాంధ్యహృత్|

Adhikarana rAtryandhe kAlAnusAryAdayo vartayaH (86-87) · Śloka 87

| అజామూత్రేణ వా కౌంతీకృష్ణాస్రోతోజసైంధవైః||86|| కాలానుసారీత్రికాతుత్రిఫలాలమనఃశిలాః| సఫేనాశ్ఛాగదుగ్ధేన రాత్ర్యంధే వర్తయో హితాః||87||

స0-అజామూత్రేణ పిష్టైః కౌంత్యాదిభిర్వా వర్తిర్నిశాంధ్యఘ్నీ| సం-కాలానుసార్యాదయోఽజాక్షీరేణ పిష్టా వర్తయో నిశాంధే హితాః|

Adhikarana rAtryandhe pippalya~jjanam (88) · Śloka 88

సన్నివేశ్య యకృన్మధ్యే పిప్పలీరదహంపచేత్| తాః శుష్కా మధునా ఘృష్టా నిశాంధే శ్రేష్ఠమంజనం||88||

స0-పిప్పలీర్యకృన్మధ్యే సన్నివేశ్యాదహన్ పచేత్| తతః పిప్పల్యః శుష్కా మధుఘృష్టా రాత్ర్యంధే పరమంజనం|

Adhikarana rAtryandhe mAhiShaplIhayakRudbhakShaNam (89) · Śloka 89

ఖాదేచ్చ ప్లీహయకృతీ మాహిషే తైలసర్పిషా| |89|

స0-మాహిషే చ ప్లీహయకృతీ తైలసర్పిషా సహ భక్షయేత్|

Adhikarana rAtryandhe jIvantyAdipallavabhakShaNam (89-90) · Śloka 90

| ఘృతే సిద్ధాని జీవంత్యాః పల్లవాని చ భక్షయేత్||89|| తథాఽతిముక్తకైరండాశోఫాల్యభీరుజాని చ| భృష్టం ఘృతం కుంభయోనేః పత్రైః పానే చ పూజితం||90||

స0-జీవంత్యాశ్చ పల్లవాని సర్పిషా పక్వాని భుంజీత| తథా అతిముక్తకాదీని పత్రాణి ఘృతసిద్ధాని ఖాదేత్| అగస్తిపత్రైః సర్పిః సిద్ధం పానే చ పూజితం|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu jIrNasarpirvirecanam shItalepashca (91) · Śloka 91

ధూమరాఖ్యామ్లపిత్తోష్ణవిదాహే జీర్ణసర్పిషా| స్నిగ్ధం వేరేచయేచ్ఛీతైః శీతోర్దిహ్యాచ్చ సర్వతః||91||

స0-అమ్లపిత్తోష్ణైర్విదాహో-విదగ్ధత్వం, అమ్లపిత్తోష్ణవిదాహః| ధూమరాఖ్యశ్చామ్లపిత్తోష్ణవిదాహశ్చ తస్మిన్| తత్ర ధూమరాఖ్యః-"శోకజ్వరాది" (అ. 12/29) ఇత్యాది లక్షణః| "భృశమమ్లాశనాత్" (అ. 12/28) ఇత్యాదినాఽమ్లవిదగ్ధా| "భవేత్పిత్తవిదగ్ధాఖ్యా" (అ. 12/16) ఇతి పిత్తవిదగ్ధా| "ఉష్ణతప్తస్య" (అ. 12/26) ఇత్యాదినా ఉష్ణావిదగ్ధేతి| తస్మిన్ ధూమరాఖ్యామ్లపిత్తోష్ణవిదాహేఽతిపురాణసర్పిషాఽభ్యక్తం స్నిగ్ధం శీతైర్విశోధయేత్| శీతైశ్చ సర్వతో లేపయేత్|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu goshakRudrasA~jjanam dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu svarNagairikAdirasakriyA (92) · Śloka 92

గోశకృద్రసదుగ్ధాజ్యైర్విపక్వం శస్యతేఽంజనం| స్వర్ణగైరికతాలీసచూర్ణావాపా రసక్రియా||92||

స0-గోశకృదాదిభిర్వపక్వమంజనం శస్యతే| స్వర్ణగైరికాదీనాం చూర్ణైరావాపో యస్యాం సా, ఏవంవిధా రసక్రియా వ శస్యతే|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu medAdighRutatailaM nasyam (93) · Śloka 93

మేదాశాబరకానంతామంజిష్ఠాదార్వియష్టిభిః| క్షీరాష్టాంశం ఘృతం పక్వం సతైలం నావనం హితం||93||

స0-మేదాదిభిః క్షీరాష్టాంశం ఘృతం తైలసహితం పక్వం నావనం హితం|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu kShIrasarpistarpaNam (94) · Śloka 94

తర్పణం క్షీరసర్పిః స్యాదశామ్యతి సిరావ్యధః| |94|

స0-క్షీరోద్భవం సర్పిస్తర్పణం హితం| ఏవమశామ్యతి సిరావ్యధః కార్యః|

Adhikarana dhUmarAmlapittoShNavidagdhAsu evamashAntau sirAvyadhaH timirarogivadavalokane kAraNAni (94-96) · Śloka 96

| చింతాభిఘాతభీశోకరౌక్ష్యాత్ సోత్కటకాసనాత్||94|| విరేకనస్యవమనపుటపాకాదివిభ్రమాత్| విదగ్ధాహారవమనాత్ క్షుత్తృష్ణాదివిధారణాత్||95|| అక్షిరోగావసానాచ్చ పశ్యేత్తిమిరరోగివత్| |96|

స0-చింతాదిభిరతిమిరవానపి తిమిరరోగీవ పశ్యేత్|

Adhikarana timirarogivadavalokane yathAdoShamauShadham (96) · Śloka 96

| యథాస్వం తత్ర యుంజీత దోషాదీన్ వీక్ష్య భేషజం||96||

స0-[ తత్ర- ] తస్మింశ్చ తిమిరరోగిసదృశదర్శనే, యథాయోగం దోషదూష్యదేశాదీన్ వీక్ష్యౌషధం ప్రయుంజీత|

Adhikarana sUryo parAgAdyupahatekShaNe santarpaNam sUryo parAgAdyupahatekShaNe suvarNA~jjanam (97) · Śloka 97

సూర్యోపరాగానలవిద్యుదాది- విలోకనేనోపహతేక్షణస్య| సంతర్పణం స్నిగ్ధహిమాది కార్యం తథాంజనం హేమ ఘృతేన ఘృష్టం||97||

స0-సూర్యోపరాగాదివిలోకనేనోపహతదర్శనస్య స్నిగ్ధహిమాది సంతర్పణం కార్యం| ఆదిశబ్దేనాతిసూక్ష్మాతిభాసురాదిపరిగ్రహః| సుర్వణం చ ఘృతేన ఘృష్టమంజనం హితం| ఉపాజాతివృత్తం|

Adhikarana netrarakShaNaM sarvadA kartavyam (98) · Śloka 98

చక్షూరక్షాయాం సర్వకాలం మనుష్యై- ర్యత్నః కర్తవ్యో జీవితే యావదిచ్ఛా| వ్యర్థో లోకోఽయం తుల్యరాత్రిందివానాం పుంసామంధానాం విద్యమానేఽపి విత్తే||98||

స0-నేత్రరక్షాయాం సదా యత్నో విధేయో యావజ్జీవితాభిలాషిత్వం| యస్మాదంధానాం తుల్యరాత్రిందివానాం పుంసాం విద్యమానేఽపి ధనే లోక ఏవ నిరర్థకః స్యాత్| రాత్రిందివశబ్దోఽత్రాచతురాదిసూత్రే నిపాతితః| వైశ్వదేవీవృత్తం|

Adhikarana netrarakShaNakaraM triphalAdi (99) · Śloka 99

త్రిఫలా రుధిరస్రుతిర్విశుద్ధి- ర్మనసో నిర్వృతిరంజనం సనస్యం| శకునాశనతా సపాదపూజా ఘృతపానం చ సదైవ నేత్రరక్షా||99||

స0-త్రిఫలాదికం సదైవ-సర్వకాలం, నేత్రరక్షా స్యాత్|

Adhikarana netrarakShaNakaraM ahitAshananivRuttyAdi (13) · Śloka 13

అహితాదశనాత్సదా నివృత్తి- ర్భృశభాస్వచ్చలసూక్ష్మవీక్షణాచ్చ| మునినా నిమినోపదష్టమేతత్ పరమం రక్షణమీక్షణస్య పుంసాం||100|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచి- తాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తర స్థానే తిమిరప్రతిషేధో నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః||13||

స0-అహితాదాహారాత్ సతతం నివృత్తిః, అతిభాసురాద్యాలోకనాచ్చోపరతిః, ఇత్యేతన్నిమినామ్రా మునినా పరమం నృణాం నయనస్య రక్షణముదితం| ఔపచ్ఛందసికం(కే) వృత్తం(త్తే)| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయ- టీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే తిమిర- ప్రతిషేధో నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 13||