40. vājīkaraṇavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அத க்ரமப்ராப்தஂ வாஜீகரணாத்யாயஂ ப்ரூதே|

Adhikarana vAjIkaraNavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ வாஜீகரணவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)||௨||

ஸ௦-வாஜீவயேந ஸமர்தஃ க்ரியதே, தத்வாஜீகரணம், தஸ்யாத்யாயஃ| ஶேஷமாயுஷ்காமீயவத்யோஜ்யம்|

Adhikarana vAjIkaraNaM ka icCet? (1) · Śloka 1

வாஜீகரணமந்விச்சேத்ஸததஂ விஷயீ புமாந்| |௧|

ஸ௦-விஷயீ யஃ புருஷஃ, ஸ ஸததஂ வாஜீகரணமௌஷதமந்விச்சேத்| புஂக்ரஹணஂ ஸ்த்ரீஷண்டாதிநிவத்த்யர்தம், அந்யதா யதா பஞ்சகர்மாணி துவிதாநாதி ச ஸாமாந்யோக்தத்வாத் ஸ்த்ர்யாதீநாமபி ப்ரஸஜ்ஜதி, ததேதமபி விஜ்ஞாயதே, தஸ்மாத்தத்வ்யவச்சேதார்தஂ புஂக்ரஹணம்| ஸததக்ரஹணேநைதத்த்யோதயதி,-யதா ரஸாயநமுபயுக்தஂ சிரகாலமநுவர்ததே ந ததா வாஜீகரணமிதி| அபி து யஸ்மிந்நேவாஹ்நி ப்ரயுஜ்யதே தஸ்மிந்நேவ கார்யகரணஸமர்தஂ ப்ராயேண ஸ்யாதிதி ஸததஂ-அநவரதஂ, வாஜீகரணமந்விச்சேதித்யுக்தம்| வாஜீகரணேந கோऽர்தஃ ஸ்யாத் ? இத்யாஹ-

Adhikarana vAjIkaraNasya Palam (1-2) · Śloka 2

| துஷ்டிஃ புஷ்டிரபத்யஂ ச குணவத்தத்ர ஸஂஶ்ரிதம்||௧|| அபத்யஸந்தாநகரஂ யத்ஸத்யஃ ஸஂப்ரஹர்ஷணம்| |௨|

ஸ௦-தத்ர வாஜீகரணே துஷ்ட்யாதி ஸஂஶ்ரிதம்| அபத்யஂ கிம்பூதம் ? குணவத், ந து துரபத்யஂ குலாங்காரரூபம்| யதோऽபத்ய[நாஂ] ஸந்தாநகரஂ-அவிச்சேதஸ்திதிகரஂ ச, யச்ச ஸத்யஃ-ஶீக்ரமேவ, ஸஂப்ரஹர்ஷணஂ வாஜீகரணம்|

Adhikarana vAjIkaraNasya utpattiH (2-3) · Śloka 3

| வாஜீவாதிபலோ யேந யாத்யப்ரதிஹதோऽங்கநாஃ||௨|| பவத்யதிப்ரியஃ ஸ்த்ரீணாஂ யேந யேநோபசீயதே| தத்வாஜீகரணஂ தத்தி தேஹஸ்யோர்ஜஸ்கரஂ பரம்||௩||

ஸ௦-யேந வாஜீகரணேந துரங்க இவாப்ரதிஹதஸாமர்த்யஸ்தரூணீஃ ஸஂகச்சதி, ததா யேந யோஷிதாமதிவல்லபஃ ஸ்யாத், ததா யேநோபசயஂ ப்ராப்நோப்தி, தத்வாஜீகரணமுச்யதே| தத்தி ஶரீரஸ்யோர்ஜஸ்கரமதிஶயேந| நநு, வாஜீகரணமுபாயஹேதுர்விஷயாணாமிஹைவ பந்தநதர்ஶநாத்| உக்தஂ ச தந்த்ராந்தரே-"கோஶகாரோ யதைவாஂஶூநுபாதத்தே வந்தவஹாந்" இத்யாதி| தஸ்மாந்நார்தோ வாஜீகரணேநேத்யாஹ-

Adhikarana brahrAcaryasya prashaMsA (4) · Śloka 4

தர்ம்யஂ யஶஸ்யமாயுஷ்யஂ லோகத்வயரஸாயநம்| அநுமோதாமஹே ப்ரஹ்மசர்யமேகாந்தநிர்மலம்||௪||

ஸ௦-யதோ தர்மாதநபேதஂ-தர்ம்யஂ, ப்ரஹ்மசர்யஂ ததநுமோதாமஹே| ததா யஶஸ்யாதிஹேதுஃ| ததா லோகத்வயே-இஹலோகே பரலோகே ச, ரஸாயநமிவ ரஸாயநஂ, ஸதோபகாரத்வாத்| ததா ஏகாந்தேநஸர்வதா, நிர்மலம்| யதோ ப்ரஹ்மசர்யம்| ந து ப்ரஹ்மசர்யவத் ஸ்வதாராதி(ரே)ஷு புத்ராத்யர்தமேவ நிர்மலம்| அதோ ஹேதோஸ்ததநுமோதாமஹே| கிந்த்வாப்யுதயிகஂ மார்கமாஶ்ரித்ய வாஜீகரணோபதேஶஃ| த்விவிதோ ஹி மார்கஃ,-நைஃஶ்ரேயஸிக ஆப்யுதயிகஶ்ச| தத்ர நைஃஶ்ரேயஸிகஂ மார்கஂ ஸமநுஸத்ய ப்ரஹ்மசர்யோபதேஶஶ்ச கோஶகாரதஷ்டந்தஶ்ச க்லேஶநாஶகச்ச| ஆப்யுதயிகஂ ச மார்கமாஶ்ரித்யாயமுபதேஶ இத்யத்ராஹ|

Adhikarana vAjIkaraNaM kimartham? (5) · Śloka 5

அல்பஸர்வஸ்ய து க்லேஶைர்பாத்யமாநஸ்ய ராகிணஃ| ஶரீரக்ஷயரக்ஷார்தஂ வாஜீகரணமுச்யதே||௫||

ஸ௦-ஸ்தோகஸத்த்வஸ்ய புஂஸஃ க்லேஶைர்விஷயோத்தைஃ பீட்யமாநஸ்ய ராகிணஃ-காமிநஃ, ஶரீரக்ஷயரக்ஷார்தஂ வாஜீகரண்முச்யதே| அநேந ஶாஸ்த்ரகதா, அபரைஶ்ச தந்த்ரகாரைஃ|

Adhikarana vAjIkaraNase vino~ahararvyavAyo na vivAryate (6) · Śloka 6

கல்யஸ்யோதக்ரவயஸோ வாஜீகரணஸேவிநஃ| ஸர்வேஷ்வதுஷ்வஹரஹர்வ்யவாயோ ந நிவார்யதே||௬||

ஸ௦-கல்ப(ல்ய)ஸ்ய-ஸமர்தஸ்ய, ததா யௌவநஸ்தஸ்ய, வாஜீகரணஂ ஸததஂ குர்வதஃ, தஸ்ய ஸர்வேஷ்வேவ துஷு திநே திநே வ்யவாயோ மைதுநஂ, ந நிஷித்யதே|

Adhikarana vAjIkaraNasevanAt pUrvaM kartavyo vidhiHtataH shukrApatyabalapradA vAjIkarA yogA yojyAH (7-8) · Śloka 8

அத ஸ்நிக்தவிஶுத்தாநாஂ நிரூஹாந் ஸாநுவாஸநாந்| கததைலரஸக்ஷீரஶர்கராக்ஷௌத்ரஸஂயுதாந்||௭|| யோகவித்யோஜயேத்பூர்வஂ க்ஷீரமாஂஸரஸாஶிநாம்| ததோ வாஜீகராந் யோகாந் ஶுக்ராபத்யபலப்ரதாந்||௮||

ஸ௦-அத-கதமங்கலஸ்ய, ஸ்நிக்தஸ்ய ததா விஶுத்தஸ்ய ததா க்ஷீராத்யாஶிநோ யோகவித்-வைத்யஃ, ப்ராங்ஹ் நிரூஹாந் ஸாநுவாஸநாந் கதாதிஸஂயுக்தாந் காரயேத்| ததஃ-அநந்தரஂ, வாஜீகராந் யோகாந் யோஜயேத்| கிம்பூதாந் ? ஶுக்ராதிப்ரதாந்|

Adhikarana nirapatyasya narasya nindA (9) · Śloka 9

அச்சாயஃ பூதிகுஸுமஃ பலேந ரஹிதோ த்ருமஃ| யதைகஶ்சைகஶாகஶ்ச நிரபத்யஸ்ததா நரஃ||௯||

ஸ௦-அச்சாயத்வாதிபிர்குணைர்யுக்தோऽர்திநாஂ யதா தருரநாஶ்ரயணீயஃ, ததா தாதஶோ மாநவோ நிரபத்ய இதி| ஏகவசநேநைவ ஏகார்தஸ்ய லப்தத்வாதேகக்ரஹணஂ கேவலார்தப்ரதிபத்த்யர்தம்| ஏகஃ கேவலோமாதவீலதாதிரஹிதஃ|

Adhikarana apatyaprashaMsA (10-11) · Śloka 11

ஸ்கலத்கமநமவ்யக்தவசநஂ தூலிதூஸரம்| அபி லாலாவிலமுகஂ ஹதயாஹ்லாதகாரகம்||௧௦|| அபத்யஂ துல்யதாஂ கேந தர்ஶநஸ்பர்ஶநாதிஷு கிஂ புநர்யத்யஶோதர்மமாநஶ்ரீகுலவர்தநம்||௧௧||

ஸ௦-ஸ்கலத்கமநாதிகமபத்யஂ கேந பதார்தேந தர்ஶநாதிஷு ஸமாநம்| கிஂ புநர்யத்யஶாதிவர்தநாத் தஸ்ய கேந துல்யதா பவேத் ? அபத்யஶப்தஸ்ய புஂஸ்த்வமத்ர சிந்த்யம்(?)| தத்கில நிதராஂ ஸுகப்ரதமித்யர்தஃ|

Adhikarana shuddhasharIre sharamUladisiddhaghRutayogaH (12) · Śloka 12

ஶுத்தகாயே யதாஶக்தி வஷ்யயோகாந் ப்ரயோஜயேத்| |௧௨|

ஸ௦-ஶுத்தஶரீரே புருஷே யதாக்நிபலஂ வஷ்யயோகாந் ப்ரயோஜயேத்|

Adhikarana vAjIkaro sharamUlAdisiddhaghRutayogaH (12-21) · Śloka 21

தாநேவாஹ ஶரேக்ஷுகுஶகாஶாநாஂ விதார்யா வீரணஸ்ய ச||௧௨|| மூலாநி கண்டகார்யாஶ்ச ஜீவகர்ஷபகௌ பலாம்| மேதே த்வே த்வே ச காகோல்யௌ ஶூர்பபர்ண்யௌ ஶதாவரீம்||௧௩|| அஶ்வகந்தாமதிபலாமாத்மகுப்தாஂ புநர்நவாம்| வீராஂ பயஸ்யாஂ ஜீவந்தீமத்திஂ ராஸ்நாஂ த்ரிகண்டகம்||௧௪|| மதுகஂ ஶாலிபர்ணீ ச பாகாஂஸ்த்ரிபலிகாந் பதக்| மாஷாணாமாடகஂ சைதத் த்வித்ரோணே ஸாதயேதபாம்||௧௫|| ரஸேநாடகஶேஷேண பசேத்தேந கதாடகம்| தத்த்வா விதாரீதாத்ரீக்ஷுரஸாநாமாடகாடகம்||௧௬|| கதாச்சதுர்குணஂ க்ஷீரஂ பேஷ்யாணீமாநி சாவபேத்| வீராஂ ஸ்வகுப்தாஂ காகோல்யௌ யஷ்டிஂ பல்கூநி பிப்பலீம்||௧௭|| த்ராக்ஷாஂ விதாரீஂ கர்ஜூரஂ மதுகாநி ஶதாவரீம்| தத்ஸித்தபூதஂ சூர்ணஸ்ய பதக் ப்ரஸ்தேந யோஜயேத்||௧௮|| ஶர்கராயாஸ்துகாயாஶ்ச பிப்பல்யாஃ குடவேந ச| மரிசஸ்ய ப்ரகுஞ்சேந பதகர்தபலோந்மிதைஃ||௧௯|| த்வகேலாகேஸரைஃ ஶ்லக்ஷ்ணைஃ க்ஷௌத்ரத்விகுடவேந ச| பலமாத்ரஂ ததஃ காதேத் ப்ரத்யஹஂ ரஸதுக்தபுக்||௨௦|| தேநாரோஹதி வாஜீவ குலிங்க இவ ஹஷ்யதி| |௨௧|

ஸ௦-ஶராதீநாஂ மூலாநி கண்டகார்யாஶ்ச, ததா ஜீவகாதீந், த்ரிபலிகாந் பாகாந் பதக், மாஷாணாமாடகஂ ச, ஏதத்ஸர்வஂ ஜலத்ரோணத்வயே பாசயேத்| தேந ரஸேநாடகஶேஷேண கதாடகஂ தத்த்வா விதார்யாதிரஸாதீநாஂ ச பதக்பதகாடகஂ தத்த்வா க்ஷீராடகசதுஷ்டயஂ ச தத்த்வா பசேத்| வீராதீந் கல்காந் ஸாமாந்யபரிபாஷோக்தப்ரமாணாந்நிக்ஷிபேத்| தத்-கதஂ, பக்வஂ பூதஂ பதக் ஶர்கராதுகயோஶ்சூர்ணப்ரஸ்தேந கணாயாஃ பலசதுஷ்டயேந மரிசபலேந ச யோஜயேத்| த்வகாதிபிஃ ஶ்லக்ஷ்ணைஃ பதகர்தபலோந்மிதைஃ க்ஷௌத்ரஸ்ய குடவயுகலேந யோஜயேத்| ததோ மிஶ்ரிதாத் பலமாத்ரஂ ப்ரதிதிநஂ பக்ஷயேத், மாஂஸரஸக்ஷீரபோஜீ ஸந்| தேநோபயுக்தேந துரங்க இவாரோஹதி| சடக இவ ஹஷ்யதி|

Adhikarana vAjIkaro vidArIcUrNAdiyogaH kAntAshatagAmI (21-23) · Śloka 23

| விதாரீபிப்பலீஶாலிபியாலேக்ஷுரகாத்ரஜஃ||௨௧|| பதக் ஸ்வகுப்தாமூலச்ச குடவாஂஶஂ ததா மது| துலார்தஂ ஶர்கராசூர்ணாத் ப்ரஸ்தார்தஂ நவஸர்பிஷஃ||௨௨|| ஸோऽக்ஷமாத்ரமதஃ காதேத் யஸ்ய ராமாஶதஂ கஹே| |௨௩|

ஸ௦-விதார்யாதீநாஂ சூர்ணஂ கபிகச்சுமூலாச்ச சூர்ணஂ பதக் குடவமாத்ரஂ, மாக்ஷிகஸ்ய ச குடவஃ, ஶர்கராபலாநி பஞ்சாஶத், ப்ரத்யக்ரகதஸ்ய பலாநி ஷோடஶ, அதஃ-ஸஂயோஜிதாத், கர்ஷமாத்ரஂ ஸ காதேத் யஸ்ய பவநே காந்தாஶதமஸ்தி|

Adhikarana vAjIkaro godhUmAdiyogaH (23-24) · Śloka 24

| ஸாத்மகுப்தாபலாந் க்ஷீரே கோதூமாந் ஸாதிதாந் ஹிமாந்||௨௩|| மாஷாந் வா ஸகதக்ஷௌத்ராந் காதந் கஷ்டிபயோऽநுபஃ| ஜாகர்தி ராத்ரிஂ ஸகலாமகிந்நஃ கேதயந் ஸ்த்ரியஃ||௨௪||

ஸ௦-கோதூமாந் ஸகபிகச்சுபலாந் துக்தே ஸாதிதாந் ஹிமாந் மாஷாந் வா கதமாக்ஷிகாந்விதாந் காதந் கஷ்டிக்ஷீரமநு பிபேத்யஃ, ஸ ஸர்வாஂ ராத்ரிமகிந்நோ ராமா ரமயந் ஜயதி(ஜாகர்தி)|

Adhikarana vAjIkaro tilayogaH strIshatagAmI (25) · Śloka 25

பஸ்தாண்டஸித்தே பயஸி பாவிதாநஸகத்திலாந்| யஃ காதேத்ஸஸிதாந் கச்சேத்ஸ ஸ்த்ரீஶதமபூர்வவத்||௨௫||

ஸ௦-சாகலாண்டபக்வே க்ஷீரே திலாநஸகத்பாவிதாந் ஸஶர்கராந் யஃ காதேத், ஸ காந்தாஶதமபூர்வ இவ யாதி|

Adhikarana vAjIkaro vidArIcUrNayogaH strIshatadAmI (26) · Śloka 26

சூர்ணஂ விதார்யா பஹுஶஃ ஸ்வரஸேநைவ பாவிதம்| க்ஷௌத்ரஸர்பிர்யுதஂ லீட்வா ப்ரமதாஶதமச்சதி||௨௬||

ஸ௦-ஶகாலிகாயாஶ்சூர்ணஂ விதாரீஸ்வரஸேநைவ பஹுஶோ பாவிதஂ மதுகதயுக்தஂ லீட்வா ராமாஶதஂ யாதி|

Adhikarana vAjIkaro kRuShNAdhAtrIPalarajoyogaH (27-28) · Śloka 28

கஷ்ணாதாத்ரீபலரஜஃ ஸ்வரஸேந ஸுபாவிதம்| ஶர்கராமதுஸர்பிர்பிர்லீட்வா யோऽநு பயஃ பிபேத்||௨௭|| ஸ நரோऽஶீதிவர்ஷோऽபி யுவேவ பரிஹஷ்யதி| |௨௮|

ஸ௦-கஷ்ணாமலகசூர்ணஂ தாத்ரீஸ்வரஸேந ஸுபாவிதஂ ஶர்கராக்ஷௌத்ரகதைர்லீட்வா யோऽநு க்ஷீரஂ பிபேத், ஸ புருஷோऽஶீதிவர்ஷோऽபி தருண இவ ஹஷ்யதி|

Adhikarana vAjIkaro madhukacUrNayogo nityaveakArI (28-29) · Śloka 29

| கர்ஷஂ மதுகசூர்ணஸ்ய கதக்ஷௌத்ரஸமந்விதம்||௨௮|| பயோऽநுபாநஂ யோ லிஹ்யாந்நித்யவேகஃ ஸ நா பவேத்| |௨௯|

ஸ௦-மதுயஷ்டிகாசூர்ணஸ்ய கர்ஷஂ கதக்ஷௌத்ரயுதஂ க்ஷீராநுபாநஂ யோ லேடி, ஸோऽப்ரணஷ்டவேகஃ புருஷஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana vAjIkaro kulIrashRu~ggIkalkayogaH (29-30) · Śloka 30

| குலீரஶங்க்யா யஃ கல்கமாலோட்ய பயஸா பிபேத்||௨௯|| ஸிதாகதபயோந்நாஶீ ஸ நாரீஷு வஷாயதே| |௩௦|

ஸ௦-கர்கடஶங்க்யாஃ கல்கஂ க்ஷீரேணாலோட்ய யஃ பிபேத்சர்கராஸர்பிஃக்ஷீராந்நபுக், ஸ ராமாஸு வஷாயதே|

Adhikarana vAjIkaro payasyAyogaH (30-31) · Śloka 31

| யஃ பயஸ்யாஂ பயஃஸித்தாஂ காதேந்மதுகதாந்விதாம்||௩௦|| பிபேத்பாஷ்கயணஂ சாநு க்ஷீரஂ ந க்ஷயமேதி ஸஃ| |௩௧|

ஸ௦-க்ஷீரகாகோலீஂ க்ஷீரஸித்தாம் மாக்ஷிககதயுதாஂ யஃ காதேத், பஷ்கயணீக்ஷீரமநுஃ யஃ பிபேத், ஸ ஶுக்ரக்ஷயஂ ந யாதி|

Adhikarana vAjIkaro svayaMgutpAdicUrNayogaH (31-32) · Śloka 32

| ஸ்வயஂகுப்தேக்ஷுரகயோர்பீஜசூர்ணஂ ஸஶர்கரம்||௩௧|| தாரோஷ்ணேந நரஃ பீத்வா பயஸா ராஸபாயதே| |௩௨|

ஸ௦-கபிகச்ச்விக்ஷுரகபீஜசூர்ணஂ ஶர்கராஸஹிதஂ தாரோஷ்ணேந க்ஷீரேண பீத்வா நரோ பாலேய இவாசரதி|

Adhikarana vAjIkaro uccaTAcUrNayogaH,vAjIkaro SatAvarIcUrNayogaH (32) · Śloka 32

| உச்சடாசூர்ணமப்யேவஂ ஶதாவர்யாஶ்ச யோஜயேத்||௩௨||

ஸ௦-உச்சடாயாஃ ஶதாவர்யாஶ்ச சூர்ணமேவமேவ யோஜயேத்|

Adhikarana vAjIkaro dadhisArAdiyogaH (33) · Śloka 33

சந்த்ரஶுப்ரம் ததிஸரஂ ஸஸிதாஷஷ்டிகௌதநம்| படே ஸுமார்ஜிதஂ புக்த்வா வத்தோऽபி தருணாயதே||௩௩||

ஸ௦-தத்நஃ ஸரஂ ஶஶிதவலஂ ஶர்கராஷஷ்டிகௌதநயுக்தஂ வஸ்த்ரேண ஸுபாவி(மார்ஜி)தஂ புக்த்வா வத்தோऽபி தருண இவாசரதி|

Adhikarana vAjIkaro shvadaMShTrAdiyogaH strIshatagAmI (34) · Śloka 34

ஶ்வதஂஷ்ட்ரேக்ஷுரமாஷாத்மகுப்தாபீஜஶதாவரீஃ| பிபந் க்ஷீரேண ஜீர்ணோऽபி கச்சதி ப்ரமதாஶதம்||௩௪||

ஸ௦-ஶ்வதஂஷ்ட்ராதீந் க்ஷீரேண பிபந் வத்தோऽபி ராமாஶதஂ யாதி|

Adhikarana vRuShyasya lakShaNam (35) · Śloka 35

யத்கிஞ்சிந்மதுரஂ ஸ்நிக்தஂ பஂஹணஂ பலவர்தநம்| மநஸோ ஹர்ஷணஂ யச்ச தத்ஸர்வ வஷ்யமுச்யதே||௩௫||

ஸ௦-யத்கிஞ்சித்வஸ்து மதுராதிகுணஂ சித்தஹர்ஷஜநநஂ ச, தத்ஸர்வமபி வஷ்யஂ கத்யதே|

Adhikarana evaM vidhairdravyairdarpitaH pramadA vrajet (36) · Śloka 36

த்ரவ்யைரேவஂவிதைஸ்தஸ்மாத்தர்பிதஃ ப்ரமதாஂ வ்ரஜேத்| ஆத்மவேகேந சோதீர்ணஃ ஸ்த்ரீகுணைஶ்ச ப்ரஹர்ஷிதஃ||௩௬||

ஸ௦-தஸ்மாதேவஂப்ரகாரலிர்த்ரவ்யைஃ கததர்பஃ ஶதஂ லலநாநாஂ யாயாத்| ந கேவலஂ வஷ்யத்ரவ்யைர்தர்பிதோ யாவதாத்மவேகேந சோதீர்ணஃ-ப்ரேரிதஃ| ந து வாஜீகரணஂ மே யுக்தமிதி யோஷிதஂ கச்சேத்| ஸ்த்ரீகுணைஃ-லாவண்யகௌமல்யாதிபிஃ , கதப்ரஹர்ஷஃ ஸந்|

Adhikarana sarvendriyasukhA viShayAH sevyAH (37) · Śloka 37

ஸேவ்யாஃ ஸர்வேந்த்ரியஸுகா தர்மகல்பத்ருமாங்குராஃ| விஷயாதிஶயாஃ பஞ்ச ஶராஃ குஸுமதந்வநஃ||௩௭||

ஸ௦-ததா விஷயாதிஶயாஃ-மநோஹராஃ ஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகந்தாஃ, ஸேவநீயாஃ \\\\\ கிம்புதாஃ ? ஸர்வேந்த்ரியாணாஂ ஸுகஹேதவஃ, ததா தர்ம ஏவ கல்பவக்ஷேऽங்குரா இவாங்குராஃ| ததா புஷ்பசாபஸ்ய பஞ்சஶிலீமுகா இதி வாக்யரூபகம்|

Adhikarana strIsharIre sa~gghAsena sthitA viShayAH paraM harShaprItikarAH (38) · Śloka 38

இஷ்டா ஹ்யேகைகஶோऽப்யர்தா ஹர்ஷப்ரீதிகராஃ பரம்| கிஂ புநஃ ஸ்த்ரீஶரீரே யே ஸங்காதேந ப்ரதிஷ்டிதாஃ||௩௮||

ஸ௦-யஸ்மாதேகைஸ்கஶோऽபி-வ்யஸ்தா அபி, அர்தாஃ-ஶப்தாதயஃ ஸேவ்யமாநாஃ, பரஂ ஹர்ஷப்ரீத்யுத்பாதகாஃ| கிமுத ஸ்த்ரியாஃ ஶரீரே யே ஸமுதாயேந வ்யவஸ்திதாஃ|

Adhikarana vRuShatvakAriNyAH striyA lakShaNam vRuShatvakAriNyAH striyA lakShaNam (39-40) · Śloka 40

நாமாபி யஸ்யா ஹதயோத்ஸவாய யாஂ பஶ்யதாஂ தப்திரநாப்தபூர்வா| ஸர்வேந்த்ரியாகர்ஷணபாஶபூதா காண்தாநுவத்திவ்ரததீக்ஷிதா யா||௩௯|| கலாவிலாஸாங்கவயோவிபூஷா ஶுசிஃ ஸலஜ்ஜா ரஹஸி ப்ரகல்பா| ப்ரியஂவதா துல்யமநஃஶயா யா ஸா ஸ்த்ரீ வஷத்வாய பரஂ நரஸ்ய||௪௦||

ஸ௦-யஸ்யாஃ ஸ்த்ரியா நாமாபி ஹதயோத்ஸவாய| யஂ ஸ்த்ரியமாலோகயதாமநாப்தபூர்வா தப்திஃ ஸ்யாத்| ததா யாऽஶேஷாணாஂ கரணாநாமாகர்ஷணபாஶஃ| ததா காந்தஸ்ய-பர்துஃ, அநுவர்தநஂ ததேவ வ்ரதஂ தத்ர யா தீக்ஷிதா| இந்த்ரவஜ்ராவத்தம்| ததா கலாதய ஏவ விபூஷா யஸ்யாஃ ஸைவம்| ததா ஶுசிஃ-அந்தர்பஹிஶ்ச, லஜ்ஜாந்விதா, ரஹஸிஸுரதே, ப்ரௌடா| ததா ஸௌம்யவசநா| ததா துல்யஃ-ஸமோ, மநஃஶயோ-மநஸிஜோ, யஸ்யாஃ ஸைவஂ யா, ஸா ஸ்த்ரீ-வாமலோசநா, பரஂ அதிஶயேந, புஂஸோ வஷத்வாய கல்பதே| உபஜாதிஃ|

Adhikarana kAmashAstravihitaraticaryAcaraNam (41) · Śloka 41

ஆசரேச்ச ஸகலாஂ ரதிசர்யா காமஸூத்ரவிஹிதாமநவத்யாம்| தேஶகாலபலஶக்த்யநுரோதா- த்வைத்யதந்த்ரஸமயோக்த்யவிருத்தாம்||௪௧||

ஸ௦-ததா காமஸூத்ரே விஹிதா யா ஸகலா ரதிசர்யா தாமகர்ஹ்யாஂ தேஶாதிவஶாதாசரேத்| ததா வைத்யகஶாஸ்த்ராசாரேऽவிருத்தாம்| ஸ்வாகதாவத்தம்|

Adhikarana vAjIkarA aBya~jjanAdayaH (42-45) · Śloka 45

அப்யஞ்ஜநோத்வர்தநஸேககந்த- ஸ்ரக்சித்ரவஸ்த்ராபரணப்ரகாராஃ| காந்தர்வகாவ்யாதிகதாப்ரவீணாஃ ஸமஸ்வபாவா வஶகா வயஸ்யாஃ||௪௨|| தீர்கிகா ஸ்வபவநாந்தநிவிஷ்டா பத்மரேணுமதுமத்தவிஹங்கா| நீலஸாநுகிரீகூடநிதம்பே காநநாநி புரகண்டகதாநி||௪௩|| தஷ்டிஸுகா விவிதா தருஜாதிஃ ஶ்ரோத்ரஸுகஃ கலகோகிலநாதஃ| அங்கஸுகர்துவஶேந விபூஷா சித்தஸுகஃ ஸகலஃ பரிவாரஃ||௪௪|| தாம்பூலமச்சமதிரா காந்தா காந்தா நிஶா ஶஶாங்காங்கா| யத்யச்ச கிஞ்சிதிஷ்டஂ மநஸோ வாஜீகரஂ தத்தத்||௪௫||

ஸ௦-ததாऽப்யஞ்ஜநாதி வாஜீகரணமிதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| கீதாதிகுஶலாஸ்துல்யஸ்வபாவா வஶகாஃ ஸஹாயாஃ| ததா தீர்கிகாக்ரீடாபுஷ்கரிணீ, ஸ்வகஹஸமீபே கதா| பத்மரேணுமதுத்ப்யாஂ மத்தா விஹங்கா யஸ்யாஂ ஸைவம்| ஹரிதஸமபூபாகஂ யத்பர்வதஶங்கஂ, தஸ்ய நிதம்பஃ, தத்ர ச யாநி காநநாநி, தாநி புரஸமீபபூதாநி| உபஜாதிஸ்வாகதே வத்தே| தஷ்டிஸுககாரிணீ ததா நாநாப்ரகாரா மஹீருஹஜாதிஃ| கலகண்டகூஹிதஂ ஶ்ரவணஸுககாரி| அங்கே ஸுகாநுரோதேந த்வநுரோதேந ச பூஷணம்| ததா ஸகலஃ பரிவாரோ மநஃஸுகஹேதுஃ| ததா தாம்பூலாதிகஂ வாஜீகரணம்| ந ச கேவலஂ தாம்பூலாதிகம், அபி து யத்யச்ச கிஞ்சிச்சேதஸஃ ப்ரியஂ தத்தத் வாஜீகரணம்| தோதகமுத்கீதிரார்யா|

Adhikarana kAmasyotpAdakAH padArthAH (46-47) · Śloka 47

மது முகமிவ ஸோத்பலஂ ப்ரியாயாஃ கலரணநா பரிவாதிநீ ப்ரியேவ| குஸுமசயமநோரமா ச ஶய்யா கிஸலயிநீ லதிகேவ புஷ்பிதாக்ரா||௪௬|| தேஶே ஶரீரே ச ந காசிதர்தி- ரர்தேஷு நால்போऽபி மநோவிகாதஃ| வாஜீகராஃ ஸந்நிஹிதாஶ்ச யோகாஃ காமஸ்ய காமஂ பரிபூரயந்தி||௪௭||

ஸ௦-ததா மார்த்வீகஂ ஸஜலஜஂ தயிதாவதநமிவ| பரிவாதிநீ-வீணா, மதுரக்வணநா வல்லபேவ| புஷ்பநிகரரமணீயா ஶய்யாபல்லவவதீ குஸுமப்ரதாநா லதேவ| புஷ்பிதாக்ரேதி வத்தநாமஶ்லேஷஃ| தேஶ இத்யாதி| ஏதே பதார்தாஃ காமஸ்ய காமஂ-இச்சாஂ பூரயந்தி, காமமுத்பாதயந்தீத்யர்தஃ| புஷ்பிதாக்ரேந்த்ரவஜ்ரே வத்தே|

Adhikarana agryasa~ggrahaH (48-58) · Śloka 58

அதுநாऽக்ர்யஸங்க்ரஹமாஹ முஸ்தாபர்படகஂ ஜ்வரே, தஷி ஜலஂ மத்பஷ்டலோஷ்டோத்பவஂ, லாஜாஶ்சர்திஷு, பஸ்திஜேஷு கிரிஜஂ, மேஹேஷு தாத்ரீநிஶே| பாண்டௌ ஶ்ரேஷ்டமயோऽபயாऽநிலகபே, ப்லீஹாமயே பிப்பலீ, ஸந்தாநே கமிஜா, விஷே ஶுகதருர்மேதோநிலே குக்குலுஃ||௪௮|| வஷோऽஸ்ரபித்தே, குடஜோऽதிஸாரே, பல்லாதகோऽர்ஶஃஸு, கரேஷு ஹேம| ஸ்தூலேஷு தார்க்ஷ்யஂ, க்ரிமிஷு கமிக்நஂ, ஶோஷே ஸுரா ச்சாகபயோऽத மாஂஸம்||௪௯|| அக்ஷ்யாமயேஷு த்ரிபலா, குடூசீ வாதாஸ்ரரோகே, மதிதஂ க்ரஹண்யாம்| குஷ்டேஷு ஸேவ்யஃ கதிரஸ்ய ஸாரஃ, ஸர்வேஷு ரோகேஷு ஶிலாஹ்வயஂ ச||௫௦|| உந்மாதஂ கதமநவஂ ஶோகஂ மத்யஂ, வ்யபஸ்மதிஂ ப்ரஹ்மீ| நித்ராநாஶஂ க்ஷீரஂ ஜயதி, ரஸாலா ப்ரதிஶ்யாயம்||௫௧|| மாஂஸஂ கார்ஶ்யஂ, லஶுநஃ ப்ரபஞ்ஜநஂ, ஸ்தப்தகாத்ரதாஂ ஸ்வேதஃ| குடமஞ்ஜர்யாஃ கபுரோ நஸ்யாத் ஸ்கந்தாஂஸபாஹுருஜம்||௫௨|| நவநீதகண்தமர்திதமௌஷ்ட்ரஂ மூத்ரஂ பயஶ்ச ஹந்த்யுதரம்| நஸ்யஂ மூர்தவிகாராந், வித்ரதிமசிரோத்தமஸ்ரவிஸ்ராவஃ||௫௩|| நஸ்யஂ கவலோ முகஜாந், நஸ்யாஞ்ஜநதர்பணாநி நேத்ரருஜஃ| வத்தத்வஂ க்ஷீரகதே, மூர்ச்சாஂ ஶீதம்புமாருதச்சாயாஃ||௫௪|| ஸமஶுக்தார்த்ரகமாத்ரா மந்தே வஹ்நௌ, ஶ்ரமே ஸுரா ஸ்நாநம்| துஃகஸஹத்வே ஸ்தைர்யே வ்யாயாமோ, கோக்ஷுருர்ஹிதஃ கச்ச்ரே||௫௫|| காஸே நிதிக்திகா, பார்ஶ்வஶூலே புஷ்கரஜா ஜடா| வயஸஃ ஸ்தாபநே தாத்ரீ, த்ரிபலா குக்குலுர்வ்ரணே||௫௬|| பஸ்திர்வாதவிகாராந், பைத்தாந் ரேகஃ, கபோத்பவாந் வமநம்| க்ஷௌத்ரஂ ஜயதி பலாஸஂ, ஸர்பிஃ பித்தஂ, ஸமீரணஂ தைலம்||௫௭|| இத்யக்ர்யஂ யத்ப்ரோக்தஂ ரோகாணாமௌஷதஂ ஶமாயாலம்| தத்தேஶகாலபலதோ விகல்பநீயஂ யதாயோகம்||௫௮||

ஸ௦-முஸ்தாபர்படகஂ ஜ்வரே ஶ்ரேஷ்டஂ-ரோகோபஶமநஹேதுஃ| ஏவஂ ஶேஷேஷ்வபி யோஜ்யம்| ஸந்தாநே-உரஃஸந்தாநே, கமிஜா-லாக்ஷா, ஶ்ரேஷ்டா| ஶுகதருஃ-ஶிரீஷஃ| ஶார்தூலவிக்ரீடிதஂ வத்தம்| வஷாதயோ ரக்தபித்தாதிஷு ஶ்ரேஷ்டாஃ| உபஜாதிஃ| அக்ஷ்யாமயாதிஷு த்ரிபலாதீநி ஸேவ்யாநி| இந்த்ரவஜ்ரா| அநவஂ-புராணஂ, ஸர்பிஃ கர்தபூதமுந்மாதஂ ஜயதி| வ்யபஸ்மதிஂ-அபஸ்மாரஂ, ப்ராஹ்மீ ஜயதி| ஏவஂ க்ஷீராதயோ நித்ராநாஶாதீந் ஜயந்தீதியோஜ்யம்| குடமஞ்ஜரீ-காலா ஶால்மலீ, தஸ்யாஃ கபுரோ-நிர்யாஸோ, நஸ்யேந ஸ்கந்தாதிஜாஂ ருஜஂ ஹந்தி| நவநீதயுக்தஂ கண்டமர்திதம்| ஔஷ்ட்ரஂ பயோ மூத்ரஂ ச ஜடரஂ பராகரோதி| ஔஷ்ட்ரமிதி சிந்த்யம்| உஷ்ட்ராத்ருஞி ப்ராப்தே கேசித்து தஸ்யேதமிதி விவக்ஷயா அண்ப்ரத்யயஃ கார்ய இத்யாஹுஃ| நஸ்யாதயோ மூர்தவிகாராதீந் ஜஹதீதி ஸம்பந்தஃ| நநு, வத்தத்வஂ க்ஷீரகதே ஹத இத்யநுபபந்நம்| ததாஹி-"ஏகரஸாப்யாஸோ தௌர்பல்யகராணாம்|" (ச. ஸூ. அ. ௨௫) இத்யுக்தம்| தௌர்பல்யகரணஂ ச கதஂ வத்தத்வஹத் ஸ்யாத் ? ப்ரூமஃ| உத்ஸர்கத்வாத்தஸ்ய வசஸஃ, அபவாதரூபஂ த்விதஂ வசநம்| தஸ்மாத் க்ஷீரகதாதந்யத்ரைகரஸாப்யாஸஸ்ய தௌர்பல்யகரண்த்வஂ வேத்யம்| கீதயஸ்திஸ்ரஃ(பஞ்ச)| காஸேத்யாதி| [ பஸ்திரித்யாதி|] ஆர்யா| இதி-உக்தேந ப்ரகாரேண, யச்ச்ரேஷ்டமௌஷதமுக்தம், தத் ரோகாணாஂ ஶமாய-ஶாந்த்யை, அலஂ-ஸமர்தம்| தச்ச-அக்ந்யஂ, தேஶாதீநாஂ பலேந யதாஸ்வஂ கல்பநீயம்| ஜகநசபலாऽऽர்யா| ஏதச்ச யதாஸ்வஂ சிகித்ஸிதேஷு கதிதஂ ஸங்க்ஷேபதயா புநஃ கதிதம்| ஶாஸ்த்ரஂ ஹி வ்யாஸேந ஸமாஸேந ச விமதயோ விருந்ததே| தஸ்மாத் பூர்வஂ வ்யாஸேநோபதேஶஃ, இதஂ(அயஂ) து ஸமாஸேநேத்யவபுத்யஸ்வ|

Adhikarana saMshayAnAgniveshasya prashnaH (59) · Śloka 59

இத்யாத்ரேயாதாகமய்யார்தஸூத்ரஂ தத்ஸூக்தாநாஂ பேஶலாநாமதப்தஃ| பேடாதீநாஂ ஸம்மதோ பக்திநம்ரஃ பப்ரச்சேதஂ ஸஂஶயாநோऽக்நிவேஶஃ||௫௯||

ஸஂ-ஆத்ரேயாத்-பகவதஃ புநர்வஸோஃ, இதி-உக்தேந ப்ரகாரேண, அர்தஸூத்ரஂ-அபிதேயதத்த்வஂ ச, ஆகமய்ய-அவபுத்ய, அக்நிவேஶஃ ஸஂஶயாநோ-ந து ஶாஸ்த்ராவபோதாஹஂகதஃ, இதஂ-வக்ஷ்யமாணஂ, பப்ரச்ச| கிம்பூதஃ ? தஸ்ய-ஆத்ரேயஸ்ய முநேஃ, ஸூக்தாநி-ஸுபாஷிதாநி, யுக்தியுக்தார்தப்ரதிபாதநாத்தேஷாஂ ஸூக்தாநாஂ மதுராணாமதப்தஃஸாகாங்க்ஷஃ| ததா ச கிம்பூதஃ ? பேடஜாதூகர்ண்யாதீநாஂ புநர்வஸுஶிஷ்யாணாஂ ஸம்மதஃ| ததா பக்திநம்ரோ-ந து ஜ்ஞாநோத்ததஃ ஸந், ஸ பப்ரச்ச| ஶாலிநீவத்தம்|

Adhikarana punarvasudattamuttaram (60-62) · Śloka 62

கிஂ பஷ்டவாந் ? இத்யாஹ தஶ்யந்தே பகவந் கேசிதாத்மவந்தோऽபி ரோகிணஃ| த்ரவ்யோபஸ்தாதஸம்பந்நா வத்தவைத்யமதாநுகாஃ||௬௦|| க்ஷீயமாணாமயப்ராணா விபரீதாஸ்ததாऽபரே| ஹிதாஹிதவிபாகஸ்ய பலஂ தஸ்மாதநிஶ்சிதம்||௬௧|| கிஂ ஶாஸ்தி ஶாஸ்த்ரமஸ்மிந் இதி கல்பயதோऽக்நிவேஶமுக்யஸ்ய| ஶிஷ்யகணஸ்ய புநர்வஸு- ராசக்யௌ கார்த்ஸ்ந்யதஸ்தத்த்வம்||௬௨||

ஸஂ-பகவந்-புநர்வஸோ, கேசிந்நரா ஆத்மவந்தோ ஹிதாஹாரவிஹாரா அபி ரோகிணஃ ப்ரத்யக்ஷாநுமாநாத்யைருபலப்யந்தே| ஆத்மவந்தோऽபீத்யபிஶப்தாதநாத்மவந்தோऽபி| கதாசித் ஶேஷபாதத்ரயவிகலத்வேந ரோகித்வஂ ஸ்யாத், நேத்யாஹ-த்ரவ்யோபஸ்தாதஸம்பந்நா வத்தவைத்யமதாநுகா இதி| ததாऽऽமயாஶ்ச ப்ராணாஶ்சாமயப்ராணாஃ, க்ஷீயமாணா ஆமயப்ராணா யேஷாஂ த ஏவம், கேசித்ரோகாத்விமுச்யமாநாஃ கேசிச்ச ம்ரியமாணா இத்யர்தஃ| விபரீதாஸ்ததாऽபர இதி அநாத்மவந்தோ த்ரவ்யோபஸ்தாதவிகலா வத்தவைத்யமதாநநுஸாரிணஶ்சைவஂபாவா தஶ்யந்தே| தஸ்மாத்-அநந்தரோக்தாத்காரணாத், ஹிதாஹிதவிபாகஸ்ய தந்த்ரோக்தஂ பலமநிஶ்சிதஂ-அநைகாந்திகம்| அநிஶ்சிதபலத்வாச்ச காரணாத் ஶாஸ்த்ரஂ-ஆயுர்வேதாக்யஂ, கிஂ ஶாஸ்தி ? ந-கிஞ்சிச்சிக்ஷயதீதி| அதஶ்சைததாரம்போ நிஷ்பலஃ காகதந்தபரீக்ஷாஶாஸ்த்ரவத்| இதி விகல்பயதஃ ஶிஷ்யகணஸ்ய-ஜாதூகர்ண்யபேடாதேஃ, பகவாந் புநர்வஸுஸ்தத்த்வஂ-பரமார்தஂ, கார்த்ஸ்ந்யேந-ஸாமஸ்த்யேந, ஜகாத| கிம்பூதஸ்ய ஶிஷ்யகணஸ்ய ? அக்நிவேஶோ முக்யஃ-ப்ரதாநோ, யஸ்ய தஸ்யேதி|

Adhikarana cikitsA~acikitsA cana tulyA (63) · Śloka 63

கிஂ ததுக்தவாந்? இத்யாஹ ந சிகித்ஸாऽசிகித்ஸா ச துல்யா பவிதுமர்ஹதி| விநாऽபி க்ரியயா ஸ்வாஸ்த்யஂ கச்சதாஂ ஷோடஶாஂஶயா||௬௩||

ஸ௦-சிகித்ஸா-சதுஷ்பாத்ஷோடஶகுணயுக்தா, அசிகித்ஸா-ஹிதாஹிதவிபாகாபராமர்ஶே யத்கிஞ்சநகாரிதா, ஸா துல்யா பவிதுஂ நார்ஹதி| கேஷாம் ? க்ரியாஂ விநா ஸ்வாஸ்த்யமபி கச்சதாம்| அபிஶப்தோ பிந்நக்ரமஃ, ஸ்வாஸ்த்யமபீऽத்யதோऽநந்தரஂ த்ரஷ்டவ்யஃ| கிம்பூதயா க்ரியயா ? ஷோடஶாஂஶயா| ததயஂ பாவஃ,-ஷோடஶ பாகயா சிகித்ஸயா விநா யத்ர ரோகோபஶாந்திஃ ஸ்யாத், தத்ராபி சிகித்ஸயா க்ஷிப்ரதரஂ தத்ஸாதநஂ சிகித்ஸா விஶிஷ்டா| ததா சிகித்ஸாஸாத்யாநாஂ ரோஹிணிகாதீநாஂ சிகித்ஸாமந்தரேண ஶாந்திர்நாஸ்தி| ததேவமபி சிகித்ஸயா துல்யாऽசிகித்ஸா ந பவிதுமர்ஹதீதி|

Adhikarana Ata~gkapa~gkamagnAnAM BiShagjitaM hastAlambaH (64) · Śloka 64

ஆதங்கபங்கமக்நாநாஂ ஹஸ்தாலம்போ பிஷக்ஜிதம்| ஜீவிதஂ ம்ரியமாணாநாஂ ஸர்வேஷாமேவ நௌஷதாத்||௬௪||

ஸ௦-தஸ்மாதாதங்க ஏவ பங்கோ துருத்தரத்வாத்தஸ்மிந் மக்நாநாஂ தப்தாநாஂ, பிஷக்ஜிதஂ-ததுபதேஶகஶாஸ்த்ரஂ, உபசாராதேவமுக்தம்| தத்பிஷக்ஜிதஂ ஹஸ்தாலம்போ-ஹஸ்தாலம்பதுல்யம்| ம்ரியமாணாநாஂ ஸர்வேஷாமேவாஸாத்யாநாமபி பேஷஜாஜ்ஜீவிதஂ ந ச பவதி|

Adhikarana sarve rogA upAyaM nApekShante (65) · Śloka 65

ந ஹ்யுபாயமபேக்ஷந்தே ஸர்வே ரோகா, ந சாந்யதா| உபாயஸாத்யாஃ ஸித்யந்தி,நாஹேதுர்ஹேதுமாந் யதஃ||௬௫||

ஸ௦-யஸ்மாத் ஸர்வே ரோகாஃ-அஸாத்யா அபி, உபாயஂ-சதுஷ்பாதலக்ஷணஂ சிகித்ஸிதஂ, நாபேக்ஷந்தே, அஸாத்யரோகாணாஂ சிகித்ஸாநிரபேக்ஷத்வாத்| யே சோபாயஸாத்யா ரோகாஃ-ரோஹிண்யாதயஃ, தேऽந்யதா சிகித்ஸாமந்தரேண, நைவ ஸித்யந்தி| யதோ யோऽஹேதுஃ ஸ ஹேதுமாந்ந பவதி| அபி து நிர்யுக்திக ஏவாயஂ ஹேதுவாதஃ, யச்சிகித்ஸாக்யேந ஹேதுநா விநைவ ரோகோபஶாந்திர்த்தஶ்ய இதி|

Adhikarana upAyasAdhyA rogAH sidhyanti (66) · Śloka 66

யதுக்தஂ ஸர்வஸம்பத்தியுக்தயாऽபி சிகித்ஸயா| மத்யுர்பவதி, தந்நைவஂ நோபாயேऽஸ்த்யநுபாயதா||௬௬||

ஸ௦-யத்தூக்தஂ ஸர்வஸம்பத்தியுக்தயாऽபி சிகித்ஸயா மத்யுர்பவதி| தஶ்யந்தே பகவந் கேசிதாத்மவந்தோऽபி ரோகிணஃ| யாவத்க்ஷீயமாணாமயப்ராணாஃ இத்யாதி| ததேவஂ ந பவதி, யதா த்வஂ வதஸி| யஸ்மாந்ந உபாயேऽநுபாயதாऽஸ்தி| யோ ஹி யஸ்ய யயா யுக்த்யோபாயஃ ப்ரதிதஃ, ஸ ந கதாசித்தஸ்யாநுபாயஃ| யதா,-கடஸ்ய மத்தண்டசக்ராதிஸாமக்ரீவிஶேஷோ ந கதாசிதநுபாயோ பவிதுர்மஹதி| தஸ்மாச்சதுஷ்பாச்சிகித்ஸாஸாத்யஸ்ய ரோகஸ்யோபாய ஏவ சிகித்ஸா, ந த்வநுபாயஃ|

Adhikarana upAye~anupAyatA nAsti,daivavaiguNyAt kadAcinna siddhiH (67) · Śloka 67

அபி சோபாயயுக்தஸ்ய தீமதோ ஜாதுசித் க்ரியா| ந ஸித்யேத்தைவவைகுண்யாந்ந த்வியஂ ஷோடஶாத்மிகா||௬௭||

ஸ௦-தீமதஃ-ப்ராஜ்ஞஸ்ய நரஸ்ய, உபாயயுக்தஸ்யாபி தைவாபராதாத் இயஂ ஷோடஶாத்மிகா க்ரியா கதாசிந்ந ஸித்யதி| த(ய)ஸ்மாதாயுஃ பரீக்ஷ்ய ஸாத்யாஸாத்யவிபாக்ஜ்ஞோ ஜ்ஞாநபூர்வஂ சிகித்ஸாயாஂ வைத்யஃ ப்ரவர்ததே தஸ்மாத்தைவவைகுண்யம்| விமலவிபுலமத்யா ஸம்யக் பரிச்சேதாச்சிகித்ஸாயா ரோகவிஷயே ப்ரவத்தாயாஃ ஸித்திரேவ ஸ்யாந்நாஸித்திஃ| யஸ்மாத்யோ யத்ரோபாயஃ, ஸ தத்ராநுபாயோ ந பவதி| முநிநாऽப்யுக்தம் (ச.ஸூ. அ. ௧௦/௭)-"ஸாத்யாஸாத்யவீபாகஜ்ஞோ ஜ்ஞாநபூர்வஂ சிகித்ஸகஃ| காலே சாரபதே கர்ம யத்தத்ஸாதயதி த்ருவம்||" இதி|

Adhikarana eteShAmudAharaNAni (68-70) · Śloka 70

ஏததேவ ப்ரதிபாதயந்நாஹ கஸ்யாஸித்தோऽக்நிதோயாதிஃ ஸ்வேதஸ்தம்பாதிகர்மணி| ந ப்ரீணநஂ கர்ஷணஂ வா கஸ்ய க்ஷீரஂ கவேதுகம்||௬௮|| கஸ்ய மாஷாத்மகுப்தாதௌ வஷ்யத்வே நாஸ்தி நிஶ்சயஃ| விண்மூத்ரகரணாக்ஷேபௌ கஸ்ய ஸஂஶயிதௌ யவே||௬௯|| விஷஂ கஸ்ய ஜராஂ யாதி மந்த்ரதந்த்ரவிவர்ஜிதம்| கஃ ப்ராப்தஃ கல்யதாஂ பத்யாததே ரோஹிணிகாதிஷு||௭௦||

ஸ௦-கஸ்ய புருஷஸ்ய வஹ்நிஃ ஸ்வேதகர்மணி, ஸ்தம்பநகர்மணி ச தோயஂ, ந ஸித்தம்| ஆதிஶப்தாந்மூர்ச்சாபகமாதௌ ஶீதாநிலாதிஃ| அபி து ஸர்வஸ்யைவ ஸித்தோऽந்வயவ்யதிரேகாத்| ஏவஂ யாவத்ரோஹிணிகாதிஷ்விதி வ்யாக்யேயம்| ஏவஂ நிஶ்சிதபலா சிகித்ஸேதி ஸ்திதம்|

Adhikarana cikitsA vinA~akAlamaraNaM kathaM vAryatAm? (71) · Śloka 71

அபி சாகாலமரணஂ ஸர்வஸித்தாந்தநிஶ்சிதம்| மஹதாऽபி ப்ரயத்நேந வார்யதாஂ கதமந்யதா||௭௧||

ஸ௦-ந கேவலஂ பூர்வோக்தாத்தேதோஶ்சிகித்ஸாதந்த்ரஂ ஸபலம்| யதஶ்சாகாலமரணஂ ஸர்வஸித்தாந்தநிஶ்சிதம்| ததந்யதா-சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரமந்தரேண, பரமேணாபி யத்நேந கதஂ-கேந ப்ரகாரேண, நிர்வாயதாம் ? ந கேநசிதித்யர்தஃ|

Adhikarana jvare la~gghanabRuMhaNaM shAstrAdeva siddhiM gatam (72) · Śloka 72

ந சாகாலமத்யுரக்ஷைவ ப்ரயோஜநமஸ்ய தந்த்ரஸ்யேத்யாஹ சந்தநாத்யபி தாஹாதௌ ரூடமாகமபூர்வகம்| ஶாஸ்த்ராதேவ கதஂ ஸித்திஂ ஜ்வரே லங்கநபஂஹணம்||௭௨||

ஸ௦-தாஹாதௌ விஷயே சந்தநாதி சாகமபூர்வகமேவ லோகரூடம், ந த்வேவமேவ| ததா ஶாஸ்த்ராதேவ-சிகித்ஸாக்யாத், ஸகலலோகப்ரஸித்தஂ ஜ்வரே லங்கநபஂஹணஂ பக்தச்சேதக்ஷீராதி ஸித்திமுபகதம், நாந்யஸ்மாத்|

Adhikarana samyakcikitsite saMshayaM mA kRuthAH (73) · Śloka 73

சதுஷ்பாத்குணஸம்பந்நே ஸம்யகாலோச்ய யோஜிதே| மா கதா வ்யாதிநிர்காதஂ விசிகித்ஸாஂ சிகித்ஸிதே||௭௩||

ஸ௦-தஸ்மாச்சதுஷ்பாதா[நாஂ] யே குணாஃ-ஆயுஷ்கமீயோக்தாஃ (ஹ.ஸூ.அ. ௧/௨௭), தைஃ ஸம்பந்நே-யுக்தே, ததா ஸுஷ்டு நிரூப்ய தேஶகாலாதீந் யோஜிதே சிகித்ஸிதே, வ்யாதிநிர்காதஂ ப்ரதி விசிகித்ஸாஂ-ஸஂஶயஂ, மா கதாஃ|

Adhikarana akANDe mRutyupAshAnAM dRuDhaCedanametat (74) · Śloka 74

ஏதத்தி மத்யுபாஶாநாமகாண்டே சேதநஂ தடம்| ரோகோந்த்ராஸிதபீதாநாஂ ரக்ஷாஸூத்ரமஸூத்ரகம்||௭௪||

ஸ௦-யதஶ்சாகாண்டே-அகாலே, மத்யுபாஶாஃ-ஜ்வராதயஸ்தேஷாஂ ஏதத்-சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரஂ, தடஂ-ஸாரஂ, சேதநம்| ததா ஸமுத்பந்நேப்யோ ஜ்வராதிப்யஸ்த்ரஸ்தாநாஂ ஶங்கயா பீதாநாஂ ஸூத்ரரஹிதஂ ரக்ஷாஸூத்ரகஂ, தத்கார்யகரணாதித்யர்தஃ| தஸ்மாதத்யேதவ்யஂ சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரம்|

Adhikarana etaccikitsAshAstraM sAkShAdamRutam,tadevadurBAjanasthaM hAlAhalatvaM yAti (75) · Śloka 75

ஏதத்ததமதஂ ஸாக்ஷாஜ்ஜகதாயாஸவர்ஜிதம்| யாதி ஹாலாஹலத்வஂ து ஸத்யோ துர்பாஜநஸ்திதம்||௭௫||

ஸ௦-ததைதத்-சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரஂ, தத்-ஸகலலோகப்ரஸித்தஂ, ஸாக்ஷாத்-ஸ்வரூபேண, அமதஂ மத்யுஜயே, த(ய)த் லோகப்ரஸித்தஂ ஜகதஃ ஸுராஸுரரூபஸ்ய, ஆயாஸாதுத்பந்நஂ க்ஷீரோதமதநகாலே, தேந வர்ஜிதமிதம்| அமதமபி துர்பாஜநஸ்திதஂ ஸத்யஃ-ஶீக்ரமேவ, விஷத்வஂ யாதி|

Adhikarana BiShagpAshAn dUrAtyajet (76) · Śloka 76

ததேவ துர்பாஜநஂ தர்ஶயதி அஜ்ஞாதஶாஸ்த்ரஸத்பாவாந் ஶாஸ்த்ரமாத்ரபராயணாந்| த்யஜேத்தூராத் பிஷக்பாஶாந் பாஶாந் வைவஸ்வதாநிவ||௭௬||

ஸ௦-அஜ்ஞாதஃ ஶாஸ்த்ரஸத்பாவஃ-பரமார்தோ, யைஸ்தாஂஸ்ததாவிதாந் பிஷக்பாஶாந் தூரதஸ்த்யஜேத்| ததா ஶாஸ்த்ரமாத்ரபராயணாந்-ஶாஸ்த்ரபாடமாத்ரஶரணாந்| அத ஏவ விஷஸாமாந்யதஃ ஶாஸ்த்ரபாடமாத்ரத்வேந நிஷித்தம்| ததா ஶாஸ்த்ரபரமார்தாநவபோதாச்ச விஷத்வம்| காநிவ ? வைவஸ்வாதாந்-யமஸம்பந்திநஃ, பாஶாந் யதா| இதி தாவதஸம்பூர்ணாந்|

Adhikarana sAdhuvRuttAnAM BiShajAM Badram (77) · Śloka 77

ஸம்யக்பிஷஜஃ ஶ்லாகமாநோ ப்ரூதே பிஷஜாஂ ஸாதுவத்தாநாஂ பத்ரமாகமஶாலிநாம்| அப்யஸ்தகர்மணாஂ பத்ரஂ பத்ரஂ பத்ராபிலாஷிணாம்||௭௭||

ஸ௦-ஸுவைத்யாநாஂ ஸச்சரிதாநாமிஹ லோகேऽந்யத்ர ச ஸதைவ பத்ரம்| கிஂவிதாநாம் ? ஆகமேந-க்ரந்ததோऽர்ததஃ, ஶ்லாகிதுஂ ஶீலஂ யேஷாஂ தேஷாம்| ஈதஶா அப்யநப்யஸ்தகர்மாணோ ந ஶ்லாகார்ஹாஃ ஸ்யுரித்யாஹ, அப்யஸ்தஂ-அஸகத்தைலலேஹாதிபாகாத்யநுவாஸநநிரூஹாதியோஜநஂ ச, [கர்ம] யைஸ்தேஷாஂ லோகத்வயேऽபி பத்ரம்| ஸர்வஸத்த்வாநாஂ புத்ரமித்ராதிரூபேண பத்ரமிவ ஹிதஂ ஸுகஂ சாபிலஷந்தி-இச்சந்தி யே, தேஷாமபி பத்ரஂ-ஶஸ்தம்|

Adhikarana aShTA~ggahRudayasya tantrasya sa~ggre hAt pRuthakkaraNe pryojanam (78-80) · Śloka 80

இதி தந்த்ரகுணைர்யுக்தஂ தந்த்ரதோஷைர்விவர்ஜிதம்| சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரமகிலஂ வ்யாப்ய யத் பரிதஃ ஸ்திதம்||௭௮|| விபுலாமலவிஜ்ஞாநமஹாமுநிமதாநுகம்| மஹாஸாகரகம்பீரஸங்க்ரஹார்தோபலக்ஷணம்||௭௯|| அஷ்டாங்கவைத்யகமஹோததிமந்தநேந யோऽஷ்டாங்கஸங்க்ரஹமஹாமதராஶிராப்தஃ| தஸ்மாதநல்பபலமல்பஸமுத்யமாநாஂ ப்ரீத்யர்தமேததுதிதஂ பதகேவ தந்த்ரம்||௮௦||

ஸ௦-தந்த்ர்யதே-தார்யதே ஶரீரமநேநேதி தந்த்ரம், தஸ்ய குணாஸ்தந்த்ரகுணாஃ,-யைஸ்தந்த்ரமலங்க்ரியதே தந்த்ரயுக்த்யாதயஃ, தைரேவZஂப்ரகாரைர்யுக்தம்| ததா சோக்தஂ ஸங்க்ரஹே (உ. அ.௫௦)-"அலங்கதஂ யுக்திபதைஃ ஸத்ரத்நைரிவ காஞ்சநம்| ஷட்த்ரிஂஶதாऽர்ததுர்கேஷு பிஷஜாஂ ஸங்க்ரமைரிவ|| தத்ராதிகரணஂ யோகோ ஹேத்வர்தோऽர்தஃ பதஸ்ய ச| ப்ரதேஶோத்தேஶநிர்தேஶவாக்யஶேஷாஃ ப்ரயோஜநம்|| உபதேஶாபதேஶாதிதேஶார்தாபத்திநிர்ணயாஃ| ப்ரஸங்கைகாந்தநைகாந்தாஃ ஸாபவர்கோ விபர்யயஃ|| பூர்வபக்ஷவிதாநாநுமதவ்யாக்யாநஸஂஶயாஃ| அதீதாநாகதாபேக்ஷாஸ்வஸஂஜ்ஞோஹ்யஸமுச்சயாஃ|| நிதர்ஶநஂ நிர்வசநஂ நியோகோऽத விகல்பநம்| ப்ரத்யுத்ஸாரஸ்ததோத்தாரஃ ஸம்பவஸ்தந்த்ரயுக்தயஃ||" இதி|

Adhikarana tantrayuktayaH ShaTtrIshat 1 adhikaraNasya lakShaNam · Śloka

தத்ர ௧ அதிகரணஂ நாம,-யததிகத்ய ப்ரவர்ததே ஶாஸ்த்ரஂ ஸ்தாநமத்யாயஃ ப்ரகரணஂ வாக்யஂ வா| தத்ர ஶாஸ்த்ராதிகரணஂ-யததிகத்ய ஶாஸ்த்ரஂ ப்ரவர்ததே| யதா-அஷ்டாவங்காந்யதிகத்ய ஹதயாக்யஂ ஸர்வஂ ஶாஸ்த்ரஂ ப்ரவத்தம்| யதோக்தம் (ஹ.ஸூ. அ. ௧/௫)-"காயபால" இத்யாதி| ஸ்தாநாதிகரணஂ யதா (ஹ.ஸூ.அ. ௩௦/௫௩)-"அத்ரார்தாஃ ஸூத்ரிதாஃ ஸூக்ஷ்மாஃ ப்ரதந்யந்தே ஹி ஸர்வதஃ|" இதி| அத்யாயோऽபி யததிகத்ய ப்ரவர்ததே ததத்யாயாதிகரணஂ| யதா (ஹ. ஸூ. அ . ௨)_"அதாதோ திநசர்யாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|" இதி| ப்ரகரணஂ யததிகத்ய ப்ரவர்ததே தத் ப்ரகரணாதிகரணம்| யதா (ஹ.ஶா. அ.௩/௧௮)-"தஶ மூலஸிரா ஹத்ஸ்தாஸ்தாஃ ஸர்வஂ ஸர்வதோ வபுஃ|" இத்யாதி யாவத் "இத்யவேத்யவிபாகார்தஂ ப்ரத்யங்கஂ வர்ணிதாஃ ஸிராஃ|" இத்யாதி| ஏவஂ வாக்யமபி யததிகத்ய ப்ரவர்ததே தத்வாக்யாதிகரணஂ வேத்யம்|

Adhikarana 2 yogasya lakShaNam · Śloka

௨ யோகோ நாம,-யோஜநா, உத்தேஶநிர்தேஶயோஃ ஸூத்ரபாஷ்யர்யோர்வா| யதா (ஹ.ஶா. அ.௩)-"அதாதோऽங்கவிபாகஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|" இத்யுத்திஶ்யாங்காநி விபஜதே-"ஶிரோऽந்தராதிர்த்வௌ பாஹூ ஸக்திநீ ச ஸமாஸதஃ| ஷடங்கம்" இத்யாதி| யுக்திர்வா யோகஃ, ப்ரதிஜ்ஞா ஹேதுர்தஷ்டாந்த உபநயோ நிகமநமிதி பஞ்சவிதஃ| யதா-அக்நிஃ ஶரீரஸ்திதேர்மூலமிதி ப்ரதிஜ்ஞா| அக்நிபக்வாஹாரே ஸதி தஸ்த்திதேரிதி ஹேதுஃ, "தத்ராக்நிர்ஹேதுராஹாராந்ந ஹ்யபக்வாத்ரஸாதயஃ|" (ஹ.ஶா. அ.௩/௫௪) இதி வசநாத்| யதா-ஶால்யங்குரஸ்ய பீஜமிதி தஷ்டாந்தஃ| உபநயோ யதா-சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரஸ்ய ப்ரயோஜநத்வஸாதநாய பஹுதா தஷ்டாந்தோபநயஂ கதவாஂஸ்தந்த்ரகத், "கஸ்யாஸித்தோऽக்நிதோயாதிஃ" (ஹ.உ. அ.௪௦/௬௮) இத்யாதயஃ| தஸ்மாத் ஸப்ரயோஜநமேவ சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரஂ ப்ரத்யக்ஷபலத்வாதித்யுபநயஃ| தஸ்மாதாரம்பணீயமிதி ப்ரமாணபதோபதர்ஶநமுகேந நிகமநம்| யதோக்தம்(ஹ.உ. அ. ௪௦/௭௩)-சதுஷ்பாத்குணஸம்பந்நே ஸம்யகாலோச்ய யோஜிதே| மா கதா வ்யாதிநிர்காதஂ விசிகித்ஸாஂ சிகித்ஸிதே||" ஸாத்யவ்யாதிசிகித்ஸாயாஂ ஸஂஶயாநுபபத்த்யா ப்ரதிபாதிதயா ப்ரமாணபலோபஸஂஹாரகரணம்|

Adhikarana 3 hetvardhasya lakShaNam · Śloka

௩ ஹேத்வர்தோ நாம,-யதந்யப்ரஸ்தாவோக்தமந்யத்ராபி ததைவோபபத்யதே| யதா (ஹ. ஶா. அ.௩/௨௦)-"தத்ரைகைகஂ ச ஶாகாயாஂ ஶதஂ தஸ்மிந்ந வேதயேத்| ஸிராஂ ஜாலந்தராஂ நாம திஸ்ரஶ்சாப்யந்தராஶ்ரிதாஃ||" இத்யாதி| ததா (ஹ.ஶா.அ.௩/௩௪)-"அவேத்யாஃ ஸங்கீர்ணா க்ரதிதாஃ க்ஷுத்ராஃ இத்யாதி| ததேதேப்யோ விஶேஷவசநேப்யோऽநுமீயதே ஶேஷா வேத்யா இதி| அந்யதைதாநி வசாஂஸி நிரர்தகாநி ஸ்யுரிதி|

Adhikarana 4 padArthasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௪||௮௦||

௪ பதார்தோ நாம,-பதேநார்தோ கம்யதே| யதா-த்ரவ்யமிதி பதம், தஸ்யார்தோ பூஜலாதிஃ| குண இதி பதம், தஸ்யார்தோ குர்வாதிஃ|

Adhikarana 5 pradeshasya lakShaNam · Śloka

௫ ப்ரதேஶோ நாம,-யேஷாமர்தாநாமதிபஹுத்வாத் ஸாகல்யேநாபிதாநஸ்யாஶக்யத்வாத் ஸ்தோகமுச்யதே| யதோக்தம் (ஹ.ஸூ.அ.௫/௮௪)-"இதி த்ரவைகதேஶோऽயஂ யதாஸ்தூலமுதாஹதஃ|" இதி|

Adhikarana 6 uddeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௬|௮௦|

௬ உத்தேஶோ நாம,-ஸங்க்ஷேபாபிதாநம்| யதா (ஹ. ஸூ. அ. ௧/௬)-"வாயுஃ பித்தஂ கபஶ்சேதி த்ரயோ தோஷாஃ ஸமாஸதஃ| இத்யாதி|

Adhikarana 7 nirdeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௭|௮௦|

௭ நிர்தேஶோ நாம,-தஸ்யைவ விஸ்தாரோக்திஃ| யதோக்தம் (ஹ.ஸூ. அ. ௧/௧௧)-"தத்ர ரூக்ஷோ லகுஃ ஶீதஃ கரஃ ஸூக்ஷ்மஶ்சலோऽநிலஃ|" இதி|

Adhikarana 8 prayojanasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௮|௮௦|

௮ வாக்யஶேஷோ நாம,-யஸ்மிந் ஸூத்ரே லாகவிகேநார்தாத்கம்ய மாநமநுக்தபூரணார்தமத்யாஹ்ரியதே| யதா (ஹ.ஶா. அ.௩/௩)-"தத்ர காத் காநி தேஹேऽஸ்மிந்" 'பவந்தி' இதி வாக்யஶேஷஃ| "ஆப்யா ஜிஹ்வாரஸகலேதாஃ" (ஹ.ஶா. அ.௩/௪) இத்யுத்தரத்ர பவார்தே தத்திதஶ்ரவணாத்|

Adhikarana 9 vAkyasheShasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௯|௮௦|

௯ ப்ரயோஜநஂ நாம,-யதர்தஂ ஶாஸ்த்ராதி ப்ரவர்ததே| யதா (ஹ.உ. அ. ௪௦/௬௪)-"ஆதங்கபங்கமக்நாநாஂ ஹஸ்தாலம்போ பிஷக்ஜிதம்|" இதி| அநேந ப்ரயோஜநேந சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரமத்யேயமித்யாதி|

Adhikarana 10 upadeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௦|௮௦|

௧௦ உபதேஶோ நாம,-ஆப்தவசநம்| யதா(ஹ.ஸூ. அ.௧௭/௨௯)-"ஸ்நேஹக்லிந்நாஃ கோஷ்டகா தாதுகா வா ஸ்ரோதோலீநா யே ச ஶாகாஸ்திஸஂஸ்தாஃ| தோஷாஃ ஸ்வேதைஸ்தே த்ரவீகத்ய கோஷ்டஂ நீதாஃ ஸம்யக்ஶுத்திப்Vஇர்நிர்ஹ்ரியந்தே||" இத்யாதி|

Adhikarana 11 apadeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௧|௮௦|

௧௧ அபதேஶோ நாம,-யதாசார்யஃ கிஞ்சிதர்தஂ ப்ரதிஜ்ஞாய ஹேதுமுபதிஶதி| யதா (ஹ.உ. அ.௪௦/௬௪)-"ஜீவிதஂ ம்ரியமாணாநாஂ ஸர்வேஷாமேவ நௌஷதாத்|" இதி ப்ரதிஜ்ஞாய ஹேதுமாஹ(ஹ.உ. அ. ௪௦/௬௪)-"ந ஹ்யபாயயபேக்ஷந்தே ஸர்வே ரோகாஃ" ஸர்வரோகாணாமுபாயாபேக்ஷாபாவாத்|

Adhikarana 12 atideshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௨|௮௦|

௧௨ அதிதேஶோ நாம,-யத் கிஞ்சிதேவார்தஜாதமுக்த்வாऽநுக்தார்தஸாதநாய ஏவமந்யதபி ப்ரத்யேதவ்யமிதி பரிபாஷாயாஂ ஸ்தாபயதி| யதோக்தஂ கர்ணரோகப்ரதிஷேதே (ஹ.உ. அ. ௧௮/௪)-"மஹதஃ பஞ்சமூலஸ்ய காஷ்டாத் க்ஷௌமேண வேஷ்டிதாத்| தைலஸிக்தாத்ப்ரதீப்தாக்ராத் ஸ்நேஹஃ ஸத்யோ ருஜாபஹஃ|| யோஜ்யஶ்சைவஂ பத்ரகாஷ்டாத் குஷ்டாத் காஷ்டாச்ச ஸாரலாத்|" இத்யாதி|

Adhikarana 13 arthApatterlakShaNam (80) · Śloka 80

௧௩|௮௦|

௧௩ அர்தாபத்திர்நாம,-யோऽந்யேநார்தேநோக்தேந ததோऽபரோऽப்யர்தோ கதித இவ ஜ்ஞாயதே| யதா (ஹ.ஸூ. அ.௫/௩௧)-"நைவாத்யாந்நிஶி நைவோஷ்ணம்" இத்யுக்தம், ந தூக்தஂ திவா புஞ்ஜீதேதி| ஏதச்சார்தாபத்த்யா கம்யதே| [நநு,] கஃ புநரர்தஃ ? கா சாஸ்யாபத்திஃ ? ப்ரூமஃ| தத்யப்யவஹாரோऽர்தஸ்தத்ர தந்த்ரகதா 'நைவாத்யாந்நிஶி' இதி காலோ நிஷித்தோ ந து ததிபக்ஷணம்| ததோ யோऽயமப்ரதிஷித்தோऽர்தஃ, ஸஆபத்யதே திவா ததிபோஜநார்தஃ, ராத்ரிப்ரதிஷேதே திநவ்யதிரேகேண காலாந்தராபாவாத்| ஸர்வதா அநப்யவஹரணீயஸ்யாஹாரப்ரஸ்தாவே ப்ரதிஷேதாநுபபத்தேஃ| ஏவமந்யத்ராபி வ்யாக்யேயம்|

Adhikarana 14 nirNayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௪|௮௦|

௧௪ நிர்ணயோ நாம,-யந்நிவாரிதஸ்யார்தஸ்ய ப்ரதிஷ்டாபநம்| யதா(ஹ.உ. அ.௪௦/௬௦)-"தஶ்யந்தே பகவந் கேசிதாத்மவந்தோऽபி ரோகிணஃ|" இத்யாதிநா சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரபலஂ ப்ரதி ஸஂஶயகரணே பஶ்சாந்நிர்ணயார்தமுக்தம்| யதா (ஹ.உ. அ.௪௦/௬௩)-"ந சிகித்ஸாऽசிகித்ஸா ச துல்யா பவிதுமர்ஹதி|" இத்யாதி|

Adhikarana 15 prasa~ggasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௫|௮௦|

௧௫ ப்ரஸங்கோ நாம,-பூர்வாபிஹிதஸ்யார்தஸ்ய கேநசித் ஸம்பந்தாந்தரேண புநரபிதாநம்| யதோக்தஂ ஸிராவ்யதவிதௌ (ஹ.ஸூ. அ. ௨௭/௨)-"லோஹிதஂ ப்ரவதேச்சுத்தஂ தநோஸ்தேநைவ ச ஸ்திதிஃ|" இத்யுக்த்வா புநஃ ஶாரீரே ஶுத்தார்தவப்ரஸங்கேநோக்தம் (ஹ. ஶா. அ.௧/௧)-"ஶுத்தே ஶுக்ரார்தவே ஸத்த்வஃ ஸ்வகர்மக்லேஶசோதிதஃ| கர்பஃ ஸம்பத்யதே யுக்திவஶாதக்நிரிவாரணௌ||" இதி| ந ச புநருக்ததா தஸ்ய| யஸ்மாத் ஸிராவ்யதே ஶரீரப்ரபவத்வமேவ ரக்தஸ்யோக்தம், ந து க்ரமோ வர்ணிதஃ| ஶாரீரே து யயாऽऽநுபூர்வ்யா ஶரீரஹேதுஃ ஸ்யாத் தத்விஸ்தரேணோக்தம்| யதா(ஹ.ஶா. அ.௧/௨)-"பீஜாத்மகைர்மஹாபூதைஃ ஸூக்ஷ்மைஃ ஸத்த்வாநுகைஶ்ச ஸஃ| மாதுஶ்சாஹாரரஸஜைஃ க்ரமாத் குக்ஷௌ விவர்ததே||" இதி|

Adhikarana 16 ekAntasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௬|௮௦|

௧௬ ஏகாந்தோ நாம,-ய ஏகமேவ பக்ஷமவ்யபிசாரேண ஶ்ரயதி நாந்யம்| தத்யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௪/௩௧)-"யே பூதவிஷவாய்வக்நிக்ஷதபங்காதிஸம்பவாஃ| ரோகத்வேஷபயாத்யாஶ்ச தே ஸ்யுராகந்தவோ கதாஃ||" இதி|

Adhikarana 17 naikAntasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௭|௮௦|

௧௭ நைகாந்தோ நாம,-அந்யதரபக்ஷாநவதாரணாத்| யதா (ஹ.ஸு. அ.௪௦/௬௪)-"ஜீவிதஂ ம்ரியமாணாநாஂ ஸர்வேஷாமேவ நௌஷதாத்|" ஏகாந்தேந (ஹ.உ. அ. ௪௦/௬௪)-"ந ஹ்யுபா யமபேக்ஷந்தே ஸர்வே ரோகாஃ" இத்யாதி|

Adhikarana 18 apavargasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௮|௮௦|

௧௮ அபவர்கோ நாம,-ஸாகல்யேநோத்ஸஷ்டஸ்ய யத்புநஸ்ததேகதேஶாபகர்ஷணம்| யதா (ஹ.ஸூ. அ.௨௭/௪)-"ஶீதோஷ்ணஸ்நிக்தரூக்ஷாத்யைருபக்ராந்தாஶ்ச யே கதாஃ| ஸம்யக் ஸாத்யா ந ஸித்யந்தி தே ச ரக்தப்ரகோபஜாஃ|| தேஷு ஸ்ராவயிதுஂ ரக்தமுத்ரிக்தஂ வ்யதயேத்ஸிராம்|" இத்யுத்ஸர்கமபிதாய ஏகதேஶேऽபவாதஂ வக்தி (ஹ.ஸூ. அ. ௨௭/௬)-"ந தூநஷோடஶாதீதஸப்தத்யப்தஸ்ருதாஸஜாம்|" இத்யாதி|

Adhikarana 19 viparyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௯|௮௦|

௧௯ விபர்யயோ நாம,-யதோபதிஷ்டவிபர்யயேண லக்ஷணாதிகரணம்| யதோக்தம் (ஹ.ஸூ. அ.௧௬/௩௦)-"வாதாநுலோம்யஂ தீப்தோऽக்நிர்வர்சஃ ஸ்நிக்தமஸஂஹதம்| ஸ்நேஹோத்வேகஃ க்லமஃ ஸம்யக் ஸ்நிக்தே, ரூக்ஷே விபர்யயஃ||" இதி|

Adhikarana 20 pUrvapakShasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨௦|௮௦|

௨௦ பூர்வபக்ஷோ நாம,-ப்ரதிஜ்ஞாதார்தஸஂதூஷணஂ வாக்யம்| யதா ஹிதாஹிதவிபாகஂ ப்ரத்யாசிக்யாஸந்நாஹ| யதா (ஹ.உ. அ.௪௦/௬௦)-"தஶ்யந்தே பகவந் கேசித்" இத்யாரப்ய யாவத் "ஹிதாஹிதவிபாகஸ்ய பலஂ தஸ்மாதநிஶ்சிதம்|" இத்யாதி|

Adhikarana 21 vidhAnasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨௧|௮௦|

௨௧ விதாநஂ நாம,-யத்ப்ரகரணாநுபூர்வஂ விதாநமாவேக்ஷ்யதே|

Adhikarana 22 anumatasya lakShaNam (80) · Śloka 80

|௮௦|

௨௨ அநுமதஂ நாம,(ஹ.ஸூ. அ.௯-௧௦)-"உஷ்ணஂ ஶீதஂ த்விதைவாந்யே வீர்யமாசக்ஷதேऽபி ச| நாநாத்மகமபி த்ரவ்யமக்நீஷோமௌ மஹாபலௌ||" இத்யாதிநா ஹ்யநுமதம், ந விகாதஃ கதஃ|

Adhikarana 23 vyAkhyAnasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨௩|௮௦|

௨௩ வ்யாக்யாநஂ நாம,-யந்மாதஶேப்யோ விஶிஷ்டதரபுத்திகம்யம்| யதா (ஹ.ஶா. அ. ௧/௩௭)-"ஸப்தஹாத் கலலீபவேத்|" (ஹ.ஶா. அ. ௧/௪௯)-"த்விதீயே மாஸி கலலாத் கநஃ பேஶ்யதவார்புதம்| புஂஸ்த்ரீக்லீபாஃ க்ரமாத்" இதி| ந ஹ்யத்ர கர்பஸ்யாவர்தமாநா பாவாஃ ஶக்யா விஜ்ஞாதுஂ யோகிதஷ்டிஂ முக்த்வா|

Adhikarana 24 saMshayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨௪|௮௦|

௨௪ ஸஂஶயோ நாம,-ஸாகாங்க்ஷத்வமநிஶ்சிதவஸ்துவிஜ்ஞாநம்| யதா (ஹ. ஶா. அ. ௫/௧௨௮)-"ஸஂஶயஂ ப்ராப்தமாத்ரயோ ஜீவிதஂ தஸ்ய மந்யதே|" இத்யாதி|

Adhikarana 25 atItApekShaNasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨௫|௮௦|

௨௫ அதீதாபேக்ஷணஂ நாம,-யததிக்ராந்தமபேக்ஷ்ய ப்ரஸ்துதஸ்ய ஸாதநமுச்யதே| யதோக்தஂ ஹத்ரோகசிகித்ஸிதே (ஹ.சி. அ.௬/௩௯)-"ராஸ்நாஜீவக" இத்யாதி யாவத் "மஹாஸ்நேஹஂ விபாசயேத்||" இதி| அத்ர ச ந ஜ்ஞாயதே கதமோ மாஹாஸ்நேஹ இதி| ததேதததிக்ராந்தமபேக்ஷ்ய ப்ரஸாத்யதே ஸ்நேஹவித்யுக்தம்| யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௧௬/௪)-"த்வாப்யாஂ த்ரிபிஶ்சதுர்பிஸ்தைர்யமகஸ்த்ரிவதோ மஹாந்|" இத்யபேக்ஷ்ய வ்யாக்யாயதே|

Adhikarana 27svasaMj~jAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௨௬|௮௦|

௨௬ [அநாகதாபேக்ஷா நாம,-] ............................ ௨௭ ஸ்வஸஂஜ்ஞா நாம,-யா தந்த்ரகாரைஃ ஸ்வதந்த்ரஸஂவ்யவஹாரார்தஂ ப்ரணிதா ஸதீ பரதந்த்ரேஷு ந வ்யவஹரதி| யதா (ஹ.ஸூ. அ.௧௨/௪௪)-"ஶாகா ரக்தாதயஸ்த்வக் ச" இதி|

Adhikarana 28UhrAsya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨௮|௮௦|

௨௮ ஊஹ்யஂ நாம,-யதப்ரதிபத்தஂ க்ரந்தே ஸ்வயஂ ப்ரஜ்ஞயா தர்கயித்வா யோஜ்யம்| யதோக்தம் (ஹ.ஸூ. அ.௧௫/௪௬)-"த்ரயஸ்த்ரிஂஶதிதி ப்ரோக்தா வர்காஸ்தேஷு த்வலாபதஃ| யுஞ்ஜ்யாத்தத்விதமந்யச்ச த்ரவ்யஂ ஜஹ்யாதயௌகிகம்||' [இதி|]

Adhikarana 29samuccayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨௯|௮௦|

௨௯ ஸமுச்சயோ நாம,-யதா(ஹ.ஸூ. அ.௧௮/௨௯)-"பேயாஂ விலேபீமகதஂ கதஂ ச யூஷஂ ரஸஂ" ச ஸமுச்சிநோதி, ததா-"த்ரீநுபயஂ ததைகம்| க்ரமேண ஸேவேத நரோऽந்நகாலாந் ப்ரதாநமத்யாவரஶுத்திஶுத்தஃ||" இதி|

Adhikarana 30 nidarshanasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩௦|௮௦|

௩௦ நிதர்ஶநஂ நாம,-யந்நிதர்ஶயிதவ்யஂ ஸூக்ஷ்மமப்யர்தஂ ஸ்வதர்மஸாதஶ்யாத் ஸ்பஷ்டீகரோத்யாதர்ஶ இவ முகவிதும்| யதோக்தம் (ஹ.ஸூ. அ.௧௯/௮௪)-"யதா குஸும்பாதியுதாத்தோயாத்ராகஂ ஹரேத்படஃ| ததா த்ரவீகதாத்தேஹாத்பஸ்திர்நிர்ஹரதே மலாந்||" இத்யாதி|

Adhikarana 31 nirvacanasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩௧|௮௦|

௩௧ நிர்வசநஂ நாம,-நிர்ணயார்தஂ வசநஂ நிருக்தம்| யதோக்தஂ விஷவிதாநே (ஹ.உ. அ.௩௫/௧)-"மத்யமாநே ஜலநிதாவமதார்தஂ ஸுராஸுரைஃ|" யாவத் "ஜகத்விஷண்ணஂ தஂ தஷ்ட்வா தேநாஸௌ விஷஸஂஜ்ஞிதஃ||" இதி| விஷஸ்ய நிர்வசநஂ ஜகத்விஷதநாத்விஷமிதி|

Adhikarana 32 niyogasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩௨|௮௦|

௩௨ நியோகோ நாம,-யோ யஸ்யாநுஷ்டேயஃ| யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௧௬/௨௬)-"உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத்" இத்யாதி|

Adhikarana 33 vikalpasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩௩|௮௦|

௩௩ விகல்போ நாம,-விவிதஂ கல்பநம், இதஂ கார்யமிதஂ வா கார்யம்| யதோக்தஂ பூர்வரூபதர்ஶநே ஜ்வராதௌ [வா] ஹிதஂ லக்வஶநமபதர்பணஂ வா|

Adhikarana 34 pratyutsArasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩௪|௮௦|

௩௪ ப்ரத்யுத்ஸாரோ நாம,-யத்ரோபபத்திஂ தர்ஶயந்தஃ பரஸ்பரமதாநி நிவாரயந்தி| தத்யதா (ஹ.ஶா. அ.௩/௧௬)-"அஸ்த்நாஂ ஶதாநி ஷஷ்டிஶ்ச த்ரீணி தந்தநகைஃ ஸஹ| தந்வந்தரிஸ்து த்ரீண்யாஹ, ஸந்தீநாஂ ச ஶதத்வயம்|| தஶோத்தரஂ, ஸஹஸ்ரே த்வே நிஜகாதாத்ரிநந்தநஃ|" இதி பூர்வமதாத் ஷஷ்டிஂ ப்ரயுத்ஸாரயதி| தந்வந்தரேரபி மதஂ தஶோத்தரஂ ஸந்திஶதத்வயமிதி புநர்வஸுஃ ப்ரத்யுத்ஸாரயதி ஸந்திஸஹஸ்ரத்வயஂ ஸாதயந்|

Adhikarana 35 uddhArasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩௫|௮௦|

௩௫ உத்தாரோ நாம,-ஶாஸ்த்ராரம்பப்ரத்யாக்யாநாதிசோத்யஸ்ய ஸமாதாநம்| தத்யதா (ஹ.உ. அ.௪௦/௬௦)-"தஶ்யந்தே பகவந் கேசிதாத்மவந்தோऽபி ரோகிணஃ|" யாவத் "ஹிதாஹிதவிபாகஸ்ய பலஂ தஸ்மாதநிஶ்சிதம்|" இதி கதே சோத்யே (ஹ.உ. அ.௪௦/௬௩)-"ந சிகித்ஸாऽசிகித்ஸா ச துல்யா பவிதுமர்ஹதி|" இதி பரிஹாரஃ|

Adhikarana 36 samBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩௬|௮௦|

௩௬ ஸம்பவோ நாம,-உபபத்திர்யஸ்மிந்நுபபத்யதே அநுபதிஷ்டே| யதா (ஹ.ஸூ. அ.௨௬/௪௭)-"துஷ்டரக்தாபகமநாத் ஸத்யோ ராகருஜாஂ ஶமஃ|" இத்யுக்தம்| ப்ரச்சாநாலாபுஜலௌகாஶங்கஸிராவ்யதைர்யதாஸம்பவஂ ரக்தமபநீயதே| யதோக்தம் (ஹ.ஸூ. அ.௨௬/௫௩)-"ப்ரச்சாநேநைகதேஶஸ்தஂ க்ரதிதஂ ஜலஜந்மபிஃ| ஹரேச்சங்காதிபிஃ ஸுப்தமஸக்வ்யாபி ஸிராவ்யதைஃ||" இதி| ஏவமந்யத்ராபி ஸம்பவார்தோ யோஜ்யஃ|

Adhikarana vyAkhyA 14 pa~jca dashavidhA (80) · Śloka 80

௧|௮௦|

வ்யாக்யா அபி தந்த்ரஸ்ய குணஃ| தாபிரபி தந்த்ரமலங்க்ரியதே| தாஶ்ச பஞ்சதஶப்ரகாராஃ| தத்யதா,-பிண்டபதபதார்தாதிகரணப்ரகரணார்தகச்ச்ரபலோச்சிதகந்யாஸப்ரயோஜநாநுலோமப்ரதிலோமாதிஸூத்ரஸமஸ்தவ்யாக்யாஃ|

Adhikarana 1 piNDavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௧|௮௦|

தத்ர ௧ பிண்டவ்யாக்யா நாம,-ஸங்க்ஷேபதயா ஸூத்ரரூபேணாத்யாயாதிநாஂ வ்யாக்யா| யதா (ஹ.ஶா. அ. ௫/௪)-"ரூபேந்த்ரியஸ்வரச்சயாப்ரதிச்சாயாக்ரியாதிஷு| அந்யேஷ்வபி ச பாவேஷு ப்ராகதேஷ்வநிமித்ததஃ|| விகதிர்யா ஸமாஸேந ரிஷ்டஂ ததிதி லக்ஷயேத்|" இத்யநேந ஸூத்ரேண ஸகலரிஷ்டாத்யாயஸமாஸ உக்தஃ|

Adhikarana 2 padavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௨|௮௦|

௨ பதவ்யாக்யா நாம,-யத்பதாநாஂ சேதஂ கத்வோச்சாரணம்| யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௧)-"அத அதஃ ஆயுஷ்காமீயஂ அத்யாயஂ வி ஆ க்யாஸ்யாமஃ|" இதி ஸப்தபதஂ ஸூத்ரஂ பூர்வஂ வ்யாக்யாதம்|

Adhikarana 3 padArthavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௩|௮௦|

௩ பதாற்தவ்யாக்யா நாம,-தேஷாமேவ பதாநாஂ விவரணம்| யதா-அதஶப்த ஆநந்தர்யே அதிகாரே வா, அதஃஶப்தோ ஹேதா வித்யாதி|

Adhikarana 4 adhikaraNavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௪|௮௦|

௪ அதிகரணவ்யாக்யா நாம,-யத்வஸ்துப்ரகதமாரப்யததநுஷங்கேண வ்யாக்யாநமாரப்யதே| யதா (ஹ.ஸூ. அ.௨)-"அதாதோ திநசர்யாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|" இதி ப்ரஸ்துத்ய "ப்ராஹ்மே முஹூர்த உத்திஷ்டேத்ஸ்வஸ்தோ ரக்ஷார்தமாயுஷஃ|" இத்யாதிநா ஸைவ திநசர்யா விவத்ய வ்யாக்யாயதே ஸவிஸ்தரா|

Adhikarana 5 prakaraNavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௫|௮௦|

௫ ப்ரகரணவ்யாக்யா நாம,-யஸ்மிந்நர்தே ஸூத்ரே வா ப்ரகதேநாப்ரகதஂ ஸாத்யதே, யதா-த்ரிலவணாத்யே சூர்ணே குணாநுக்த்வாऽபயாக்யே ஏவமாஹ 'ஸமாநஂ பூர்வேண'இதி| தத்ர ஸமாநகுணதா வ்யாக்யாதா|

Adhikarana 6 arthavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௬|௮௦|

௬ அர்தவ்யாக்யா நாம,-யத்ர ப்ரகரணே ஸூத்ரே வா ஸ்வபாவஸ்யோபவர்ணநஂ க்ரியதே| தத்யதா,-ப்ரகதிருச்யதே ஸ்வபாவஃ| ஸ புநராஹாரௌஷதத்ரவ்யாணாஂ ஸ்வாபாவிகோ குர்வாதிகுணயோகஃ| தத்யதா,-மாஷமுத்கயோஃ ஸூகரைணயோஶ்ச|

Adhikarana 7 kRuCravyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௭|௮௦|

௭ கச்ச்ரவ்யாக்யா நாம,-யத்ர லேஶத உக்தாநாமவிஸ்பஷ்டநாஂ ப்ரகரணே ஸூத்ரே வா அர்தாநாஂ யத்நத உத்பாவநஂ க்ரியதே| தத்யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௨/௩௦)-"அநுயாயாத்ப்ரதிபதஂ ஸர்வதர்மேஷு மத்யமாம்|" இதி லேஶதோ ப்ருவாணஃ ஶாஸ்த்ரகாரஃ ஸர்வேஷு ஹேதுலிங்கௌஷதாதிஷு மத்யமா ப்ரதிபதாஶ்ரயணீயேதி ஸூசயதி|

Adhikarana 8 PalavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௮|௮௦|

௮ பலவ்யாக்யா நாம,-யத்ர வஸ்துநி பஹுஷ்வநிஶ்சிதார்தேஷ்வேகீயமதேஷு ப்ரஸ்துதேஷு வஸ்துஸாரபூதஂ ஸ்வமதஂ ஸ்வமர்தமுபநிக்ஷிப்யைகீயமதாநி தஸ்மிந்நேவ ஸ்வமதேऽந்தர்பாவஂ நயதி| யதா-நிரூஹமாத்ராபுடகாதிஷ்வியத்தாயாஂ ஸாத்யாயாஂ ச நிஶ்சிதாநி மஹர்ஷிர்பிர்பஹூநி மதாநி ப்ரஶஸ்தாநி| யதா-"த்வாதஶப்ரஸதோ நிரூஹஃ கார்யஃ" இத்யேகே| "மாத்ராஂ த்ரிபலிகாஂ குர்யாத் ஸ்நேஹமாக்ஷிகயோஃ பதக்|" (ஹ.ஸூ. அ.௧௯/௪௪) இத்யாத்யந்யே| ததேதாநி மதாநி தோஷௌஷதபலாபேக்ஷயா ஸ்வமதாந்தர்பாவிதாநி ப்ரமாணாநி ச| யதோக்தம் (ஹ.ஸூ. அ.௧௯/௬௨)-"தோஷௌஷதாதிபலதஃ ஸர்வமேதத்ப்ரமாணயேத்|" அந்யோந்யவிருத்தமபி "ஸம்யங்நிரூடலிங்கஂ து நாஸம்பாவ்ய நிவர்தயேத்||" இதி|

Adhikarana 9 uccitakavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௯|௮௦|

௯ உச்சிதகவ்யாக்யா நாம,-யஸ்மிந் ஸூத்ரே நிதர்ஶநபூதாந்யுதாஹரணாநி தந்த்ராந்தஃ ஸமகஷ்யார்தஃ ஶஸ்யதே| யதா-பதிவ்யாதிஷு ச மஹாபூதஸஂஜ்ஞா ஸ்தாபிதா, ரஸாதிஷு ச தாதுஸஂஜ்ஞா நிவேஶிதா| "ரஸாஸங்மாஂஸமேதோஸ்திமஜ்ஜஶுக்ராணி தாதவஃ|" (ஹ.ஸூ. அ. ௧/௧௩) இதி| புநருச்யதே (ஹ.ஶா. அ.௩/௬௫)- "பரஸ்பரோபஸஂஸ்தம்பாத்தாதுஸ்நேஹபரம்பரா|" இதி| அத்ர கிஂ தாதோர்க்ரஹணேந பூதாந்யபி தாதுஶப்தவாந்யாநி பவந்தி ? இதி|

Adhikarana 10 nyAsavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௦|௮௦|

௧௦ ந்யாஸவ்யாக்யா நாம,-யஸ்மிந்நதிகாரே வர்தமாநே தேநாதிகாரணார்தேந ஸஹிதஂ ஸம்பந்தமபிவீக்ஷ்யாந்யஸ்யார்தோ விநிக்ஷிப்யதே| யதா (ஹ.உ. அ.௪௦/௬௦)-"தஶ்யந்தே பகவந் கேசிதாத்மவந்தோऽபி ரோகிணஃ|" இதி ஹிதாஹிதவிபாகஸ்ய பலஂ ப்ரதி ஸஂஶயமபிவீக்ஷ்ய "ந சிகித்ஸாऽசிகித்ஸா துல்யா பவிதுமர்ஹதி|" (ஹ.உ. அ.௪௦/௬௩) இத்யாதிநா உத்தரஂ தத்த்வா தேநைவ ப்ரஸங்கேநாந்யோऽர்தோ நிக்ஷிப்யதே| யதா (ஹ.உ. அ. ௪௦/௭௫)-"ஏதத்ததமதஂ ஸாக்ஷாஜ்ஜகதாயாஸவர்ஜிதம்| யாதி ஹாலாஹலத்வஂ து ஸத்யோ துர்பாஜநஸ்திதம்||" இதி| ஏவமந்யேஷாமப்யர்தாநாஂ ஸம்பந்தமவதார்ய வ்யாக்யார்தார்ஹா கல்பநீயா|

Adhikarana 11 prayojanavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௧|௮௦|

௧௧ ப்ரயோஜநவ்யாக்யா நாம,-யத்ஸூத்ரமபிதீயமாநஂ ஸ்வார்தத்ய நிஷ்பத்தௌ நிமித்தபாவமுபைதி| யதா-உக்தோऽங்கவிபாகேऽநேகதாஸிராவிஸ்தரஃ| ந ச தேந ஸிராவிஸ்தரேணோக்தேந கிஞ்சிதிஹோபகாரோ தஶ்யதே| யதி ப்ரகரணாவஸரே ப்ரயோஜநமிதஂ ப்ரூயாத் "இத்யவேத்ய விபாகார்தஂ ப்ரத்யங்கஂ வர்ணிதாஃ ஸிராஃ|" (ஹ.ஶா. அ. ௩/௩௩) ஏததர்தஂ ஸிராவிவரணஂ ப்ரவத்தம்| கஶ்சிதயஂ வைத்யோ வேத்யாவேத்யவிபாகஂ ஸிராணாஂ ஜாநீயாதிதி|

Adhikarana kalpanA 7 saptavidhA 1/2 pradhAnakalpanAyA lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௨|௮௦|

௧௨ ஆநுலோம்யஂ நாம,-யேந.....தத்ர ௧-௨ ப்ரதாநகல்பநா த்விதா,-ப்ரதாநஸ்ய கல்பநா ப்ரதாநேந வா கல்பநா ப்ரதாநகல்பநா| ப்ரதாநஸ்ய கல்பநா யதாஸர்பிஃ ஸ்நேஹநம், க்ஷீரஂ ஜீவநம், மது ஸந்தாநகத், இத்யத்ர மத்யே ப்ரகஷ்டகுணத்வாத் ஸர்பிஃக்ஷீரே ஸ்நேஹநஜீவநே கல்ப்யேதே, ந து தைலதோயாதிஷ்வபி ஸ்நேஹநஜீவநத்வஂ நாஸ்தீதி| மாக்ஷிகஂ ச ஸந்தாநே ப்ரதாநத்வாத் ஸந்தாநகதித்யுக்தம், ந து ஸிக்யகமதுயஷ்டிகாதிஷ்வபி ஸந்தாநகத்த்வஂ நாஸ்தீதி| ப்ரதாநேந து கல்பநா யதா-க்ஷீரததிதக்ரமஸ்துநவநீதக்ஷீரகதபுராணகதகிலாடாபீயூஷகூசீகாமோரணாதிவர்கஃ ஸர்வஃ க்ஷீரவர்க இத்யுக்தஃ, க்ஷீரப்ராதாந்யாத்| ப்ரதாநேந கல்பநாவ்யபதேஶ இத்யேகோऽர்தஃ|

Adhikarana 3 guNakalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௩|௮௦|

௩ குணகல்பநா நாம,- யேந தர்மேணோபேதோऽர்தஃ ப்ரயுஜ்யமாநஃ ஸமர்தோ பவதி, தேந தர்மேண யுக்தஸ்ய தஸ்யாஸாவகுணோऽபி குர்வாதிஷ்வபாடாத்குண இதி கல்ப்யதே| யதோக்தம் (ஹ.ஸூ. அ.௧/௨௬)-"பிஷக் த்ரவ்யாண்யுபஸ்தாதா ரோகீ பாதசதுஷ்டயம்| சிகித்ஸிதஸ்ய நிர்திஷ்டஂ ப்ரத்யேகஂ தச்சதுர்குணம்|| இத்யாதி| தக்ஷத்வாதிசதுர்குணநிர்தேஶஃ ஸர்வதா ப்ரஶஂஸாகுண இதி கம்யதே|

Adhikarana 4 leshakalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௪|௮௦|

௪ லேஶகல்பநா நாம,-அநுபதிஷ்டஸ்ய விதேஃ கண்டபாடேந யத்கிஞ்சிஸூத்ராவயவாந்தரமாஶ்ரித்யார்தஃ கல்ப்யதே| யதா-நாத்ர ஶாஸ்த்ரே காலமத்யோரகாலமத்யோர்வா கிஞ்சில்லக்ஷணஂ ப்ரணீதம்| தத்து லேஶதோऽநுமீயதே| கதமிதி, யதா ஹி காலநியதமாயுஃ க்ஷயஂ ப்ராப்தஂ பவதி, ததா ரிஷ்டமுத்பத்யதே, ந விஷமாபரிஹாரேண ம்ரியமாணே நரே| உக்தஂ ஹி (ஹ.ஶா. அ. ௫/௬௦)-"பிஷக்பேஷஜபாநாந்நகுருமித்ரத்விஷஶ்ச யே| வஶகாஃ ஸர்வ ஏவைதே விஜ்ஞேயாஃ ஸமவர்திநஃ||" இதி| அத்ர விகதிவிஜ்ஞாநீயே குருமித்ரத்விஷஶ்சேதி சஶப்தோऽஸ்மாச்ச்லோகாத் பூர்வகாணி யாநி சோத்தராணி தாநி ஸர்வாண்யேவ ஸமுச்சிநோதி| ஸமவர்தீ ஹி காலோ மத்யுரிஷ்டஃ, இதரஸ்த்வஸமவர்தீ| அத ஏவ சாசஷ்டே தந்த்ராந்தரே-"காலமத்யோரேவ ரிஷ்டாநி நாகாலமத்யோஃ|" இதி ஸ்வாபிப்ராயப்ரகாஶநார்தஂ தந்த்ரகாரஃ ஶகடோதாஹரணஂ தத்தவாந்| யதா-ஸம ஏவ வாஹ்யமாநஃ ஸ்வப்ரமாணக்ஷயே பங்கபூர்வரூபாண்யாப்நோதி| ததா நியதாயுஷஃ ஸ்வப்ரமாணக்ஷயே ரிஷ்டஸம்பவஃ| யதா ச-ஸ ஏவாதிபாரக்ராந்தத்வாத்விஷமபதாஶ்ரிதத்வாதகாலேऽபி க்ஷயமாப்நோதி| ததா அநியதாயுஷோ ரிஷ்டோத்பத்திமந்தரேண மத்யுஃ| யதி புநரநியதா யுஷ்டோऽபி ரிஷ்டோத்பத்திபூர்வஂ மரணஂ கல்ப்யேத, ததா வார்ஷிகே ஷாண்மாஸிகே வாऽரிஷ்டே ஸமுத்பந்நே ஶுபஹேதுயோகாந்ந மத்யுஃ ஸ்யாத்| அநியதாயுஷோ ஹி ஸம்யகுபசாராஜ்ஜீவிதாநுவத்திஃ| விஷமஹேத்வபரிஹாராந்மத்யுஃ| அத ஏவாநியதாயுஷமதிகத்ய ரஸாயநாந்யுபதிஷ்டநி| தத்யோகாதயஂ பஹூந்யபி வர்ஷாணி ஜீவேத்| நியதாயுஷஸ்து காலமத்யுவர்ஷஶதாத் பரேண ஜீவிதஂ ந நிர்திஷ்டம்| யதோக்தஂ ஶாரீரே (ஹ.ஶா.அ. ௫/௧௩௨)_'மரணஂ ப்ராணிநாஂ தஷ்டமாயுஃபுண்யோபயக்ஷயாத்| தயோரப்யக்ஷயாத் தஷ்டஂ விஷமாபரிஹாரிணாம்||" இதி| தஸ்மாதவிஶேஷோக்தாவபி நியதாயுஷ ஏவாரிஷ்டோத்பத்திபூர்வஂ மரணமிதி நிஶ்சிதம்| ததா ச "துசர்யாத்யாயஂ வ்யாக்யாக்யாஸ்யாமஃ|" (ஹ.ஸூ. அ.௩) இதி ப்ரதிஜ்ஞாயாஂ ஷடதுவிஶேஷே ப்ரதிபத்திர்பவதி| ந து "துஸ்து த்வாதஶ நிஶாஃ" (ஹ.ஶா. அ.௧/௨௬) அஸ்ய தோரிதி|

Adhikarana 5 vidyAkalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௫|௮௦|

௫ வித்யாகல்பநா நாம,-யதா ஸர்வவித்யாநுகதார்தநிர்தேஶே ஶாஸ்த்ரகாரஸ்ய ஸர்வவித்யாஸ்தாநாநுப்ரவேஶ இஹ ஶாஸ்த்ரே ஹித இதி வசநாத்விநாऽபீஷ்யதே| தத்ர "ஆர்த்ரஸந்தாநதாத்யாகஃ" (ஹ.ஸூ. அ. ௨/௪௫) இத்யாதிநா வாக்யேந புத்திவசநவிஷய அத்யாத்மவித்யாஸங்க்ரஹ இங்க்யதே| "அர்சயேத்தேவகோவிப்ர" (ஹ.ஸூ. அ. ௨/௨௩) இத்யாதிநா தர்மஶாஸ்த்ரோபதேஶஸங்க்ரஹஃ| ததா "ஜகத்விஷண்ணஂ தஂ தஷ்ட்வா தேநாஸௌ விஷஸஂஜ்ஞிதஃ|" (ஹ.உ. அ. ௩௫/௨) இத்யாதிநா பதவ்யுத்பாதநாந்நிருக்தகரணாச்ச ஶப்தவித்யாயா நிரக்தேஶ்சோபஸங்க்ரஹஃ| "ஸாதகேऽஹநி" (ஹ.ஶா. அ. ௧/௭௩) ஸூதிகாஂ கஹஂ ப்ரவேஶயேத்| ததா-"பரணீகத்திகாஶ்லேஷாபூர்வார்த்ராபிதநைர்ரூதே|" இதி ஜ்யோதிஃஶாஸ்த்ரோபரோதஃ| விசித்ரபூஷிதஶாஸ்த்ரஸ்யோத்ப்ரேக்ஷணீயம்|

Adhikarana 6 BkShyakalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௬|௮௦|

௬ பக்ஷ்யகல்பநா நாம,-"ஏதத்ததமதஂ ஸாக்ஷாத்" (ஹ.உ. அ. ௪௦/௭௫) இத்யாதி|

Adhikarana 7 Aj~jAkalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௭|௮௦|

௭ ஆஜ்ஞாகல்பநா நாம,-யஸ்யாநுஷ்டாநே ஹேதுஃ ஸம்யகவந்துஂ ந ஶக்யஃ, கேவலமாப்தவசநஂ ப்ரமாணீகத்யாநுஷ்டீயதே| யதா-"நசிந்த்யாத்தணம், ந புவஂ லிகேத்|" இதி| ந ஹ்யத்ர ஹேதுர்வக்துஂ ஶக்யதே, ஏததநுஷ்டேயமிதி|

Adhikarana saptavidhA kalpanAviMshatyAshrayA (80) · Śloka 80

இயம்௧|௮௦|

இயஂ ஸப்தவிதா கல்பநா விஂஶத்யாஶ்ரயா பவதி| யதா-௧ ஆதிலோபஃ, ௨ மத்யலோபஃ, ௩ அந்தலோபஃ, ௪ உபயபதலோபஃ, ௫ ஆதிமத்யாந்தலோபஃ, ௬ வர்ணோபஜநநம், ௭ ஷிக்லிஷ்டம், ௮ தந்த்ரஶீலம், ௯ தந்த்ரஸஂஜ்ஞா, ௧௦ ப்ராகதம், ௧௧ ஸமாநதந்த்ரப்ரத்யயஃ, ௧௨ பரதந்த்ரப்ரத்யயஃ, ௧௩ ஹேதுஹேதுகதர்மஃ, ௧௪ கார்யகாரணதர்மஃ, ௧௫ ஆத்யந்தவிபர்யயஃ, ௧௬ ஶப்தாந்தரம், ௧௭,ப்ரத்யயஃ ௧௮ உபநயஃ ௧௯ ஸம்பவஃ ௨௦ விபவஃ, [இதி|]

Adhikarana 1 Adilopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨|௮௦|

தத்ர ௧ ஆதிலோபோ [நாம],-யதா (ஹ.ஸூ. ௨|அ.௬/௩௨)-"பஂஹணஃ ப்ரீணநோ வஷ்யஶ்சக்ஷுஷ்யோ வ்ரணஹா ரஸஃ|" இத்யத்ரமாஂஸஶப்தலோபேந| ததா ச (ஹஂஇ. அ. ௧/௧௪)-"தாரணோதீரணநிஶா" இத்யாதௌ தாரணஂ-வேகதாரணம், உதீரணஂ-வேகோதீரணமிதி|

Adhikarana 2 madhyalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨|௮௦|

௨ மத்லோபோ [நாம],- யதா(ஹ.ஸூ. அ. ௫)-"த்ரவத்ரவ்யவிஜாஜாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|" இத்யத்ர த்ரவத்ரவ்யஸ்வரூப விஜ்ஞாநீயோ த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநீய இத்யுக்தஃ, அநந்தரஂ "அந்நஸ்வரூபவிஜ்ஞாநீயஃ" (ஹ.ஸூ. அ.௬) இத்யத்ர ஸ்வரூபஶப்தஶ்ரவணாத்|

Adhikarana 3 antalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩|௮௦|

௩ அந்தலோபோ நாம,-யதா (ஹ.ஶா. அ. ௩/௩௭)-"கபஂ புநஃ| கௌர்யஃ ஸ்நிக்தாஃ ஶிராஃ ஶீதா வஹந்தே" இத்யத்ராஸ்ரஶப்தஸ்ய லோபோ த்ரஷ்டவ்யஃ, பூர்வத்ராஸ்ரஶப்தஸ்ய ப்ரகதத்வாத்| யதோக்தம் (ஹ.ஶா. அ.௩/௩௬)-"தத்ர ஶ்யாவாருணாஃ ஸூக்ஷ்மாஃ பூர்ணரிக்தாஃ க்ஷணாத் ஸிராஃ| ப்ரஸ்பந்திந்யஶ்ச வாதாஸ்ரம்" இதி| ஏவமிஹாபி கபாஸ்ரஂ வஹந்த இத்யநுமேயம், துல்யஜாதீயத்வாத்|

Adhikarana 4 uBayapadalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௪|௮௦|

௪ உபயபதலோபோ [நாம],-யதா (ஹ.ஶா. அ. ௩/௫௭)-"ஆதௌ ஷட்ரஸமப்யந்நஂ மதுரீபூதமீரயேத்|" இதி வசநே 'மத்யே' "விதாஹாதம்லதாஂ ததஃ|| பித்தமாமாஶயாத்குர்யாச்ச்யவமாநஂ ச்யுதஂ புநஃ|" 'அந்தே' அக்நிநா ஶோஷிதஂ பக்வஂ பிண்டிதஂ கடு மாருதம்||" இதி| ஆதிஶப்தஶ்ரவணாத் மத்யாந்தஶப்தாவத்ர லுப்தநிர்திஷ்டௌ த்ரஷ்டவ்யௌ|

Adhikarana 5 AdimadhyAntalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௫|௮௦|

௫ ஆதிமத்யாந்தலோபோ [நாம], யதா(ஹ.ஶா. அ.௩/௫௫)-"அந்நஂ காலேऽப்யவஹதஂ" ஆதௌ "கோஷ்டஂ ப்ராணாநிலாஹதம்|" மத்யே, அந்தே ச "த்ரவைஃ" இத்யாதி|

Adhikarana 6 varNopajanasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௬|௮௦|

௬ வர்ணோபஜநநஂ நாம,- யத்ராநுக்தோ க்ரந்தே வர்ண ஆசார்யேண பஶ்சாத் வ்யாக்யாகால உபஜந்யார்தோऽபிதீயதே| [யதா] (ஹ.ஶா. அ. ௩/௩)-"தத்ர காத்காநி தேஹேऽஸ்மிந் ஶ்ரோத்ரஂ ஶப்தோ விவிக்ததா|" ததா-"வாதாத்ஸ்பர்ஶத்வகுச்ச்வாஸா வஹ்நேர்தக்ரூபபக்தயஃ||" 'பவந்தி' இதி வர்ணத்ரயமுபஜந்ய வ்யாக்யா கரணீயா| "ஆப்யா ஜிஹ்வாரஸகலேதா க்ராணகந்தாஸ்தி பார்திவம்|" இதி த்வயோர்பூதயோர்பவார்தே தத்திதப்ரத்யயஶ்ரவணாத்| வாக்யஶேஷோऽப்யயமேவஂப்ராய ஏவ|

Adhikarana 7 RuShikliShTasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௭|௮௦|

௭ ஷிக்லிஷ்டஂ நாம,-யதஷீ ஷிபுத்ரோ வாऽஸமாஹிதசித்ததயாऽஶக்த்யா வா கிஞ்சித்பதஜாதம(ஜாதஂ)ப்ரஷ்டமுச்சாரிதவாந் ததைவ தல்லோகே ப்ரயுஞ்யதே| யதா-'ரோம லோம' இத்யாதி|

Adhikarana 8 tantrashIlasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௮|௮௦|

௮ தந்த்ரஶீலஂ நாம,-யா தந்த்ரகாராணாஂ ப்ரகதிஃஸ்வபாவ இத்யர்தஃ| யதா-கிஞ்சிச்சஷ்யாநுக்ரஹார்தஂ விஸ்தீர்ணஂ ஸங்க்ஷிபந்தி, யதா (ஹ.ஶா. அ. ௩/௧௬)-"அஸ்த்நாஂ ஶதாநி ஷஷ்டிஶ்ச த்ரீணி தந்தநகைஃ ஸஹ|" இதி ந தாந்யங்குலிஹஸ்தபாதமணிபந்தாதிவிபாகேந விஸ்தாரிதாநி| கிஞ்சித்விஸ்தாரயந்தி, யதா-தத்ரைவாங்கவிபாகே ஸிரா விஸ்தாரிதாஃ (ஹ.ஶா. அ. ௩/௩௩)-"இத்யவேத்யவிபாகார்தஂ ப்ரத்யங்கஂ வர்ணிதாஃ ஸிராஃ|" இதி வசநாதிதி|

Adhikarana 9 tantrasaMj~jAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௯|௮௦|

௯ தந்த்ரஸஂஜ்ஞா நாம,-யத்கஸ்மிஂஶ்சிதர்தே மத்யே வ்யாக்யாயமாநே ஸ்வதந்த்ரஸித்தோதாஹரணஂ தத்ப்ரமாணார்தமுச்யதே| யதா-நவஜ்வரே கஷாயா அபக்வேஷு தோஷேஷு வர்ஜநீயா உக்தாஃ, (ஹ.சி. அ.௧/௩௯)- "ததஃ பக்வேஷு தோஷேஷு லங்கநாத்யைஃ ப்ரஶஸ்யதே| கஷாயோ தோஷஶேஷஸ்ய பாசநஃ ஶமநோऽதவா||" இதி விஶேஷவசநாத்தத்ர ஸ்வரஸாதேஃ பஞ்சவிதஸ்ய கஷாயஸ்ய ப்ரதிஷேதஃ ப்ரஸக்தஃ| ததஃ ஸ்வரந்த்ரஸஂஜ்ஞயா விஶேஷஃ ப்ரதிஷித்யதே (ஹ.சி. அ. ௧/௪௦)-"திக்தஃ பித்தே விஶேஷேண ப்ரயோஜ்யஃ, கடுகஃ கபே|" இத்யாதி| தஸ்மாத் ஸ்வதந்த்ரஸஂஜ்ஞயா திக்தகடுகஷயௌ நிஷித்தௌ பஞ்சவிதயா ஸ்வரஸாதிகல்பநயா|

Adhikarana 10 prAkRutasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௦|௮௦|

௧௦ ப்ராகதஂ நாம,-"ஊஷகஸ்துத்தகஂ ஹிங்கு காஸீஸத்வயஸைந்தவம்|" (ஹ.ஸூ. அ. ௧௫/௨௩) இத்யௌஷதாதிகாராத் ஸைந்தவஂலவணம், ந த்வஶ்வாதிகம்||

Adhikarana 11 samAnatantrapratyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௧|௮௦|

௧௧ ஸமாநதந்த்ரப்ரத்யயோ நாம,-யத்ஸாத்யஸ்ய கஸ்யசிதர்தஸ்ய ஸாதநாயாநுபலப்யமாநே ஸ்வந்த்ராத் ப்ரத்யயே ஸமாநேப்யஸ்தந்த்ரேப்யஃ ப்ரத்யய இதி| உதாஹரணஂ யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௨/௩௧)- "நீசலோமநகஶ்மஶ்ருஃ" இத்யாசாரேஷூக்தம்| இயத்பிரியத்பிர்திநைஃ கேஶநகஶ்மஶ்ருண்யவதார்ய நீசலோமாதிநா பவிதவ்யமிதி நோக்தம்| ததோ வ்யாக்யாகாராஃ க்ஷாரபாணிப்ரபதயஃ ப்ரஸித்த்யா தஶராத்ரேண கேஶாதிணாஂ ஸஂஹரணமிதி நிஶ்சிந்வந்தி| முநிஸ்த்வவாதீத் (ச.ஸூ. அ. ௮/௧௮)-"த்ரிஃ பக்ஷஸ்ய கேஶஶ்மஶ்ருலோமநகாந் ஸஂஹாரயேத்|" இதி|

Adhikarana 12 paratantrapratyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௨|௮௦|

௧௨ பரதந்த்ரப்ரத்யயோ நாம,-யஸ்யார்தஸ்ய ப்ரஸித்திதோ ந ஸ்வகீயமுதாஹரணஂ ஶக்யமபிதாதுஂ நாப்யந்யேப்யோ பிஷக்தந்த்ரேப்யஃ| ததஸ்தஸ்மிந் த்வயே பரதந்த்ராதுதாஹரணஂ கல்ப்யதே| யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௧/௧௯)-"காலார்தகர்மணாஂ யோகோ ஹீநமித்யாதிமாத்ரகஃ| ஸம்யக்யோகஶ்ச விஜ்ஞேயோ ரோகாரோக்யைககாரணம்||" இத்யுக்தம்| யோகஸ்ய ச லக்ஷணஂ நோக்தஂ தந்த்ரே அந்யத்ர வா பிஷக்தந்த்ரே| தத்ர பௌத்ததந்த்ரப்ரத்யயேந நிஶ்சீயதே-"ஸ்வஹேதுப்யஃ ஶீதோஷ்ணாதிலக்ஷணேந காலஸ்யோத்பத்திரேவ யோகஃ|" இதி|

Adhikarana 13 hetu hetukadharmasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௩|௮௦|

௧௩ ஹேதுஹேதுகதர்மௌ நாம,-யோ ஹேதுஹேதுகேந தர்மோ ஜ்ஞாயதே| யதா-பித்தாதிஸாரிணஃ பித்தலாதிஸேவநாத் பித்தமுத்ரிக்தஂ ரக்தாதிஸாராய ந சிராதஸ்ய பவிஷ்யதீத்யநுமீயதே, ஸமர்தஸ்ய ஹேதோஃ ஸ்வகார்யஸ்யாவ்யபிசாராத்|

Adhikarana 14 kAryakAraNadharmasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௪|௮௦|

௧௪ கார்யகாரணதர்மோ நாம,-யத்ர கார்யஸஂஜ்ஞயா காரணஂ நிர்திஶ்யதே காரணஸஂஜ்ஞயா வா கார்யம், தத்ர கார்யஸஂஜ்ஞயா தாவத்காரணஂ நிர்திஶ்யதே| யதா-தோஷா அபி ரோகஶப்தஂ லபந்தே| தத்ர தோஷாஃ காரணம், "ஸர்வேஷாமேவ ரோகாணாஂ நிதாநஂ குபிதா மலாஃ|" (ஹஂஇ. அ.௧/௧௨) இதி வசநாத்| ஸ சேதாநீஂ தோஷோ ரோக இதி வ்யபதிஶ்யமாநஃ காரணே தோஷே கார்யஂ ரோக உபசரிதோ பவதி| ஏவஂ கார்யஂ காரணஸஂஜ்ஞயா நிர்திஶ்யதே|

Adhikarana 15 Adyantaviparyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௫|௮௦|

௧௫ ஆத்யந்தவிபர்யயோ நாம,-யதா-அந்நஸ்வரூபவிஜ்ஞாநஂ ப்ராப்துமுஜ்ஜித்வா பாநமேவ ப்ரதமமுக்தஂ த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநஂ குர்வதா, தோயாதீநாஂ பஞ்சாநாஂ வர்காணாமல்பவக்தவ்யத்வாத்| ஸமுத்ரோபமதயா ஶாஸ்த்ரஸ்யாநுபூர்வஸுகாவகாஹநார்தம், பூர்வஂ ஹ்யல்பஂ ஸுகேநாவகாஹ்யதே பஶ்சாத்ப்ரபூதமிதி ந்யாயாத்|

Adhikarana 16 shabdAnyatvasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௬|௮௦|

௧௬ ஶப்தாந்யத்வஂ நாம, யதர்தஂ பர்யாயஶப்தஂ வர்ணயந்தி ஶாஸ்த்ரகதஃ| யதா (ஹஂஇ. அ. ௧/௧)-"ரோகஃ பாப்மா ஜ்வரோவ்யாதிர்விகாரோ துஃகமாமயஃ| யக்ஷ்மாதங்ககதாபாதாஃ ஶப்தாஃ பர்யாயவாசிநஃ||' இத்யாதி|

Adhikarana 17 pratyayadharmasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௭|௮௦|

௧௭ ப்ரத்யயதர்மோ நாம,-யோ ந ச ஹேதுர்ஹேதுதர்மோபபத்திமாத்ரேண ச கேநசித்தேதுத்வேந வ்யபதிஶ்யதே| யதா-தேவதாநவகந்தர்வாத்யுந்மாதாபஸ்மாராதிவிசித்ரக்ரஹவிகாரா உக்தாஃ| யதோக்தம் (ஹ.உ. அ.௪/௧௩)-"புல்லபத்மோபமமுகஂ ஸௌ-ம்யதஷ்டிமகோபநம்|" யாவத் "அநித்ரமப்ரதஷ்யஂ ச வித்யாத்தேவவஶீகதம்||" இத்யாதி| நசைதே பரமார்ததோ ஹேதவஃ, கிஂ தர்ஹி ? ப்ரஜ்ஞாபராதஃ| ததா சோக்தம் (ஹ.உ. அ. ௪/௩)-"ஹேதுஸ்ததநுஷக்தௌ து ஸத்யஃ பூர்வகதோऽதவா| ப்ரஜ்ஞாபராதஃ ஸுதராம்" இதி|

Adhikarana 18 upanayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௮|௮௦|

௧௮ உபநயோ நாம,-ஸூத்ரஹேதுப்ரஸ்தாவேந யத்ராந்யத்ப்ரகரணமுபநீயதே| யதா-மாத்ராஶிதீயே ஆஹாரமாத்ராலக்ஷணப்ரஸ்தாவே அதிமாத்ரபோஜநநிமித்தாயா விஸூசிகாயாஶ்சிகித்ஸா உபநீதா| மாத்ராயாஂ ஹி விபஜ்யமாநாயாமவஶ்யமூநாதிமாத்ரேऽபி விபஜநீயே ததபேக்ஷயா மாத்ராயாஃ ஸம்யக் ப்ரதிபாதநஸௌகர்யாத் தத்ப்ரஸ்தாவேந ச விஸூசிகாயாஶ்சிகித்ஸா|

Adhikarana 19 samBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௯|௮௦|

௧௯ ஸம்பவோ நாம,-யத்ஸூத்ரஂ ப்ரகரணஂ வா விதீயமாநமர்தஸ்ய வ்யாபகத்வாத் ஸகலேந ஶாஸ்த்ரேண வ்யாக்யாயதே| யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௧/௫)-"காயபாலக்ரஹோர்த்வாங்கஶல்யதஂஷ்ட்ராஜராவஷாந்| அஷ்டாவங்காநி தஸ்யாஹுஶ்சிகித்ஸா யேஷு ஸஂஶ்ரிதா||" இதி| ஏதாந்யஷ்டாவங்காநி ஸகலேந ஶாஸ்த்ரேணோபதிஶ்யந்த இத்யாசார்யஃ ப்ரதிஜாநீதே|

Adhikarana 20 viBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௨௦|௮௦|

௨௦ பங்க்யா....விபவகல்பநாயா ஶ்சாஸ்யாயஂ விஶேஷஃ| அயஂ வ்யாக்யாயா விபவோ பவதி| ஸ து விநைவ வ்யாக்யாயாஃ பட்யமாந ஏவேதி|

Adhikarana tAcCIlyAdIni 17 saptadasha (80) · Śloka 80

ஸப்தா தஶ௧|௮௦|

ஸப்ததஶ தாச்சீல்யாதீ[நீ]த்யுக்தம்| தத்யதா-௧ தாச்சீல்யம், ௨ அவயவஃ, ௩ விகாரஃ, ௪ ஸாமீப்யம், ௫ பூயஸ்த்வம், ௬ ப்ரகாரஃ, ௭ குணிகுணவிபவஃ, ௮ ஸஂஸக்ததா, ௯ தத்தர்மதா, ௧௦ ஸ்தாநம், ௧௧ தாதர்த்யம், ௧௨ ஸாஹசர்யம், ௧௩ கர்ம, ௧௪ குணநிமித்ததா, ௧௫ சேஷ்டாநிமித்ததா, ௧௬ மூலஸஂஜ்ஞா, ௧௭ தாத்ஸ்த்யம், இதி|

Adhikarana 1 tAcCIlyasya lakShaNam (80) · Śloka 80

தத்ர ௧........௧|௮௦|

தத்ர ௧ தாச்சீல்யஂ நாம,-யத்கேநசிதேவ தர்மஸாதஶ்யேந யுக்தோ பாவஸ்தாச்சீல்யமுச்யதே| யதா (ஹஂஇ. அ. ௧௫/௧௫)- "ஸர்வாங்கஸஂஶ்ரயஸ்தோதபேதஸ்புரணபஞ்ஜநம்| ஸ்தம்பநாக்ஷேபணஸ்வாபஸந்த்யாகுஞ்சநகம்பநம்|| குபிதோऽநிலஃ கரோதி|" இத்யந்தே ந சாஙநி ஸ்வபந்தி| கிஂ தர்ஹி ? தேவதத்தஃ ஸ்வபிதி| தத்தர்மஸாதஶ்யாதங்காநி ஸ்வாபஶப்தேநோச்யந்தே| தத்யதா-"புருஷஃ ஸுப்தோ ந கிஞ்சித்வேதயதே| ந சேதயதே| ததாऽங்கமபி யத்கிஞ்சிந்ந வேதயதே நகதோதாதி| தத்ஸுப்தமிவ ஸுபதமித்யுச்யதே|" [இதி|]

Adhikarana 2 avayavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧|௮௦|

௨ அவயவோ நாம,-யத்ரைகதேஶோதாஹரணே க்ரியமாணேऽநுக்தோऽந்யோऽபி தஜ்ஜாதீயகோऽர்தோ லப்யதே| யதா (ஹ.சி. அ.௧/௩)_"லங்கநைஃ க்ஷபிதே தோஷே தீப்தேऽக்நௌ லாகவே ஸதி| ஸ்வாஸ்த்யஂ க்ஷுத்தட்ருசிஃ பக்திர்பலமோஜஶ்ச ஜாயதே||" இத்யநேநைகதேஶோதாஹரணேந லங்கநேந தோஷக்ஷபணேந லாகவே ஸதி ஸ்வாஸ்த்யாத்யுத்பத்திஃ| தத்ப்ரதிபக்ஷேண த்வலங்கநேந தோஷக்ஷபணே ந ஜாதே ஸத்யஸ்வாஸ்த்யாதயோऽநுக்தா அபி லப்யந்தே|

Adhikarana 3 vikArasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩|௮௦|

௩ விகாரோ நாம,-விபரீதக்ரியா| யதா-விகாரஸஂஜ்ஞயா ப்ரகதிரபி லப்யதே| ப்ரகதிஸஂஜ்ஞயா ச விகாரஃ| தத்ர விகாரஸஂஜ்ஞயா ச ப்ரகதிர்யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௬/௧௧௪)-"புஷ்பே பத்ரே பலே நாலே கந்தே ச குருதா க்ரமாத்|" [இதி] ஶாகமதிகத்யோக்தம்| அத்ர ப்ரகதிஃ பாடாஶூகா(ஷா)தீநாஂ பத்ராதீநி| தாநி ஹி பாகேந விக்ரியமாணாநி சாவஸ்தாந்தரஂ ப்ரதிபத்யமாநாநி ஶாகஸஂஜ்ஞாஂ லபந்தே| ததயஂ ஶாஸ்த்ரகாரஸ்தேஷாஂ விகாரஸஂஜ்ஞாஂ, யவாதிமண்டதிஸஂஜ்ஞாயா யவாதிகஂ சோக்தவாந்|

Adhikarana 5 BUyastvasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧|௮௦|

௪ [ஸமீப்யஂ நாம,-] ..................௫ பூயஸ்த்வஂ நாம,-யதேகஸ்மிந் வர்தமாநமாதிக்யேந க்வசில்லப்யதே| யதா தந்த்ரே (ச.ஸூ. அ.௨௬/௪௨)-"அம்லோ பக்தஂ ரோசயதி" இத்யுக்தம், ந ச மதுராதிரபி ந ரோசயதீதி| கஸ்யசிச்சாம்லவித்வேஷிணோऽம்லோ ரஸோ பக்தவித்வேஷமேவ குர்யாத்| தத்ர பூயஸ்த்வமாஶ்ரித்யேதமுக்தம்-'அம்லோ ரோசயதி|' கதாசித் கஸ்யசித்வா நாஸௌ ரோசயேந்ந தாவதா தந்ந ரோசநம்|

Adhikarana 6 prakArasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௬|௮௦|

௬ ப்ரகாரோ நாம,-யோ யஸ்ய ஸமாநதர்மா ஸ தஸ்ய ப்ரகாரஃ| யதா-"கண்டமேரண்டநாலேந ஸ்பஶந் வமேத்|" இத்யுக்தம்| ந ச தத்ப்ரகாராணாஂ ஸுவர்சலாஶதபுஷ்பாதிநாலாநாஂ ந க்ரஹணம்|

Adhikarana 7 guNigaNaviBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௭|௮௦|

௭ குணிகுணவிபவோ நாம,-க்வசித் குணீநி குணஶப்தேநோக்தாநி| யஸ்மாதாஹ (ஹ.ஶா. அ. ௩/௬௦)-"பார்திவாஃ பார்திவாநேவ" இதி| ந ஹி பார்திவா குணாஃ ஸந்தி கேசித், யே பட்யேரந்| குணஶ்ச குணிவத்யதா (ஹ.உ. அ. ௩௯/௨௩)-"மேதாஸ்மதிபலோபேதா பபூவுரமிதாயுஷஃ|" இதி| அத்ராயுர்குணோபேதமமிதத்வம்| நாயுஷஃ பரிமாணகுண ஆயுர்குணேநைவ ஶக்யஃ|

Adhikarana 8 saMsaktatAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௮|௮௦|

௮ ஸஂஸக்ததா நாம,-யதேகஸ்ய பஹுபிஃ ஸம்பந்தஃ| யதாவித்யமாநேஷ்வபி தத்ராந்யேஷு ஸம்பந்தேஷு தஸ்யைவ வ்யபதேஶஃ க்ரியதே| யதா-மதுரஸ்கந்தநிர்தேஶேந மாக்ஷிகாதயோ குணிதாஃ கஷாயாதிரஸோபேதோ அபி மதுரப்ராயத்வாந்மதுரஸஂஸக்ததயா|

Adhikarana 9 taddharmatAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௯|௮௦|

௯ தத்தர்மதா நாம,-யேந ததாபூதஂ ஸத்தத்தர்மதாமாஸாத்ய தர்ஶநாத்தாமேவாக்யாஂ லபதே| யதா (ஹ.உ. அ. ௪௦/௭௬)-"விவர்ஜயேத்பிஷக்பாஶாந் பாஶாந் வைவஸ்வதாநிவ|" இதி| மாரணதர்மோ ஹி வைவஸ்வதபாஶேந ஸமாநோ தஷ்ட இத்யதஸ்தேऽபி ததைவோக்தாஃ|

Adhikarana 10 sthAnasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௦|௮௦|

௧௦ ஸ்தாநஂ நாம,-யத்ர ஸ்தாநிநா ஸ்தாநஂ ஸ்தாநேந வா ஸ்தாநீ வ்யபதிஶ்யதே| தத்ர ஸ்தாநிநா ஸ்தாநஂ யதா-கர்ணநாதஃ ஶ்ரோத்ரரோக இத்யுக்தஃ| ந ச ஶ்ரோத்ரேந்த்ரியஸ்யாஸ்திநாதஃ, கிஂ தர்ஹி ? தததிஷ்டாநஸ்ய கர்ணஸ்ய| தஸ்மாதயஂ ஶ்ரோத்ரேண ஸ்தாநிநா கர்ணமதிஷ்டாநமுக்தவாந்| ஸ்தாநேந ஸ்தாநீ யதா-ஜிஹ்வா ரஸஂ கஹ்ணாதி| தத்ர ந ஜிஹ்வா ரஸஂ கஹ்ணாதி, கிஂ தர்ஹி ? ரஸநா|

Adhikarana 11 tAdarthyasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௧|௮௦|

௧௧ தாதர்த்யஂ நாம,-யத்ப்ரயோஜநார்தஂ ப்ரவர்ததே யோ பாவஸ்தேநைவ வ்யபதிஶ்யதே| யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௧௫/௧)-"மதநமதுகலம்பா" இத்யாதீநி சர்தநாநி,-சர்தநப்ரயோஜநாநீத்யர்தஃ|

Adhikarana 12 sAhacaryasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௨|௮௦|

௧௨ ஸாஹசர்யஂ நாம,-யோ யேந நித்யஂ ஸம்பந்த உபலப்யதே, ஸ தஸ்மாத் ஸம்பந்தாத்தமேவ ஸம்பந்திஶப்தஂ லபதே| ததா-'மத்யமாநாத் தூமஂ தஷ்ட்வா ஜ்வலத்பாஸுரஂ வஹ்நித்ரவ்யமவஶ்யமப்யுத்திதோ வஹ்நிரித்யேவ|

Adhikarana 13 karmaNaH lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௩|௮௦|

௧௩ கர்ம நாம,-யத்ர கர்மகர்மேதி சோபசர்யதே| யதோச்யதே "முநயஃ ப்ரஶமஂ ஜக்முஃ|" ந சாக்ராமஸ்தாநீயஃ கஶ்சித்ப்ரஶமோऽஸ்தி| கிஂ தர்ஹி ? இந்த்ரியாணாஂ விஷயேப்யஃ கேவலஂ ஶக்திநியமஃ ப்ரஶமஃ| அத ச கதிஃ-கர்மவிஷயேப்யஸ்திவந்த்ரியாணாஂ க்ரியாநிவத்திஃ| ததேவ ச கர்மேத்யுக்தம்|

Adhikarana 14 guNanimittasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௪||௮௦||

௧௪ குணநிமித்தஂ நாம,-யத்கஸ்ய விபூதிஃ ப்ரஶஂஸாதிகா க்யாப்யதே| "தர்ம்யஂ யஶஸ்யமாயுஷ்யஂ லோகத்வபராயணம்| அநுமோதாமஹே ப்ரஹ்மசர்யமேகாந்திநிர்மலம்||" (ஹ.உ. அ. ௪௦/௪) இதி ப்ரஹ்மசர்யஸ்ய ப்ரஶஂஸாவிபூதிஃ க்யாப்யதே| வ்ரஹ்மசர்யஸ்ய ஹீமே குணாஃ, நாப்ரஹ்மசர்யஸ்யேதி|

Adhikarana 15 ceShTanimittasya lakShaNam (15) · Śloka 15

||௧௫||

௧௫ சேஷ்டாநிமித்தஂ நாம,-யஸ்மிந்நாமமாத்ரஂ கஸ்யசித் க்ரியயா பவதி பாவஸ்ய| நாத்ர ப்ரஸ்பந்தக்ரியேஷ்டா| யதா-"தீபவதஸ்ய ஜ்ஞாநஂ ஜ்வலதி|" இத்யுச்யதே| ந ச ஜ்ஞாநஸ்ய ப்ரதீபஸ்யேவார்சீஂஷி ஸந்தி ஊர்த்வகாமீநி, தீபவத்வா ஸந்நிகஷ்டாநி த்ரவ்யாந்தராணி தஹந்தி| ரூபஂ வா ஸ்பர்ஶஂ வா தைலாதிகோபாதாநம்| கிந்து ப்ரகாஶக்ரியாமாத்ரஂ பரிகஹ்ய ஜ்வலதீதி ப்ரஶஂஸாகர்மணி க்ரோதபயஶோகலோபஹர்ஷேர்ஷ்யாமோஹாதிபிருபஹதஂ விஜ்ஞாநஂ மலோபஹததர்பணவதப்ரகாஶவத்தி பவேத்|

Adhikarana 16 mUlasaMj~jAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௬|௮௦|

௧௬ மூலஸஂஜ்ஞா நாம,-யா லோகேऽந்யஸ்மிந்நர்தே ப்ரஸித்தா தந்த்ரே சாந்யஸ்மிந் [அர்தே] நிவேஶிதா| யதா (ஹஂஇ. அ. ௧/௨)-"நிதாநஂ பூர்வரூபாணி ரூபாண்யுபஶயஸ்ததா| ஸம்ப்ராப்திஶ்ச" இதி| ரூபஂ ச லோகே நீலபீதலோஹிதாதி ப்ரஸித்தம், ஸ்வஶாஸ்த்ரே ஸஂஜ்ஞயா து ரூபஂ-லிங்கஂ லக்ஷணமிதி|

Adhikarana 17 tAtsthyasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௭|௮௦|

௧௭ தாத்ஸ்த்யஂ நாம,-யதந்யஸ்யைவார்தஸ்ய தத்ஸ்தத்வாதந்யஸ்யைவ கல்ப்யதே| தத்யதா (ஹ. நி. அ.௧௦/௨௩)-"பஸ்திமேஹநயோஃ ஶூலம்" இதி| தத்ர புஂஸஂஸ்தேந காரணேந பஸ்திமேஹநயோரிதி கல்ப்யதே| சைதந்யாபாவே பஸ்திமேஹநயோஃ ஸதோரபி ஶூலாபாவாத் தத்ப்ரதேஶஸ்தி தத்வாத்தயோரித்யுசர்யதே|

Adhikarana tantradoShAH 15 pa~jcadasha (80) · Śloka 80

தத௧|௮௦|

ததா தந்த்ரதோஷைஃ பஞ்சதஶபிரப்ரஸித்தஶப்தாதிபிர்வர்ஜிதம்| [ தத்யதா-]௧ அப்ரஸித்தஶப்தம், ௨ துஃப்ரணீதம், ௩ அஸங்கதார்தம், ௪ அஸுகாரோஹி, ௫ விருத்தம், ௬ அதிவிஸ்ததம், ௭ அதிஸஂக்ஷிப்தம், ௮ அப்ரயோஜநம், ௯ பிந்நக்ரமம், ௧௦ ஸஂதிக்தம், ௧௧ புநருக்தம், ௧௨ நிஃப்ரமாணகம், ௧௩ அஸமாப்தார்தம், ௧௪ அபா(ந)ர்தகம், ௧௫ வ்யாஹதம், [இதி]|

Adhikarana 1 aprasiddhAshabdasya lakShaNam (80) · Śloka 80

தத்ர௧|௮௦|

தத்ர ௧ அப்ரஸித்தஶப்தம் நாம,-யல்லோகே நாதீவ ப்ரஸித்தம்| யதா-"உதக்யாகமநலக்ஷணமஸுகாநாம்|" இதி| யதா வா "ஆதாரஸ்யாஸிபாணிதாரேஷ்வகுஶலயோகதா|" இதி| அஸ்யார்தஃ,-அகுநாம வக்ஷஃ தஸ்ய ஶலமிதி|

Adhikarana 2 duHpraNItasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧|௮௦|

௨ துஃப்ரணீதஂ நாம,- ஸூத்ரபாஷ்யப்ரயோஜநரஹிதம்|

Adhikarana 3 asa~ggatAthaMsya lakShaNam (80) · Śloka 80

௩|௮௦|

௩ அஸங்கதார்தஂ நாம,- யத்ஸூத்ரேணாஸம்பத்தம்|

Adhikarana 4 asukhArohipadasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௪||௮௦||

௪ அஸுகாரோஹி பதஂ நாம,-யத்பதஸந்நிவேஶஸ்ய விஷமதயா துஃகேநோச்சார்யதே, சர்கரீதாதிப்ராயம்| யதா-"தாதர்யரிப்ரதம்|" இதி|

Adhikarana 5 viruddhasya lakShaNam (5) · Śloka 5

௫||௫||

௫ விருத்தஂ நாம,-யத் தஷ்டாந்தஸித்தாந்தஸமயைர்விருத்தம்| யதா கஶ்சித்வதேந்நித்யஃ புருஷோऽகதகத்வாதிதி ஹேதுஃ, கட இதி தஷ்டாந்தவிருத்தம்| ததா-மதுராம்லலவணாஃ கபஂ ஶமயந்தி, கடுதிக்தகஷாயா வாதஂ ஜயந்தி, இதி வைத்யகஸித்தாந்தவிருத்த மேதத்| ஸமயவிருத்தஂ நாம,-யதா-யஃ ஸமயஃ பூர்வாசார்யைஸ்தத்த்வதர்ஶிபிஃ கதஸ்தஂ வ்யுத்க்ரம்யாகச்சதி| யதா-"ந லோஷ்டஂ விமத்கீயாத், ந தணஂ சிந்த்யாத்," இதி| ஏதத் தத்த்வதர்ஶிபிருக்தத்வால்லோஷ்டமர்தநாதி ந க்ரியதே| ந து ஹேதுரத்ராஸ்தி|

Adhikarana 6 ativistRutasya lakShaNam (6-80) · Śloka

௬ அதிவிஸ்ததஂ நாம,-யதா-மதுராதிஸ்கந்தஂ ப்ருவந் யாவந்தி மதுராணி ஜகதி ஸந்தி மதுரப்ராயாணி மதுரப்ரபவாணி தாந்யஶேஷாணி யத்யபிததாதி, ததாऽதிவிஸ்ததத்வஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana 7 atisaMkShitpasya lakShaNam · Śloka

௭ அதிஸஂக்ஷிப்தஂ நாம,-யதா-யோகஶதகப்ராயம்| யதா வா-ஹேதுலிங்கௌஷதோத்தேஶ ஏவ க்ரியதே, ந து ததவபோதகவாக்யாநாமிதி ஶேஷஃ|

Adhikarana 8 aprayojanasya lakShaNam (8-80) · Śloka

௮ அப்ரயோஜநஂ நாம,-யதா (ஹ.ஸூ. அ. ௨/௪௮)-"இத்யாசாரஃ ஸமாஸேந" இத்யேதாவத்யதி வதேத், ந து ப்ரூயாத் "யஂ ப்ராப்நோதி ஸமாசரந்| ஆயுராரோக்யமைஶ்வர்யம்" இத்யாதி, ததா ந கஶ்சிதநுதிஷ்டேதிதி|

Adhikarana 9 Binnakramasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௯|௮௦|

௯ பிந்நக்ரமஂ நாம,-பூர்வஂ யேநாநுக்ரமேணோக்தஂ ந தேநைவ நிர்திஶ்யதே ப்ரயோஜநாந்தராஸம்பவேऽபி| யதா-வாதபித்தகபாநுத்திஶ்ய "தத்ர ரூக்ஷோ லகுஃ (ஹ.ஸூ. அ.௧/௧௧) இத்யாதௌ வாதகுணநிர்தேஶமகத்வைவ பித்தஸ்ய விததீத| ஏவஂ க்ரமோ பிந்நோ பவேத்

Adhikarana 10 saMdigdhasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௦|௮௦|

௧௦ ஸஂதிக்தஂ நாம,-யதா-'கிமகாலமத்யுரஸ்தி உதநாஸ்தி ?" இத்யுபயத்ர ஹேத்வாபாஸபரிக்ரஹாத் ஸஂஶயஃ|

Adhikarana 11 punaruktasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௧|௮௦|

௧௧ புநருக்தஂ நாம,-யோऽர்த உக்தோऽபி புநருச்யதே|

Adhikarana 12 niHpramANasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௨|௮௦|

௧௨ நிஃப்ரமாணஂ நாம,-யதா (ஹ.சி. அ. ௧/௪௬)-"பாக்யஂ ஶீதகஷாயஂ வா முஸ்தாபர்படகம்" இதி| .........

Adhikarana 13 asamAptArthasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௩|௮௦|

௧௩ [அஸமாப்தார்தஂ நாம,-]............அத்ர தாவதுச்யதே| பரதோऽபி சேதித்யேதத்ததஃ ஸமாப்தார்தத்வாந்ந ஜ்ஞாயதே கிமநேந கார்யமிதி|

Adhikarana 14 anarthakasya lakShaNam (1) · Śloka 80

௧|௮௦|

௧௪ அநர்தகஂ நாம,-யதந்யார்தேநாபி பதேநாபகதாபிதேயம்||௧|

Adhikarana 15 vyAhatasya lakShaNam (80) · Śloka 80

௧௫||௮௦||

௧௫ வ்யாஹதஂ நாம,-யதா-பூர்வயா வாக்யயுக்த்யாऽபரா வ்யாஹந்யதே, அபரயா பூர்வா வா| யதா-"அநாஸ்தாப்யா மேஹிநஃ" (ஹ.ஸூ. அ. ௧௯/௪) இத்யுக்த்வா புநராஸ்தாபநமநுஜஜ்ஞே| முஸ்தாதேர்நிர்யூஹே பபாட (ஹ.க. அ. ௪/௪௦)-"வாதாஸக்ஶோபமேஹார்ஶோகுல்மவிண்மூத்ரஸங்க்ரஹம்|" இத்யாதி| ததத்ர விதிப்ரதிஷேதயோஃ பரஸ்பரவிரோதாத்வ்யாஹதத்வம்| அத்ர ஸமாதாநார்தஂ விபுலமதய ஏவமபிததுஃ,-ப்ரமேஹிணமாஸ்தாப்யநிஷேதாத்பஸ்திகல்பே புநரநுஜ்ஞாநாத் தந்த்ரகதோऽபிப்ராயவிஶேஷ ஈதகநுமீயதே,-மேஹிநோ வாதஸ்ய ப்ரபலத்வேந பஸ்திமந்தரேண நாந்யஸ்ததாவித உபக்ரமோऽதி, தஸ்மாத்தஸ்யாவஸ்தாதுரவஶாத்யோஜ்யோ பஸ்திஃ| யதாऽऽர்தமேஹிநோ தஶ்யதே பவநஸ்யால்பத்வே(த்வஂ), ததோபக்ரமாந்தரேணைவ சிகித்ஸிதுஂ ஶக்ய இதி, ததா பஸ்திர்ந யோஜ்ய இதி ப்ரதிபாதயிதுமேவஂவிதோ விந்யாஸஃ கதஃ| இதி-பூர்வோக்தைஃ, தந்த்ரகுணைஃ-தந்த்ரயுக்த்யாக்யைர்யுக்தம், தந்த்ரதோஷைஃ-அப்ரஸித்தஶப்தாதிபிர்வர்ஜிதம், அல்பஸமுத்யமாநாஂ-ஸ்தோகவ்யாயாமாநாஂ, ப்ரீத்யர்தஂ பதகேவேதஂ தந்த்ரமுக்தம்| கிம்பூதம் ? சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரம்,-ஶதஸஹஸ்ரஂ ப்ரஹ்மப்ரோக்தமக்நிவேஶாதிப்ரணிதஂ வா, வ்யாப்ய பரிதஃ-ஸமந்தாத், ஸ்திதம்| ந சைதத் ஸ்வமநீஷாநிரூபிதமித்யாஹ-விபுலேத்யாதி| விபுலஂ-விஸ்தீர்ணஂ ஸமஸ்தவஸ்துவிஷயஂ, அமலஂ நிர்மலமவிபர்யஸ்தஂ, விஜாநஂ யேஷாஂ மஹாமுநீநாஂ-ஆத்ரேயாதீநாஂ, த ஏவம்| தே ச தே விபுலாமலவிஜ்ஞாநமஹாமுநயஶ்ச| தேஷாஂ மதஂ அபிப்ராயஃ, ததநு கச்சதி-அநுவர்ததே, யத்தத் விபுலாமலவிஜ்ஞாநமஹாமுநிமதாநுகம்| நநு, ஸங்க்ரஹேணைவ மஹாமுநிதஂ ஸங்கஹீதம்| தத்கிமநேந ? இத்யாஹ-மஹாஸாகர இவ கம்பீரோ யஃ ஸங்க்ரஹாக்யஸ்தஸ்யோபலக்ஷணஂ-உபாய[ந]பூதமேதத்| தஸ்மாத் பதகேதத் தந்த்ரமுதிதம்| அஷ்டாவங்காநி யஸ்ய ததேவம், அஷ்டாங்கஂ ச தத்வைத்யகஂ ச, ததேவ மஹோததிரஷ்டாங்கவைத்யகமஹோததிஃ, தஸ்ய மந்தநமிவ மந்தநஂ-பாடஶ்ரவணசிந்தநாதிபிர்விக்ஷோபணாத், தேந கரணபூதேந| யோऽஷ்டாங்கஸங்க்ரஹ ஏவ மஹாநமதராஶிராப்தஃ| தஸ்மாத்-அஷ்டாங்கஸங்க்ரஹமஹாமதராஶேஃ ஸகாஶாத், பதகேதத்தந்த்ரமுதிதம்| கீதஶம் ? அநல்பஂ பலஂ-ஆயுராரோக்யைஶ்வர்யஸுகாதிகஂ யஸ்ய ததேவஂ, மஹாபலமித்யர்தஃ| ததயஂ பாவஃ,-தந்த்ரஸ்யாஸ்யால்பத்வாத் பாடாதிஷு ஸ்வல்ப ஏவாயாஸோ பவதி மஹச்ச பலஂ யதஃ ஸ்யாத், ததோऽயமாதரணீய இத்யர்தஃ| வஸந்ததிலகஂ வத்தம்|

Adhikarana idaM tantraM mantravatsaM prayoktavyam (81) · Śloka 81

இதமாகமஸித்தத்வாத்ப்ரத்யக்ஷபலதர்ஶநாத்| மந்த்ரவத்ஸஂப்ரயோக்தவ்யஂ ந மீமாஂஸ்யஂ கதஞ்சந||௮௧||

ஸஂ-இதஂ-அநந்தராபிஹிதஂ தந்த்ரஂ, மந்த்ரவதாசரிதஂ ஸஂப்ரயோக்தவ்யம்| ந கதஞ்சிதபி மீமாஂஸ்யம்,-கிமிதஂ ஸ்யாத்வா நவேதி ஸஂஶயோ ந கார்ய இத்யர்தஃ| கஸ்மாத் ? ஸுவிஶுத்தஜ்ஞாநேப்யோ மஹாமுநிப்ய ஆகமேந ஶுத்தத்வாத், ததா ப்ரத்யக்ஷபலஸ்ய-ஜ்வரசிகித்ஸாதிகஸ்ய, தர்ஶநாத்|

Adhikarana kathattantrasya pAThAvabodhAnuShThAne Palam (82) · Śloka 82

தீர்கஜீவிதமாரோக்யஂ தர்மமர்தஂ ஸுகஂ யஶஃ| பாடாவபோதாநுஷ்டாநைரதிகச்சத்யதோ த்ருவம்||௮௨||

ஸஂ-அதஃ-அஷ்டாங்கஹதயாக்யாத்தந்த்ராத், பாடாவபோதாநுஷ்டாநைஃ-ரோகசிகித்ஸாலக்ஷணேந, த்ருவஂ-அவஶ்யஂ, தீர்கஜீவிதாதீந் ப்ராப்நோதி| ந ச தாநேவ ப்ராப்நோதி| கிஂ தர்ஹி ? பரமபீத்யாஹ-

Adhikarana etattantrapaThanasya Palam (83) · Śloka 83

ஏதத்படந் ஸங்க்ரஹபோதஶக்தஃ ஸ்வப்யஸ்தகர்மா பிஷகப்ரகம்ப்யஃ| ஆகம்பயத்யந்யவிஶாலதந்த்ர- கதாபியோகாந் யதி தந்ந சித்ரம்||௮௩||

ஸஂ-ஏதத்-அநந்தரோக்தமஷ்டாங்கஹதயாக்யஂ தந்த்ரஂ, அதீயாநஃ(படந்)-கண்டே ததத், ஸங்க்ரஹபோதஶக்தஃ-ஏதத்க்ரந்தார்தவிஶேஷ-ஶேஷவஸ்த்வவபோதார்தம்| தஸ்மாத் ஸ்வப்யஸ்தகர்மா அத ஏவ பாடாவபோதஃ| ஸ்வப்யஸ்தகர்மா-தஸ்ய குணஶதயோகாதஷ்டாங்கஹதயஸ்ய வ்யாக்யாநாமந்யேஷாஂ பேஷஜகர்மஜேந ஸத்ஸ்வப்யஸ்தகர்மணா சிகித்ஸகஃ, அக்ஷோப்யஃ ஸந், அந்யேஷு-சரகாதிஷு, விஶாலதந்த்ரேஷு விஹிதாபியோகாந் வைத்யாந் யதி கம்பயதி-க்ஷோபயதி, தந்நாஶ்சர்யம்| உபஜாதிர்வதம்| யதா சாகம்பயந்தேऽபரே பிஷஜஸ்ததா தர்ஶயந்நாஹ-

Adhikarana carakAdyekaikaragranthAByAse na samyakj~jAnam (84) · Śloka 84

யதி சரகமதீதே தத் த்ருவஂ ஸுஶ்ருதாதி- ப்ரணிகதிதகதாநாஂ நாமமாத்ரேऽபி பாஹ்யஃ| அத சரகவிஹீநஃ ப்ரக்ரியாயாமகிந்நஃ கிமிவ கலு கரோது வ்யாதிதாநாஂ வராகஃ||௮௪||

ஸஂ-யதி கேவலஂ சரகஂ படதி ததஸ்தஸ்மாத் ஸுஶ்ருதாதிப்ரணிகதிதாநாஂ-வர்த்மஸந்திஸிதாதிஜாநாஂ ரோகாணாஂ, த்ருவஂ ஸஂஜ்ஞாமாத்ராவபோதேऽபி பாஹ்யஃ| கிந்து ஹேதுலக்ஷணோபக்ரமேணாநபிஜ்ஞ இத்யபிஶப்தார்தஃ| அத சரகவிஹீநஃ கேவலஂ ஸுஶ்ருதபாடஸாத்யப்ரக்ரியாயாஂ தோஷதூஷ்யகாலபலஶரீரஸத்த்வஸாத்ம்யாதிலக்ஷணாயாஂ, அகிந்நஃ ஸந் வ்யாதிதாநாஂ-காஸஶ்வாஸாத்யபிபூதாநாஂ, கிமிவ வராகஃ-அல்பதீஃ, விததாது ? ந கிஞ்சித்விததாதுஂ ஶக்த இத்யர்தஃ| இஹ து சரகோக்தப்ரக்ரியாயாஃ ப்ரதிபாதநாத் ஸுஶ்ருதோக்தாமயாபிதாநாச்ச ததத்யேதா ரோகசிகித்ஸாயாஂ ப்ரவர்தமாநோ ரோகஶாந்தி த்ருவஂ விததாத்யேவ| மாலிநீவத்தம்|

Adhikarana yadyaBiniveshastArhi AdyaM vaidyakaM paThatu (85) · Śloka 85

அதைவ மந்யஸே யத்யபி தத்ர தந்த்ரமேதத்குணம், ததாऽப்யார்ஷதந்த்ராத்யயநே ஸமாதாநாதிஶய இதி| தத இதமாஹ அபிநிவேஶவஶாதபியுஜ்யதே ஸுபணிதேऽபி ந யோ தடமூடகஃ| படது யத்நபரஃ புருஷாயுஷஂ ஸ கலு வைத்யகமாத்யமநிர்விதஃ||௮௫||

ஸஂ-அபிநிவேஶோ-வஸ்துபக்ஷபாதஃ, தஸ்ய வஶஃ-ஸாமர்த்யஂ, தஸ்மாத்| அந்யத்ர குணதோஷாவபியோக்தா ஶோபநோக்தேऽபி தந்த்ரே யோநாபியுஜ்யதே-ஷிப்ரணீதே ப்ரீதிஂ கரோதி, ஸ நர ஆதௌ பவமாத்யஂ,-ப்ரதமப்ரணீதஂ ப்ரஹ்மோக்தஂ ஶதஸாஹஸ்ரஂ, வைத்யகஂ யத்நபரஸ்ததா அநிர்வேதஃ ஸந் புருஷாயுஷஂ-வர்ஷஶதஂ, படது| கிலாஸ்மிந் காலே ஹீயமாநபுத்திமேதாஜீவிதஸ்ய புருஷஸ்ய ஶ்ரவணசிந்தநாவபோதாநுஷ்டாநாநி ஸுதூரோத்ஸாரிதாந்யேவேத்யர்தஃ| புருஷாயுஷமித்யசதுராதிஸூத்ரே நிபாதிதம்| [ த்ருதவிலம்பிதஂ வத்தம்| ]

Adhikarana aBidhAtRuvashAd kiM dravyashaktirvishiShyate? (86) · Śloka 86

அதைவஂ மந்யஸே வக்தத்வவிஶேஷாதவஶ்யமேவார்தாதிஶயோ பவதி| தஸ்மாதாத்யேஷு ஸுகதேஷ்வேவாபியோகோ யுக்தோ, ந த்விதாநீந்தநகவிகதேஷ்விதி, ததேதந்ந வாச்யம்| குதஃ ? இத்யாஹ வாதே பித்தே ஶ்லேஷ்மஶாந்தௌ ச பத்யஂ தைலஂ ஸர்பிர்மாக்ஷிகஂ ச க்ரமேண| ஏதத் ப்ரஹ்மா பாஷதாஂ ப்ரஹஜோ வா கா நிர்மந்த்ரே வக்தபேதோக்திஶக்திஃ||௮௬||

ஸஂ-வாதே தைலஂ பத்யஂ, பித்தே கதஂ பத்யஂ, ஶ்லேஷ்மாக்ஷிகஂ பத்யஂ, யதாக்ரமம்| இத்யேவஂ பகவாந் ப்ரஹ்மா பாஷதாம், ப்ரஹ்மஜோ வா-ஸநத்குமாராதிஃ, பாணது| நிர்மந்த்ரே-அஶப்தஸ்வபாவே தைலாதிகே ஸ்வாகரத உத்பந்நே, வாதாதிஶமநஶக்தேர்வக்தவிஶேஷோக்த்யா ஶக்திர்ந காசிதித்யர்தஃ| ஶாலிநீவத்தம்|

Adhikarana ato mAdhyasthyamavalambyatAm (87) · Śloka 87

ததேவோபஸஂஹரந் ஸ்பஷ்டயதி அபிதாதவஶாத் கிஂ வா த்ரவ்யஶக்திர்விஶிஷ்யதே| அதோ மத்ஸரமுத்ஸஜ்ய மாத்யஸ்த்யமவலம்ப்யதாம்||௮௭||

ஸ௦-வக்தவஶாத் கிஂ தைலாதேர்த்ரவ்யஸ்ய ஶக்திர்விஶிஷ்யதே ? அபி து ந கஶ்சிதேவ விஶேஷ உத்பத்யதே| யதஃ ஸ்வபாவஹேதுப்ய ஏவ ஏதச்சக்தியுக்தாஶ்சோத்பந்நாஃ| அதோ-விதாதஶாத் த்ரவ்யஶக்திவிஶேஷலக்ஷணாத்தேதோஃ, மத்ஸரமுத்ஸஜ்ய-வித்வேஷஂ விஹாய, மாத்யஸ்த்யமாஶ்ரீயதாம்| மத்யஸ்தோ ஹி புருஷஃ காலபுத்த்யாத்யநுரூபமிதமேவ ஶாஸ்த்ரமுபகாரகஂ மம, ந த்வதோऽபரஂ ஶாஸ்த்ரமுபகாரகஂ புத்த்யா பராமர்ஶ்யாத்யேஷ்யதே, ந த்வஜ்ஞாநாபிநிவேஶாக்ரஹமேதீத்யர்தஃ|

Adhikarana RuShipraNIte prItiScet BeDAdyAH kiMna paThacante? tasmAtsuBAShitaM grAhrAm (88) · Śloka 88

நநு, கிமஸ்மாகமுபகாரகத்வாதித்வாரேண ஷிப்ரணீதமேவ தந்த்ரமநுராகவஶாதத்யேஷ்யம் ? இத்யாஶங்க்யாஹ ஷிப்ரணீதே ப்ரீதிஶ்சேந்முக்த்வா சரகஸுஶ்ருதௌ| பேடாத்யாஃ கிஂ ந பட்யந்தே தஸ்மாத்க்ராஹ்யஂ ஸுபாஷிதம்||௮௮||

ஸ௦-யதி ஷிப்ரணீதே ப்ரீதிஸ்ததஶ்சரகஸுஶ்ருதாக்யௌ ஹித்வா பேடஜாதூகர்ண்யாதிமுநிப்ரணீதாநி ஶாஸ்த்ராணி கிமிதி ந பட்யந்தே ஸர்வேணைவ வைத்யவந்தேந| அபி து ஸுபாஷிதப்ரியதயா சரகஸுஶ்ருதௌ பாஹுல்யேந யதா பட்யேதே, ந ததா பேடாதயஃ| தஸ்மாத்ஸ்திதமேதத் ஸுபாஷிதஂ க்ராஹ்யம், ந து முநிப்ரணீதமேவ தந்த்ரம்| அதஶ்சரகஸுஶ்ருதவதநார்ஷமபீதஂ குணவத்த்வாந்மதிமத்பிர்க்ராஹ்யமேவ|

Adhikarana sarvAyurvedasArabhUtametat hRudayaM kRutvA yacchubhaM prAptaM tena jagataH shubhamastu (89-40) · Śloka 40

ஹதய ஹதயமேதத்ஸர்வாயுர்வேதவாங்மயபயோதேஃ| கத்வா யச்சுபமாப்தஂ ஶுபமஸ்து பரஂ ததோ ஜகதஃ||௮௯|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிர- சிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தர- ஸ்தாநே வாஜீகரணவிதிர்நாம சத்வா- ரிஂஶோऽத்யாயஃ||௪௦||

ஸஂ-ஏதத்-ஹதயாக்யஂ தந்த்ரஂ, ஹதயமிவ| கஸ்ய ? ஸர்வாயுர்வேதவாங்மயபயோதேஃ| யதா ஹதயஂ ஶரீரஸ்யைகதேஶமபி தஶபிர்மூலஸிராபிஃ ஸகலஂ காயஂ வ்யாப்நோதி, ததேதமபி ஷட்பிஃ ஸ்தாநைஃ ஸகலமஷ்டாங்காயுர்வேதவாங்மயஂ வ்யாப்ய ஸ்திதமிதி ஸாதர்ம்யாத்| ததேவமீதஶஂ ஹதயஂ கத்வா-விதாய, யத்கல்யாணஂ பரஂ-ஶ்ரேஷ்டஂ, ப்ராப்தஂ [ ததஃ- ] தஸ்மாச்சுபாத், ஜகதஃ-புவநஸ்ய, மங்கலஂ பவத்விதி| ஆர்யா| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே வாஜீகரண- விதிர்நாம சத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௪௦|| இதி வாஜீகரணமஷ்டமமங்கஂ ஸமாப்தஂ|