9. vartmarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana vartmarogapratiShedhAdhyAyaH||9|| (2-3) · Śloka 3

વર્ત્મરોગવિજ્ઞાનાદનન્તરં વર્ત્મરોગપ્રતિષેધ આરભ્યત ઇત્યાહ અથાતો વર્ત્મરોગપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે||૨|| )||૩||

Adhikarana kRucchronmIle purANAjyamkRucchronmIle nasyadhUmAdi (1) · Śloka 1

કૃચ્છ્રોન્મીલે પુરાણાજ્યં દ્રાક્ષાકલ્કામ્બુસાધિતમ્| સસિરં યોજયેત્સ્નિગ્ધં નસ્યધૂમાઞ્જનાદિ ચ||૧||

સ૦-કૃચ્છ્રોન્મીલે વર્ત્મરોગે પુરાણં ઘૃતં દ્રાક્ષાકલ્કામ્બુપક્વં સમશર્કરં યોજયેત્| સ્નિગ્ધં ચ નસ્યાદિકમ્|

Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhanAdi (2) · Śloka 2

કુમ્ભીકાવર્ત્મોપક્રમમાહ કુમ્ભીકાવર્ત્મ લિખિતં સૈન્ધવપ્રતિસારિતમ્| યષ્ટીધાત્રીપટોલીનાં ક્વાથેન પરિષેચયેત્||૨||

સ૦-કુમ્ભીકાવર્ત્મ લિખિતં વૃદ્ધિપત્રાદિના સૈન્ધવલવણેન પ્રતિસારિતં સત્ મધુયષ્ટિકાદિક્વાથેન પરિષેચયેત્|

Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhanavidhiH (3-9) · Śloka 9

કથં વર્ત્મ લેખનીયમ્ ? ઇત્યાહ નિવાતેઽધિષ્ઠિતસ્યાપ્તૈઃ શુદ્ધસ્યોત્તાનશાયિનઃ| બહિઃ કોષ્ણામ્બુતપ્તેન સ્વેદિતં વર્ત્મ વાસસા||૩|| નિર્ભુજ્ય વસ્ત્રાન્તરિતં વામાઙ્ગુષ્ઠાઙ્ગુલીધૃતમ્| ન સ્રંસતે ચલતિ વા વર્ત્મૈવં સર્વતસ્તતઃ||૪|| મણ્ડલાગ્રેણ તત્તિર્યક્ કૃત્વા શસ્ત્રપદાઙ્કિતમ્| લિખેત્તેનૈવ પત્રૈર્વા શાકશોફાલિકાદિજૈઃ||૫|| ફેનેન તોયરાશેર્વા પિચુના પ્રમૃજન્નસૃક્| સ્થિતે રક્તે સુલિખિતં સક્ષૌદ્રૈઃ પ્રતિસારયેત્||૬|| યથાસ્વમુક્તૈરનુ ચ પ્રક્ષાલ્યોષ્ણેન વારિણા| ઘૃતેન સિક્તમભ્યક્તં બધ્નીયાન્મધુસર્પિષા||૭|| ઊર્ધ્વાધઃ કર્ણયોર્દત્ત્વા પિણ્ડીં ચ યવસક્તુભિઃ| દ્વિતીયેઽહનિ મુક્તસ્ય પરિષેકં યથાયથમ્||૮|| કુર્યાચ્ચતુર્થે નસ્યાદીન્ મુઞ્ચેદેવાહ્નિ પઞ્ચમે| |૯|

સ૦-નિવાતે સ્થાને આપ્તૈરધિષ્ઠિતસ્ય-કૃતાશ્રયસ્ય, તથા શુદ્ધસ્ય-વમનવિરેચનાદિના, ઉત્તાનં નિત્યં શેતે તસ્ય વર્ત્મ વાસસા કોષ્ણામ્બુના તપ્તેન સ્વેદિતં સન્નિર્ભુજ્ય-કુટિલીકૃત્ય, વસ્ત્રાન્તરિતં વામાઙ્ગુષ્ઠાઙ્ગુલીભ્યાં ધૃતમેવં ન સ્રંસતે| ન વા ચલતિ સર્વતઃ| અનન્તરં તદ્વર્ત્મ તિર્યઙ્ મણ્ડલાગ્રેણ શસ્ત્રપદાઙ્કિતં કૃત્વા તેનૈવ શસ્ત્રેણ શાકાદિપત્રૈર્વા સમુદ્રફેનેન વા લિખેત્| કિં કુર્વન્ ? પિચુના-કર્પટાદિયોજિતેન, રક્તં પ્રમૃજન્| રક્તે સ્થિતે-અવહતિ, સુલિખિતં તદ્વર્ત્મ જ્ઞાત્વા સક્ષૌદ્રૈર્યથાસ્વં કથિતૈઃ સૈન્ધવાદિભિઃ પ્રતિસારયેત્| પશ્ચાચ્ચોષ્ણેન વારિણા પ્રક્ષાલ્ય સર્પિષા સિક્તમનન્તરમભ્યક્તં મધુસર્પિષા ઊર્ધ્વાધઃ કર્ણયોર્યવસક્તુભિઃ પિણ્ડીં ચ દત્ત્વાઽવબધ્નીયાત્| દ્વિતીયે દિવસે મુક્તસ્ય વર્ત્મનો યથાસ્વં પરિષેકં કુર્યાત્| ચતુર્થે દિવસે નસ્યાદીન્ કુર્યાત્| પઞ્ચમે દિવસે મુઞ્ચેદેવ-નાન્યત્કિઞ્ચિત્કુર્યાત્|

Adhikarana kumbhIkAvartmani sulikhitasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10

| સમં નખનિભં શોફકણ્ડૂઘાર્ષાદ્યપીડિતમ્||૯|| વિદ્યાત્સુલિખિતં વર્ત્મ લિખેદ્ ભૂયો વિપર્યયે| |૧૦|

સ૦-સમં નખસદૃશં શોફાદ્યપીડિતં સુલિખિતં વર્ત્મ જાનીયાત્| વિપર્યયે-અસ્માલ્લક્ષણાદ્વૈપરીત્યે સતિ, તદ્વર્ત્મ પુનર્લિખેત્|

Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| રુક્પક્ષ્મવર્ત્મસદનસ્રંસનાન્યતિલેખનાત્||૧૦|| સ્નેહસ્વેદાદિકસ્તસ્મિન્નિષ્ટો વાતહરઃ ક્રમઃ| |૧૧|

સ૦-અતિલેખનાદ્રુજાદીનિ સ્યુઃ| તસ્મિન્-અતિલેખને, સ્નેહસ્વેદાદિકો વાતઘ્નો વિધિઃ કાર્યઃ|

Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya cikitsA (11-13) · Śloka 13

| અભ્યજ્ય નવનીતેન શ્વેતરોધ્રં પ્રલેપયેત્||૧૧|| એરણ્ડમૂલકલ્કેન પુટપાકે પચેત્તતઃ| સ્વિન્નં પ્રક્ષાલિતં શુષ્કં ચૂર્ણિતં પોટલીકૃતમ્||૧૨|| સ્ત્રિયાઃ ક્ષીરે છગલ્યા વા મૃદિતં નેત્રસેચનમ્| |૧૩|

સ૦-શ્વેતરોધ્રં નવનીતેનાભ્યજ્ય એરણ્ડમૂલકલ્કેન પ્રલેપયેત્| અનન્તરં પુટપાકે પચેત્| સ્વિન્નં પ્રક્ષાલિતં શુષ્કં ચૂર્ણિતં પોટલીકૃતં સત્ યુવતીક્ષીરેણ છગલ્યા વા ક્ષીરેણ મર્દિતં નેત્રે સેચનં હિતમ્|

Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya pralepo netrasecanAdi ca (13-14) · Śloka 14

| શાલિતન્દુલકલ્કેન લિપ્તં તદ્વત્ પરિષ્કૃતમ્||૧૩|| કુર્યાન્નેત્રેઽતિલિખિતે મૃદિતં દધિમસ્તુના| કેવલેનાપિ વા સેકં મસ્તુના જાઙ્ગલાશિનઃ||૧૪||

સ૦-અતિલિખિતે વર્ત્મનિ નવનીતેનાક્તં શ્વેતરોધ્રં શાલિતન્દુલકલ્કેન લિપ્તં બદ્ધં પરિષ્કૃતં-પૂર્વવત્પરિકલ્પિતં પુટપાકીકૃતં સ્વિન્નં પ્રક્ષાલિતં શુષ્કં ચૂર્ણિતં પોટલીકૃતં ચેત્યર્થઃ, તત્ દધિમસ્તુના મૃદિતં સેકં કુર્યાત્| દધિગ્રહણં તક્રમસ્ત્વાદિનિવૃત્ત્યૈ| અથવા કેવલેન-કલ્કરોધ્રરહિતેન, મસ્તુના જાઙ્ગલમાંસાશિનો નરસ્ય સેકં કુર્યાત્| અપિઃ સ્વેદનાદિસમુદાયવિકલ્પાર્થઃ|

Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya piTikAbhedanaM pIDanaM ca (15) · Śloka 15

પિટિકા વ્રીહિવક્રેણ ભિત્ત્વા તુ કઠિનોન્નતાઃ| નિષ્પીડયેદનુ વિધિઃ પરિશેષસ્તુ પૂર્વવત્||૧૫||

સ૦-કઠિનોન્નતાઃ પિટિકાઃ વ્રીહિવક્રેણ ભિત્ત્વાઽનુ નિષ્પીડયેત્| પરિશેષો વિધિઃ-પ્રલેપનક્ષાલનબન્ધનસેચનાદિઃ, પૂર્વવત્કાર્યઃ|

Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhane bhedane cAyaM kramaH (16) · Śloka 16

લેખને ભેદને ચાયં ક્રમઃ સર્વત્ર વર્ત્મનિ| |૧૬|

સ૦-લેખને ભેદને ચ એષ એવ ક્રમઃ સર્વત્ર વર્ત્મનિ કાર્યઃ|

Adhikarana pittaraktotkliShTayoH sirvimokShaNAd (16-18) · Śloka 18

| પિત્તાસ્રોત્ક્લિષ્ટયોઃ સ્વાદુસ્કન્ધસિદ્ધેન સર્પિષા||૧૬|| સિરાવિમોક્ષઃ સ્નિગ્ધસ્ય ત્રિવૃચ્છ્રેષ્ઠં વિરેચનમ્| લિખિતે સ્રુતરક્તે ચ વર્ત્મનિ ક્ષાલનં હિતમ્||૧૭|| યષ્ટીકષાયઃ, સેકસ્તુ ક્ષીરં ચન્દનસાધિતમ્| |૧૮|

સ૦-પિત્તોત્ક્લિષ્ટે રક્તોત્ક્લિષ્ટે ચ મધુરસ્કન્ધશૃતેન ઘૃતેન સ્નિગ્ધસ્ય પુંસઃ સિરાવિમોક્ષઃ કાર્યઃ| તથા ત્રિવૃતાત્રિફલે વિરેચનમ્| લિખિતે વર્ત્મનિ સ્રુતલોહિતે ચ સતિ મધુયષ્ટિકાક્વાથઃ ક્ષાલનં હિતમ્| ક્ષીરં ચન્દનસાધિતં તુ સેકો હિતઃ|

Adhikarana pakShmasadane vikuTTanAdi (18-19) · Śloka 19

| પક્ષ્મણાં સદને સૂચ્યા રોમકૂપાન્ વિકુટ્ટયેત્||૧૮|| ગ્રાહયેદ્વા જલૌકોભિઃ પયસેક્ષુરસેન વા| વમનં, નાવનં સર્પિઃ શૃતં મધુરશીતલૈઃ||૧૯||

સ૦-પક્ષ્મણાં સદને સતિ રોમકૂપાન્-રોમમૂલાનિ, સુચ્યા વિકુટ્ટયેત્| જલૌકોભિર્વા ગ્રાહયેત્| ક્ષીરેણેક્ષુરસેન વા વમનં હિતમ્| મધુરશીતલૈઃ-દ્રાક્ષાદિભિઃ, પક્વં ઘૃતં નાવનં હિતમ્|

Adhikarana pakShmasadane shreShThama~jjanam (20) · Śloka 20

સઞ્ચૂર્ણ્ય પુષ્પકાસીસં ભાવયેત્સુરસારસૈઃ| તામ્રે દશાહં પરમં પક્ષ્મશાતે તદઞ્જનમ્||૨૦||

સ૦-પુષ્પકાસીસં ચૂર્ણયિત્વા તામ્રપાત્રે દશાહં સુરસારસૈઃ-સમૂર્વારસૈઃ, ભાવયેત્| તત્-એતત્, પક્ષ્મશાતે શ્રેષ્ઠમઞ્જનમ્

Adhikarana pothakyAM lekhanapratisAraNAdi (21-22) · Śloka 22

પોથકીર્લિખિતાઃ શુણ્ઠીસૈન્ધવપ્રતિસારિતાઃ| ઉષ્ણામ્બુક્ષાલિતાઃ સિઞ્ચેત્ ખદિરાઢકિશિગ્રુભિઃ||૨૧|| અપ્સિદ્ધૈર્દ્વિનિશાશ્રેષ્ઠામધુકૈર્વા સમાક્ષિકૈઃ| |૨૨|

સ૦-પોથકીર્લિખિતા વૃદ્ધિપત્રાદિભિઃ, શુણ્ઠીસૈન્ધવાભ્યાં પ્રતિસારિતાઃ, તથોષ્ણામ્બુના ક્ષાલિતાઃ, જલક્વથિતૈઃ ખદિરાદિભિઃ સિઞ્ચેત્| દ્વિનિશાદિભિર્વા જલક્વથિતૈઃ સમાક્ષિકૈઃ સિઞ્ચેત્|

Adhikarana kaphotkliShTe lekhanapratisAraNAdi (22-23) · Śloka 23

| કફોત્ક્લિષ્ટે વિલિખિતે સક્ષૌદ્રૈઃ પ્રતિસારણમ્||૨૨|| સૂક્ષ્મૈઃ સૈન્ધવકાસીસમનોહ્વાકણતાર્ક્ષ્યજૈઃ| વમનાઞ્જનનસ્યાદિ સર્વં ચ કફજિદ્ધિતમ્||૨૩||

સ૦-કફોત્ક્લિષ્ટે વર્ત્મનિ શસ્ત્રેણ વિલિખિતે સૈન્ધવાદિભિઃ સૂક્ષ્મરજીકૃતૈર્માક્ષિકસહિતૈઃ પ્રતિસારણં હિતમ્| તથા વમનાદિ હિતમ્| સર્વં ચ યત્કફજિત્ તચ્ચ હિતમ્|

Adhikarana lagaNe lekhanapratisAraNAdi (24) · Śloka 24

કર્તવ્યં લગણેઽપ્યેતદશાન્તાવગ્નિના દહેત્| |૨૪|

સ૦-લગણેઽપીદં કાર્યમ્| એવમપ્યશમે સતિ જ્વલનેન દહેત્|

Adhikarana utsa~ggA~jjanayorbhedanAdi (1-25) · Śloka 25

|સ્વિન્નાં ભિત્ત્વા વિનિષ્પીડ્ય ભિષગ(ડ્યોત્સઙ્ગાં ચા)_ ઞ્જનનામિકામ્| શિલૈલાસૈન્ધવનતૈઃ સક્ષૌદ્રૈઃ પ્રતિસારયેત્||૧|| | કુકૂણે ખદિરશ્રેષ્ઠાનિમ્બપત્રશૃતં ઘૃતમ્||૨૪|| પીત્વા ધાત્રી વમેત્કૃષ્ણાયષ્ટીસર્ષપસૈન્ધવૈઃ| |૨૫|

સ૦-કુકૂણે ખદિરાદિભિઃ પક્વં ઘૃતં ધાત્રી-સ્તનદાયિની, પીત્વા કૃષ્ણાદિભિર્વમેત્|

Adhikarana kukUNe dhAtryAH khadirAdighRutam (25) · Śloka 25

| અભયાપિપ્પલીદ્રાક્ષાક્વાથેનૈનાં વિરેચયેત્||૨૫||

સ૦-અભયાદિક્વાથેનૈનાં-સ્તનદાયિનીં, વિરેચયેત્|

Adhikarana kukUNe dhAtryAH vamanarecanAdi (26) · Śloka 26

મુસ્તાદ્વિરજનીકૃષ્ણાકલ્કેનાલેપયેત્સ્તનૌ| ધૂપયેત્સર્ષપૈઃ સાજ્યૈઃ|૨૬|

સ૦-મુસ્તાદિકલ્કેન કુચાવાલેપયેત્| સાજ્યૈઃ સર્ષપૈઃ સ્તનૌ ધૂપયેત્|

Adhikarana kukUNe dhAtryAH stAlepanAdi (26-27) · Śloka 27

| શુદ્ધાં ક્વાથં ચ પાયયેત્||૨૬|| પટોલમુસ્તમૃદ્વીકાગુડૂચીત્રિફલોદ્ભવમ્| |૨૭|

સ૦-શુદ્ધાં ચ-વમનવિરેચનાદિના, પટોલાદિકં ક્વાથં તાં પાયયેત્|

Adhikarana kukUNe shishorvartmalekhanAdi (27-28) · Śloka 28

| શિશોસ્તુ લિખિતં વર્ત્મ સ્રુતાસૃગ્વાઽમ્બુજન્મભિઃ||૨૭|| ધાત્ર્યશ્મન્તકજમ્બૂત્થપત્રક્વાથેન સેચયેત્| |૨૮|

સ૦-શિશોઃ પુનર્વર્ત્મ લિખિતં જલૌકાભિર્વા સ્રુતરક્તં ધાત્ર્યાદિપત્રક્વાથેન સેચયેત્|

Adhikarana kukUNe shishoH vamane hetuH (28-29) · Śloka 29

| પ્રાયઃ ક્ષીરઘૃતાશિત્વાદ્બાલાનાં શ્લેષ્મજા ગદાઃ||૨૮|| તસ્માદ્વમનમેવાગ્રે સર્વવ્યાધિષુ પૂજિતમ્| |૨૯|

સ૦-પ્રાયો-બાહુલ્યેન, ક્ષીરઘૃતભોજનત્વાચ્છિશૂનાં કફજા રોગાઃ સ્યુઃ| તસ્માદ્વમનમેવ પૂર્વં તેષાં સર્વવ્યાધિષુ પૂજિતમ્|

Adhikarana kukUNe shishoH vamanayogAH (29-31) · Śloka 31

તદેહ વમનમાહ | સિન્ધૂત્થકૃષ્ણાપામાર્ગબીજાજ્યસ્તન્યમાક્ષિકમ્||૨૯|| ચૂર્ણો વચાયાઃ સક્ષૌદ્રો મદનં મધુકાન્વિતમ્| ક્ષીરં ક્ષીરાન્નમન્નં ચ ભજતઃ ક્રમતઃ શિશોઃ||૩૦|| વમનં સર્વરોગેષુ વિશેષેણ કુકૂણકે| |૩૧|

સ૦-સિન્ધૂત્થેત્યાદિ વમનં દદ્યાત્, વચાચૂર્ણઃ સક્ષૌદ્રો વા, મદનફલં મધુયષ્ટીયુક્તં વા| ક્ષીરં ક્ષીરાન્નં તથાઽન્નં ભજતઃ શિશોર્યથાક્રમં વમનત્રયમેતત્ યોજ્યમ્| વમનં સર્વેષ્વેવામયેષુ શિશોઃ શ્રેષ્ઠમ્| વિશેષેણ કુકૂણકે હિતમ્|

Adhikarana kukUNe shishoH ubhayashodhanayogaH (31) · Śloka 31

| સપ્તલારસસિદ્ધાજ્યં યોજ્યં ચોભયશોધનમ્||૩૧||

સ૦-સપ્તલારસેન વા સિદ્ધં ઘૃતમૂર્ધ્વાધઃ શોધનં હિતમ્|

Adhikarana kukUNe shishoH dvinishAdivartiH (32-33) · Śloka 33

દ્વિનિશારોધ્રયષ્ટ્યાહ્વરોહિણીનિમ્બપલ્લવૈઃ| કુકૂણકે હિતા વર્તિઃ પિષ્ટૈસ્તામ્રરજોન્વિતૈઃ||૩૨|| ક્ષીરક્ષૌદ્રઘૃતોપેતં દગ્ધં વા લોહજં રજઃ| |૩૩|

સ૦-કુકૂણકે દ્વિહરિદ્રાદિભિસ્તામ્રચૂર્ણયુક્તૈર્જલપિષ્ટૈર્વર્તિર્હિતા| ક્ષીરાદિયુક્તં દગ્ધં લોહોત્થં વા ચૂર્ણં હિતમ્| કેચિત્તુ સમુદ્રફેનચૂર્ણં દગ્ધં દુગ્ધમાક્ષિકયુક્તમિત્યાહુઃ|

Adhikarana kukUNe shishoH lohabhasma (33-34) · Śloka 34

| એલારસોનકતકશઙ્ખોષણફણિજ્જકૈઃ||૩૩|| વર્તિઃ કુકૂણપોથક્યોઃ સુરપિષ્ટૈઃ સકટ્ફલૈઃ| |૩૪|

સ૦-એલાદિભિઃ કટ્ફલયુક્તઃ કુકૂણપોથક્યોઃ સુરાપિષ્ટૈર્વતિર્હિતા|

Adhikarana kukUNe shishoH elAdivartiHpakShmarodhe chedanasIvanAdi (34-39) · Śloka 39

| પક્ષ્મરોધે પ્રવૃદ્ધેષુ શુદ્ધદેહસ્ય રોમસુ||૩૪|| ઉત્સૃજ્ય દ્વૌ ભ્રુવોઽધસ્તાદ્ભાગૌ ભાગં ચ પક્ષ્મતઃ| યવમાત્રં યવાકારં તિર્યક્ છિત્વાઽઽર્દ્રવાસસા||૩૫|| અપનેયમસૃક્ તસ્મિન્નલ્પીભવતિ શોણિતે| સીવ્યેત્કુટિલયા સૂચ્યા મુદ્ગમાત્રાન્તરૈઃ પદૈઃ||૩૬|| બધ્વા લલાટે પટ્ટં ચ તત્ર સીવનસૂત્રકમ્| નાતિગાઢશ્લથં સૂચ્યા નિક્ષિપેદથ યોજયેત્||૩૭|| મધુસર્પિઃકવલિકાં ન ચાસ્મિન્ બન્ધમાચરેત્| ન્યગ્રોધાદિકષાયૈશ્ચ સક્ષીરૈઃ સેચયેદ્રુજિ||૩૮|| પઞ્ચમે દિવસે સૂત્રમપનીયાવચૂર્ણયેત્| ગૈરિકેણ વ્રણં યુઞ્જ્યાત્તીક્ષ્ણં નસ્યાઞ્જનાદિ ચ||૩૯||

સ૦-પક્ષ્મરોધે રોમસુ પ્રકર્ષેણ વૃદ્ધેષુ શુદ્ધશરીરસ્ય નરસ્ય ભ્રવોઽધસ્તાદ્વોઉ ભાગાવુત્સૃજ્ય-વિહાય, પક્ષ્મતો ભાગં હિત્વા યવમાત્રં-યવસંસ્થાનં, તિર્યક્ છિત્ત્વા ક્લિન્નવસ્ત્રેણ રક્તમપનયેત્| રક્તે ચાલ્પીભવતિ સતિ વક્રયા સૂચ્યા મુદ્ગમાત્રાન્તરૈઃ પદૈઃ સીવ્યેત્| તતો લલાટે પટ્ટં બધ્વા તત્ર ચ પટ્ટે સીવનસૂત્રકં નાતિગાઢશ્લથં સૂચ્યા વિનિક્ષિપેત્| અનન્તરં માક્ષીકઘૃતકવલિકાં યોજયેત્| ન ચાત્ર બન્ધં કુર્યાત્| પીડાયાં સત્યાં ન્યગ્રોધાદિ કષાયૈઃ ક્ષીરયુતૈઃ સેચયેત્| પઞ્છમે દિવસે સૂત્રમપનીય વ્રણં ગૈરિકેણાવચૂર્ણયેત્| તીક્ષ્ણં ચ નસ્યાદિ યુઞ્જ્યાત્|

Adhikarana pakShmarodhe evamashAntau dAhAdial ajyArbudayoH dAhAdi ghRutam (9) · Śloka 9

દહેદશાન્તૌ નિર્ભુજ્ય વર્ત્મદોષાશ્રયાં વલીમ્| સંદંશોનાધિકં પક્ષ્મ હૃત્વા તસ્યાશ્રયં દહેત્||૪૦|| સૂચ્યગ્રેણાગ્નિવર્ણેન, દાહો બાહ્યાલજેઃ પુનઃ| ભિન્નસ્ય ક્ષારવહ્નિભ્યાં સુચ્છિન્નસ્યાર્બુદસ્ય ચ||૪૧|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિર- ચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ષષ્ઠે ઉત્તર- સ્થાને વર્ત્મરોગપ્રતિષેધો નામ નવમોઽધ્યાયઃ||૯||

સ૦-એવમપ્યશાન્તૌ વર્ત્મદોષાશ્રયાં વલીં નિર્ભુજ્ય દહેત્| અધિકં પક્ષ્મ સંદંશેન હૃત્વા તસ્ય પક્ષ્મણ આશ્રયં દહેત્| કેન ? સૂચ્યગ્રેણાગ્નિવર્ણેન| બાહ્યાલજેસ્તુ ભિન્નસ્ય દાહઃ કાર્યઃ| અલજીશબ્દઃ પુંસ્યપિ દૃષ્ટઃ| અર્બુદસ્ય ક્ષારવહ્નિભ્યાં સુષ્ટુ ચ્છિન્નસ્ય દાહઃ કાર્ય ઇતિ| ઇતિ શ્રીમૃગાઙ્કદત્તપુત્રશ્રીમદરુણદત્તવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદય- ટીકાયાં સર્વાઙ્ગસુન્દરખ્યાયાં ષષ્ઠે ઉત્તરસ્થાને વર્ત્મ- રોગપ્રતિષેધો નામ નવમોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ|| ૯||