9. vartmarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana vartmarogapratiShedhAdhyAyaH||9|| (2-3) · Śloka 3

ವರ್ತ್ಮರೋಗವಿಜ್ಞಾನಾದನನ್ತರಂ ವರ್ತ್ಮರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧ ಆರಭ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ ಅಥಾತೋ ವರ್ತ್ಮರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| )||೩||

Adhikarana kRucchronmIle purANAjyamkRucchronmIle nasyadhUmAdi (1) · Śloka 1

ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲೇ ಪುರಾಣಾಜ್ಯಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಕಲ್ಕಾಮ್ಬುಸಾಧಿತಮ್| ಸಸಿರಂ ಯೋಜಯೇತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ನಸ್ಯಧೂಮಾಞ್ಜನಾದಿ ಚ||೧||

ಸ೦-ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲೇ ವರ್ತ್ಮರೋಗೇ ಪುರಾಣಂ ಘೃತಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಕಲ್ಕಾಮ್ಬುಪಕ್ವಂ ಸಮಶರ್ಕರಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ನಸ್ಯಾದಿಕಮ್|

Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhanAdi (2) · Śloka 2

ಕುಮ್ಭೀಕಾವರ್ತ್ಮೋಪಕ್ರಮಮಾಹ ಕುಮ್ಭೀಕಾವರ್ತ್ಮ ಲಿಖಿತಂ ಸೈನ್ಧವಪ್ರತಿಸಾರಿತಮ್| ಯಷ್ಟೀಧಾತ್ರೀಪಟೋಲೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್||೨||

ಸ೦-ಕುಮ್ಭೀಕಾವರ್ತ್ಮ ಲಿಖಿತಂ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾದಿನಾ ಸೈನ್ಧವಲವಣೇನ ಪ್ರತಿಸಾರಿತಂ ಸತ್ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾದಿಕ್ವಾಥೇನ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್|

Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhanavidhiH (3-9) · Śloka 9

ಕಥಂ ವರ್ತ್ಮ ಲೇಖನೀಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ ನಿವಾತೇಽಧಿಷ್ಠಿತಸ್ಯಾಪ್ತೈಃ ಶುದ್ಧಸ್ಯೋತ್ತಾನಶಾಯಿನಃ| ಬಹಿಃ ಕೋಷ್ಣಾಮ್ಬುತಪ್ತೇನ ಸ್ವೇದಿತಂ ವರ್ತ್ಮ ವಾಸಸಾ||೩|| ನಿರ್ಭುಜ್ಯ ವಸ್ತ್ರಾನ್ತರಿತಂ ವಾಮಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲೀಧೃತಮ್| ನ ಸ್ರಂಸತೇ ಚಲತಿ ವಾ ವರ್ತ್ಮೈವಂ ಸರ್ವತಸ್ತತಃ||೪|| ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರೇಣ ತತ್ತಿರ್ಯಕ್ ಕೃತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರಪದಾಙ್ಕಿತಮ್| ಲಿಖೇತ್ತೇನೈವ ಪತ್ರೈರ್ವಾ ಶಾಕಶೋಫಾಲಿಕಾದಿಜೈಃ||೫|| ಫೇನೇನ ತೋಯರಾಶೇರ್ವಾ ಪಿಚುನಾ ಪ್ರಮೃಜನ್ನಸೃಕ್| ಸ್ಥಿತೇ ರಕ್ತೇ ಸುಲಿಖಿತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್||೬|| ಯಥಾಸ್ವಮುಕ್ತೈರನು ಚ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯೋಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ| ಘೃತೇನ ಸಿಕ್ತಮಭ್ಯಕ್ತಂ ಬಧ್ನೀಯಾನ್ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ||೭|| ಊರ್ಧ್ವಾಧಃ ಕರ್ಣಯೋರ್ದತ್ತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡೀಂ ಚ ಯವಸಕ್ತುಭಿಃ| ದ್ವಿತೀಯೇಽಹನಿ ಮುಕ್ತಸ್ಯ ಪರಿಷೇಕಂ ಯಥಾಯಥಮ್||೮|| ಕುರ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಥೇ ನಸ್ಯಾದೀನ್ ಮುಞ್ಚೇದೇವಾಹ್ನಿ ಪಞ್ಚಮೇ| |೯|

ಸ೦-ನಿವಾತೇ ಸ್ಥಾನೇ ಆಪ್ತೈರಧಿಷ್ಠಿತಸ್ಯ-ಕೃತಾಶ್ರಯಸ್ಯ, ತಥಾ ಶುದ್ಧಸ್ಯ-ವಮನವಿರೇಚನಾದಿನಾ, ಉತ್ತಾನಂ ನಿತ್ಯಂ ಶೇತೇ ತಸ್ಯ ವರ್ತ್ಮ ವಾಸಸಾ ಕೋಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ತಪ್ತೇನ ಸ್ವೇದಿತಂ ಸನ್ನಿರ್ಭುಜ್ಯ-ಕುಟಿಲೀಕೃತ್ಯ, ವಸ್ತ್ರಾನ್ತರಿತಂ ವಾಮಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲೀಭ್ಯಾಂ ಧೃತಮೇವಂ ನ ಸ್ರಂಸತೇ| ನ ವಾ ಚಲತಿ ಸರ್ವತಃ| ಅನನ್ತರಂ ತದ್ವರ್ತ್ಮ ತಿರ್ಯಙ್ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರೇಣ ಶಸ್ತ್ರಪದಾಙ್ಕಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ತೇನೈವ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಶಾಕಾದಿಪತ್ರೈರ್ವಾ ಸಮುದ್ರಫೇನೇನ ವಾ ಲಿಖೇತ್| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಪಿಚುನಾ-ಕರ್ಪಟಾದಿಯೋಜಿತೇನ, ರಕ್ತಂ ಪ್ರಮೃಜನ್| ರಕ್ತೇ ಸ್ಥಿತೇ-ಅವಹತಿ, ಸುಲಿಖಿತಂ ತದ್ವರ್ತ್ಮ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರೈರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಕಥಿತೈಃ ಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್| ಪಶ್ಚಾಚ್ಚೋಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಿಕ್ತಮನನ್ತರಮಭ್ಯಕ್ತಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ ಊರ್ಧ್ವಾಧಃ ಕರ್ಣಯೋರ್ಯವಸಕ್ತುಭಿಃ ಪಿಣ್ಡೀಂ ಚ ದತ್ತ್ವಾಽವಬಧ್ನೀಯಾತ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ದಿವಸೇ ಮುಕ್ತಸ್ಯ ವರ್ತ್ಮನೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪರಿಷೇಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಚತುರ್ಥೇ ದಿವಸೇ ನಸ್ಯಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪಞ್ಚಮೇ ದಿವಸೇ ಮುಞ್ಚೇದೇವ-ನಾನ್ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana kumbhIkAvartmani sulikhitasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ಸಮಂ ನಖನಿಭಂ ಶೋಫಕಣ್ಡೂಘಾರ್ಷಾದ್ಯಪೀಡಿತಮ್||೯|| ವಿದ್ಯಾತ್ಸುಲಿಖಿತಂ ವರ್ತ್ಮ ಲಿಖೇದ್ ಭೂಯೋ ವಿಪರ್ಯಯೇ| |೧೦|

ಸ೦-ಸಮಂ ನಖಸದೃಶಂ ಶೋಫಾದ್ಯಪೀಡಿತಂ ಸುಲಿಖಿತಂ ವರ್ತ್ಮ ಜಾನೀಯಾತ್| ವಿಪರ್ಯಯೇ-ಅಸ್ಮಾಲ್ಲಕ್ಷಣಾದ್ವೈಪರೀತ್ಯೇ ಸತಿ, ತದ್ವರ್ತ್ಮ ಪುನರ್ಲಿಖೇತ್|

Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| ರುಕ್ಪಕ್ಷ್ಮವರ್ತ್ಮಸದನಸ್ರಂಸನಾನ್ಯತಿಲೇಖನಾತ್||೧೦|| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿಕಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನಿಷ್ಟೋ ವಾತಹರಃ ಕ್ರಮಃ| |೧೧|

ಸ೦-ಅತಿಲೇಖನಾದ್ರುಜಾದೀನಿ ಸ್ಯುಃ| ತಸ್ಮಿನ್-ಅತಿಲೇಖನೇ, ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿಕೋ ವಾತಘ್ನೋ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya cikitsA (11-13) · Śloka 13

| ಅಭ್ಯಜ್ಯ ನವನೀತೇನ ಶ್ವೇತರೋಧ್ರಂ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್||೧೧|| ಏರಣ್ಡಮೂಲಕಲ್ಕೇನ ಪುಟಪಾಕೇ ಪಚೇತ್ತತಃ| ಸ್ವಿನ್ನಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಪೋಟಲೀಕೃತಮ್||೧೨|| ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಕ್ಷೀರೇ ಛಗಲ್ಯಾ ವಾ ಮೃದಿತಂ ನೇತ್ರಸೇಚನಮ್| |೧೩|

ಸ೦-ಶ್ವೇತರೋಧ್ರಂ ನವನೀತೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ ಏರಣ್ಡಮೂಲಕಲ್ಕೇನ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ಪುಟಪಾಕೇ ಪಚೇತ್| ಸ್ವಿನ್ನಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಪೋಟಲೀಕೃತಂ ಸತ್ ಯುವತೀಕ್ಷೀರೇಣ ಛಗಲ್ಯಾ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಮರ್ದಿತಂ ನೇತ್ರೇ ಸೇಚನಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya pralepo netrasecanAdi ca (13-14) · Śloka 14

| ಶಾಲಿತನ್ದುಲಕಲ್ಕೇನ ಲಿಪ್ತಂ ತದ್ವತ್ ಪರಿಷ್ಕೃತಮ್||೧೩|| ಕುರ್ಯಾನ್ನೇತ್ರೇಽತಿಲಿಖಿತೇ ಮೃದಿತಂ ದಧಿಮಸ್ತುನಾ| ಕೇವಲೇನಾಪಿ ವಾ ಸೇಕಂ ಮಸ್ತುನಾ ಜಾಙ್ಗಲಾಶಿನಃ||೧೪||

ಸ೦-ಅತಿಲಿಖಿತೇ ವರ್ತ್ಮನಿ ನವನೀತೇನಾಕ್ತಂ ಶ್ವೇತರೋಧ್ರಂ ಶಾಲಿತನ್ದುಲಕಲ್ಕೇನ ಲಿಪ್ತಂ ಬದ್ಧಂ ಪರಿಷ್ಕೃತಂ-ಪೂರ್ವವತ್ಪರಿಕಲ್ಪಿತಂ ಪುಟಪಾಕೀಕೃತಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಪೋಟಲೀಕೃತಂ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ, ತತ್ ದಧಿಮಸ್ತುನಾ ಮೃದಿತಂ ಸೇಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ದಧಿಗ್ರಹಣಂ ತಕ್ರಮಸ್ತ್ವಾದಿನಿವೃತ್ತ್ಯೈ| ಅಥವಾ ಕೇವಲೇನ-ಕಲ್ಕರೋಧ್ರರಹಿತೇನ, ಮಸ್ತುನಾ ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸಾಶಿನೋ ನರಸ್ಯ ಸೇಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಪಿಃ ಸ್ವೇದನಾದಿಸಮುದಾಯವಿಕಲ್ಪಾರ್ಥಃ|

Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya piTikAbhedanaM pIDanaM ca (15) · Śloka 15

ಪಿಟಿಕಾ ವ್ರೀಹಿವಕ್ರೇಣ ಭಿತ್ತ್ವಾ ತು ಕಠಿನೋನ್ನತಾಃ| ನಿಷ್ಪೀಡಯೇದನು ವಿಧಿಃ ಪರಿಶೇಷಸ್ತು ಪೂರ್ವವತ್||೧೫||

ಸ೦-ಕಠಿನೋನ್ನತಾಃ ಪಿಟಿಕಾಃ ವ್ರೀಹಿವಕ್ರೇಣ ಭಿತ್ತ್ವಾಽನು ನಿಷ್ಪೀಡಯೇತ್| ಪರಿಶೇಷೋ ವಿಧಿಃ-ಪ್ರಲೇಪನಕ್ಷಾಲನಬನ್ಧನಸೇಚನಾದಿಃ, ಪೂರ್ವವತ್ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhane bhedane cAyaM kramaH (16) · Śloka 16

ಲೇಖನೇ ಭೇದನೇ ಚಾಯಂ ಕ್ರಮಃ ಸರ್ವತ್ರ ವರ್ತ್ಮನಿ| |೧೬|

ಸ೦-ಲೇಖನೇ ಭೇದನೇ ಚ ಏಷ ಏವ ಕ್ರಮಃ ಸರ್ವತ್ರ ವರ್ತ್ಮನಿ ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana pittaraktotkliShTayoH sirvimokShaNAd (16-18) · Śloka 18

| ಪಿತ್ತಾಸ್ರೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಯೋಃ ಸ್ವಾದುಸ್ಕನ್ಧಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ||೧೬|| ಸಿರಾವಿಮೋಕ್ಷಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಲಿಖಿತೇ ಸ್ರುತರಕ್ತೇ ಚ ವರ್ತ್ಮನಿ ಕ್ಷಾಲನಂ ಹಿತಮ್||೧೭|| ಯಷ್ಟೀಕಷಾಯಃ, ಸೇಕಸ್ತು ಕ್ಷೀರಂ ಚನ್ದನಸಾಧಿತಮ್| |೧೮|

ಸ೦-ಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ರಕ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಚ ಮಧುರಸ್ಕನ್ಧಶೃತೇನ ಘೃತೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಸಿರಾವಿಮೋಕ್ಷಃ ಕಾರ್ಯಃ| ತಥಾ ತ್ರಿವೃತಾತ್ರಿಫಲೇ ವಿರೇಚನಮ್| ಲಿಖಿತೇ ವರ್ತ್ಮನಿ ಸ್ರುತಲೋಹಿತೇ ಚ ಸತಿ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾಕ್ವಾಥಃ ಕ್ಷಾಲನಂ ಹಿತಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ಚನ್ದನಸಾಧಿತಂ ತು ಸೇಕೋ ಹಿತಃ|

Adhikarana pakShmasadane vikuTTanAdi (18-19) · Śloka 19

| ಪಕ್ಷ್ಮಣಾಂ ಸದನೇ ಸೂಚ್ಯಾ ರೋಮಕೂಪಾನ್ ವಿಕುಟ್ಟಯೇತ್||೧೮|| ಗ್ರಾಹಯೇದ್ವಾ ಜಲೌಕೋಭಿಃ ಪಯಸೇಕ್ಷುರಸೇನ ವಾ| ವಮನಂ, ನಾವನಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶೃತಂ ಮಧುರಶೀತಲೈಃ||೧೯||

ಸ೦-ಪಕ್ಷ್ಮಣಾಂ ಸದನೇ ಸತಿ ರೋಮಕೂಪಾನ್-ರೋಮಮೂಲಾನಿ, ಸುಚ್ಯಾ ವಿಕುಟ್ಟಯೇತ್| ಜಲೌಕೋಭಿರ್ವಾ ಗ್ರಾಹಯೇತ್| ಕ್ಷೀರೇಣೇಕ್ಷುರಸೇನ ವಾ ವಮನಂ ಹಿತಮ್| ಮಧುರಶೀತಲೈಃ-ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಭಿಃ, ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ನಾವನಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana pakShmasadane shreShThama~jjanam (20) · Śloka 20

ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಪುಷ್ಪಕಾಸೀಸಂ ಭಾವಯೇತ್ಸುರಸಾರಸೈಃ| ತಾಮ್ರೇ ದಶಾಹಂ ಪರಮಂ ಪಕ್ಷ್ಮಶಾತೇ ತದಞ್ಜನಮ್||೨೦||

ಸ೦-ಪುಷ್ಪಕಾಸೀಸಂ ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ತಾಮ್ರಪಾತ್ರೇ ದಶಾಹಂ ಸುರಸಾರಸೈಃ-ಸಮೂರ್ವಾರಸೈಃ, ಭಾವಯೇತ್| ತತ್-ಏತತ್, ಪಕ್ಷ್ಮಶಾತೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಞ್ಜನಮ್

Adhikarana pothakyAM lekhanapratisAraNAdi (21-22) · Śloka 22

ಪೋಥಕೀರ್ಲಿಖಿತಾಃ ಶುಣ್ಠೀಸೈನ್ಧವಪ್ರತಿಸಾರಿತಾಃ| ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುಕ್ಷಾಲಿತಾಃ ಸಿಞ್ಚೇತ್ ಖದಿರಾಢಕಿಶಿಗ್ರುಭಿಃ||೨೧|| ಅಪ್ಸಿದ್ಧೈರ್ದ್ವಿನಿಶಾಶ್ರೇಷ್ಠಾಮಧುಕೈರ್ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ| |೨೨|

ಸ೦-ಪೋಥಕೀರ್ಲಿಖಿತಾ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾದಿಭಿಃ, ಶುಣ್ಠೀಸೈನ್ಧವಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಸಾರಿತಾಃ, ತಥೋಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಕ್ಷಾಲಿತಾಃ, ಜಲಕ್ವಥಿತೈಃ ಖದಿರಾದಿಭಿಃ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ದ್ವಿನಿಶಾದಿಭಿರ್ವಾ ಜಲಕ್ವಥಿತೈಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ ಸಿಞ್ಚೇತ್|

Adhikarana kaphotkliShTe lekhanapratisAraNAdi (22-23) · Śloka 23

| ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ವಿಲಿಖಿತೇ ಸಕ್ಷೌದ್ರೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರಣಮ್||೨೨|| ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ಸೈನ್ಧವಕಾಸೀಸಮನೋಹ್ವಾಕಣತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಜೈಃ| ವಮನಾಞ್ಜನನಸ್ಯಾದಿ ಸರ್ವಂ ಚ ಕಫಜಿದ್ಧಿತಮ್||೨೩||

ಸ೦-ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ವರ್ತ್ಮನಿ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಿಲಿಖಿತೇ ಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಜೀಕೃತೈರ್ಮಾಕ್ಷಿಕಸಹಿತೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರಣಂ ಹಿತಮ್| ತಥಾ ವಮನಾದಿ ಹಿತಮ್| ಸರ್ವಂ ಚ ಯತ್ಕಫಜಿತ್ ತಚ್ಚ ಹಿತಮ್|

Adhikarana lagaNe lekhanapratisAraNAdi (24) · Śloka 24

ಕರ್ತವ್ಯಂ ಲಗಣೇಽಪ್ಯೇತದಶಾನ್ತಾವಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್| |೨೪|

ಸ೦-ಲಗಣೇಽಪೀದಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಏವಮಪ್ಯಶಮೇ ಸತಿ ಜ್ವಲನೇನ ದಹೇತ್|

Adhikarana utsa~ggA~jjanayorbhedanAdi (1-25) · Śloka 25

|ಸ್ವಿನ್ನಾಂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ವಿನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ಭಿಷಗ(ಡ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗಾಂ ಚಾ)_ ಞ್ಜನನಾಮಿಕಾಮ್| ಶಿಲೈಲಾಸೈನ್ಧವನತೈಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್||೧|| | ಕುಕೂಣೇ ಖದಿರಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿಮ್ಬಪತ್ರಶೃತಂ ಘೃತಮ್||೨೪|| ಪೀತ್ವಾ ಧಾತ್ರೀ ವಮೇತ್ಕೃಷ್ಣಾಯಷ್ಟೀಸರ್ಷಪಸೈನ್ಧವೈಃ| |೨೫|

ಸ೦-ಕುಕೂಣೇ ಖದಿರಾದಿಭಿಃ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಧಾತ್ರೀ-ಸ್ತನದಾಯಿನೀ, ಪೀತ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ವಮೇತ್|

Adhikarana kukUNe dhAtryAH khadirAdighRutam (25) · Śloka 25

| ಅಭಯಾಪಿಪ್ಪಲೀದ್ರಾಕ್ಷಾಕ್ವಾಥೇನೈನಾಂ ವಿರೇಚಯೇತ್||೨೫||

ಸ೦-ಅಭಯಾದಿಕ್ವಾಥೇನೈನಾಂ-ಸ್ತನದಾಯಿನೀಂ, ವಿರೇಚಯೇತ್|

Adhikarana kukUNe dhAtryAH vamanarecanAdi (26) · Śloka 26

ಮುಸ್ತಾದ್ವಿರಜನೀಕೃಷ್ಣಾಕಲ್ಕೇನಾಲೇಪಯೇತ್ಸ್ತನೌ| ಧೂಪಯೇತ್ಸರ್ಷಪೈಃ ಸಾಜ್ಯೈಃ|೨೬|

ಸ೦-ಮುಸ್ತಾದಿಕಲ್ಕೇನ ಕುಚಾವಾಲೇಪಯೇತ್| ಸಾಜ್ಯೈಃ ಸರ್ಷಪೈಃ ಸ್ತನೌ ಧೂಪಯೇತ್|

Adhikarana kukUNe dhAtryAH stAlepanAdi (26-27) · Śloka 27

| ಶುದ್ಧಾಂ ಕ್ವಾಥಂ ಚ ಪಾಯಯೇತ್||೨೬|| ಪಟೋಲಮುಸ್ತಮೃದ್ವೀಕಾಗುಡೂಚೀತ್ರಿಫಲೋದ್ಭವಮ್| |೨೭|

ಸ೦-ಶುದ್ಧಾಂ ಚ-ವಮನವಿರೇಚನಾದಿನಾ, ಪಟೋಲಾದಿಕಂ ಕ್ವಾಥಂ ತಾಂ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana kukUNe shishorvartmalekhanAdi (27-28) · Śloka 28

| ಶಿಶೋಸ್ತು ಲಿಖಿತಂ ವರ್ತ್ಮ ಸ್ರುತಾಸೃಗ್ವಾಽಮ್ಬುಜನ್ಮಭಿಃ||೨೭|| ಧಾತ್ರ್ಯಶ್ಮನ್ತಕಜಮ್ಬೂತ್ಥಪತ್ರಕ್ವಾಥೇನ ಸೇಚಯೇತ್| |೨೮|

ಸ೦-ಶಿಶೋಃ ಪುನರ್ವರ್ತ್ಮ ಲಿಖಿತಂ ಜಲೌಕಾಭಿರ್ವಾ ಸ್ರುತರಕ್ತಂ ಧಾತ್ರ್ಯಾದಿಪತ್ರಕ್ವಾಥೇನ ಸೇಚಯೇತ್|

Adhikarana kukUNe shishoH vamane hetuH (28-29) · Śloka 29

| ಪ್ರಾಯಃ ಕ್ಷೀರಘೃತಾಶಿತ್ವಾದ್ಬಾಲಾನಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾ ಗದಾಃ||೨೮|| ತಸ್ಮಾದ್ವಮನಮೇವಾಗ್ರೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಷು ಪೂಜಿತಮ್| |೨೯|

ಸ೦-ಪ್ರಾಯೋ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಕ್ಷೀರಘೃತಭೋಜನತ್ವಾಚ್ಛಿಶೂನಾಂ ಕಫಜಾ ರೋಗಾಃ ಸ್ಯುಃ| ತಸ್ಮಾದ್ವಮನಮೇವ ಪೂರ್ವಂ ತೇಷಾಂ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಷು ಪೂಜಿತಮ್|

Adhikarana kukUNe shishoH vamanayogAH (29-31) · Śloka 31

ತದೇಹ ವಮನಮಾಹ | ಸಿನ್ಧೂತ್ಥಕೃಷ್ಣಾಪಾಮಾರ್ಗಬೀಜಾಜ್ಯಸ್ತನ್ಯಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೨೯|| ಚೂರ್ಣೋ ವಚಾಯಾಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರೋ ಮದನಂ ಮಧುಕಾನ್ವಿತಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾನ್ನಮನ್ನಂ ಚ ಭಜತಃ ಕ್ರಮತಃ ಶಿಶೋಃ||೩೦|| ವಮನಂ ಸರ್ವರೋಗೇಷು ವಿಶೇಷೇಣ ಕುಕೂಣಕೇ| |೩೧|

ಸ೦-ಸಿನ್ಧೂತ್ಥೇತ್ಯಾದಿ ವಮನಂ ದದ್ಯಾತ್, ವಚಾಚೂರ್ಣಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರೋ ವಾ, ಮದನಫಲಂ ಮಧುಯಷ್ಟೀಯುಕ್ತಂ ವಾ| ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾನ್ನಂ ತಥಾಽನ್ನಂ ಭಜತಃ ಶಿಶೋರ್ಯಥಾಕ್ರಮಂ ವಮನತ್ರಯಮೇತತ್ ಯೋಜ್ಯಮ್| ವಮನಂ ಸರ್ವೇಷ್ವೇವಾಮಯೇಷು ಶಿಶೋಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್| ವಿಶೇಷೇಣ ಕುಕೂಣಕೇ ಹಿತಮ್|

Adhikarana kukUNe shishoH ubhayashodhanayogaH (31) · Śloka 31

| ಸಪ್ತಲಾರಸಸಿದ್ಧಾಜ್ಯಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಚೋಭಯಶೋಧನಮ್||೩೧||

ಸ೦-ಸಪ್ತಲಾರಸೇನ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಮೂರ್ಧ್ವಾಧಃ ಶೋಧನಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana kukUNe shishoH dvinishAdivartiH (32-33) · Śloka 33

ದ್ವಿನಿಶಾರೋಧ್ರಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವರೋಹಿಣೀನಿಮ್ಬಪಲ್ಲವೈಃ| ಕುಕೂಣಕೇ ಹಿತಾ ವರ್ತಿಃ ಪಿಷ್ಟೈಸ್ತಾಮ್ರರಜೋನ್ವಿತೈಃ||೩೨|| ಕ್ಷೀರಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೋಪೇತಂ ದಗ್ಧಂ ವಾ ಲೋಹಜಂ ರಜಃ| |೩೩|

ಸ೦-ಕುಕೂಣಕೇ ದ್ವಿಹರಿದ್ರಾದಿಭಿಸ್ತಾಮ್ರಚೂರ್ಣಯುಕ್ತೈರ್ಜಲಪಿಷ್ಟೈರ್ವರ್ತಿರ್ಹಿತಾ| ಕ್ಷೀರಾದಿಯುಕ್ತಂ ದಗ್ಧಂ ಲೋಹೋತ್ಥಂ ವಾ ಚೂರ್ಣಂ ಹಿತಮ್| ಕೇಚಿತ್ತು ಸಮುದ್ರಫೇನಚೂರ್ಣಂ ದಗ್ಧಂ ದುಗ್ಧಮಾಕ್ಷಿಕಯುಕ್ತಮಿತ್ಯಾಹುಃ|

Adhikarana kukUNe shishoH lohabhasma (33-34) · Śloka 34

| ಏಲಾರಸೋನಕತಕಶಙ್ಖೋಷಣಫಣಿಜ್ಜಕೈಃ||೩೩|| ವರ್ತಿಃ ಕುಕೂಣಪೋಥಕ್ಯೋಃ ಸುರಪಿಷ್ಟೈಃ ಸಕಟ್ಫಲೈಃ| |೩೪|

ಸ೦-ಏಲಾದಿಭಿಃ ಕಟ್ಫಲಯುಕ್ತಃ ಕುಕೂಣಪೋಥಕ್ಯೋಃ ಸುರಾಪಿಷ್ಟೈರ್ವತಿರ್ಹಿತಾ|

Adhikarana kukUNe shishoH elAdivartiHpakShmarodhe chedanasIvanAdi (34-39) · Śloka 39

| ಪಕ್ಷ್ಮರೋಧೇ ಪ್ರವೃದ್ಧೇಷು ಶುದ್ಧದೇಹಸ್ಯ ರೋಮಸು||೩೪|| ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ದ್ವೌ ಭ್ರುವೋಽಧಸ್ತಾದ್ಭಾಗೌ ಭಾಗಂ ಚ ಪಕ್ಷ್ಮತಃ| ಯವಮಾತ್ರಂ ಯವಾಕಾರಂ ತಿರ್ಯಕ್ ಛಿತ್ವಾಽಽರ್ದ್ರವಾಸಸಾ||೩೫|| ಅಪನೇಯಮಸೃಕ್ ತಸ್ಮಿನ್ನಲ್ಪೀಭವತಿ ಶೋಣಿತೇ| ಸೀವ್ಯೇತ್ಕುಟಿಲಯಾ ಸೂಚ್ಯಾ ಮುದ್ಗಮಾತ್ರಾನ್ತರೈಃ ಪದೈಃ||೩೬|| ಬಧ್ವಾ ಲಲಾಟೇ ಪಟ್ಟಂ ಚ ತತ್ರ ಸೀವನಸೂತ್ರಕಮ್| ನಾತಿಗಾಢಶ್ಲಥಂ ಸೂಚ್ಯಾ ನಿಕ್ಷಿಪೇದಥ ಯೋಜಯೇತ್||೩೭|| ಮಧುಸರ್ಪಿಃಕವಲಿಕಾಂ ನ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಬನ್ಧಮಾಚರೇತ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯೈಶ್ಚ ಸಕ್ಷೀರೈಃ ಸೇಚಯೇದ್ರುಜಿ||೩೮|| ಪಞ್ಚಮೇ ದಿವಸೇ ಸೂತ್ರಮಪನೀಯಾವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಗೈರಿಕೇಣ ವ್ರಣಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಾಞ್ಜನಾದಿ ಚ||೩೯||

ಸ೦-ಪಕ್ಷ್ಮರೋಧೇ ರೋಮಸು ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ವೃದ್ಧೇಷು ಶುದ್ಧಶರೀರಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಭ್ರವೋಽಧಸ್ತಾದ್ವೋಉ ಭಾಗಾವುತ್ಸೃಜ್ಯ-ವಿಹಾಯ, ಪಕ್ಷ್ಮತೋ ಭಾಗಂ ಹಿತ್ವಾ ಯವಮಾತ್ರಂ-ಯವಸಂಸ್ಥಾನಂ, ತಿರ್ಯಕ್ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಕ್ಲಿನ್ನವಸ್ತ್ರೇಣ ರಕ್ತಮಪನಯೇತ್| ರಕ್ತೇ ಚಾಲ್ಪೀಭವತಿ ಸತಿ ವಕ್ರಯಾ ಸೂಚ್ಯಾ ಮುದ್ಗಮಾತ್ರಾನ್ತರೈಃ ಪದೈಃ ಸೀವ್ಯೇತ್| ತತೋ ಲಲಾಟೇ ಪಟ್ಟಂ ಬಧ್ವಾ ತತ್ರ ಚ ಪಟ್ಟೇ ಸೀವನಸೂತ್ರಕಂ ನಾತಿಗಾಢಶ್ಲಥಂ ಸೂಚ್ಯಾ ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ಮಾಕ್ಷೀಕಘೃತಕವಲಿಕಾಂ ಯೋಜಯೇತ್| ನ ಚಾತ್ರ ಬನ್ಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪೀಡಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿ ಕಷಾಯೈಃ ಕ್ಷೀರಯುತೈಃ ಸೇಚಯೇತ್| ಪಞ್ಛಮೇ ದಿವಸೇ ಸೂತ್ರಮಪನೀಯ ವ್ರಣಂ ಗೈರಿಕೇಣಾವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ನಸ್ಯಾದಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|

Adhikarana pakShmarodhe evamashAntau dAhAdial ajyArbudayoH dAhAdi ghRutam (9) · Śloka 9

ದಹೇದಶಾನ್ತೌ ನಿರ್ಭುಜ್ಯ ವರ್ತ್ಮದೋಷಾಶ್ರಯಾಂ ವಲೀಮ್| ಸಂದಂಶೋನಾಧಿಕಂ ಪಕ್ಷ್ಮ ಹೃತ್ವಾ ತಸ್ಯಾಶ್ರಯಂ ದಹೇತ್||೪೦|| ಸೂಚ್ಯಗ್ರೇಣಾಗ್ನಿವರ್ಣೇನ, ದಾಹೋ ಬಾಹ್ಯಾಲಜೇಃ ಪುನಃ| ಭಿನ್ನಸ್ಯ ಕ್ಷಾರವಹ್ನಿಭ್ಯಾಂ ಸುಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಯಾರ್ಬುದಸ್ಯ ಚ||೪೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರ- ಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ವರ್ತ್ಮರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||

ಸ೦-ಏವಮಪ್ಯಶಾನ್ತೌ ವರ್ತ್ಮದೋಷಾಶ್ರಯಾಂ ವಲೀಂ ನಿರ್ಭುಜ್ಯ ದಹೇತ್| ಅಧಿಕಂ ಪಕ್ಷ್ಮ ಸಂದಂಶೇನ ಹೃತ್ವಾ ತಸ್ಯ ಪಕ್ಷ್ಮಣ ಆಶ್ರಯಂ ದಹೇತ್| ಕೇನ ? ಸೂಚ್ಯಗ್ರೇಣಾಗ್ನಿವರ್ಣೇನ| ಬಾಹ್ಯಾಲಜೇಸ್ತು ಭಿನ್ನಸ್ಯ ದಾಹಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಅಲಜೀಶಬ್ದಃ ಪುಂಸ್ಯಪಿ ದೃಷ್ಟಃ| ಅರ್ಬುದಸ್ಯ ಕ್ಷಾರವಹ್ನಿಭ್ಯಾಂ ಸುಷ್ಟು ಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಯ ದಾಹಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ವರ್ತ್ಮ- ರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೯||