35. viṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அதுநா விஷதந்த்ரமுச்யதே, ஸத்யஃப்ராணஹாரித்வேந துல்யஸாதர்ம்யாத்|

Adhikarana viShapratiShedhAdhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ விஷப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)|௨|

தத்ர விஷஸ்ய ப்ராகுத்பத்திதர்ஶநார்தமாஹ-

Adhikarana viShayasya prAgutpattidarshanam (1-3) · Śloka 3

மத்யமாநே ஜலநிதாவமதார்தஂ ஸுராஸுரைஃ| ஜாதஃ ப்ராகமதோத்பத்தேஃ புருஷோ கோரதர்ஶநஃ||௧|| தீப்ததேஜாஶ்சதுர்தஂஷ்ட்ரோ ஹரிகேஶோऽநலேக்ஷணஃ| ஜகத்விஷண்ணஂ தஂ தஷ்ட்வா தேநாஸௌ விஷஸஂஜ்ஞிதஃ||௨|| ஹுஂகதோ ப்ரஹ்மணா மூர்தீ ததஃ ஸ்தாவரஜங்கமே| ஸோऽத்யதிஷ்டந்நிஜஂ ரூபமுஜ்ஜித்வா வஞ்சநாத்மகம்||௩||

ஸ௦- ஸமுத்ரே ஸுராஸுரைரமதார்தஂ விலோட்யமாநேऽமதோத்பத்தேஃ பூர்வஂ புருஷோ தாருணதஷ்டிஃ ஸமித்ததாமா சதுர்தஂஷ்ட்ரோ ஹரிவர்ணகசோ தஹநதுல்யநேத்ரோ ஜாதஃ| தஂ புருஷஂ தஷ்ட்வா புவநஂ விஷாதஂ கதம்| அத ஏவாஸௌ ஜகத்விஷதநாத் விஷஸஂஜ்ஞஃ| ப்ரஹ்மண ஹுஂகதஸ்து ஸந்நஸௌ வஞ்சநஸ்வபாவஂ ஸ்வஂ ரூபஂ ஹித்வா ஸ்தாவரஜங்கமாக்யே மூர்தீ அதிதஸ்தௌ| புருஷருபீ திஷ்டேதஸௌ ததோ ப்ரஹ்மா ஶாபஂ தத்யாத்|

Adhikarana sthAvaraM viShaM kandeShvativIryam (4) · Śloka 4

ஸ்திரமத்யுல்பணஂ வீர்யே யத்கந்தேஷு ப்ரதிஷ்டிதம்| காலகூடேந்த்ரவத்ஸாக்யஶங்கீஹாலாஹலாதிகம்||௪||

ஸ௦-யத்விஷஂ ஸ்திரஂ-ஸ்தாவரஂ, கந்தேஷு ப்ரதிஷ்டிதஂ வீர்யே அத்யுல்பணஂ தத் காலகூடாதிபேதபிந்நம்| பலாதிஷ்வபி தத் பவதி, கிந்து கந்தே வீர்யாதிகத்| ஆதிஶப்தேந ஸங்க்ரஹோக்தா பேதா கஹ்யந்தே| யதா (ஸஂ.உ. அ. ௪௦)-"காலகூடஂ வத்ஸநாபஂ ஸாக்துகஂ வாலகஂ கர்தமகஂ வைராடஂ முஸ்தகஂ ஶங்கீ புண்டரீகஂ மஹாவிஷஂ ஹாலாஹலஂ மர்கடகஂ கர்கடஂ காஶபுஷ்பகமிந்த்ராயுதஂ ததா தைலம்|" இதி (த்யாதி) பேதாஃ ப்ரகீர்திதாஃ| ஏஷாஂ து லக்ஷணஂ தத்ரோக்தம்| ததஹி விஸ்தரதரக்ரந்தஶங்கயா நோக்தம்|

Adhikarana ja~ggamaM viShaM sarpAdidaMShTrAsu dAruNam (5) · Śloka 5

ஸர்பலூதாதிதஂஷ்ட்ராஸு தாருணஂ ஜங்கமஂ விஷம்| |௫|

ஸ௦- ஸர்பாதிதஂஷ்ட்ராஸு து யத்வ்யவஸ்திதஂ தஜ்ஜங்கமம்| தச்ச தாருணம்| தஂஷ்ட்ரேத்யுபலக்ஷணார்தம், நகவிஷாணமூத்ராதீநாமபி புரோ விஷத்வேந வக்ஷ்யமாணத்வாத்|

Adhikarana iti dviprakAramakRutrimaM viSham (5) · Śloka 5

| ஸ்தாவரஂ ஜங்கமஂ சேதி விஷஂ ப்ரோக்தமகத்ரிமம்||௫||

ஸ௦-ஸ்தாவரஂ ஜங்கமஂ சேதி த்விப்ரகாரஂ விஷமகத்ரிமம்|

Adhikarana kRutrimaM tu garasaMj~jam kRutrimasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

கத்ரிமஂ கரஸஂஜ்ஞஂ து க்ரியதே விவிதௌஷதைஃ| ஹந்தி யோகவஶேநாஶு சிராச்சிரதராச்ச தத்||௬|| ஶோபபாண்டூதரோந்மாததுர்நாமாதீந் கரோதி வா| |௭|

ஸ௦- கரஸஂஜ்ஞஂ து கத்ரிமம்| யஸ்மாத்தத் க்ரியதே| அத ஏவ விவிதாநி வக்ஷ்யமாணாந்யௌஷதாநி யஸ்மிஂஸ்ததேவம்| தச்ச யோகவஶாச்சீக்ரஂ ஹந்தி| ததா விவிதயோகவஶாச்சிராச்சிரஂ ஹந்தி| ஶோபாதீஂஶ்ச விதத்தே|

Adhikarana viShasya guNA ekAdasha (7-8) · Śloka 8

அத விஷகுணாந்நிர்திஶதி | தீக்ஷ்ணோஷ்ணரூக்ஷவிஶதஂ வ்யவாய்யாஶுகரஂ லகு||௭|| விகாஷி ஸூக்ஷ்மமவ்யக்தரஸஂ விஷமபாகி ச| |௮|

ஸ௦- தத்ஸர்வஂ விஷஂ தீக்ஷ்ணாதிகுணஂ ஸ்யாத்| குணநிர்தேஶநாதஸ்ய ரௌக்ஷ்யாத்வாதமுஷ்ணத்வாத் பித்தஂ கரோதீதி ஜ்ஞாப்யதே| நநு, ரௌக்ஷ்யாதிபிர்குணைர்வாயோஃ கோபோ ந யுஜ்யதே, ரௌக்ஷ்யாதீநாஂ குணத்வாத்வாயோஶ்ச த்ரவ்யத்வாத்| ப்ரூமஃ| வாயோர்யே ரௌக்ஷ்யாதயோ குணாஸ்தேஷாமேவ விஷஸ்தை ரௌக்ஷ்யாதிபிர்குணைர்வத்திஃ க்ரியதே| தே ச வாயோராத்மபூதாஃ, தந்நாஶே வாயோர்நாஶஃ ஸ்யாத், யதா தந்துநாஶே படநாஶஃ| தஸ்மாத்யுக்தஃ பவநஸ்ய ரௌக்ஷ்யாதிபிர்குணைஃ ப்ரகோபஃ| ஏவஂ பித்தேऽபி யோஜ்யம்| கட்வம்லாதிகதநேऽபி விஷஸ்யாவ்யக்தரஸத்வம், அநேகரஸஸம்பவாதேகஸ்யாபி ச வ்யக்தஸ்யாநுபலப்தேஃ| வ்யவாயித்வஂ சாஸ்ய த்ராகேவாகிலகாயஸ்ய வ்யாப்தேஃ| ததா அபாகி,-விஷஸ்ய ஹி மந்த்ரதந்த்ராப்யாமந்தரேண பாகாபாவாத், பக்வேऽப்யந்நே விஷஸ்யாபக்வஸ்யேவோபலப்தேஃ| அத ஏவ ஶமிதமபி கிஞ்சித்காரணஂ ப்ராப்ய புநஃ குப்யதி|

Adhikarana viShamojoviparItaguNam ,viShaM nRuNAM sadyojIvitaharam (8-9) · Śloka 9

| ஓஜஸோ விபரீதஂ தத் தீக்ஷ்ணாத்யைரந்விதஂ குணைஃ||௮|| வாதபித்தோத்தரஂ நணாஂ ஸத்யோ ஹரதி ஜீவிதம்| |௯|

ஸஂ-ததா விஷமோஜஸோ விபரீதஂ தீக்ஷ்ணாதிபிர்தஶபிர்குணைர்யுக்தம்| தீக்ஷ்ணாத்யைரந்விதமிதி ஹேதௌ ப்ரதமா| தீக்ஷ்ணாதிகுணயுக்தத்வாதோஜஸோ விபரீதமித்யர்தஃ| ததா வாதபித்தோதரஂ நராணாஂ த்ராகேவ ஜீவிதஂ ஹரதி|

Adhikarana tara hetuH (9-10) · Śloka 10

குதஃ ? இத்யாஹ | விஷஂ ஹி தேஹஂ ஸம்ப்ராப்ய ப்ராக் தூஷயதி ஶோணிதம்||௯|| கபபித்தாநிலாஂஶ்சாநு ஸமஂ தோஷாந் ஸஹாஶயாந்| ததோ ஹதயமாஸ்தாய தேஹோச்சேதாய கல்பதே||௧௦||

ஸ௦- யஸ்மாத்விஷஂ ஶரீரஂ ப்ராப்ய பூர்வஂ ரக்தஂ ஸர்வஶரீரகதஂ தூஷயதி, பஶ்சாத் கபபித்தவாதாநாஶயஸஹிதாந் தூஷயதி| அநந்தரஂ கபாதிபிஃ ஸமமேவ ஹதயமாஶ்ரித்ய ஶரிரநாஶாய ஸம்பத்யதே| நநு, விஷஸ்ய தீக்ஷ்ணாதிபிர்குணைர்யுகபத் த்ரிதோஷகோபித்வாத்ரக்தகோபித்வாச்ச பூர்வஂ ஶோணிதஂ தூஷயதி பஶ்சாத்ரீந் தோஷாநிதி யதுக்தஂ ததயுக்திமதிவ தஶ்யதே| அத்ர பணாமஃ விஷப்ரபாவேண ரக்தமாகஷ்டஂ பூர்வஂ ஸஹ தேந ஸஂயுக்தஂ விஷேண தூஷ்யதே, ததோ யுகபதேவ தோஷத்ரயகோபஃ, ததோ தோஷைஃ ஶோணிதேந ஸஹ ஹதயஂ வ்யாப்ய ஸர்வஸ்ரோதாஂஸி பத்த்வா தேஹோச்சேதாய ப்ரவர்தத இதி ந கிஞ்சிதத்ராநுபபந்நம்|

Adhikarana sthAvaraviShasya prathamavegasya lakShaNam (11) · Śloka 11

ஸ்தாவரஸ்யோபயுக்தஸ்ய வேகே பூர்வே ப்ரஜாயதே| ஜிஹ்வாயாஃ ஶ்யாவதா ஸ்தம்போ மூர்ச்சா த்ராஸஃ க்லமோ வமிஃ||௧௧||

ஸ௦-ஸ்தாவரஸ்ய விஷஸ்யோபயுக்தஸ்ய ப்ரதமே வேகே ரஸநாஶ்யாவதாதி ஜாயதே|

Adhikarana sthAvaraviShasya dvitIyavegasya lakShaNam (12) · Śloka 12

த்விதீயே வேபதுஃ ஸ்வேதோ தாஹஃ கண்டே ச வேதநா| விஷஂ சாமாஶயஂ ப்ராப்தஂ குருதே ஹதி வேதநாம்||௧௨||

ஸ௦- த்விதீயே வேகே வேபத்வாதயஃ| விஷஂ சாமாஶயஂ ப்ராப்தஂ ஹதயே வேதநாஂ விதத்தே|

Adhikarana sthAvaraviShasya tRutIyavegasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

தாலுஶோஷஸ்ததீயே து ஶூலஂ சாமாஶயே பஶம்| துர்பலே ஹரிதே ஶூநே ஜாயேதே சாஸ்ய லோசநே||௧௩|| பக்வாஶயகதே தோதஹித்மாகாஸாந்த்ரகூஜநம்| |௧௪|

ஸ௦- ததீயே ச வேகே தாலுஶோஷஃ ஆமாஶயேऽதிருஜா ஸ்யாத்| நேத்ரே சாஸ்ய துர்பலாதிகுணே பவதஃ| பக்வாஶயகதே தோதாதயஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana sthAvaraviShasya caturthavegasya lakShaNam (14) · Śloka 14

| சதுர்தே ஜாயதே வேகே ஶிரஸஶ்சாதிகௌரவம்||௧௪||

ஸ௦- சதுர்தே வேகே மூர்த்நோऽதிகுருத்வஂ ஜாயதே| சஶப்தாத் பூர்வோக்தா ரஸநாஶயாவதாதயஃ ஸ்யுஃ| ஏவமக்ரேऽபி சஶப்தார்தோ போத்யஃ|

Adhikarana sthAvaraviShasya pa~jcamavegasya lakShaNam (15) · Śloka 15

கபப்ரஸேகோ வைவர்ண்யஂ பர்வபேதஶ்ச பஞ்சமே| ஸர்வதோஷப்ரகோபஶ்ச பக்வாதாநே ச வேதநா||௧௫||

ஸ௦- பஞ்சமே வேகே கபப்ரஸேகாதிஃ| ஸர்வதோஷாணாஂ ப்ரகோபஃ| பூர்வோக்தாஶ்ச| பக்வாஶயே வ்யதா ச|

Adhikarana sthAvaraviShasya ShaShThavegasya lakShaNam (16) · Śloka 16

ஷஷ்டே ஸஂஜ்ஞாப்ரணாஶஶ்ச ஸுபஶஂ சாதிஸார்யதே| |௧௬|

ஸ௦- ஷஷ்டே வேகே சேதநாயாஃ ப்ரணாஶோऽதிஶயேநாதிஸாரஶ்ச|

Adhikarana sthAvaraviShasya saptamavegasya lakShaNam (16) · Śloka 16

| ஸ்கந்தபஷ்டகடீபங்கோ பவேந்மத்யுஶ்ச ஸப்தமே||௧௬||

ஸ௦- ஸப்தமே ஸ்கந்தாதிபங்கஃ, ஸப்தாநாஂ தாதூநாஂ தூஷணாந்மத்யுஶ்ச ஸ்யாத்|

Adhikarana prathame viShavege vamanAdi (17) · Śloka 17

ப்ரதமே விஷவேகே து வாந்தஂ ஶீதாம்புஸேசிதம்| ஸர்பிர்மதுப்யாஂ ஸஂயுக்தமகதஂ பாயயேத் த்ருதம்||௧௭||

ஸ௦- ப்ரதமே விஷவேகே து கதவமநஂ ஶிஶிரஜலஸேசிதஂ ஶீக்ரமேவாகதஂ ஸகதமாக்ஷிகஂ பாயயேத்|

Adhikarana dvitIye viShavege vamanavirecanAdi (18) · Śloka 18

த்விதீயே பூர்வவத்வாந்தஂ விரிக்தஂ சாநு பாயயேத்| |௧௮|

ஸ௦- த்விதீயே விஷவேகே பூர்வவத்-ஶீதாம்புஸேசிதஂ, வாந்தஂ விரிக்தஂ சாநு-பஶ்சாத், அகதஂ பாயயேத்|

Adhikarana tRutIye viShavege agadapAnAdi (18) · Śloka 18

| ததீயேऽகதபாநஂ து ஹிதஂ நஸ்யஂ ததாऽஞ்ஜநம்||௧௮||

ஸ௦- ததீயே வேகேऽகதபாநஂ நஸ்யமஞ்ஜநஂ ச ஹிதம்|

Adhikarana caturthe viShavege sasnehAgadapAnam (19) · Śloka 19

சதுர்தே ஸ்நேஹஸஂயுக்தமகதஂ ப்ரதியோஜயேத்| |௧௯|

ஸ௦- சதுர்தே வேகே ஸ்நேஹஸஂயுதமகதஂ ப்ரதியோஜயேத்|

Adhikarana pa~jcame viShavege samadhukakvAthAdi yukto~agadaH (19) · Śloka 19

| பஞ்சமே மதுகக்வாதமாக்ஷிகாப்யாஂ யுதஂ ஹிதம்||௧௯||

ஸ௦- பஞ்சமே வேகே மதுயஷ்டிகாக்வாதமாக்ஷிகாப்யாஂ யுக்தமகதஂ ஹிதம்|

Adhikarana ShaShThe viShavege atIsAravatsiddhiH (20) · Śloka 20

ஷஷ்டேऽதிஸாரவத்ஸித்திஃ| |௨௦|

ஸ௦- ஷஷ்டே வேகேऽதிஸாரதுல்யா சிகித்ஸா|

Adhikarana saptame viShavege avapIDAdi (20) · Śloka 20

அவபீடஸ்து ஸப்தமே| மூர்த்நி காகபதஂ கத்வா ஸாஸக்வா பிஶிதஂ க்ஷிபேத்||௨௦||

ஸ௦- ஸப்தமே வேகேऽவபீடோ-ரோகாநுத்பாதநீயோக்தோ (ஹ.ஸூ. அ. ௪/௬), தேயஃ| அதவா மஸ்தகே காகபதஂ கத்வா ஸரக்தஂ பிஶிதஂ ந்யஸேத்|

Adhikarana vegAntare sarvaviShaghnI koshAtakyAdiyavAgUH (21-23) · Śloka 23

கோஶாதக்யக்நிகஃ பாடா ஸூர்யவல்யமதாபயாஃ| ஶேலுஃ ஶிரீஷஃ கிணீஹீ ஹரித்ரே க்ஷௌத்ரஸாஹ்வயா||௨௧|| புநர்நவே த்ரிகடுகஂ பஹத்யௌ ஸாரிவே பலா| ஏஷாஂ யவாகூஂ நிர்யுஹே ஶீதாஂ ஸகதமக்ஷிகாம்||௨௨|| யுஞ்ஜ்யாத்வேகாந்தரே ஸர்வவிஷக்நீஂ கதகர்மணஃ| |௨௩|

ஸ௦- கோஶாதக்யாதீநாஂ க்வாதே யவாகூஂ ஸித்தாஂ ஶீதாஂ ஸஸர்பிஷ்கமாக்ஷிகாஂ யுஞ்ஜயாத்| ஸூர்யவல்லீ-கரவீரகாகாரபுஷ்பீ| க்ஷௌத்ரஸாஹ்வயஂ-வடமாக்ஷிகம்| வேகாந்தரே-வேகமத்யே, ஸர்வவிஷக்நீம்| கதஂ கர்ம யஸ்ய தஸ்யைவஂ கார்யம்|

Adhikarana vegAntare sarva madhUkAdiyavAgUH (23) · Śloka 23

| தத்வந்மதூகமதுகபத்மகேஸரசந்தநைஃ||௨௩||

ஸ௦- மதூகாதிக்வாதே பேயாஂ ஶீதாஂ ஸகதமாக்ஷிகாஂ யுஞ்ஜ்யாத்|

Adhikarana sarvaviSheShu candrodayo nAmAgadaH (24-32) · Śloka 32

அஞ்ஜநஂ தகரஂ குஷ்டஂ ஹரிதாலஂ மநஃஶிலா| பலாநீ த்ரிகடு ஸ்பக்கா நாகபுஷ்பஂ ஸகேஸரம்||௨௪|| ஹரேணுர்மதுகஂ மாஂஸீ ரோசநா காகமாலிகா| ஶ்ரீவேஷ்டகஂ ஸர்ஜரஸஃ ஶதாஹ்வா குங்குமஂ பலா||௨௫|| தமாலபத்ரதாலீஸபூர்ஜோஶீரநிஶாத்வயம்| கந்யோபவாஸிநீ ஸ்நாதா ஶுக்லவாஸா மதுத்ருதைஃ||௨௬|| த்விஜாநப்யர்ச்ய தைஃ புஷ்யே கல்பயேதகதோத்தமம்| வைத்யஶ்சாத்ர ததா மந்த்ரஂ ப்ரயதாத்மா படேதிமம்||௨௭|| "நமஃ புருஷஸிஂஹாய நமோ நாராயணாய ச| யதாऽஸௌ நாபிஜாநாதி ரணே கஷ்ணபராஜயம்||௨௮|| ஏதேந ஸத்யவாக்யேந அகதோ மே ப்ரஸித்யது| நமோ வைதூர்யமாதே ஹுலுஹுலு ரக்ஷ மாஂ ஸர்வவிஷேப்யஃ||௨௯|| கௌரி காந்தாரி சாண்டாலி மாதங்கி ஸ்வாஹா| " பிஷ்டே ச த்விதீயோ மந்த்ரஃ "ஹரிமாயி ஸ்வாஹா||௩௦|| " அஶேஷவிஷவேதாலக்ரஹகார்மணபாப்மஸு| மரகவ்யாதிதுர்பிக்ஷயுத்தாஶநிபயேஷு ச||௩௧|| பாநநஸ்யாஞ்ஜநாலேபமணிபந்தாதியோஜிதஃ| ஏஷ சந்த்ரோதயோ நாம ஶாந்திஸ்வஸ்த்யயநஂ பரம்||௩௨|| |வாஸவோ வத்ரமவதீத்ஸமாலிப்தஃ கிலாமுநா| ]||௩௨||

ஸ௦- அஞ்ஜநாதீநி த்ரவ்யாணி| கந்யா கதோபவாஸா ஸ்நாதாஶுக்லவஸ்த்ரா தைஃ-பூர்வோக்தைர்த்ரவ்யைஃ, மாக்ஷிகஸிக்தைஃ புஷ்யநக்ஷத்ரே விப்ராந் பூஜயித்வாऽநந்தரமகதவரமிமஂ கல்பயேத்| வைத்யஶ்ச ஸமீபஸ்தோ மந்த்ரஂ நம இத்யாதிகஂ படேத்| பிஷ்டே சாகதே த்விதீயோ மந்த்ரோ ஹரிமாய்யாதிகோऽத்ர யோஜ்யஃ| நிகிலேஷு விஷாதிஷு பாநாதிமணிபந்தாதி யோஜிதோऽயஂ சந்த்ரோதயோ நாமாகதஃ பரஂ ஶாந்தஂ(ந்தி) ஸ்வஸ்த்யயநம்|

Adhikarana dUShIviShasya lakShaNam dUShIviShArtasya lakShaNam (33-36) · Śloka 36

ஜீர்ணஂ விஷக்நௌஷதிபிர்ஹதஂ வா தாவாக்நிவாதாதபஶோஷிதஂ வா| ஸ்வபாவதோ வா ந குணைஃ ஸுயுக்தஂ தூஷிவிஷாக்யாஂ விஷமப்யுபைதி||௩௩|| வீர்யால்பபாவாதவிபாவ்யமேதத் கபாவதஂ வர்ஷகணாநுபந்தி| தேநார்திதோ பிந்நபுரீஷவர்ணோ துஷ்டாஸ்ரரோகீ தடரோசகார்தஃ||௩௪|| மூர்ச்சந் வமந் கத்கதவாக் விமுஹ்யந் பவேச்ச தூஷ்யோதரலிங்கஜுஷ்டஃ| ஆமாஶயஸ்தே கபவாதரோகீ பக்வாஶயஸ்தேऽநிலபித்தரோகீ||௩௫|| பவேந்நரோ த்வஸ்தஶிரோருஹாங்கோ விலூநபக்ஷஃ ஸ யதா விஹங்கஃ| ஸ்திதஂ ரஸாதிஷ்வதவா விசித்ராந் கரோதி தாதுப்ரபவாந் விகாராந்||௩௬||

ஸ௦- யத்விஷஂ புராணஂ, விஷக்நௌஷதிபிர்வா ஹதவீர்யஂ, யத்வா தாவாக்நீத்யாதிபிஃ ஶோஷிதஂ, ஸ்வபவேநைவ வா குணைர்ந ஸுஷ்டு யுக்தஂ, தத் தூஷீவிஷஸஂஜ்ஞாமுபைதி| ததா வீர்யஸ்யால்பத்வாதேததவிபாவ்யஂ-அலக்ஷ்யம்| ததா கபேநாவதஂ வர்ஷவந்தஂ ச தத்ஸ்தாயி| தேந-தூஷீவிஷேண, பீடிதோ பிந்நபுரீஷவர்ணாதிகஃ ஸ்யாத்| ததா மூர்ச்சாஂ கச்சந் வமந்நஸ்புடவாக் ததா விமுஹ்யந் ததா தூஷ்யேநோபலக்ஷித உதரே யாநி லிங்காநி (ஹஂஇ. அ. ௧௨/௨௦), தைஃ ஸேவிதஶ்ச பவேத்| ஆமாஶயஸ்தே தூஷீவிஷே கபவாதரோகீ ஸ்யாத் பக்வாஶயஸ்தே தூஷீவிஷேऽநிலபித்தரோகீ ஸ்யாத்| உபஜாதயஃ| த்வஸ்தாஃ கசாஃ ஶரீரஂ ச யஸ்ய ஸ த்வஸ்தஶிரோதுஹாங்கோ விலூநபக்ஷஃ பக்ஷீவ பவேத்| ரஸாதிஷு ச ஸ்திதஂ நாநாவிதாந் தாதுப்ரபவாந் விகாராந் கரோதி| உபேந்த்ரவஜ்ராவத்தம்|

Adhikarana dUShIviShasya niruktiH (37) · Śloka 37

ப்ராக்வாதாஜீர்ணஶீதாப்ரதிவாஸ்வப்நாஹிதாஶநைஃ| துஷ்டஂ தூஷயதே தாதூநதோ தூஷீவிஷஂ ஸ்மதம்||௩௭||

ஸ௦-தச்ச புரோவாதாதிபிர்துஷ்டஂ ஸத்தாதூந் தூஷயதி யதஃ, ததோऽபி ஹேதோர்தூஷீவிஷஂ ஸ்மதம்|

Adhikarana dUShIviShArte svedaH shodhanaM ca (38) · Śloka 38

தூஷீவிஷார்தஂ ஸுஸ்விந்நமூர்த்வஂ சாதஶ்ச ஶோதிதம்| தூஷீவிஷாரிமகதஂ லேஹயேந்மதுநாऽऽப்லுதம்||௩௮||

ஸ௦-தூஷீவிஷபீடிதஂ நரஂ ஸுஸ்விந்நமூர்த்வமதஸ்தாச்ச ஶோதிதஂ ஸந்தஂ தூஷீவிஷாரி-வக்ஷ்யமாணஂ, மாக்ஷிகேணாப்லுதமகதஂ லேஹயேத்|

Adhikarana dUShIviShArte dUShIviShArirnAmAgadaH (39-40) · Śloka 40

தமேவாஹ பிப்பல்யோ த்யாமகஂ மாஂஸீ ரோத்ரமேலா ஸுவர்சிகா| குடந்நடஂ நதஂ குஷ்டஂ யஷ்டீ சந்தநகைரிகம்||௩௯|| தூஷீவிஷாரிர்நாம்நாऽயஂ ந சாந்யத்ராபி வார்யதே| |௪௦|

ஸ௦- பிப்பல்யாதிகோऽயமகதோ நாம்நா தூஷீவிஷாரிஃ| ந சாந்யஸ்மிந்நபி வார்யதே| கிந்து விஶேஷேண ப்ரயுஜ்யதே|

Adhikarana viShaliptashastraviddhasya lakShaNam (40-44) · Śloka 44

| விஷதிக்தேந வித்தஸ்து ப்ரதாம்யதி முஹுர்முஹுஃ||௪௦|| விவர்ணபாவஂ பஜதே விஷாதஂ சாஶு கச்சதி| கீடைரிவாவதஂ சாஸ்ய காத்ரஂ சிமிசிமாயதே||௪௧|| ஶ்ரோணிபஷ்டஶிரஃஸ்கந்தஸந்தயஃ ஸ்யுஃ ஸவேதநாஃ| கஷ்ணதுஷ்டாஸ்ரவிஸ்ராவீ தண்மூர்ச்சாஜ்வரதாஹவாந்||௪௨|| தஷ்டிகாலுஷ்யவமதுஶ்வாஸகாஸகரஃ க்ஷணாத்| ஆரக்தபீதபர்யந்தஃ ஶ்யாவமத்யோऽதிருக்வ்ரணஃ||௪௩|| ஶூயதே பச்யதே ஸத்யோ கத்வா மாஂஸஂ ச கஷ்ணதாம்| ப்ரக்லிந்நஂ ஶீர்யதேऽபீக்ஷ்ணஂ ஸபிச்சிலபரிஸ்ரவம்||௪௪||

ஸ௦-விஷதிக்தேந-விஷலிப்தேந ஶஸ்த்ரேண, வித்தோ நரஃ புநஃபுநஃ ப்ரதாம்யதி| ததா வைவர்ண்யஂ ப்ரயாதி| த்ராகேவ விஷாதமேதி| அஸ்ய ச-விஷதிக்தேந வித்தஸ்ய, ஶரீரஂ கீடைரிவ வ்யாப்தஂ சிமிசிமாயதே| ஶ்ரோண்யாதயஶ்சாஸ்ய ஸருஜாஃ ஸ்யுஃ கஷ்ணஂ துஷ்டஂ ச ரக்தஂ க்ஷரதி| தடாதியுதஃ க்ஷணேநைவ ச தஷ்டிகாலுஷ்யாதிகரஃ ஸ்யாத்| ததா வ்ரண ஈஷத்ரக்தப்ரயந்தஃ ஶ்யாவமத்யோ மஹாருஜஃ ஸ்யாத்| ததா ஶூயதே பாகஂ யாதி| தேஷாஂ ஸத்ய ஏவ ச மாஂஸஂ கஷ்ணதாஂ கத்வா ப்ரக்லிந்நஂ ஸத்தீர்யதே நித்யமேவ பிச்சிலயுதஂ பரிஸ்ரவஂ குர்யாத்|

Adhikarana viShashastraviddhe hRudayAvaraNam, shalyAharaNapUrvakovraNadAhaH, muShkakAdikShAreNa pratisAraNam, shukanAsAdibhirlepaH (45-47) · Śloka 47

குர்யாதமர்மவித்தஸ்ய ஹதயாவரணஂ த்ருதம்| ஶல்யமாகஷ்ய தப்தேந லோஹேநாநு தஹேத் வ்ரணம்||௪௫|| அதவா முஷ்ககஶ்வேதாஸோமத்வக்தாம்ரவல்லிதஃ| ஶிரீஷாத் கத்ரநக்யாஶ்ச க்ஷாரேண ப்ரதிஸாரயேத்||௪௬|| ஶுகநாஸாப்ரதிவிஷாவ்யாக்ரீமூலைஶ்ச லேபயேத்| |௪௭|

ஸ௦- அமர்மவித்தஸ்ய ஹதயாவரணஂ த்ருதஂ விததீத| ஸ௦- ஶல்யமாகஷ்ய தப்தேந லோஹேந வ்ரணஂ பஶ்சாத்தஹேத்| அதவா முஷ்ககாதிக்ஷாரேண ப்ரதிஸாரயேத்| ஶுகநாஸாதிபிஶ்ச லேபயேத் வ்ரணம்|

Adhikarana viSha kITadaShTacikitsA ca (47) · Śloka 47

| கீடதஷ்டசிகித்ஸாஂ ச குர்யாத்தஸ்ய யதார்ஹதஃ||௪௭||

ஸ௦-தஸ்ய ச-திக்தபலவித்தஸ்ய, கீடதஷ்டசிகித்ஸிதஂ யதாயோகஂ குர்யாத்|

Adhikarana viSha vraNe pUtimAMse pittavisarpavatkriyA (48) · Śloka 48

வ்ரணே து பூதிபிஶிதே க்ரியா பித்தவிஸர்பவத்| |௪௮|

ஸ௦-வ்ரணே ச பூதிமாஂஸே பித்தவிஸர்ப இவ சிகித்ஸா கார்யா|

Adhikarana garaviShadAyakAH (48-49) · Śloka 49

| ஸௌபாக்யார்தஂ ஸ்த்ரியோ பர்த்ரே ராஜ்ஞே வாऽராதிசோதிதாஃ||௪௮|| கரமாஹாரஸம்பக்தஂ யச்சந்த்யாஸந்நவர்திநஃ| |௪௯|

ஸஂ-நாநாகாந்தாஃ யோஷிதஃ பத்யே ஸௌபாக்யார்தஂ ராஜ்ஞஶ்ச(ராஜ்ஞே வா) நிகடவர்திநோ நராஶ்சாராதிப்ரேரிதா கரயுக்தஂ போஜநஂ தததி|

Adhikarana garasya lakShaNam (49-50) · Śloka 50

| நாநாப்ராண்யங்கஶமலவிருத்தௌஷதிபஸ்மநாம்||௪௯|| விஷாணாஂ சால்பவீர்யாணாஂ யோகோ கர இதி ஸ்மதஃ| |௫௦|

ஸ௦-நாநாப்ரகாரப்ராண்யங்கஶகதாஂ ததா விருத்தௌஷதிபஸ்மநாஂ விஷாணாஂ ச ஸ்தோகவீர்யாணாஂ யோ யோகஃ, ஸ கர இதி ஸ்மதஃ|

Adhikarana garArtasya lakShaNam (50-54) · Śloka 54

| தேந பாண்டுஃ கஶோऽல்பாக்நிஃ காஸஶ்வாஸஜ்வரார்திதஃ||௫௦|| வாயுநா ப்ரதிலோமேந ஸ்வப்நசிந்தாபராயணஃ| மஹோதரயகத்ப்லீஹீ தீநவாக்துர்பலோऽலஸஃ||௫௧|| ஶோபவாந் ஸததாத்மாதஃ ஶுஷ்கபாதகரஃ க்ஷயீ| ஸ்வப்நே கோமாயுமார்ஜாரநகுலவ்யாலவாநராந்||௫௨|| ப்ராயஃ பஶ்யதி ஶுஷ்காஂஶ்ச வநஸ்பதிஜலாஶயாந்| மந்யதே கஷ்ணமாத்மாநஂ கௌரோ, கோரஂ ச காலகஃ||௫௩|| விகர்ணநாஸாநயநஂ பஶ்யேத்தத்விஹதேந்த்ரியஃ| |௫௪|

ஸ௦- தேந கரேண பாண்ட்வாதிகுணஃ காஸாதிபீடிதஶ்ச ஸ்யாத்| வாதேந ப்ரதிலோமேந யுக்தஸ்ததா ஸ்வப்நசிந்தாபரஃ ஸ்யாத்| ததா பஹஜ்ஜடரயகத்ப்லீஹவாந் தீநவாகாதிகுணஶ்ச ஸ்யாத்| ஸ்வப்நே ஶகாலாதீந் பஶ்யதி| ப்ராயேண ஶுஷ்கவக்ஷோதபாநாநி லோகதே| ஆத்மாநஂ ச கௌரஃ ஸந் கஷ்ணஂ மந்யதே| கஷ்ணஶ்ச கௌரஂ மந்யதே| தேந-கரவிஷேண, விஹதேந்த்ரியஃ ஸந் விகர்ணக்ராணசக்ஷுஷஂ பஶ்யேத்|

Adhikarana garArtasya cikitsitAbhAve sadyo nAshaH (54-55) · Śloka 55

| ஏதைரந்யைஶ்ச பஹுபிஃ க்லிஷ்டோ கோரைருபத்ரவைஃ||௫௪|| கரார்தோ நாஶமாப்நோதி கஶ்சித்ஸத்யோऽசிகித்ஸிதஃ| |௫௫|

ஸ௦-ஏதைஃ-உக்தைருபத்ரவைஃ, அபரைஶ்சாநுக்தைர்தாருணைஃ க்லிஷ்டஃ ஸந் கரபீடிதஃ கஶ்சிதசிகித்ஸிதஃ ஸத்ய ஏவ நாஶமஶ்நுதே|

Adhikarana garArte vamanaM pathyapAnabhojanaM suvarNashIlanaM ca (55-56) · Śloka 56

| கரார்தோ வாந்தவாந் புக்த்வா தத்பத்யஂ பாநபோஜநம்||௫௫|| ஶுத்தஹச்சீலயேத்தேம ஸூத்ரஸ்தாநவிதேஃ ஸ்மரந்| |௫௬|

ஸ௦- கராதுரஃ கதவமநஃ ஸந் தத்-பூர்வோக்தஂ, பத்யஂ பாநபோஜநஂ புக்த்வா ஶுத்தஹதயஃ ஸுவர்ணஂ ஶீலயேத்| கிஂ குர்வந் ? ஸூத்ரஸ்தாநோக்தவிதேஃ-"ஶுத்தே ஹதி ததஃ ஶாணஂ ஹேமசூர்ணஸ்ய தாபயேத்|" (ஹ.ஸூ. அ. ௭/௨௮) இதி ஸ்மரந்| விதேஃ ஸ்மரந்நித்யத்ர "அதீகர்த-" இத்யாதிநா விதிஶப்தாத் கர்மணி ஷஷ்டீ|

Adhikarana garArte tApyasuvarNalehaH (56-57) · Śloka 57

| ஶர்கராக்ஷௌத்ரஸஂயுக்தஂ சூர்ணஂ தாப்யஸுவர்ணயோஃ||௫௬|| லேஹஃ ப்ரஶமயத்யுக்ரஂ ஸர்வயோககதஂ விஷம்| |௫௭|

ஸ௦-மாக்ஷீகதாதுகாஞ்சநயோஶ்சூர்ணஂ ஶர்கராமாக்ஷிகாந்விதஂ லேஹோ தாருணஂ கரயோகஜஂ விஷஂ ஹந்தி|

Adhikarana garArte hatAgnau mUrvAdicUrNam (57-58) · Śloka 58

| மூர்வாமதாநதகணாபடோலீசவ்யசித்ரகாந்||௫௭|| வசாமுஸ்தவிடங்காநி தக்ரகோஷ்ணாம்புமஸ்துபிஃ| பிபேத்ரஸேந வாऽம்லேந கரோபஹதபாவகஃ||௫௮||

ஸ௦-மூர்வாதீநி தக்ராதிபிரம்லேந வா-பீஜபூரரஸாதிரஸேந, கரோபஹதாக்நிஃ புமாந் பிபேத்|

Adhikarana garArte pArAvatAmiShAdishRutaM jalam (59) · Śloka 59

பாராவதாமிஷஶடீபுஷ்கராஹ்வஶதஂ ஹிமம்| கரதஷ்ணாருஜாகாஸஶ்வாஸஹித்மாஜ்வராபஹம்||௫௯||

ஸ௦- பாராவதாமிஷாதிபிஃ ஶதஂ ஶீதஂ ஜலஂ கரதஷ்ணாதிக்நம்|

Adhikarana viShasa~gkaTasya lakShaNam (60) · Śloka 60

விஷப்ரகதிகாலாந்நதோஷதூஷ்யாதிஸங்கமே| விஷஸங்கடமுத்திஷ்டஂ ஶதஸ்யைகோऽத்ர ஜீவதி||௬௦||

ஸ௦-விஷப்ரகத்யாதியோகே ஸதி விஷஸங்கடஂ கதிதம்| [அத்ர-] அஸ்மிஂஶ்ச விஷஸங்கடே, விஷார்தஃ ஶதமத்ய ஏகோ ஜீவேத்| தத்ர விஷப்ரகதிஃ-பித்தப்ரகதிஃ| காலோ-வர்ஷாஃ| விஷாந்நஂ-ஸர்ஷபாதி| விஷதோஷஃ-பித்தம்| தூஷ்யஂ-ரக்தம்| ஆதிஶப்தேந ஸாத்ம்யாதீநாஂ க்ரஹணம்|

Adhikarana viShavRuddhihetavaH kShudhAdayaH (61-63) · Śloka 63

க்ஷுத்தஷ்ணாகர்மதௌர்பல்யக்ரோதஶோகபயஶ்ரமைஃ| அஜீர்ணவர்சோத்ரவதாபித்தமாருதவத்திபிஃ||௬௧|| திலபுஷ்பபலாக்ராணபூபாஷ்பகநகர்ஜிதைஃ| ஹஸ்திமூஷிகவாதித்ரநிஃஸ்வநைர்விஷஸங்கடைஃ||௬௨|| புரோவாதோத்பலாமோதமதநைர்வர்ததே விஷம்| |௬௩|

ஸ௦- க்ஷுதாதிபிர்விஷஂ வத்திமேதி|

Adhikarana varShAsu viShavRuddheH kAraNam,sharadi viShasya mandavIryatve hetuH (63-64) · Śloka 64

| வர்ஷாஸு சாம்புயோநித்வாத்ஸஂக்லேதஂ குடவத்கதம்||௬௩|| விஸர்பதி கநாபாயே, ததகஸ்த்யோ ஹிநஸ்தி ச| ப்ரயாதி மந்தவீர்யத்வஂ விஷஂ தஸ்மாத்தநாத்யயே||௬௪||

ஸ௦- ப்ராவஷி ச ஜலப்ரபவத்வாத்விஷஂ ஸஂக்லேதஂ குடவத் யாதி| விஸர்பதி-ப்ரஸரதி, கநாபாயே-விகதவர்ஷாஸமயே| தத்-விஷஂ, அகஸ்த்யோ ஹிநஸ்தி-அல்பஶக்தி கரோதி| தஸ்மாத்கநாத்யயே-ஶரத்ஸமயே, மந்தவீர்யத்வஂ ப்ரயாதி|

Adhikarana iti prakRutyAdyAlocya karmAcaraNam (65) · Śloka 65

இதி ப்ரகதிஸாத்ம்யர்துஸ்தாநவேகபலாபலம்| அலோச்ய நிபுணஂ புத்த்யா கர்மாநந்தரமாசரேத்||௬௫||

ஸ௦-இதி-ஏவஂ பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண, ப்ரகத்யாதிகஂ புத்த்வா-யத்நேந நிரூப்ய, ததஃ கர்ம குர்யாத்|

Adhikarana shlaiShmike viShe vamanAdibhiH shamanam (66) · Śloka 66

ஶ்லைஷ்மிகஂ வமநைருஷ்ணரூக்ஷதீக்ஷ்ணைஃ ப்ரலேபநைஃ| கஷாயகடுதிக்தைஶ்ச போஜநைஃ ஶமயேத்விஷம்||௬௬||

ஸ௦-ஶ்லைஷ்மிகஂ விஷஂ வமநைருஷ்ணாதிகுணைஃ ப்ரலேபைஶ்சேத்தஶைர்போஜநைஶ்ச கஷாயாதிகுணைஃ ஶாந்திஂ நயேத்|

Adhikarana paittike viShe virecanAdibhiH shamanam (67) · Śloka 67

பைத்திகஂ ஸ்ரஂஸநைஃ ஸேகப்ரதேஹைர்பஶஶீதலைஃ| கஷாயதிக்தமதுரைர்கதயுக்தைஶ்ச போஜநைஃ||௬௭||

ஸ௦-பைத்திகஂ விஷஂ விரேசநைஸ்ததாऽதிஶீதலைஃ ஸேகைஃ ப்ரலேபைஶ்ச ததா போஜநைஃ கஷாயதிக்தமதுரைராஜ்யயுதைஶ்ச ஶமயேத்|

Adhikarana vAtike viShe svAdvAdyAhArAdibhiH shamanam (68) · Śloka 68

வாதாத்மகஂ ஜயேத்ஸ்வாதுஸ்நிக்தாம்லலவணாந்விதைஃ| ஸகதைர்போஜநைர்லேபைஸ்ததைவ பிஶிதாஶநைஃ||௬௮||

ஸ௦-வாதிகஂ மதுராதியுக்தைஃ ஸஸர்பிஷ்கைர்போஜநைர்லேபைர்மாஂஸபோஜநைஶ்ச ஜயேத்|

Adhikarana sarvaviSheShu sarvAvastheShu ghRutatulyaM bheShajaM nAsti visheShAt vAte~adhike (69-70) · Śloka 70

நாகதஂ ஸ்ரஂஸநஂ ஶஸ்தஂ ப்ரலேபோ போஜ்யமௌஷதம்| ஸர்வேஷு ஸர்வாவஸ்தேஷு விஷேஷு ந கதோபமம்||௬௯|| வித்யதே பேஷஜஂ கிஞ்சித்விஶேஷாத் ப்ரபலேऽநிலே| |௭௦|

ஸ௦- விஷே ஸ்ரஂஸநஂ-விரேசநஂ, ப்ரலேபோ வா போஜ்யமௌஷதஂ வா நாகதஂ ஶஸ்தம்| கிஂ தர்ஹி ? ஸர்வமேவ தத் ஸகதஂ ஶஸ்தம்| ஸ௦- ஸர்வேஷு விஷேஷு ஸர்வாவஸ்தேஷு ச கததுல்யஂ நாந்யதௌஷதஂ கிமப்யஸ்தி| விஶேஷேண ச வாதேऽதிரிக்தே|

Adhikarana kaphapittavAtagataviShANAM sAdhyAsAdhyatvam (35) · Śloka 35

| அயத்நாச்ச்லேஷ்மகஂ ஸாத்யஂ, யத்நாத் பித்தாஶயாஶ்ரயம்||௭௦|| ஸுதுஃஸாத்யமஸாத்யஂ வா வாதாஶயகதஂ விஷம்| ௭௦ ௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீவத்வாக்படவிரசி- தாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே விஷப்ரதிஷேதோ நாம பஞ்சத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ||௩௫||

ஸ௦- கபகதஂ விஷமல்பயத்நேந ஸாத்யம்| பித்தாஶயாஶ்ரயஂ யத்நேந ஸாத்யம்| வாதாஶயாஶ்ரிதஂ ஸுஷ்டு துஃகேந ஸாத்யதேऽஸாத்யஂ வா ஸ்யாதிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீ- காயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே விஷப்ரதிஷேதோ நாம பஞ்சத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௩௫||