25. vranapratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਥ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਚਿਖ੍ਯਾਸੁਰਾਹ-

Adhikarana vraNapratishedhAdhyAyaH vraNasya dvaividhyam (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਵ੍ਰਣੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਦੁਸ੍ਟਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਭੇਦਤਃ| ਨਿਜੋ ਦੋਸੈਃ ਸ਼ਰੀਰੋਤ੍ਥੈਰਾਗਨ੍ਤੁਰ੍ਬਾਹ੍ਯਹੇਤੁਜਃ||੧|| ਦੋਸੈਰਧਿਸ੍ਠਿਤੋ ਦੁਸ੍ਟਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਤੈਰਨਧਿਸ੍ਠਿਤਃ| |੨|

ਸ੦-ਵ੍ਰਣੋ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰੋ-ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਭੇਦਾਦ੍ ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੁਦ੍ਧਭੇਦਾਚ੍ਚ| ਨਿਜੋ ਵ੍ਰਣਃ ਸ਼ਾਰੀਰੈਦੋਸੈਰ੍ਭਵਤਿ| ਆਗਨ੍ਤੁਰ੍ਬਾਹ੍ਯਹੇਤੂਦ੍ਭਵਃ| ਦੋਸੈਰਧਿਸ੍ਠਿਤੋ ਦੁਸ੍ਟਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਯੋ ਦੋਸੈਰਨਧਿਸ੍ਠਿਤਃ|

Adhikarana duShTavraNasya lakShaNam (2-5) · Śloka 5

| ਸਂਵਤਤ੍ਵਂ ਵਿਵਤਤਾ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਮਦੁਤਾਤਿ ਵਾ||੨|| ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਸਨ੍ਨਾਵਸਨ੍ਨਤ੍ਵਮਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਮਤਿਸ਼ੀਤਤਾ| ਰਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਪੂਤਿਪੂਯਪਰਿਸ੍ਰੁਤਿਃ||੩|| ਪੂਤਿਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਚ੍ਛਨ੍ਨਤੋਤ੍ਸਙ੍ਗਿਤਾਤਿਰੁਕ੍| ਸਂਰਮ੍ਭਦਾਹਸ਼੍ਵਯਥੁਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਭਿਰੁਪਦ੍ਰੁਤਃ||੪|| ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਕਤਿਮ੍| |੫|

ਸ੦-ਸਂਵਤਤ੍ਵਾਦਿਰ੍ਯੋ ਵ੍ਰਣਸ੍ਤਂ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਕਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vraNaH pa~jcadashaprakAraH (5) · Śloka 5

| ਸ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਧਾ ਦੋਸੈਃ ਸਰਕ੍ਤੈਃ|੫|

ਸ੦-ਸ ਚ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਰਕ੍ਤਸਹਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਪਥਗ੍ ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਯਃ, ਸਂਸਰ੍ਗਜਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨੈਕ ਇਤਿ [ਸਪ੍ਤ]| ਏਵਂਭੂਤਾ ਰਕ੍ਤਸਹਿਤੈਃ ਸਪ੍ਤ| ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼| ਰਕ੍ਤੇਨ ਕੇਵਲੇਨੈਕ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਦਸ਼| ਨਨੁ, ਪ੍ਰਾਗਭ੍ਯਧਾਯਿ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੨੯/੬)-"ਸ਼ੂਲਂਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਦਾਹਃ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਫਃ ਕਫੋਦਯਾਤ੍| ਰਾਗੋ ਰਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਪਾਕਃਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਿਹੈਕਦੋਸਜਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਤ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਰਹਿਤਤ੍ਵਂ ਚੋਚ੍ਯਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵ੍ਯਾਹਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਕਾਸਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਵਦਤ੍ਰ ਨ੍ਯਾਯੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਹ੍ਯੇਕਦੋਸਜੇਪਿ ਕਾਸੇ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰਸ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਤ੍ਵਮੁਰਰੀਕਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਾਨੁਸਾਰੇਣ ਯਥੋਪਕ੍ਰਮਸ੍ਤਥੇਹਾਪੀਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਪੁਰ੍ਵਾਪਰਵ੍ਯਾਹਤਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana 1 vAtajasya vraNasya lakShaNam (5-7) · Śloka 7

| ਤਤ੍ਰ ਮਾਰੁਤਾਤ੍||੫|| ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਕਸ੍ਣੋਰੁਣੋ ਭਸ੍ਮਕਪੋਤਾਸ੍ਥਿਨਿਭੋਪਿ ਵਾ| ਮਸ੍ਤੁਮਾਂਸਪੁਲਾਕਾਮ੍ਬੁਤੁਲ੍ਯਤਨ੍ਵਲ੍ਪਸਂਸ੍ਰੁਤਿਃ||੬|| ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਸ੍ਤੋਦਭੇਦਾਢ੍ਯੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚਟਚਟਾਯਤੇ| |੭|

ਸ੦-ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ ਸ਼੍ਯਾਵਾਦਿਗੁਣੋ ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤੁਲ੍ਯਤਨ੍ਵਲ੍ਪਵਿਸ੍ਰਾਵਸ੍ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਾਦਿਗੁਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana 2 pittajasya vraNasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਜਃ ਪੀਤੋ ਨੀਲਃ ਕਪਿਲਪਿਙ੍ਗਲਃ||੭|| ਮੂਤ੍ਰਕਿਂਸ਼ੁਕਭਸ੍ਮਾਮ੍ਬੁਤੈਲਾਭੋਸ੍ਣਬਹੁਸ੍ਰੁਤਿਃ| ਕ੍ਸਾਰੋਕ੍ਸਿਤਕ੍ਸਤਸਮਵ੍ਯਥੋ ਰਾਗੋਸ੍ਮਪਾਕਵਾਨ੍||੮||

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵ੍ਰਣਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰੋਦ੍ਭਵਃ ਪੀਤਾਦੁਗੁਣੋ ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਸਦਸ਼ਬਹੁਸ੍ਰਾਵਃ ਕ੍ਸਾਰੋਕ੍ਸਿਤਤੁਲ੍ਯਰੁਜੋ ਰਾਗੋਸ੍ਮਪਾਕਵਾਨ੍|

Adhikarana 3 kafajasya vraNasya lakShaNam (9) · Śloka 9

ਕਫੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਬਹੁਸ਼੍ਵੇਤਘਨਸ੍ਰੁਤਿਃ| ਸ੍ਥੂਲੋਸ੍ਠਃ ਕਠਿਨਃ ਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰਾਜਾਲਤਤੋਲ੍ਪਰੁਕ੍||੯||

ਸ੦-ਕਫੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਣ੍ਡੂਯੁਤੋ ਬਹੁਸ਼ੁਕ੍ਲਘਨਸ੍ਰਾਵਃ ਸ੍ਥੂਲੌਸ੍ਠਃ ਕਠਿਨਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਰਾਯੁਸਿਰਾਜਾਲਤਤੋਲ੍ਪਰੁਜਃ|

Adhikarana 4 raktajasya vraNasya lakShaNam (10) · Śloka 10

ਪ੍ਰਵਾਲਰਕ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤੇਨ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪੂਯਮੁਦ੍ਗਿਰੇਤ੍| ਵਾਜਿਸ੍ਥਾਨਸਮੋ ਗਨ੍ਧੇ ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਿਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕੈਃ||੧੦||

ਸ੦-ਰਕ੍ਤੇਨ ਵਿਦ੍ਗੁਮਲੋਹਿਤਃ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪੂਯਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਤੁਰਗਸ੍ਥਾਨਤੁਲ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧੇਨ| ਤਥਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਯੁਤਃ|

Adhikarana 5-10 dvidoShajasya vraNasya lakShaNam,11-14 tridoShajasya vraNasya lakShaNam 15 sarvajasya vraNasya lakShaNam (11) · Śloka 11

ਦ੍ਬਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਲ੍ਲਕ੍ਸਣਸਙ੍ਕਰਾਤ੍| |੧੧|

ਸ੦-ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸਣਾਨਾਂ ਸਙ੍ਕਰਾਤ੍ ਸਂਸਰ੍ਗਜਾਦੀਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shuddhavraNasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12

| ਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਭੋ ਮਦੁਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸ਼੍ਯਾਵੌਸ੍ਠਪਿਟਿਕਃ ਸਮਃ||੧੧|| ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਨ੍ਨਤਮਧ੍ਯੋ ਵਾ ਵ੍ਰਣਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋਨੁਪਦ੍ਰਵਃ| |੧੨|

ਸ੦-ਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਭਾਦਿਗੁਣੋ ਵ੍ਰਣੋਨੁਪਦ੍ਰਵਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana tcagAdInAM vraNAshrayAnAmuttarottaraM duHsAdhyatvam (12-13) · Śloka 13

| ਤ੍ਵਗਾਮਿਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਵ੍ਰਣਾਸ਼ਯਾਃ||੧੨|| ਕੋਸ੍ਠੋ ਮਰ੍ਮ ਚ ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍| |੧੩|

ਸ੦-ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਿ ਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਰਯਾਸ੍ਤਥਾ ਕੋਸ੍ਠੋ ਮਰ੍ਮ ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਟਾਵਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਾਨਿ|

Adhikarana vraNAnAM susAdhyatvam (13-14) · Śloka 14

| ਸੁਸਾਧ੍ਯਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਂਸਾਗ੍ਨਿਵਯੋਬਲਵਤਿ ਵ੍ਰਣਃ||੧੩|| ਵਤ੍ਤੋ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਟਕਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਰਾਕਤਿਸ਼੍ਚ ਯਃ| ਤਥਾ ਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਯੁਮੇਢ੍ਰੋਸ੍ਠਪਸ੍ਠਾਨ੍ਤਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਗਣ੍ਡਗਃ||੧੪||

ਸ੦-ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਮਤਿ ਵ੍ਰਣਃ ਸੁਸਾਧ੍ਯਃ| ਵਤ੍ਤਾਦਿਗੁਣਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਫਿਗਾਦਿਸੁ ਚ ਸੁਸਾਧ੍ਯਃ|

Adhikarana vraNAnAM kRucchrasAdhyatvam (15) · Śloka 15

ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੋਕ੍ਸਿਦਸ਼ਨਨਾਸਿਕਾਪਾਙ੍ਗਨਾਭਿਸੁ| ਸੇਵਨੀਜਠਰਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕਕ੍ਸਾਸ੍ਤਨੇਸੁ ਚ||੧੫||

ਸ੦-ਅਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਸੁ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਃ|

Adhikarana vraNAnAM asAdhyatvam (16-22) · Śloka 22

ਫੇਨਪੂਯਾਨਿਲਵਹਃ ਸ਼ਲ੍ਯਵਾਨੂਰ੍ਧ੍ਵਨਿਰ੍ਵਮੀ| ਭਗਨ੍ਦਰੋਨ੍ਤਰ੍ਵਦਨਸ੍ਤਥਾ ਕਟ੍ਯਸ੍ਥਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ||੧੬|| ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ਼ੋਸਿਣਾਂ ਮਧੁਮੇਹਿਨਾਮ੍| ਵ੍ਰਣਾਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਿਧ੍ਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇਸਾਂ ਚ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਰਣਾਃ||੧੭|| ਨੈਵ ਸਿਧ੍ਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੀਸਰ੍ਪਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਕਾਸਿਨਾਮ੍| ਪਿਪਾਸੂਨਾਮਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਿਨਾਮਵਿਪਾਕਿਨਾਮ੍||੧੮|| ਭਿਨ੍ਨੇ ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲੇ ਵਾ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ| ਸ੍ਨਾਯੁਕ੍ਲੇਦਾਤ੍ਸਿਰਾਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਾਤ੍ਕਮਿਭਕ੍ਸਣਾਤ੍||੧੯|| ਅਸ੍ਥਿਭੇਦਾਤ੍ਸਸ਼ਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਸਵਿਸਤ੍ਵਾਦਤਰ੍ਕਿਤਾਤ੍| ਮਿਥ੍ਯਾਬਨ੍ਧਾਦਤਿਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਰੋਮਾਦਿਘਟ੍ਟਨਾਤ੍||੨੦|| ਕ੍ਸੋਭਾਦਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ਸੌਹਿਤ੍ਯਾਦਤਿਕਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਦ੍ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਵਵਾਯਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਾਤ੍||੨੧|| ਵ੍ਰਣੋ ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰਾਚ੍ਚ ਨੈਵ ਸਾਧ੍ਯੋਪਿ ਸਿਧ੍ਯਤਿ| |੨੨|

ਸ੦-ਫੇਨਾਦਿਵਹਃ ਸ਼ਲ੍ਯੁਕ੍ਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਨਿਰ੍ਵਮੀ ਤਥਾ ਭਗਨ੍ਦਰੋਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ੍ਤਥਾ ਕਠ੍ਯਸ੍ਥਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਤਥਾ ਕੁਸ੍ਠ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਿਧ੍ਦ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਯੇਸਾਂ ਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤੇ ਚ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਸ੦-ਵਿਸਰ੍ਪਜ੍ਵਰਾਦਿਮਤਾਂ ਵ੍ਰਣਾ ਨੈਵ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲੇ ਚ ਭਿਨ੍ਨੇ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨੇ [ਵਾ] ਵ੍ਰਣੋ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ| ਸ੦-ਸ੍ਰਾਯੁਕ੍ਲੇਦਾਦੇਃ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਸਾਧ੍ਯੋਪਿ ਵ੍ਰਣੋ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ|

Adhikarana rohasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23

| ਕਪੋਤਵਰ੍ਣਪ੍ਰਤਿਮਾ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਲੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾਃ||੨੨|| ਸ੍ਥਿਰਾਸ਼੍ਚਿਪਿਟਿਕਾਵਨ੍ਤੋ ਰੋਹਤੀਤਿ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੨੩|

ਸ੦-ਯਸ੍ਯ ਕਪੋਤਵਰ੍ਣਾਭਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾ ਅਨ੍ਤਾਃ, ਤਥਾ ਚਿਪਿਟਿਕਾਨ੍ਵਨ੍ਤੋ-ਮ੍ਲਾਨਪ੍ਰਾਯਾਃ, ਤਂ-ਵ੍ਰਣਂ, ਰੋਹਤੀਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍|

Adhikarana vraNacikitsA vraNashophe vishodhanam (23-24) · Śloka 24

| ਅਥਾਤ੍ਰ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੨੩|| ਯੋਜ੍ਯਂ ਸ਼ੋਫੋ ਹਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| |੨੪|

ਸ੦-ਅਤ੍ਰ ਚ-ਵ੍ਰਣੇ, ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋ ਵਾ, ਸ਼ੋਧਨਂ-ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਵਾ, ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਹਿ ਸ਼ੋਫੋ ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|

Adhikarana vraNashItopacAraH (24-25) · Śloka 25

| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤੋਪਚਾਰਂ ਚ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਤਮ੍||੨੪|| ਦੋਸਾਗ੍ਨਿਰਗ੍ਨਿਵਤ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸਹਸਾ ਸ਼ਮਮ੍| |੨੫|

ਸ੦-ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ-ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੇਣ ਕਤੇਨ ਸਤਾ, ਦੋਸਾਗ੍ਨਿਰਗ੍ਨਿਰਿਵ ਸਹਸੈਵ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ|

Adhikarana shophe vraNe ca kaThinAdiyukte raktaharaNam (25-26) · Śloka 26

| ਸ਼ੋਫੇ ਵ੍ਰਣੇ ਚ ਕਠਿਨੇ ਵਿਵਰ੍ਣੇ ਵੇਦਨਾਨ੍ਵਿਤੇ||੨੫|| ਵਿਸਯੁਕ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜਲਜਾਦ੍ਯੈਰ੍ਹਰੇਦਸਕ੍| ਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰੇਪਗਤੇ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੋਫਰਾਗਰੁਜਾਂ ਸ਼ਮਃ||੨੬||

ਸ੦-ਸ਼ੋਫੇ ਵ੍ਰਣੇ ਚ ਕਠਿਨਾਦਿਗੁਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜਲੌਕਃਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਸ੍ਰਂ ਹਰੇਤ੍| ਯਤੋ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤੇਪਨੀਤੇ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਸ਼ੋਫਾਦਿਸ਼ਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shophe punaH punaH srAvitarakte shIradravyairlepaH (27-28) · Śloka 28

ਹਤੇ ਹਤੇ ਚ ਰੁਧਿਰੇ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵੀਰ੍ਯਯੋਃ| ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਸ੍ਤਦਹਃਪਿਸ੍ਟੈਃ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਸ੍ਵਰਸਦ੍ਰਵੈਃ||੨੭|| ਸ਼ਤਧੌਤਘਤੋਪੇਤੈਰ੍ਮੁਹੁਰਨ੍ਯੈਰਸ਼ੋਸਿਭਿਃ| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਂ ਹਿਤੋ ਲੇਪਃ ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਕਤਾਃ||੨੮||

ਸ੦-ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਰਾਵਿਤੇ ਚ ਰਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵੀਰ੍ਯਯੋਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਹਨਿ ਪਿਸ੍ਟੈਃ-ਨ ਤੁ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤੈਃ, ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਦ੍ਰਵੈਃ ਸ਼ਤਧੌਤਘਤਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਮੁਹੁਰਪਰੈਰਸ਼ੋਸਿਭਿਰ੍ਲੇਪੋ ਹਿਤਃ| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਂ-ਨ ਤ੍ਵਨੁਲੋਮਮ੍| ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ ਕਤਾ ਹਿਤਾਃ|

Adhikarana shophe nyagrodhAditvAgbhiH pralepaH (29) · Śloka 29

ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪ੍ਲਕ੍ਸਵੇਤ ਸਵਲ੍ਕਲੈਃ| ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਭੂਰਿਸਰ੍ਪਿਭਿਃ ਸ਼ੋਫਨਿਰ੍ਵਾਪਣਃ ਪਰਮ੍||੨੯||

ਸ੦-ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਤ੍ਵਗ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਭੂਰਿਘਤਃ ਪਰਂ ਸ਼ੋਫਨਿਰ੍ਵਾਪਣਃ|

Adhikarana shophe AnUpavesavArAdyaiH svedaH,shophe dAharUgdharAH somAstilAH (30-31) · Śloka 31

ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨਾਂ ਕਠਿਨਾਨਾਂ ਮਹਾਰੁਜਾਮ੍| ਸ੍ਰੁਤਾਸ੍ਰੁਜਾਂ ਚ ਸ਼ੋਫਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਪਿ ਚੇਦ੍ਦਸ਼ਾਮ੍||੩੦|| ਆਨੂਪਵੇਸਵਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦਃ, ਸੋਮਾਸ੍ਤਿਲਾਃ ਪੁਨਃ| ਭਸ੍ਟਾ ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਾਃ ਕ੍ਸੀਰੇ ਤਤ੍ਪਿਸ੍ਟਾ ਦਾਹਰੁਗ੍ਘਰਾਃ||੩੧||

ਸ੦-ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਤਥਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨਾਂ ਕਠਿਨਾਨਾਂ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾਂ ਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ੋਫਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਪਿ ਚੇਦ੍ਦਕ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾਣਾਂ ਕੁਟ੍ਟਿਤਘਤਾਦਿ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨੂਪਮਾਂਸਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਹਿਤਃ| ਅਤਸੀਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਿਲਾ ਭਸ੍ਟਾ ਦੁਗ੍ਧੇ ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਾਸ੍ਤੇਨੈਵ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਾ ਦਾਹਰੁਜਾਘ੍ਨਾਃ|

Adhikarana shophe shthiratvAdiyukte snehaH svedo mardanaM yavAdibhiH pralepashca (32-33) · Śloka 33

ਸ੍ਥਿਰਾਨ੍ ਮਨ੍ਦਰੁਜਃ ਸ਼ੋਫਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਵਾਤਕਫਪਹੈਃ| ਅਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵੇਣੁਨਾਡ੍ਯਾ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ||੩੨|| ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਮਦ੍ਗੀਯਾਤ੍ ਤਲੇਨਾਙੁਸ੍ਠਕੇਨ ਵਾ| ਯਵਗੋਧੂਮਮੁਦ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧ ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍||੩੩||

ਸ੦-ਸ਼ੋਫਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਰਾਨਲ੍ਪਪੀਡਾਨ੍ ਵਾਤਕਫਘ੍ਨੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਮ੍ਰਕ੍ਸਾਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਂਸ਼ਨਾਡ੍ਯਾ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਮਲਯੇਤ੍| ਤਲੇਨਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕੇਨ ਵਾ ਮਲਯੇਤ੍| ਯਵਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹਯੇਤ੍|

Adhikarana shophe evaM vilayanAbhAve upanAhaH (34) · Śloka 34

ਵਿਲੀਯਤੇ ਸ ਚੇਨ੍ਨੈਵਂ ਤਤਸ੍ਤਮੁਪਨਾਹਯੇਤ੍| ਅਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਪਾਕਮਸ਼੍ਰੁਤੇ||੩੪||

ਸ੦-ਏਵਂ ਕਤੇ ਯਦਿ ਸ਼ੋਫੋ ਨ ਵਿਲੀਯਤੇ, ਤਤਸ੍ਤਮੁਪਨਾਹਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਕਤੇ ਸਤ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਃ ਸ਼ੋਫਣ੍ ਸਨ੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਤੁ ਪਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana shophe upanAhe saktupiNDikAshreShThA (35) · Śloka 35

ਸਕੋਲਤਿਲਵਲ੍ਲੋਮਾ ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਾ ਸਕ੍ਤੁਪਿਣ੍ਡਿਕਾ| ਸਕਿਣ੍ਵਕੁਸ੍ਠਲਵਣਾ ਕੋਸ੍ਣਾ ਸ਼ਸ੍ਤੋਪਨਾਹਨੇ||੩੫||

ਸ੦-ਬਦਰਾਦਿਯੁਤਾ ਸਕ੍ਤੁਪਿਣ੍ਡਿਕਾਮ੍ਲਦਧਿਯੁਤਾ ਕਿਣ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਵਿਤਾ ਕੋਸ੍ਣਾ ਉਪਨਾਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ|

Adhikarana shophe supavkAdiyukte dAraNam (36) · Śloka 36

ਸੁਪਕ੍ਵੇ ਪਿਣ੍ਡਿਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਪੀਡਨੈਰੁਪਪੀਡਿਤੇ| ਦਾਰਣਂ ਦਾਰਣਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਚੇਸ੍ਯਤੇ||੩੬||

ਸ੦-ਸ਼ੋਫੇ ਸੁਪਕ੍ਵੇ ਗ੍ਰਥਿਤੇ ਪੀਡਨੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੁਪਪੀਡਿਤੇ ਸਤਿ ਦਾਰਣਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਦਾਰਣਮਿਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana shophe guggulvAdIni pavkashopha vidAraNAni (37) · Śloka 37

ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਤਸਿਗੋਦਨ੍ਤਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਕਪੋਤਵਿਟ੍| ਕ੍ਸੌਰੌਸਧਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰਾਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਵਿਦਾਰਣਮ੍||੩੭||

ਸ੦-ਗੁਗ੍ਲ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦੀਨਿ, ਤਥਾ ਕ੍ਸਾਰੌਸਧਾਨਿ-ਕ੍ਸਾਰਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੩੦੧੮), ਕ੍ਸਾਰਾਸ਼੍ਚ, ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਵਿਦਾਰਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗੋਦਨ੍ਤੋ-ਹਰਿਤਾਲਮ੍|

Adhikarana vraNe pUyagarbhAdiyukte pIDanam (38) · Śloka 38

ਪੂਯਗਰ੍ਭਾਨਣੁਦ੍ਵਾਰਾਨ੍ ਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਾਨ੍ਮਰ੍ਮਗਾਨਪਿ| ਨਿਃਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪੀਡਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪੀਡਯੇਤ੍||੩੮||

ਸ੦-ਪੂਯਗਰ੍ਭਾਨ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨ੍ ਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਾਨ੍ ਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਰਹਿਤੈਃ ਪੀਡਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪਰਿਤਃ ਪ੍ਰਤਿਪੀਡਯੇਤ੍|

Adhikarana vraNe pIDanapralepasya shuShkatve samupekShAdi (39) · Śloka 39

ਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਪ੍ਰਲੇਪਂ ਪੀਡਨਂ ਪ੍ਰਤਿ| ਨ ਮੁਖੇ ਚੈਨਮਾਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ ਤਥਾ ਦੋਸਃ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ||੩੯||

ਸ੦-ਪੀਡਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯੋ ਲੇਪਸ੍ਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ| ਮੁਖੇ ਚੈਨਂ ਵ੍ਰਣਂ ਨਾਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਤਥਾ ਚ-ਏਵਂ, ਦੋਸਃ, ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ-ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ|

Adhikarana vraNe kalAyAdiyukte surasAdinA kShAlanAdi (40) · Śloka 40

ਕਲਾਯਯਵਗੋਧੂਮਮਾਸਮੁਦ੍ਗਹਰੇਣਵਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਾਂ ਚ ਤ੍ਵਙ੍ਮੂਲਾਨਿ ਪ੍ਰਪੀਡਨਮ੍||੪੦||

ਸ੦-ਕਲਾਯਾਦਯਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਤ੍ਵਚੋ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਪੀਡਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vraNe avishuddhe paTolInimbavkA thena kShAlanam (41) · Śloka 41

ਸਪ੍ਤਸੁ ਕ੍ਸਾਲਨਾਦ੍ਯੇਸੁ ਸੁਰਸਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕੌ| ਭਸ਼ਂ ਦੁਸ੍ਟੇ ਵ੍ਰਣੇ ਯੋਜ੍ਯੌ ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਵ੍ਰਣੇਸੁ ਚ||੪੧||

ਸ੦-ਸਪ੍ਤਸੁ ਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿਸੁ-ਕ੍ਸਾਲਨਮਾਲੇਪੋ ਘਤਂ ਤੈਲਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਚੂਰ੍ਣੋ ਵਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਪ੍ਤ ਤੇਸੁ, ਸੁਰਸਾਦਿਰਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਸ਼੍ਚੇਤਿ (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੧੫) ਦੁਸ੍ਟੇ ਵ੍ਰਣੇ ਭਸ਼ਂ ਯੋਜ੍ਯੌ ਤਥਾ ਮੇਹਾਦਿਸੁ ਚ|

Adhikarana vraNe vishuddhe nyagrodAdivkAhena kShAlanam (42) · Śloka 42

ਅਥਵਾ ਕ੍ਸਾਲਨਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪਟੋਲੀਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਜਃ| ਅਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ, ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤੁ ਵ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਤ੍ਵਗੁਦ੍ਭਵਃ||੪੨||

ਸ੦-ਅਥਵਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵ੍ਰਣੇ ਪਟੋਲੀਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਜਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸਾਲਨਂ ਹਿਤਃ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤੁ ਵ੍ਰਣੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਤ੍ਵਗੁਦ੍ਭਵਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸਾਲਨਾਦੌ ਹਿਤਃ|

Adhikarana vraNe paTolyAdilepo vraNashodhanaH (43) · Śloka 43

ਪਟੋਲੀਤਿਲਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਲੇਪਃ ਸਪਟੁਰ੍ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ||੪੩||

ਸ੦-ਪਟੋਲਾਦਿਭਿਰ੍ਲੇਪਃ ਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤੋ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ|

Adhikarana vraNe sUkShmAsyAdiyukte trivRutAdivartyA vishodhanam (44) · Śloka 44

ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯਾਨ੍ ਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮਗਾਨ੍| ਕਤਯਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਨ੍ਤੀਲਾਙ੍ਗਲੀਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੪੪||

ਸ੦-ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖਾਨ੍ ਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਵਰ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਭਿਃ ਕਤਯਾ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana vraNe vAtAbhIbhUtAdau yavAjyAdibhirdhUpanam (45) · Śloka 45

ਵਾਤਾਭਿਭੂਤਾਨ੍ ਸਾਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ ਧੂਪਯੇਦੁਗ੍ਰਵੇਦਨਾਨ੍| ਯਵਜ੍ਯਭੂਰ੍ਜਮਦਨਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕਸੁਰਾਹ੍ਵਯੈਃ||੪੫||

ਸ੦-ਵਾਤਾਭਿਭੂਤਾਨ੍ ਸਾਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ ਦਾਰੁਣਵੇਦਨਾਨ੍ ਯਵਾਦਿਭਿਰ੍ਧੂਪਯੇਤ੍|

Adhikarana pittadyulbaNe shItatairnirvApaNam (46) · Śloka 46

ਨਿਰ੍ਵਾਪਯੇਦ੍ ਭਸ਼ਂ ਸ਼ੀਤੈਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵਿਸੋਲ੍ਬਣਾਨ੍| |੪੬|

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਾ[ਦ੍ਯ]ਧਿਕਾਨ੍ ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਭਸ਼ਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਯੇਤ੍|

Adhikarana pittashuShkAlpamAMsAdau nyagrodhAdibhirutsAdanaM mAMsAdamAMsAnAM bhakShaNaM ca (46-48) · Śloka 48

| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਵ੍ਰਣ ਉਤ੍ਸਾਦਨਂ ਹਿਤਮ੍||੪੬|| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਦ੍ਮਕਾਦਿਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਬਲਾਤਿਲੈਃ| ਅਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਾਦਮਾਂਸਾਨਿ ਵਿਧਿਨੋਪਹਿਤਾਨਿ ਚ||੪੭|| ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਦਮਾਂਸੇਨ ਵਰ੍ਧਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚੇਤਸਃ| |੪੮|

ਸ੦-ਵ੍ਰਣੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਗਮ੍ਭੀਰ ਉਤ੍ਸਾਦਨਂ ਹਿਤਂ ਵ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਃ| ਤਥਾ ਮਾਂਸਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਿ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨਿ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਯਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਸੋ ਮਾਂਸਾਦਮਾਂਸੇਨ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਵਰ੍ਧਤੇ|

Adhikarana pitta utsannamRudumAMse jAtyAdibhiravasAdanam (48-49) · Śloka 49

| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਦੁਮਾਂਸਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਵਸਾਦਨਮ੍||੪੮|| ਜਾਤੀਮੁਕੁਲਕਾਸੀਸਮਨੋਹ੍ਵਾਲਪੁਰਾਗ੍ਨਿਕੈਃ| |੪੯|

ਸ੦-ਵ੍ਰਣਾਨਾਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਮਦੁਮਾਂਸਾਨਾਂ ਜਾਤੀਮੁਕੁਲਾਦਿਭਿਰਵਸਾਦਨਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana pitta utsannamAMsAdau kShArakarmaNA shodhanam (49-50) · Śloka 50

| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਨ੍ ਕਠਿਨਾਨ੍ ਕਣ੍ਡੂਯੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਾਨ੍||੪੯|| ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸੁਦੁਃਖਸ਼ੋਧ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਕਰ੍ਮਣਾ| |੫੦|

ਸ੦-ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾਦਿਕਾ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਥਾ ਯੇ ਤੁ ਸੁਸ੍ਠੁ ਦੁਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਕਰ੍ਮਣਾ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana phitta ashmaryAdau agnikarmaNA sAdhanam (50-51) · Śloka 51

| ਸ੍ਰਵਨ੍ਤੋਸ਼੍ਮਰਿਜਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਃ||੫੦|| ਛਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਧਯੋ ਯੇਸਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਯੇ ਚ ਸ਼ੋਧਨੈਃ| ਸ਼ੋਧ੍ਯਮਾਨਾ ਨ ਸ਼ੁਧ੍ਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਧ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤੇਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਣਾ||੫੧||

ਸ੦-ਅਸ਼੍ਮਰਿਜਾ ਵ੍ਰਣਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤੋ, ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨੋ, ਯੇਸਾਂ ਚ ਸਨ੍ਧਯਸ੍ਛਿਨਾਃ, ਯੇ ਚ ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੋਧਨੈਃ ਸ਼ੋਧ੍ਯਮਾਨਾ ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਤੇਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ੋਧ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana phitta shuddhautsAdanadravyeNa ropaNam (52) · Śloka 52

ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਰੋਪਣਂ ਯੋਜ੍ਯਮੁਤ੍ਸਾਦਾਯ ਯਦੀਰਿਤਮ੍| |੫੨|

ਸ੦-ਯਦੁਤ੍ਸਾਦਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਥਿਤਂ ਤਦੇਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਰੋਪਣਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana pitta ashvagandhAdikaM paramaM ropaNam (52-53) · Śloka 53

| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਰੁਹਾ ਰੋਧ੍ਰਂ ਕਟ੍ਫਲਂ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾ||੫੨|| ਸਮਙ੍ਗਾ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਂ ਪਰਮਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍| |੫੩|

ਸ੦-ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦਿਕਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਂ ਪਰਮ੍|

Adhikarana pittaa petapUtimAMsAdau tilakalkaha saMrohaNaH (53-54) · Śloka 54

| ਅਪੇਤਪੂਤਿਮਾਂਸਾਨਾਂ ਮਾਂਸਸ੍ਥਾਨਾਮਰੋਹਤਾਮ੍||੫੩|| ਕਲ੍ਕਂ ਸਂਰੋਹਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਿਲਾਨਾਂ ਮਧਿਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| |੫੪|

ਸ੦-ਅਪਗਤਪੂਤਿਮਾਂਸਾਨਾਂ ਮਾਂਸਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਰੋਹਤਾਂ ਤਿਲਕਲ੍ਕਂ ਸਮਧੁਕਂ ਸਂਰੋਹਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pitta sakShaudranimbapatrayuktaH paraM saMshodhanam,pitta sapUrvAbhyAM sarpiShA ca yuktaH shIdhraM ropaNaH (54-55) · Śloka 55

| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਕਸਾਯਤ੍ਵੈਃ ਸ ਸਰ੍ਵਜਿਤ੍||੫੪|| ਸ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਪਰਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਸੌ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦਾਸ਼ੁ ਰੋਪਣਃ||੫੫||

ਸ੦-ਏਸ ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣੈਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍| ਸ ਮਾਕ੍ਸਿਕਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਤਸ੍ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ ਪਰਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ-ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ, ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਸੌ ਤਿਲਕਲ੍ਕੋ ਯੁਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਂਰੋਹਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pitta tilavat yavakalko~api (56) · Śloka 56

ਤਿਲਵਦ੍ਯਵਕਲ੍ਕਂ ਤੁ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ| |੫੬|

ਸ੦-ਕੇਚਿਦ੍ ਵ੍ਰਣਸ੍ਵਰੂਪਾਭਿਜ੍ਞਾ ਯਵਕਲ੍ਕਂ ਤਿਲਕਲ੍ਕਵਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ|

Adhikarana pitta sAstrapittAdau kShIraropaNasiddhadhRutena ropaNam,pitta kaphavAtaje ropaNasiddhatailena ropaNasiddha tailena ropaNam (56-57) · Śloka 57

| ਸਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਵਿਸਾਗਨ੍ਤੁਗਮ੍ਭੀਰਾਨ੍ ਸੋਸ੍ਮਣੋ ਵ੍ਰਣਾਨ੍||੫੬|| ਕ੍ਸੀਰਰੋਪਣਭੈਸਜ੍ਯਸ਼ਤੇਨਾਜ੍ਯੇਨ ਰੋਪਯੇਤ੍| ਰੋਪਣੌਸਧਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨ ਕਫਵਾਤਜਾਨ੍||੫੭||

ਸ੦-ਸਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਰੋਪਣਦ੍ਰਵ੍ਯਪਕ੍ਵੇਨ ਘਤੇਨ ਰੋਪਯੇਤ੍| ਰੋਪਣਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨ ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਰੋਪਯੇਤ੍|

Adhikarana pitta kAcchcAyAdikaM shreShThaM ropaNam (58) · Śloka 58

ਕਾਚ੍ਛੀਰੋਧ੍ਰਾਭਯਾਸਰ੍ਜਸਿਨ੍ਦੂਰਾਞ੍ਜਨਤੁਤ੍ਥਕਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤੈਲਮਦਨੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਰੋਪਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੫੮||

ਸ੦-ਕਾਛ੍ਛ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜੀਕਤਂ ਤੈਲਮਦਨੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਰੋਪਣਮ੍|

Adhikarana pitta samAdau cUrNaH (59) · Śloka 59

ਸਮਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਮਾਂਸਾਨਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣ ਇਸ੍ਯਤੇ| |੫੯|

ਸਂ-ਸਮਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਮਾਂਸਾਨਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਮਿਸ੍ਟਮ੍|

Adhikarana pitta kakuBAdipralepastvagvishuddhikaraH param (59-60) · Śloka 60

| ਕਕੁਭੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਜਮ੍ਬੂਕਟ੍ਫਲਰੋਧ੍ਰਜੈਃ||੫੯|| ਤ੍ਵਚਮਾਸ਼ੁ ਨਿਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਕ੍ਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਵ੍ਰਣਾਃ| |੬੦|

ਸਂ-ਕਕੁਭਾਦਿਜੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਃ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਮੇਵ ਤ੍ਵਚਂ ਨਿਗਹ੍ਣਨਨ੍ਤਿ|

Adhikarana pitta lAkShAdipralepastvagviSuddhikaraH param (60-61) · Śloka 61

| ਲਾਕ੍ਸਾਮਨੋਹ੍ਵਾਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਹਰਿਤਾਲਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯੈਃ||੬੦|| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸਗ਼ਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਃ ਪਰਮ੍| |੬੧|

ਸਂ-ਲਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਗ਼ਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਹਿਤੋ ਲੇਪਃ ਪਰਂ ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਃ|

Adhikarana pitta kAlIyAdilepaH savarNakaraNaH (61-62) · Śloka 62

| ਕਾਲੀਯਕਲਤਾਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਹੇਮਕਾਲਾਰਸੋਤ੍ਤਮੈਃ||੬੧|| ਲੇਪਃ ਸਗੋਮਯਰਸਃ ਸਵਰ੍ਣਕਰਣਃ ਪਰਮ੍| |੬੨|

ਸ੦-ਕਾਲੀਯਕਾਦਿਭਿਰ੍ਲੇਪਃ ਸਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਃ ਪਰਂ ਸਵਰ੍ਣਕਰਣਃ|

Adhikarana pitta vAraNadantAdilepo romobhdavakaraH ,pittaa catuShpAnnakhAdimaShIlepo (62-63) · Śloka 63

| ਦਗ੍ਧੋ ਵਾਰਣਦਨ੍ਤੋਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਤੈਲਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍||੬੨|| ਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨੋ ਲੇਪਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੈਲਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ| ਚਤੁਸ੍ਪਾਨ੍ਨਖਰੋਮਾਸ੍ਥਿਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਙ੍ਗਖੁਰਜਾ ਮਸੀ||੬੩||

ਸ੦-ਵਾਰਣਦਨ੍ਤੋਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਦਗ੍ਧਸ੍ਤੈਲਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਚ ਲੇਪੋ ਰੋਮੋਦ੍ਭਵਕਰਃ| ਤਥੈਵ ਤੈਲਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ ਚਤੁਸ੍ਪਾਨ੍ਨਖਾਦਿਜਾ ਮਸੀ ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਾ|

Adhikarana pitta shastrakarmoktaM pathyApathyAnnam (64) · Śloka 64

ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੋਕ੍ਤਂ ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੬੪|

ਸ੦-ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਕਥਿਤਂ (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੨੯/੩੪) ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje vraNe dvipa~jjamUlAdiH pittaje vraNe nyagrodhAdiH kaphaje vraNe AragvadhAdiH mishraje vraNe mishraH (64-65) · Śloka 65

| ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਾਤਘ੍ਨੋ ਵਾਤਿਕੇ ਹਿਤਃ||੬੪|| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਦ੍ਮਕਾਦ੍ਯੌ ਤੁ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਿਤੇ| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਃ ਕਫੇ, ਮਿਸ਼੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰਜੇ||੬੫||

ਸ੦-ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਤਥਾ ਵਰ੍ਗੋ ਵਾਤਘ੍ਨੋ ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਹਿਤਃ| ਤਥਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਪਦ੍ਮਕਾਦੀ(ਹ.ਸੂ.ਅ. ੧੫/੪੯ ਅ. ੧੫/੧੨) ਹਿਤੌ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕ ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਃ (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੧੫/੧੭) ਕਫਘ੍ਨੋ ਹਿਤਃ| ਮਿਸ਼੍ਰੇ ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰ ਉਪਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ|

Adhikarana vraNe prakShAlanAdi saptayathAsvaM yojyAH (66) · Śloka 66

ਏਭਿਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਂ ਲੇਪੋ ਘਤਂ ਤੈਲਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ| ਚੂਰ੍ਣੋ ਵਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਂਯੋਜ੍ਯਾ ਵ੍ਰਣੇ ਸਪ੍ਤ ਯਥਾਯਥਮ੍||੬੬||

ਸ੦-ਏਭਿਃ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ, ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਯਃ ਸਪ੍ਤ ਵ੍ਰਣੇ ਸਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯੋਜ੍ਯਾਃ|

Adhikarana vraNe sUkShmavadanAdau jAtyAdidhRutena shodhanaM ropaNaM ca (25) · Śloka 25

ਜਾਤੀਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਪਤ੍ਰਕਟੁਕਾਦਾਰ੍ਵੀਨਿਸ਼ਾਸਾਰਿਵਾ- ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਭਯਸਿਕ੍ਥਤੁਤ੍ਥਮਧੁਕੈਰ੍ਨਕ੍ਤਾਹ੍ਵਬੀਜਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਧ੍ਯਮਨੇਨ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਵਦਨਾ ਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਕ੍ਲੇਦਿਨੋ ਗਮ੍ਭੀਰਾਃ ਸਰੁਜੋ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸਗਤਯਃ ਸ਼ੁਧ੍ਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਰੋਹਨ੍ਤਿ ਚ||੬੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟ- ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੫||

ਸਂ-ਜਾਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਅਭਯਂ-ਉਸ਼ੀਰਮਤ੍ਰ| ਅਨੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖਾ ਮਰ੍ਮਸ੍ਥਾਦਯਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਰੋਹਨ੍ਤਿ ਚੇਤਿ| ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਵਿਕ੍ਰੀਡਿਤਂ ਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿ- ਸੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੫||