11. atīsāracikitsitam

Adhikarana athAtIsAracikitsitannAmaikAdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோऽதீஸாரசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

க்ரமப்ராப்தஸ்யாதீஸாரஸ்ய சிகித்ஸாஂ ப்ரதர்ஶநார்தமத்யாய||௧||

Adhikarana Adau la~gghanam (2) · Śloka 2

ப்ராயேணாதீஸாரோ ஹ்யக்நிமுபஹத்ய ப்ராகாமாதிஷ்டாநோ பவதி| தஸ்மாதநிலஜமப்யாமபாசநார்தமாதௌ லங்கநேநோபக்ரமேத| தத்ர ஶூலாநாஹப்ரஸேகார்தஂ லவணாம்புநோஷ்ணேந வாமயேத்| ந து ஸாமே பூர்வஂ ஸங்க்ராஹி ப்ரயுஞ்ஜீத விபத்தே வா மலே| ஸ்திமிதா- த்மாதகுருஸருஜகோஷ்டஃ ப்ராணதாமுஷ்ணாம்புநோபயுஞ்ஜீத விபத்தே வா மலே| ஸவ்யோஷாஂ வா தாந்யாம்லக்வதிதஂ வா| அந்யத்வா ஸ்ரஂஸநதீபநமௌஷதம்||௨||

ப்ராயேணேத்யாதி ஸுபோதம்| ப்ராயோக்ரஹணஂ பயஶோகபரிஹாரார்தம்| லங்கந-ஶப்தேந ஸர்வஂ லங்கநஂ ஸஂகஹீதம்| பூயஸாதௌ வமநம்| ஸஂக்ரஹணப்ரதிஷேதஃ| விபந்தப்ரவத்த்யாதாவுஷ்ணாம்புநா ப்ராணதா ஹரீதகீ| அதவா ப்ராணதா தாந்யாம்லேநோத்க்வதிதா த்ரிகடுகேந ஸஹ| அந்யத் யத்கிஞ்சித்தீபநஂ ஸ்ரஂஸநம்| ஸ்ரண்ஸநோத்தரஂ ஸஂக்ராஹத்ரவ்யப்ரயோகஃ|| ௨||

Adhikarana Adau la~gghanam (3) · Śloka 3

அபி ச- விஶுத்தஸ்ரோதஸோ ஹ்யஸ்ய தோஷஶேஷே ப்ரவாஹிதே| ஸுகஂ ஸஂக்ரஹணஂ கர்த்துஂ பாசநைஃ ஸ்தம்பநேந வா||௩||

அபி சேதி ஸமுச்சயே| அஸ்யேத்யதிஸாரிணஃ ஸ்ரஂஸநைர்விஶுத்தஸ்ரோதஸஃ ஸஂக்ரஹணஂ கர்த்து ஸுகஂ ஸுகேந க்ரியத இத்யர்தஃ| தோஷஸ்யாதீஸாரப்ரபத்தஸ்ய ஶேஷஸ்தஸ்மிந் ப்ரவாஹிதே ஸ்ராவிதே பஹிரேகேந ஸஂக்ரஹணஂ ஸுகமித்யாஹ-பாசநைஃ ஸ்தம்பநேந வா|| ௩||

Adhikarana madhyadoShe kvAthAdikam (4) · Śloka 4

மத்யதோஷஸ்து விஶோஷயந் மாகதீநாகரவசாபூதீகதநிகா ஹரீதகீநாஂ க்வாதஂ பிபேத்| ஜலஜலதபில்வபேஶிகஶுண்டீ தாந்யகாநாஂ வா| உபயமபி சைதத் ப்ரமத்யாரப்யம்| வசா திவர்கஂ க்வதிதஂ சூர்ணிதஂ வா| தத்வத்வசாபயாவிடங்கபாடா ஶுண்டீபிட்லவணாநி வா| முஸ்தபிப்பலீந்த்ரயவபாடாதேஜோ வதீர்வா| விடங்காபயாகணாலவணபஞ்சகாநி வா| பிப்பலீ ந்த்ரயவபாடாஶுண்டீர்வா ஸரக்தே து ப்ரவத்த ஆமே ஜகபிப்பலீஂ மதுஶர்கராமதுராம்||௪||

மத்யதோஷ இத்யாதி ஸுபோதம்| விஶோஷயந்நித்யுபவாஸஂ குர்வந்| ஜலாதீநாஂ வா க்வாதஂ பிபேத்| ஜலஂ வாலகம்| முஸ்தஂ ஜலதம்| பில்வபேஶிகா பில்வமஜ்ஜா| யத்ர ச ப்ரமத்யா ப்ரயோஜ்யேத்யுச்யதே தத்ர மாகதிகாஜலதாதியோகயோரந்யதரோ விஜ்ஞேயஃ| வசாதிவர்கஂ ஸூத்ரஓக்தஂ சூர்ணிதாநி வா| தத்வதேவ முஸ்தாதீநி ச லவணாநாஞ்ச ஸர்வத்ர சூர்ணிதாநாமேவ ப்ரயோகஃ| ஸரக்த ஆமே ப்ரவத்தே மதுஶர்கராமதுராஂ ஹஸ்திபிப்பலீமித்யேவமந்தஂ மத்யதோஷஸ்ய|| ௪||

Adhikarana alpadoShe upavAsAdikam (5) · Śloka 5

அல்பதோஷே புநருபவாஸயேத்| பாநஂ த்வதிஸாரிணோऽம்புவசா திவிஷாப்யாஂ க்வதிதம்| ஶுண்ட்யதிவிஷாப்யாஂ முஸ்தபர்பட காப்யாஂ நாகரதாந்யகாப்யாஂ வா| க்ஷுத்வதஸ்து லகுபஞ்சமூல பஞ்சகோலஹஸ்திபிப்பலீபலாபில்வபாடாஹிங்குதாந்யகஜீர கஶடீகந்தபலாஶஹபுஷாயவாநீதிந்திணீகதாடிமபிட ஸைந்தவைரந்நபாநஂ யவாக்வாதி கல்பயேத்||௫||

அப்லபோஷஸ்யோபவாஸோ யாவல்லங்கிதலிங்கம்| ஸர்வஸ்யாதிஸாரிணஸ்தஷாயாஂ வசாதித்வயைஃ க்வதிதாநி ஜலாநி யதாயோக்யஂ பாநஂ ஸ்வச்சமல்பௌஷதஂ ஜலபாநமிச்சந்தி| க்ஷுத்வதோऽதிஸாரிணோ லகுபஞ்சமூலாதிபிர்தோஷாத்யபேக்ஷயா ஸஂயுக்தைஃ பதக்பூதைர்வா நாநாவிதயா கல்பநயா க்வாதாதிகயா யவாகூயூஷௌதநாதிகமந்நஂ கல்பயேத்|| ௫||

Adhikarana mUDhavAtAdiShu visheShaH (6) · Śloka 6

பில்வஶலாடுஹரீகீபிப்பலீமூலைர்மூடவாதஸ்ய| அஂஶுமதீ த்வயபலாபில்வஶலாடுபிஃ பித்தோல்பணஸ்ய| பிபேச்ச தஷிதஃ படபூதஂ தக்ரம்| மதுஸுராதாந்யாம்லயவாகூமண்டாந்யதமஂ வா| ஏஷ க்ரமோऽநிலகபக்நோ தீபநபாசநோஂ ரோசநஃ ஸங்க்ராஹீ பல்யஶ்ச||௬||

மூடவாதஸ்ய கோஷ்டாசலத்வாயோர்பில்வஶலாட்வாதிபிர்யவாக்வாதிகஂ கல்பயேத்| பித்தோல்பணஸ்யாஂஶுமதீத்வயாதிபிஃ| அஂஶுமதீத்வயஂ ஸாலபர்ணீபஶ்நிபர்ண்யௌ| புக்தே தஷிதோ படேந வஸ்த்ரேண புதஂ தக்ராதிகஂ பிபேத்| மது மார்த்வீகம்| ஏஷ சாநந்தரோக்தோ லங்கநாதிக்ரமோऽநிலகபக்நத்வாதியுக்தோ பவதி|| ௬||

Adhikarana pravAhikA tatra kramashca (7) · Śloka 7

பக்வதோஷேऽபி யோऽதிஸார்யதே பஹுஶோऽநிலேந விபத்தஂ ஸபிச்சஂ ஸபேநஂ ஸஶூலபரிகர்திகஂ ஸரோமஹர்ஷஂ நிஷ்புரீஷஂ ச தாஂ ப்ரவா ஹிகாஂ பிஂபிஸீமிதி சாசக்ஷதே| தத்ரோதாவர்தோபதிஷ்டாஂஸ்தேநைவ விதிநா ஸஂஸ்கதாஂஶ்சாகபிஶிதரஸாந் தத்யாத்||௭||

பக்வதோஷஸ்ய ஸதோ வாயுநா பஹுஶோ விபத்தத்வாதியுக்தோ யோऽதிஸாரஸ்தஂ ப்ரவாஹிகாஂ பிஂபிஸீமிதி சாசார்யாஂ ஆசக்ஷதே| தத்ர ப்ரவாஹிகாயாமுதாவர்தோக்தவிதாநேந ஸஂஸ்கதாஂஶ்சாகமாஂஸரஸாந் தத்யாத்|| ௭||

Adhikarana varcaHkShaye visheShaH (8) · Śloka 8

யூஷாஂஶ்ச வர்சஃக்ஷயே தஷ்யதோ யவமுத்கமாஷதிலகதாந்| ஸமேந வா திலபாலபில்வயோஃ கல்கேந ததிரஸஸ்நேஹயுக்தஂ கலகம்| சித்ரகஶங்கீவேரபூதீககரஞ்ஜபில்வாஜமௌதைர்வா தக்ரதாடிம தைலாட்யஂ ஸைந்தவோபேதமஜிதாக்யம்| ஶடீதிந்திணீகபிட தாடிமக்ஷாரபஞ்சகோலமரிசத்ரிபலாதாதகீதநிகாபாடாஜமோ தாஜாஜீஜீரககபித்தஜம்ப்வாம்ராஸ்திபிர்வா துல்யபாகைஃ ஷட்குணபில்வமத்யைர்குடமுத்கரஸஸ்நேஹததிஸித்தோऽபராஜிதாக்யஃ கலகோ தீபநஃ பாசநோ ருச்யோ க்ராஹீ பிஂபிஸிநாஶநஃ| ததிஸரஂ வா ஸகுடதாடிமஂ யமகபஷ்டம்| யமக பஷ்டாந் வா ஸஶுண்டீசூர்ணாந் ஸக்தூந்| மாஷாந் வா ஸுஸித்தாந் கத மண்டோபஸேசநாந் மரிசோபதஂஶாந்| சாகமேஷயோர்வாந்தராதி ரஸஂ தாடிமாம்லஂ தாந்யநாகரோபேதஂ ஸ்நேஹவிபக்வஂ வ்யஞ்ஜநஂ பாநஂ ச| தத்வத் ஸுராஂ யமகஸ்நிக்தாஂ பிபேத்வா| ஶுண்டீபதர சூர்ணஂ ததிகததைலக்ஷௌத்ரபாணிதோபேதம்| ஹிங்குதாடிமமஹௌஷதபகுல்யாசூர்ணஂ வா கதக்ஷீரோஷ்ணாம்பு மத்யாந்யதமேந| லிஹ்யாத்வா லோத்ரபில்வஶலாடுகுடாஂஸ்த்ரிகடு கோத்கடாஂஸ்தைலேந| அஶ்வத்தவாதபோதக்வாதஸித்தஂ வா ஶா ல்யோதநஂ கததைலக்ஷௌத்ரயுக்தஂ தத்நா கஜாஹதததிஸராநுபா மஶ்நீயாத்||௮||

வர்சஸஃ புரீஷஸ்ய க்ஷயே தஷ்யதோ யவாதிகதாந் யூஷாந் தத்யாத்| திலகல்காஂ பாலபில்வகல்கஶ்ச ஸமௌ தாப்யாஂ ததிஸராதியுக்தஂ கலகம்| சித்ரகாதிபிர்வா கலகஂ தக்ராதியுக்தமஜிதாக்யம்| ஶட்யாதிபிர்யதோக்தைஃ கலகோऽபராஜிதாக்யோ பவதி| குடாதீந்யத்ர ஸஂஸ்காரயோக்யாநி| அயஂ கலகோ தீபநத்வாதியுக்தஃ பிஂபிஸீப்ரவாஹிகேத்யத்ரைவோக்தம்| ததிஸரமித்யாதி ஸுபோதம்| சாகஸ்ய மேஷஸ்ய வா| மத்யமாஂஸரஸஂ தாடிமாம்லஂ தாநகாபலஶுண்டீயுக்தஂ ஸ்நேஹே ச விபக்வஂ வ்யஞ்ஜநஂ பாநஂ ச| யமகஸித்தாஂ ஸுராஂ தத்வத்வ்யஞ்ஜநஂ பாநஂ ச| தத்யாதியுக்தஂ ஶுண்டீபதரயோர்வா சூர்ணஂ பிபேத்| பாணிதஂ க்ஷுத்ரகுடஃ| ஹிங்க்வாதிசூர்ணஂ கதாதீநாமந்யதமேந| லோத்ராதீந் வா த்ரிகடுகேநோத்கடாஂஸ்தைலேந பிஹ்யாத்| ஸுபோதம்| வாதபோதஃ பலாஶஃ தஸ்ய க்வாதேந ஸித்தஂ ஶால்யோதநஂ தத்நா ஸஹாஶ்நீயாத் ஸ்தோகைர்கதாதிபிர்யுக்தம்| தச்ச புக்த்வா கஜமதிதஂ ததிஸரஂ பிபேதித்யேதத் ப்ரவாஹிகாயஂ வர்சஃக்ஷயே விதிஃ|| ௮||

Adhikarana dIpanAdika~jca (9) · Śloka 9

அபி ச - தீபநஂ பாசநஂ ருச்யஂ ததி வாதஹரஂ பரம்| பத்தவிட்வா ஹரத்யஸ்மாச்சிரோத்தாமபி பிஂபிஸீம்||௯||

அபி சேதி ஸமுச்சயே| தீபநத்வாதியுக்தஂ யதஸ்மாத்தேதோஶ்சிரகாலப்ரரூடாமபி பிஂபிஸீஂ ஹந்தி| ரோசநஂ ருசிகத்ருச்யஂ ஸ்வயஂ ரோசதே|| ௯||

Adhikarana tRuShNolbaNe visheShaH (10) · Śloka 10

தஷ்ணோல்பணஸ்து ஸரக்தபிச்சோபவேஶீபாநாந்நவிரதோ தாரோ ஷ்ணஂ க்ஷீரமாகாஂக்ஷஂ பிபேத்| ஶதஂ வா கந்தர்வஹஸ்தமலேநா தவா பில்வஶலாடுபிஃ| ததேவ வால்பதஷ்ணஃ ஸகுடதைலம்| ஶதேந வா பயஸா மரிசகல்கஂ த்விகுணதிலகல்கயுக்தம்| க்ஷீரேணைவ வா பிப்பலீம்| வ்யோஷஸித்தேந வா பயஸாந்நாநி புஞ்ஜீத||௧௦||

தஷ்ணோல்பண இத்யாதி ஸுபோதம்| பாநாந்நப்ரதிஷேதேந தாரோஷ்ணஸ்ய பயஸோ விதாநமந்நபாநாஶக்தஸ்ய| கந்தர்வஹஸ்த ஏரண்டஃ| அல்பதஷ்ணஸ்ததேவ க்ஷரீமேவ குடதைலாப்யாஂ ஸஹ| கேவலேந க்ஷீரேண பிப்பலீம்| வ்யோஷஸித்தேந வா பயஸாந்நாநி புஞ்ஜீத|| ௧௦||

Adhikarana shUlAdhikye visheShaH (11) · Śloka 11

ஶூலாதிக்யே து தஶமூலக்வதிதேந பயஸா ஸக்ஷௌத்ரேணா ஸ்தாபநஂ தத்யாத்| அதவா பிச்சாபஸ்திமநுவாஸநஂ ச வாதக்நஂ வா பித்தக்நஂ வா||௧௧||

ஶூலாதிக்யே த்வாஸ்தாபநஂ தஶமூலஸித்தேந ஸக்ஷௌத்ரேண பயஸா தத்யாத்| பிச்சாபஸ்திஃ ஶால்மலீபத்ரகதோக்தைவ| வாதக்நஂ வா பித்தக்நஂ வேதி ஶூலாதிக்யே இத்யநேந ஸம்பத்யதே|| ௧௧||

Adhikarana gudabhraMshe visheShaH (12) · Śloka 12

குதப்ரஂஶே ஶூலே சாம்லபதரசாங்கேரீரஸததிக்ஷாரநாகரகல்கேந ஶதமம்லஂ ஸர்பிர்நிராமமாதுரஂ பாயயேத் மரிசபஞ்சகோலா ஜாஜீதநிகாபிடதாடிமகர்பஂ வா பூர்வவதம்லம்| அநு வாஸயேத்வா தஶமூலஸித்தேந ஸ்நேஹேந| பிப்பல்யாதிநா வா| குதஂசாப்யங்க்ய பூர்வஂ ஸ்வேதேந மதுபூதஂ ப்ரவேஶயேத்| ஸச்சித்ரேண சாஸ்ய சர்மணா கோஷ்பணாபந்தஂ குர்யாத்| மூஷிகமநாந்வஂ கத்வா மஹாபஞ்சமூலகஷாயஞ்ச க்ஷீரே விபசேத்| தேந பயஸா வாதஹர கல்கப்ரதீவாபஂ தைலம்பாசயேத்| ததப்யஞ்ஜநேந பாநேந ச ஸுக ச்ச்ரமபி குதப்ரஂஶஂ ஸாதயதி||௧௨||

அம்லபதரசாங்கேரீரஸயோர்தத்நஶ்ச மிஶ்ரீபூதாநாஂ ஸர்பிஸ்ஸமத்வஂ யவக்ஷாரஶுண்டீகல்கஃ ஸ்நேஹாச்சதுர்தாஂஶேந| ஏதத் கதமம்லஂ குதப்ரஂஶே ஶூலே ச பாயயேத்| பூர்வவதேவாம்லவத்க்ஷாரநாகரரஹிதஂ மரிசாதிகர்பஞ்ச கத்வா பாயயேத்| தஶமூலஸித்தஸ்நேஹேநாநுவாஸநம்| பிப்பல்யாதிநா வார்ஶஶ்சிகித்ஸிதோநோக்தேந| குதமதிஸரதோ நிஸ்ஸதஂ ரக்தஂ யதோக்தேந ப்ரகாரேண ப்ரவேஶயேத்| ஸூத்ரஸ்தாநோக்தே கோஷ்பநாபந்தே சர்மமயே மத்யே சித்ரஂ கத்வா தேந குதஂ பத்நீயாத்| ஸச்சித்ரேண ஹி சர்மணா| குதோऽதிஶயேந ந பீட்யதே| மஹாபஞ்சமூலகஷாயஸ்தைலஸமஃ| தத்வத் க்ஷீரம்| மூஷிகஸ்ய மாநஂ ராஸ்நாகதே அஜமாஂஸவத்| போத்யமித்யருணஃ| மூஷிகே த்வேகஸங்க்யா ந விவக்ஷிதா தத்ஸஂஸ்காராபாதநாத்| வாதக்நத்ரவ்யகல்கஃ ஸ்நேஹாச்சதுர்தாஂஶேந|| ௧௨||

Adhikarana pittAtisAracikitsA (13) · Śloka 13

பித்தாதிஸாரமபி ஸாமமாதௌ தீக்ஷ்ணவர்ஜ்யைரௌஷதைர்வாதாதி ஸாரவத் பாசயேத்| தஷ்ணாயஂ ஸஶாரிவாபூநிம்பஂ ஜ்வரவிஹித மம்பஃ ஷடங்கமவசாரயேத்| உபோஷிதஸ்ய சாந்நகாலேऽபீரு ஹ்ரஸ்வபஞ்சமூலபலாத்வயஸூப்யபர்ண்யாதிமதுமதுரதிக்ததீபந த்ரவ்யநிர்யூஹயுக்தாந் காலவிந்மண்டபேயாஸக்துயூஷரஸாதீநிஷ தம்லாநநம்லாந் வா கவோஷ்ணாந் ஸுஶீதாந் வா ஸக்ஷௌத்ராந்||௧௩||

பித்தாதிஸாரமித்யாதி ஸுபோதம்| ஜ்வரவிஹிதே கநாதிகே ஷடங்கே ஸாரிவாகிராததிக்தே அதிகே ஸஂயோஜ்ய பித்தாதிஸாரே ப்ரயோகஃ| ஸாமபித்தாதிஸாரிணோऽந்நகாலே வ்யாத்யாதிகாலவித்வைத்யோऽபீர்வாதிநிர்யூஹயுக்தாந் மண்டாதீந் ஸக்ஷௌத்ராந் யதோக்தாநவசாரயேதிதி ஸம்பந்தஃ| அபீருஃ ஶதாவரீ|| ௧௩||

Adhikarana anubandhe cikitsA (14) · Śloka 14

அநுபந்தே து மூர்வாதிவிஷேந்த்ரயவஹரித்ராரஸாஞ்ஜநாநி க்வதி தாநி பிபேத்| கேவலஂ வா வக்ஷகபீஜம்| பாடாகுடூசீ கடுகாகிராததிக்தாநி வா| ஹரித்ராதிகணஂ வா| வத்ஸக பீஜாதிவிஷாபில்வாம்புமுஸ்தாநி வா தண்டுலோதகேந வாதி விஷாவக்ஷகத்வக்பலாநி ஸக்ஷௌத்ராணி| சந்தநோஶீரஶுண்டீ லோத்ரநீலோத்பலாநி வ| நாகரோத்பலதாதகீபுஷ்பதாடிம த்வசோ வா| கமலோத்பலலோத்ரமோசரஸஸங்காதிலாந் வா| மதுகஶங்கிவேரதீர்கவந்தத்வசோ வா மதுயுக்தாநி ஶர்கராபத்ம கேஸரமுஸ்தாபயஸ்யாசந்தநாநி வா ஶால்மலீவந்தகதஂ வா ஶீதகஷாயஂ மதுமதுகோபேதம்| மதுகப்ரியங்குகட்வங்கத்வக்தாடிமாங்குரகல்கேந வா ததியுதாஂ யவாகூஂ கலகஂ வா| பில்வகபித்தஜம்ப்வாம்ராஸ்திபிர்வா| மதுயுக்தாந் வா லோத்ராம்பஷ்டாப்ரியங்க்வாதிகணாந் க்வா தாதிஷு பதக்கல்பிதாந்| ஶ்யாமாதிமஹாகஷாயஂ வா||௧௪||

அநுபந்த உக்தயா சிகித்ஸயாநுபஶமஃ| கேவலஂ வா வக்ஷகபீஜம்| வக்ஷகஃ குடஜஃ| பாடாதீநி வா க்வதிதாநி| ஹரித்ராதிகணஂ வா| வத்ஸகபீஜாதீநி வா| அதிவிஷாதீநி வா மதுயுக்தாநி| ஶால்மலீ-வந்தாநி ஶால்மலீபத்ராணி| தேஷாஂ ஶீதகஷாயோ மதுர்மதுயஷ்டீயுக்தஃ| தத்நா ஸஂயுக்தாஂ வா யவாகூஂ மதுகாதிகல்கஂ தத்வா பிபேத்| மதுகாதியுக்தஂ ததியுக்தஂ கலகஂ வா பிபேத்| பில்வாதிபிர்யவாகூஂ கலகஂ வா| லோத்ராதிகணஃ க்வாதாதிகயா பஞ்சவிதயாபி கல்பநயா மாக்ஷிகயுக்தஃ| தத்வதம்பஷ்டாதிஃ ப்ரியங்க்வாதிஶ்ச| மஹாகஷாயஸஂக்ரஹோக்தஶ்யாமாதிகோ மஹாகஷாயஶ்ச|| ௧௪||

Adhikarana shUlarte visheShaH (15) · Śloka 15

ஶூலார்த்தஸ்து ரூக்ஷகோஷ்டோ கதஂ ஸக்ஷாரஂ பிபேத்| க்ஷீரஂ வா பஹதீபலாஂஶுமதீகச்சுராமூலஸித்தஂ மதுககட்வங்காஜமோ தஶர்கராவசூர்ணிதஂ ஸதைலக்ஷௌத்ரம்| க்ஷீரமேவ வா தாரோஷ்ணம்||௧௫||

நிராமகோஷ்டஃ ஸந் ஶூலார்தோ கதஂ ஸக்ஷாரஂ பிபேத்| பஹத்யாதிஸித்தஂ வா க்ஷீரஂ மதுகாத்யவசூர்ணிதஂ தைலமாக்ஷிகயுக்தஂ பிபேத்| கேவலமேவ வா தாரோஷ்ணஂ க்ஷீரம்|| ௧௫||

Adhikarana balavati virekaH (16) · Śloka 16

பலவாந் விபத்தமலோ விரேகார்தஂ த்ரிபலாசூர்ணயுக்தஂ வா பலாஶபலக்வாதஸித்தஂ வா பயஃ பீத்வா பய ஏவ கவோஷ்ண மநுபிபேத்| ஏவமேவ ச த்ராயமாணயா ஶதம்| ததோ நிஸ்ஸதே ஶகதி புராணேऽதிஸாரஃ ஶாந்திமேதி||௧௬||

யஸ்து பலவாந் விபத்தமலஶ்ச ஸஃ த்ரிபலாசூர்ணயுக்தஂ பயஃ பீத்வா பலாஶபலக்வாதேந வா ஸித்தஂ பயஃ கவோஷ்ணஂ பயோऽநுபிபேத்| ஸுபோதம்||௧௬||

Adhikarana anuvAsanam (17) · Śloka 17

ஸ்ருததோஷஸ்ய ச ஸஂஸர்ஜநகாலே ஶூலஂ சேதநுவர்தேத ததோ பில்வ மதுகஶதாஹ்வாத்வயகர்பஂ ஸக்ஷீரஂ தைலசதுர்குணஂ ஸர்பிரநுவாஸநஂ தத்யாத்||௧௭||

ஶூலவதோ பலிநோ விபத்தமலஸ்ய விரேசநே ப்ரயுக்தே ஸஂஸர்ஜநகாலேऽபி யதி ஶூலமநுவர்தேத ததோ பில்வாதிஸித்தஂ ஸர்பிரநுவாஸநஂ தத்யாத்| க்ஷீரஂ ஸ்நேஹஸமம்|| ௧௭||

Adhikarana picchAbastiH (18) · Śloka 18

ததஃ ஸம்யக்கதாயாமபி ஸஂஸர்க்யாமதீஸாராநுபந்தே பிச்சா பஸ்தயோ யோஜ்யஃ| ஶால்மலீவந்தாந்யார்த்ரதர்பைர்வேஷ்டயித்வா கஷ்ணமதாவலிப்ய கோமயாக்நிநா ஸ்வேதயேத்| ஶுஷ்காயாஂ மதி ஸ்விந்நாநி ஜ்ஞாத்வா வந்தாந்யுலூகலே ஸமாபோத்ய தேஷாஂ முஷ்டி ஸம்மிதஂ பிண்டஂ க்ஷீரப்ரஸ்தே விமர்தயேத்| ததஸ்தேந பயஸா பூதேந ஸகததைலேந மதுமதுககல்கயுக்தேநாஸ்தாபயேத்| ப்ரத்யாகதே ச ஸ்நாதஃ பயஸா கச்சுராஶதேந ஜாங்கலர ஸைர்வாऽஶ்நீயாத்| ஏஷ பிச்சாபஸ்திஃ பித்தரக்தாதிஸார க்ரஹணீகுல்மஶோஷஜ்வராந் விரேசநாஸ்தாபநாதியோகஂ ச ஶம யதி||௧௮||

தத இதி விரேகே| ஸஂஸர்கீ பேயாதிக்ரமஃ| ஶால்மலீவந்தாநி தத்பத்ராணி| தேஷாமிதி ஸ்விந்நாநாஂ ஶால்மலீவந்தாநாம்| முஷ்டிஃ பலம்| கதாதீநாஂ து பஸ்திவித்யுக்தவிதாநஂ ஸ்மர்தவ்யம்| ப்ரத்யாகதே பஹிஃ ப்ரவத்தே ஆஸ்தாபநே| ஸுபோதம்|| ௧௮||

Adhikarana puTapAkaprayogaH (19) · Śloka 19

சிரோத்திதஂ த்வதீஸாரமவேதநஂ பக்வமப்யஶாம்யந்தஂ புட பாகைருபாசரேத்| அரலுத்வக்கல்கஂ காஶ்மர்யபத்ரப்ரச்சந்நஂ புடபாகவிதிநா பாசயேத்| தத்ரஸஂ ஸுஶீதஂ மதுயுதஂ பிபேத்| வடாதித்வக்ப்ரரோஹகல்கமப்யேவஂ கல்பயேத்| அதவா தித்திரி மபநீதாந்த்ரபிச்சஂ ந்யக்ரோதாதேர்வல்கலஸ்ய ப்ரரோஹாணாஂ வா கல்கேந பூரயித்வா பூர்வவத் புடபாகஂ குர்யாத்| ததஸ்தஸ்மா த்ரஸமாதாய ஸிதாக்ஷௌத்ரயுக்தஂ பாயயேத்| அநேந ஸர்வே ஜாங்கல ஸத்வா வ்யாக்யாதாஃ||௧௯||

சிரோத்திதமித்யாதி ஸுபோதம்| அரலுகாதிநா புடபாகவிதிஃ| அரலுகோ மயூரஜங்கஃ| புடபாகவிதிஃ ஸூத்ரோக்தஃ| வடாதீத்யாதிக்ரஹணேந வடஸமாநரஸாதீநாமந்யேஷாஂ க்ரஹணம்| பிச்சாஂ ஜகநபக்ஷஸஂஹிதஃ| ந்யக்ரோதாதேர்கணஸ்ய வல்கலஂ த்வக்| ப்ரரோஹோऽங்குரஃ| தித்திரேராந்த்ரேஷு அபநீதேஷு தத்கல்கேந ஜடரபூரணம்| ஸர்வே ஜாங்கலப்ராணிநோ மகவிஷ்கிரப்ரதுதாஃ புடபாகாய வ்யாக்யாதாஃ|| ௧௯||

Adhikarana raktAtisAre kShIraprayogaH (20) · Śloka 20

யஸ்து பித்தாதிஸாரீ பித்தலாந்யாஸேவேத தஸ்ய பித்தமதிவத்தஂ ரக்தாதிஸாரஂ தட்தாஹமோஹஜ்வரஶூலபாயுபாகாஂஶ்ச கரோதி| தத்ர க்ஷீரமாஜஂ ந்யக்ரோதாதிப்ரஸவஶதஂ ஸிதாமதுயுக்தமாஹாரே குதப்ரக்ஷாலநே ச விதத்யாத்| தத்விதஂ வா ஸர்பிஃ ஸபயஸ்கஂ பிபேத்| க்ஷீரோத்தஂ வா ஸர்பிஃ க்ஷீராநுபாநஂ கபிஞ்ஜலரஸாஶீ க்ஷீராஶீ வா லிஹ்யாத்||௨௦||

யஸ்வித்யாதி ஸுபோதம்| தத்விதமித்யாதி ந்யக்ரோதாதிப்ரஸவஸித்தஂ ஸஸிதாமாக்ஷிகஂ ஸக்ஷீரஂ ஸத் பிபேத்| க்ஷீரோத்தஂ க்ஷீரஂ ப்ரமத்ய யதுத்பாதிதஂ கதஂ தத் கபிஞ்ஜலரஸாஶீ க்ஷீராநுபாநஂ வா லிஹ்யாத்||௨௦||

Adhikarana raktAtisAre prayogAntarANi (21) · Śloka 21

ஸல்லகீப்ரியங்குதிநிஶஶால்மலீப்லக்ஷத்வக்ஸஂஸஷ்டஂ ஸித்தஂ வா ஸக்ஷௌத்ரஂ க்ஷீரஂ பிபேத்| யஷ்டீலோத்ரஶாரிவாபிர்வா ஶதஂ ஸமதுஸிதம்| தத்வத் கஷ்ணதிலஸமங்கோத்பலயஷ்டீமதுபிஃ ஶஶகபிஞ்ஜலபாராவததண்டூலீயகமுத்ககாஶ்மர்யபீஜா திரஸாஂஶ்ச ஸேவேத| கதபஷ்டஂ வா ரக்தமாஜஂ மார்கஂ வா| பூர்வோக்தாந் வா புடபாகாந் மதுககஷ்ணமத்திகாஶங்க கல்கஂ வா ஸருதிரஂ பிபேத் தண்டுலோதகேந| தேந வா ஸமா க்ஷிகஂ பலிநீகல்கம்| அதவா ஸஸிதாக்ஷௌத்ரஂ சந்தநம்| ஏதே ஹி ப்ரயோகாஃ தஷ்ணாதிப்ரஶமநா ரக்தாதியோகக்நாஶ்ச| வாதோத்தரஸ்து ஶதாவரீகதஂ லிஹ்யாத்| ஸஶர்கரஂ வா நவ நீதம்| பிச்சிலஸ்வரஸஸாதிதஂ வா ஸர்பிஃ| லாக்ஷா பிப்பலீஶங்கீவேரகடுகேந்த்ரயவதார்வீத்வக்பிர்கதஂ ஸித்தஂ பேயா மண்டேந பீதமதிஸாரஂ த்ரிதோஷமபி வாரயேத்||௨௧||

ஸல்லக்யாதியுக்தஂ ஸக்ஷௌத்ர க்ஷீரஂ வா பிபேத்| யஷ்ட்யாதிஶதஂ மாக்ஷிகஶர்கராயுக்தஂ க்ஷீரம்| தத்வதிதி ஸமதுஸிதஂ யஷ்டீமதுர்மதுயஷ்டீ| ஶஶாதிரஸாஂஶ்ச ஸேவேத| அஜஸ்ய மகஸ்ய வா ரக்தஂ கதபஷ்டம்| ஸுபோதம்| தேநேதி தண்டுலோதகேந| பலிநீ கந்தப்ரியங்குஃ| ஏத இத்யஜாக்ஷீராதயஃ| ஶதாவரீகதஂ குஹ்யரோகே வக்ஷ்யதே| பிச்சிலாநி ஶால்மல்யாதீநி தேஶாஂ ஸ்வரஸேந| லாக்ஷாதி ஸர்பிஃ ஸுபோதம்|| ௨௧||

Adhikarana raktAtisAre picchAbastyanuvAsanam (22) · Śloka 22

யதா புநர்வாயுநா விட்பத்தஂ ஸஶோணிதமல்பால்பஂ ஸபேநஂ கச்ச்ராதுபவேஶ்யதே ததா பூர்வோக்தஂ பிச்சாபஸ்திஂ தத்யாத்| மதுரௌஷதஸித்தேந ச ஸர்பிஷாऽநுவாஸயேத்| ப்ராயேண ஹி துர்பலகுதா குதாஶ்ரயாமயிநோ பவந்தி| விஶேஷதஶ்சிர காலாதீஸாரிணஃ| அதிஸாராதிப்ரவத்தௌ ஸ்வஸ்தாநபலவத்தோ வாயுஃ பித்தமநு பலமவாப்ய துர்ஜயதரோ பவதி| தஸ்மா த்தோஷாமபீக்ஷ்ணமநுவாஸஂ ப்ரயுஞ்ஜீத||௨௨||

யதா புநரித்யாதி அதிஸாரேண வாயோஃ கோபஃ ஸ்வஸ்தாநத்வாத் பலவாந் பவதி|| ௨௨||

Adhikarana gudadAhe visheShaH (23) · Śloka 23

குததாஹே புநஃ படோலமதுகமதூகக்ஷீரிவக்ஷாதிகஷாயேண ஸகதஶர்கராக்ஷௌத்ரேண வா குதஂ ததாஸந்நாஶ்ச ப்ரதேஶாந் ஸிஞ்சேத்| ஶததௌதாதிபிர்கதைஶ்ச பிசூநப்யங்காஂஶ்ச தத்யாத்| படோலாதீநாமேவ ச கல்கேந ஸகதேந ப்ரதிஹ்யாத்| தச்சூர்ணௌ ர்தாதகீலோத்ரமாஷசூர்ணேந ச பாயுத்வாரமவசூர்ணயேத்| ஏவமேவ ச ஶூலே வாதஹரதைலப்ரதேஹைருபாசரேத்| யஃ புநரேவமபி பித்த லாந்யாஸேவேத ஸ ஶீக்ரஂ குதவலீஷு பக்வாஸு வ்யாபத்யதே||௨௩||

ஶததௌதாதித்யாதிஶப்தேந ஶீதாநாஂ கதாநாஂ க்ரஹணம்| படோலாதீநி விவிதகணஸஂக்ரஹோக்தாநி| ஶூலே குதஸ்யேத்யர்தஃ|| ௨௩||

Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (24) · Śloka 24

ஶ்லேஷ்மாதீஸாரஂ து ப்ராகேவ நிதராமாமபாசநார்தஂ லங்ஹ்கநேந ஸாதயேத்| அநுபந்தே ச பிபேத் கஷாயஂ முஸ்தாபயாஶுண்டீ பில்வஶலாடூநாம்| வசாவிடங்கபூதீகதேவாதாருணாஂ வா| பாதாதிவிஷாகுஷ்டசவ்யகடுரோஹிணீநாஂ வா| சித்ரக பிப்பலீத்வயபிப்பலீமூலாநாஂ வா| ஸுகாம்புநா வா ஹிங்க்வா த்யலஸகோக்தம்| பத்யாஸைந்தவஶுண்டீசூர்ணஂ வா லிஹ்யாத்வா த்ரிகடுசூர்ணஂ க்ஷௌத்ரஶர்கரோபேதம்| கபித்தஂ க்ஷௌத்ரேண வா| கட்பலஂ வ பிப்பலீர்வா| புர்வவச்ச ஸர்வஂ வாதபித்தாமரக்த ஸஂஸர்கமபேக்ஷ்ய யதாயதமுபகல்பயேத்| ஸஶூலப்ரவாஹிகஸ்ய ச நிராமஸ்ய வாதேऽதிகே வசாபில்வபிப்பலீகுஷ்டஶதா ஹ்வாகல்கயுக்தஂ ஸலவணஂ பிச்சாபஸ்திமநுவாஸநஂ ச கோஷ்ணேந பில்வதைலேந பஹுஶோ வசாதிகர்பேண வா தைலேநேதி||௨௪||

ஶ்லேஷ்மாதிஸாரே ப்ராகேவேத்யுச்யாமாநாத்யாயோக்தவிதாநேந| முஸ்தாதிவசாதிபாடாதிசித்ரகாதிக்வாதாஃ யதாயோக்யஂ யோஜ்யாஃ| த்ரிகடுகசூர்ணஂ க்ஷௌத்ரஶர்கரோபதஂ லிஹ்யாத்| கபித்தஂ வா கட்பலஂ வா பிப்பலீர்வா க்ஷௌத்ரேண| ஸுபோதம்| கோஷ்ணேந பில்வஶததைலேந பஹுஶோऽந்வாஸநம்| வசாதிகணகர்பேண வா தைலேந|| ௨௪||

Adhikarana shleShmAtisAracikitsA (25) · Śloka 25

பவதி சாத்ர ஸ்வஸ்தாநே மாருதோऽவஶ்யஂ வர்ததே கபஸஂக்ஷயாத்| ஸ வத்தஃ ஸஹஸா ஹந்யாத்தஸ்மாத்தஂ த்வரயா ஜயேத்||௨௫||

பாவதீத்யாதி ஶைலீ| அதிஸாரவதோ லங்கநாதிநாதிஸரணேந ச க்ரமேண கபே க்ஷீணே ஸ்வேஸ்தாநே பக்வாஶயே மாருதோऽவஶ்யஂ வர்ததே| ஸ ச மாருதோ வத்தஃ ஸஹஸா ஹந்யாத்| தஸ்மாத்தஂ மாருதஂ த்வரயா ஜயேத்||௨௫||

Adhikarana bhayajashokajayoH kriyA (26) · Śloka 26

பீஶோகாப்யாமபி மருச்சீக்ரஂ குப்யத்யதஸ்தயோஃ| கார்யா க்ரியா வாதஹரா ஹர்ஶணாஶ்வாஸநாநி ச||௨௬||

பீஶோகாப்யாமித்யாதி ஸுபோதம்| தயோரிதி பீஶோகயோஃ||௨௬||

Adhikarana vigatAtisAra lakShaNam (27) · Śloka 27

யஸ்யோச்சாராத்விநா மூத்ரஂ பவநோ வா ப்ரவர்ததே| தீப்தாக்நேர்லகுகோஷ்டஸ்ய ஶாந்தஸ்தஸ்யோதராமயஃ||௨௭||

யஸ்யேத்யாதி விகதாதிஸாரலக்ஷணம்|| ௨௭||

Adhikarana saMkShepeto punaH kramasmaraNam (28) · Śloka 28

ஆமஸ்ய பாகோ மலஸஂக்ரஹோऽநு ந ஸஂக்ரஹே ருக்குதநாபிஜந்மா| விலங்கநைர்க்ராஹிபிரீரணக்நைஃ க்ரமேண தைஸ்தைர்விதிபிர்விதேயஃ||௨௮||

விலங்கநாதிபிரோஷதாஹாரைஃ க்ரமேணாமபாகாதிர்விதேயஃ| அநு ச ஸமீரணக்நைர்க்ராஹிபிர்மலஸஂக்ரஹோ விதேயஃ| ந ஸஂக்ரஹே ஸஂக்ரஹஂ விநா குதாதிஜந்மா ருக்பவதி| அத ஏவ ஸமீரணக்நைருபஶமஃ| அதவா ஸஂக்ரஹே குதநாபிஜந்மா ருங் ந பவதீதி ஸ்பஷ்ட ஏவ ஸம்பந்தஃ|| ௨௮||

Adhikarana purIShabandhahetuH (29) · Śloka 29

ந ரிக்தகோஷ்டஸ்ய புரீஷபந்தோ ந ரூக்ஷகுக்ஷேஃ ஸுஹிதஸ்ய சாதி| பித்தாஸ்ரதோऽந்யத்ர ச சாதிஶீதைர த்யுஷ்ணதீக்ஷ்ணைர்ந கதாசிதேவ||௨௯||

ந ரிக்தகோஷ்டஸ்யேத்யாதிநா வைபரீத்யேந புரீஷபந்தஹேதுஃ ப்ரதர்ஶ்யதே| ரிக்தகோஷ்டஸ்ய ஶ்லேமாத்யநுலேபகாலிப்ரகோஷ்டஸ்ய புரீஷபந்தோ ந பவதி| பித்தாஸ்ரஂ வர்ஜயித்வாऽந்யத்ராதிஶீதைஃ புரீஷபந்தோ ந பவத்யேவ| அத்யுஷ்ணைரதிதீக்ஷ்ணைஶ்ச ந கதாசிதேவ|| ௨௯||

Adhikarana pravAhikopayogI kalpanAsaMgrahaH (11) · Śloka 11

கலரஸதாதிகா யமகதாடிமஸாரகதா ததி ஸகுடஂ பயோऽஸிததிலாஶ்ச ஸுஜர்ஜரிதாஃ| ஸலவணமாருதக்நகணஸாதிததைலமலஂ கதமபி வா ப்ரவாஹணகதாஂ விஜயேத்ருஜாம்||௩௦|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வக்படஸ்ய கதாவ ஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸிதஸ்தாநேऽதீஸார சிகித்ஸிதந்நாமைகாதஶோऽத்யாயஃ||௧௧||

கலாதிகைஃ ப்ரவாஹணகதாஂ விஜயேத ருஜாமிதி ஸம்பந்தஃ| ப்ரவாஹணஂ நிஸ்தநநம்| யமகதாடிமரஸாப்யாஂ கதாஃ கலாதிகாஃ| கலஃ பலயூஷஃ| ரஸோ மாஂஸரஸஃ| தத்நா ஸஂஸ்கதோ தாதிகஃ| ஸகுடஂ ததி| ததா கேவலஂ பயஃ| அஸிததிலாஃ கஷ்ணதிலாஃ| ஸுஜர்ஜரிதாஃ க்ஷுண்ணாஃ| ஸலவணேந வாதக்நகணேந ஸூத்ரோக்தேந ஸாதிதஂ தைலஂ வா கதமபி வேதி ஸர்வமலஂ ப்ரவாஹணகதாஂ ருஜாஂ விஜயேதேதி|| ௩௦|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ சிகித்ஸிதஸ்தாந ஏகாதஶோऽத்யாயஃ||௧௧||