Adhikarana atha gulmacikitsitannAma ShoDasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ഗുല്മചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ക്രമപ്രാപ്തസ്യ ഗുല്മസ്യ ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana tatrAdau sAmAnyakramaH (2) · Śloka 2
ഗുല്മോ ഹി വാതാദൃതേ ന സമ്ഭവതി| തസ്മാത്തേഷു സര്വേഷ്വപി പ്രഥമം സ്നേഹസ്വദൌ വാതഹരൌ| സ്നേഹസ്വേദോപസംഹിതം മൃദു വിരേചനം തദ്വിധാശ്ച ബഹുശോ ബസ്തീനമ്ലലവണമധുരാംശ്ച രസാന് യുക്ത്യാ വചാരയേത്| മാരുതേ ഹി വിജിതേऽല്പേനാപി യത്നേന ശക്യോऽ ന്യോऽപി ദോഷോ ഗുല്മേഷു നിയന്തുമ്||൨||
गुल्मो हि वातादृते न सम्भवति| तस्मात्तेषु सर्वेष्वपि प्रथमं स्नेहस्वदौ वातहरौ| स्नेहस्वेदोपसंहितं मृदु विरेचनं तद्विधाश्च बहुशो बस्तीनम्ललवणमधुरांश्च रसान् युक्त्या वचारयेत्| मारुते हि विजितेऽल्पेनापि यत्नेन शक्योऽ न्योऽपि दोषो गुल्मेषु नियन्तुम्||२||
🔊 Audio coming soon
ഗുല്മോ ഹീത്യാദിനാ സര്വഗുല്മാനാം വാതപ്രധാനത്വാത്സര്വത്രൈവ പ്രഥമം സ്നേഹസ്വേദൌ വാതനാശനായാനന്തരഞ്ച സ്നേഹയുക്തം മൃദു വിരേചനം പ്രശസ്യതേ| സര്വത്ര ച വിരേചനസ്യ പശ്ചാദ്വാതഹരദ്രവ്യസിദ്ധാന് സ്നേഹോപഹിതാന് മൃദൂംശ്ച ബസ്തീന്മാംസരസാംശ്ചാമ്ലാദിഗുണാന് യുക്ത്യാ യോഗ്യൈര്മാത്രാദിഭിരവചാരയേത്| ഏതേന ച സ്നേഹാദിനാ മാരുതേ വിജിതേ സത്യന്യഃ പിത്താദിര്ദോഷോऽല്പേ നാപി യത്നേന നിയന്തും ശമയിതും ശക്യോ ഭവതി| ഇതി സാമാന്യേന ഗുല്മേഷു|| ൨||
Adhikarana vAtottare ghRutatailayogAH (3) · Śloka 3
അഥ വാതോത്തരേ രൂക്ഷം ബദ്ധമരുച്ഛകൃതമാതുരം തീവ്രരുജമനി ലവ്യാധിവിഹിതമന്യതമം തൈലം പായയേത്| അഥവാ വിഡങ്ഗ പഞ്ചകോലമരിചത്രിഫലാധാന്യകഗര്ഭം സപയസ്സര്പിര്വി പക്വമ്| അനേനൈവ വാ കല്കേന ദശമൂലക്വാഥോപഹിതമ്| രാജയക്ഷ്മവിഹിതം വാ ഷട്പലമ്| ഹിങ്ഗുധാനകാമ്ലവേത സസൌവര്ചലൈലാവിഡശഠീദാഡിമയവക്ഷാരത്രികടുകാജഗന്ധാ ജമോദാജാജീപുഷ്കരമൂലവചാചിത്രകസുരസൈര്വാ ദധിസംയുക്തമ്||൩||
अथ वातोत्तरे रूक्षं बद्धमरुच्छकृतमातुरं तीव्ररुजमनि लव्याधिविहितमन्यतमं तैलं पाययेत्| अथवा विडङ्ग पञ्चकोलमरिचत्रिफलाधान्यकगर्भं सपयस्सर्पिर्वि पक्वम्| अनेनैव वा कल्केन दशमूलक्वाथोपहितम्| राजयक्ष्मविहितं वा षट्पलम्| हिङ्गुधानकाम्लवेत ससौवर्चलैलाविडशठीदाडिमयवक्षारत्रिकटुकाजगन्धा जमोदाजाजीपुष्करमूलवचाचित्रकसुरसैर्वा दधिसंयुक्तम्||३||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദിനാ വാതാദിവിശേഷേണോച്യതേ| വാതോത്തരേ ഗുല്മേ രൂക്ഷത്വാദിയുക്തമാതുരം വാതവ്യാധിവിഹിതേഭ്യസ്തൈലേഭ്യോऽന്യതമം തൈലം പായയേത്| അഥവാ സമക്ഷീരം വിഡങ്ഗാദികല്കേന വിപക്വം സര്പിഃ പായയേത്| പഞ്ചകോലാനാം പൃഥഗന്യസമത്വമ്| പാനീയേന വിനാ ദ്രവ്യാണി രസം ന ത്യജന്തീതി സര്വത്ര സ്മര്തവ്യമ്| അഥവാ ദശമൂലക്വാഥേനാനേനൈവ ച വിഡങ്ഗാദികല്കേന വിപക്വം പായയേത്| അഥവാ രാജയക്ഷ്മവിഹിതം ഷട്പലമ്| അഥവാ ദധിസമം സര്പിര്ഹിങ്ഗ്വാദിഭിര്വിപക്വമ്|| ൩||
Adhikarana hapuShAdighRutam (4) · Śloka 4
ഹപുഷാമരിചബാഷ്പികാസൈന്ധവദീപ്യകാജാജീപഞ്ചകോലകൈഃ കോലമൂലകദാഡിമരസദധിക്ഷീരവത് സര്പിഃ സിദ്ധം ശൂലവിബ ന്ധഹിധ്മാമാധ്മാനപ്ലീഹഹൃദ്രോഗഗ്രഹണീഹതനാമകൃമിവര്ധ്മപാണ്ഡു ക്ഷയശ്വാസകാസയോനിരോഗോദരജ്വരാരോചകേഷു||൪||
हपुषामरिचबाष्पिकासैन्धवदीप्यकाजाजीपञ्चकोलकैः कोलमूलकदाडिमरसदधिक्षीरवत् सर्पिः सिद्धं शूलविब न्धहिध्मामाध्मानप्लीहहृद्रोगग्रहणीहतनामकृमिवर्ध्मपाण्डु क्षयश्वासकासयोनिरोगोदरज्वरारोचकेषु||४||
🔊 Audio coming soon
ഹപുഷാദിഭിശ്ചൂര്ണീകൃതൈഃ കോലാദിത്രയസ്വരസൈര്ദധിക്ഷീരാഭ്യാഞ്ചേതി പഞ്ച-ഭിര്ദ്രവൈഃ പൃഥക് സ്നേഹസമം സിദ്ധം ശൂലാദിഷു സിദ്ധമപ്രതിഹതമ്| ബാഷ്പികാ ഹിങ്ഗുപത്രികാ| ദീപ്യകഃ അജമോദഃ| കോലം ബദരമ്| ഹതനാമാര്ശാംസി|| ൪||
Adhikarana shuNThyAdighRutam (5) · Śloka 5
ശുണ്ഠീപലം പിപ്പലീപലമധ്യര്ഥ ധാനകാകുഡവം ദാഡിമ ദ്വികുഡവം ഘൃതപലാനി വിംശതിഃ ക്ഷീരം ചൈകധ്യം വിപചേത്| ഏതത്സര്പിഃ സമാനം പൂര്വേണ||൫||
शुण्ठीपलं पिप्पलीपलमध्यर्थ धानकाकुडवं दाडिम द्विकुडवं घृतपलानि विंशतिः क्षीरं चैकध्यं विपचेत्| एतत्सर्पिः समानं पूर्वेण||५||
🔊 Audio coming soon
ശുണ്ഠ്യാദികം ഘൃതം സുബോധമ്| അധ്യര്ധം പലം പിപ്പല്യാഃ| ക്ഷീരം ഘൃതസമമ്| ഏകേധ്യം മിശ്രീഭാവേന| പൂര്വേണ ഹപുഷാദിനാ ഗുണൈഃ സമാനമ്||൫||
Adhikarana lashunAdighRutam (6) · Śloka 6
ലശുനസ്യ വിഗതത്വചസ്തുലാം പ്രത്യേകം പഞ്ചപലികഞ്ച മഹാ പഞ്ചമൂലമഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസി സാധയേത്| തേന ക്വാഥേന തദര്ധാംശശ്ച പൃഥക് സുരാദധിമസ്തുധാന്യാമ്ലദാഡിമരസൈഃ യവാനീദീപ്യ കാമ്ലവേതസഹിങ്ഗുചവികാസൈന്ധവത്ര്യൂഷണത്രിഫലാമരദാരുഭി ശ്ചാര്ധപലികൈഃ പ്രസ്ഥോന്മിതം ഘൃതം ശൃതം പീതം സമാനം പൂര്വേണ||൬||
लशुनस्य विगतत्वचस्तुलां प्रत्येकं पञ्चपलिकञ्च महा पञ्चमूलमष्टगुणेऽम्भसि साधयेत्| तेन क्वाथेन तदर्धांशश्च पृथक् सुरादधिमस्तुधान्याम्लदाडिमरसैः यवानीदीप्य काम्लवेतसहिङ्गुचविकासैन्धवत्र्यूषणत्रिफलामरदारुभि श्चार्धपलिकैः प्रस्थोन्मितं घृतं शृतं पीतं समानं पूर्वेण||६||
🔊 Audio coming soon
ലശുനാത് പഞ്ചമൂലാച്ച മിശ്രീഭൂതാത് പലസംഖ്യായാ അഷ്ടഗുണമമ്ഭഃ പലസഹസ്രകമ്| ക്വഥിതസ്യ ചതുര്ഥോ ഭാഗഃ സര്ധം പലശതദ്വയമ്| സുരാദിചതുഷ്ടയം ച പൃഥക് പ്രത്യേകം ക്വാഥാദര്ധാംശം സപാദശതമ്| സൈന്ധവാദീന്യര്ധപലികാനി| പ്രസ്ഥം ഘൃതസ്യ|| ൬||
Adhikarana dAdhikaM sarpiH (7) · Śloka 7
വര്ഷാഭൂദ്വയദശമൂലാശ്വഗന്ധാസുഷവീച്ഛിന്നരൂഹാഭാര്ങ്ഗീരാ സ്നൈരണ്ഡബലാകാലാശഠീപുഷ്കരമൂലഗന്ധപലാംശാന് ദ്വിപലാം ശാന് പ്രസ്ഥം പ്രസ്ഥം ച യവമാഷകോലകുലത്ഥാനാം ജലദ്രോണേ പാദാവശിഷ്ടം വിപചേത്| തേന പൃഥക് സമം മാതുലുങ്ഗദാഡിമാ മ്രാതകരസശുക്തതുഷോദകാരനാലം ഘൃതപ്രസ്ഥം ദധ്യാഢകോപേതം വചാകാരവീശതാഹ്വാദ്വിക്ഷാരത്രിലവണത്രികടുകരാസ്നാകുമ്ഭ നികുമ്ഭയവാനീയവാനകഹിംസ്രാമ്ലവേതസനീലിനീഫലവിഡ ങ്ഗദാഡിമഹിങ്ഗുപാഷാണഭേദകോഷകവൃഷകഹപുഷാഭാര്ങ്ഗീശ്വദംഷ്ട്രാ ത്രപുസൈര്വാരുബീജാജാജീസാരിവോപകുഞ്ചികാഗ്രന്ഥികകുസ്തുമ്ബ രീതുമ്ബുരുഫലമൂര്വാചിത്രകസുരസാഗജപിപ്പലീഗര്ഭം സാധയേത്| ദാധികാഖ്യമേതത് സര്പിഃ സമാനം പൂര്വേണ| മൂത്രാഘാതോന്മാദാപ സ്മാരവാടവ്യാധിഹരഞ്ച||൭||
वर्षाभूद्वयदशमूलाश्वगन्धासुषवीच्छिन्नरूहाभार्ङ्गीरा स्नैरण्डबलाकालाशठीपुष्करमूलगन्धपलांशान् द्विपलां शान् प्रस्थं प्रस्थं च यवमाषकोलकुलत्थानां जलद्रोणे पादावशिष्टं विपचेत्| तेन पृथक् समं मातुलुङ्गदाडिमा म्रातकरसशुक्ततुषोदकारनालं घृतप्रस्थं दध्याढकोपेतं वचाकारवीशताह्वाद्विक्षारत्रिलवणत्रिकटुकरास्नाकुम्भ निकुम्भयवानीयवानकहिंस्राम्लवेतसनीलिनीफलविड ङ्गदाडिमहिङ्गुपाषाणभेदकोषकवृषकहपुषाभार्ङ्गीश्वदंष्ट्रा त्रपुसैर्वारुबीजाजाजीसारिवोपकुञ्चिकाग्रन्थिककुस्तुम्ब रीतुम्बुरुफलमूर्वाचित्रकसुरसागजपिप्पलीगर्भं साधयेत्| दाधिकाख्यमेतत् सर्पिः समानं पूर्वेण| मूत्राघातोन्मादाप स्मारवाटव्याधिहरञ्च||७||
🔊 Audio coming soon
വര്ഷാഭ്വാദിനാ ദാധികാഖ്യം സര്പിഃ| വര്ഷാഭ്വാദീനി ദ്വിപലാംശാനി| ദശമൂലദ്രവ്യാണി പൃഥക്| യവാദീനാം പ്രത്യേകം പ്രസ്ഥമ്| മാതുലുങ്ഗാദിഫലരസാഃ ശുക്താദിത്രയം ച പൃഥക് പൃഥക് ഘൃതസമമ്| വചാദികല്കഃ സ്നേഹച്ചതുര്ഥാംശേന| വര്ഷാഭൂഃ പുനര്നവാ| സുഷവീ ഉപകുഞ്ചികാ| ഛിന്നരൂഹാ ഗുഡൂചീ| കാലാ നീലിനീ| ഗന്ധപലാശം ഗന്ധപത്രമ്| ആമ്രഃ സഹകാരഃ| ആമ്രാതകം പീതനകഫലമ്| കുമ്ഭോ ദ്രവന്തീ| നികുമ്ഭോ ദന്തീ| യവനകോ യവാനീഭേദഃ| ഹിംസ്രാ മാംസീ| നീലിന്യാഃ ഫലാനി| ഊഷകഃ വാതസാഹ്വയഃ| തദേവ സിംഹമൂത്രമ്| വൃഷകോടരൂഷകഃ| ശ്വദംഷ്ട്രാ ഗോക്ഷുരകഃ| ത്രപുസസ്യോര്വാരോശ്ച ബീജമ്| ഉപകുഞ്ചികാ പ്രസിദ്ധാ സിതാസിതാഭേദേന| ഗ്രന്ഥികം പിപ്പലീമൂലമ്| കുസ്തുമ്ബരീ ധാനാ| തുമ്ബരോഃ ഫലാനി| സുരസാ പ്രസിദ്ധം ഹരീതകദ്രവ്യമ്| പൂര്വേണ ഹപുഷാദിനാ ഗുണൈഃ സമാനമ്| മൂത്രാഘാതാദിഹരം ച|| ൭||
Adhikarana vyoShAdighRutam (8) · Śloka 8
പിബേദ്വാ വ്യോഷഷഡ്ഗ്രന്ഥാ കൃമിഘ്നകടുകാചിത്രകസൌവര്ച ലാഭയായവക്ഷാരൈര്ദശാംശക്ഷീരസംയുക്തം സാധിതം സര്പിഃ| ക്ഷീരാ യോഗ്യായ ച സുരാമദിരാമസ്തുദധിസരദാഡിമരസാനാമന്യതമം വിദധ്യാത്||൮||
पिबेद्वा व्योषषड्ग्रन्था कृमिघ्नकटुकाचित्रकसौवर्च लाभयायवक्षारैर्दशांशक्षीरसंयुक्तं साधितं सर्पिः| क्षीरा योग्याय च सुरामदिरामस्तुदधिसरदाडिमरसानामन्यतमं विदध्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ വ്യോഷാദിഭിഃ സ്നേഹസമൈര്ദശഭിഃ ക്ഷീരാംശൈഃ സഹ സാധിതം സിദ്ധം ഘൃതം പിബേത്| യത്ര ത്വാതുരാദ്യപേക്ഷയാ ക്ഷീരാപഥ്യതാ ശങ്ക്യതേ തത്ര തദേവ ഘൃതം ക്ഷീരസ്ഥാനേ ദോഷാദ്യപേക്ഷയൈവ സുരാദീനാമന്യതമം ക്ഷീരപ്രമാണേന ദത്വാ തേന സഹ പചേത്|| ൮||
Adhikarana snehasvedau (9) · Śloka 9
അഭ്യങ്ഗപൂര്വം ചൈനം സദാ സ്വേദയേത്| സ്നേഹസ്വേദൌ ഹി സമ്യക് പ്രയുക്തൌ സ്രോതസാം മാര്ദവമുപജനയ്യാനിലം ജിത്വാ ഭിത്വാ ച വിബന്ധമാശു ഗുല്മമപകര്ഷതഃ||൯||
अभ्यङ्गपूर्वं चैनं सदा स्वेदयेत्| स्नेहस्वेदौ हि सम्यक् प्रयुक्तौ स्रोतसां मार्दवमुपजनय्यानिलं जित्वा भित्वा च विबन्धमाशु गुल्ममपकर्षतः||९||
🔊 Audio coming soon
ഏവഞ്ച വാതഗുല്മം സദൈവാഭ്യങ്ഗപൂര്വം സ്വേദയേത്| അത്രൈവ ഹേതുഃ സ്നേഹേത്യാദി| സുബോധമ്|| ൯||
Adhikarana sthAnabhedAnusAramupakramabhedaH (10) · Śloka 10
തത്ര ഹൃദയജേ വിശേഷേണ സ്നേഹപാനമിച്ഛന്തി| ബസ്തിജേ ബസ്തി മുഭയം നാഭിപാര്ശ്വാശ്രയേ| വിബദ്ധാനിലവര്ചസശ്ച||൧൦||
तत्र हृदयजे विशेषेण स्नेहपानमिच्छन्ति| बस्तिजे बस्ति मुभयं नाभिपार्श्वाश्रये| विबद्धानिलवर्चसश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദിനാ വാതഗുല്മ ഏവ ഹൃദയജേ വിശേഷേണ സ്നേഹാപാനമിച്ഛന്ത്യാചാര്യാഃ| ബസ്തിജേ വിശേഷേണ ബസ്തിമ്| നാഭ്യാശ്രയേ പാര്ശ്വാശ്രയേ ചോഭയം സ്നേഹപാനം ബസ്തിശ്ച| വിബദ്ധാനിലവര്ചസോ ഹ്യുഭയമ്|| ൧൦||
Adhikarana dIptAgnervisheShaH (11) · Śloka 11
ദീപ്താഗ്നേഃ സ്നിഗ്ധോഷ്ണാനി ബൃംഹണാനി ചാന്നപാനാനി പുനഃ പുനശ്ച സ്നേഹപാനനിരൂഹാനുവാസനാനി കഫപിത്താനുരക്ഷിണാ യോജ്യാനി| അന്യഥാ കഫോ വിബൃദ്ധസ്തന്ദ്രാഗൌരവാരുചിഹൃല്ലാസാഗ്നി സാദാന് കുര്യാത്| തമുല്ലിഖേത്| തത്കൃതേഷു ച ശൂലാനാ ഹവിബന്ധേസ്വനന്തരോക്താനാം ഘൃതാനാമാമൌഷധശ്ചൂര്ണഗുലികാ ക്വാഥാന് കോലദാഡിമമാതുലുങ്ഗസുരാമണ്ഡതക്രമസ്തുധാന്യാ മ്ലോഷ്ണോദകാന്യതമേന പ്രകല്പയേത്||൧൧||
दीप्ताग्नेः स्निग्धोष्णानि बृंहणानि चान्नपानानि पुनः पुनश्च स्नेहपाननिरूहानुवासनानि कफपित्तानुरक्षिणा योज्यानि| अन्यथा कफो विबृद्धस्तन्द्रागौरवारुचिहृल्लासाग्नि सादान् कुर्यात्| तमुल्लिखेत्| तत्कृतेषु च शूलाना हविबन्धेस्वनन्तरोक्तानां घृतानामामौषधश्चूर्णगुलिका क्वाथान् कोलदाडिममातुलुङ्गसुरामण्डतक्रमस्तुधान्या म्लोष्णोदकान्यतमेन प्रकल्पयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
കഫപിത്താനുരക്ഷിണാ സതാ ഭിഷജാ ദീപ്താഗ്നേഃ പുരുഷസ്യ സ്നിഗ്ധത്വാദിയുക്താന്യന്നപാനാനി യോജ്യാനി| സ്നേഹപാനാദീനി ച പുനഃ പുനരുപയോജ്യാനി| അന്യഥാ യദി ഭിഷക് കഫം ന രക്ഷതി തതഃ സ്നേഹാദി ഭിര്വൃദ്ധഃ ശ്ലേഷ്മാ ഗുല്മിനസ്തന്ദ്രാദീന് കുര്യാത്| യദി ച കദാചിദരക്ഷയാ കഫോ വൃദ്ധസ്തതസ്തം കഫമുല്ലിഖേദേവ| തത്കൃതേഷു ശ്ലേഷ്മകൃതേഷു ശൂലാദിഷ്വനന്തരോക്തൈര്ഘൃതൌഷധൈഃ കോലാദീനാമന്യതമേന സഹ ചൂര്ണാദീന് കല്പയേത്|| ൧൧||
Adhikarana trilavaNAdicUrNaM ghRuta~jca (12) · Śloka 12
അപി ച-ത്രിലവണഹപുഷാജമോദാജഗന്ധാവചാഹിങ്ഗുപാഠോ പകുഞ്ചികാശഠീജീരകാജാജികുസ്തുമ്ബരീബാഷ്പികാകാരവീ തുമ്ബുരുസ്വര്ജികായാവശൂകാപൌഷ്കരീജടാദാഡിമം തിന്തിണീകം വിഡങ്ഗാനി ഭാര്ങ്ഗീവരോവേതസാമ്ലോമിസിര്മരിചഗജകണാഭ യാപഞ്ചകോലാനി കുമ്ഭോ നികുമ്ഭോ വിശാലാ യവാനീ സുരാഹ്വം ച| തത്സര്വമേകത്ര ചൂര്ണീകൃതം ബീജപൂരാദ്രസേനാസകൃദ്ഭാവിതം യഃ പിബേത് പ്രാതരാഹാരകാലേऽഥവാ മാസമാത്രം ഹിതാശീ നരഃ സാദരമ്| പ്ലുതമശിശിരവാരിണാ ജീര്ണമദ്യേന മൂത്രേണ തക്രേണ കോലാമ്ഭസാ മസ്തുനാ പേയയാ സര്പിര്ഷൌഷ്ട്രേണ ദുഗ്ധേന കൌലത്ഥയൂഷേണ വാ ക്ഷാരനിശ്ച്യോതതോയേന വാ ദാഡിമാദ്വാ രസേ നാത്മവാനേഭിരേവൌഷധൈഃ സാധിതം വാ ഘൃതം ഹൃദയഗുദകടീയകൃ ത്പ്ലീഹഗുഹ്യാശ്രിതം തസ്യ ശൂലം പ്രണശ്യേത്| തഥാ ഗുല്മവി ഷ്ടമ്ഭദുര്നാമകൃച്ഛ്രോദരാധ്മാനഹിധ്മാവിബന്ധാഃ സവര്ധ്മാരുചി ശ്വാസകാസാഃ| പ്രപക്തുഞ്ച ശക്തോ ഭവേത്പാവകഃ പ്രാശ്യ മാനാനി പാഷാണചുര്ണാന്യപി||൧൨||
अपि च-त्रिलवणहपुषाजमोदाजगन्धावचाहिङ्गुपाठो पकुञ्चिकाशठीजीरकाजाजिकुस्तुम्बरीबाष्पिकाकारवी तुम्बुरुस्वर्जिकायावशूकापौष्करीजटादाडिमं तिन्तिणीकं विडङ्गानि भार्ङ्गीवरोवेतसाम्लोमिसिर्मरिचगजकणाभ यापञ्चकोलानि कुम्भो निकुम्भो विशाला यवानी सुराह्वं च| तत्सर्वमेकत्र चूर्णीकृतं बीजपूराद्रसेनासकृद्भावितं यः पिबेत् प्रातराहारकालेऽथवा मासमात्रं हिताशी नरः सादरम्| प्लुतमशिशिरवारिणा जीर्णमद्येन मूत्रेण तक्रेण कोलाम्भसा मस्तुना पेयया सर्पिर्षौष्ट्रेण दुग्धेन कौलत्थयूषेण वा क्षारनिश्च्योततोयेन वा दाडिमाद्वा रसे नात्मवानेभिरेवौषधैः साधितं वा घृतं हृदयगुदकटीयकृ त्प्लीहगुह्याश्रितं तस्य शूलं प्रणश्येत्| तथा गुल्मवि ष्टम्भदुर्नामकृच्छ्रोदराध्मानहिध्माविबन्धाः सवर्ध्मारुचि श्वासकासाः| प्रपक्तुञ्च शक्तो भवेत्पावकः प्राश्य मानानि पाषाणचुर्णान्यपि||१२||
🔊 Audio coming soon
അപി ചേതി സമുച്ചയേ| ത്രിലവണാദീനാം ചൂര്ണം യഥോക്തേന പ്രകാരേണ ദോഷാദീനപേക്ഷ്യ യഃ പിബേത്| തസ്യ ഹൃദയാദ്യാശ്രിതം ശൂലം പ്രണശ്യേത്| ത്രിലവണാദിഭിശ്ച പക്വം ഘൃതം യഃ പിബേത് തസ്യാപി ഹൃദയാദിശൂലം നശ്യേത്| പൌഷ്കരീ ജടാ പുഷ്കരമൂലമ്| വരഃ സിന്ദുവാരഃ വേതസാമ്ലോऽമ്ലവേതസഃ| മിസിഃ ശതപുഷ്പാ| ഗജകണാ ഹസ്തിപിപ്പലീ| കോലാനി ബദരണി| ത്രിലവണാദീനാം ചൂര്ണം ബീജപൂരരസേനാസകൃദ്ഭാവയേത്| അശിശിരവാരിപ്രഭൃതീനാമന്യതമേന പ്രാതരാഹാരകാലേ വാ യഃ പിബേദിതി സമ്ബന്ധഃ| ഔഷ്ട്രേണേതി ദുഗ്ധേന സമ്ബധ്യതേ| മൂത്രേണേതി സാമാന്യേന| കോലാമ്ഭോ മൃദിതബദരം ജലമ്| ക്ഷാരനിശ്ച്യോതിതതോയം രൂക്ഷദ്രവ്യഭസ്മഭാവിതം ജലമ്| ആത്മവാന് ജിതേന്ദ്രിയോऽപഥ്യപരിഹരണേന| ഘൃതപാകേ ച ദ്രവദ്രവ്യാണി ചൂര്ണവദേവ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ ദേയാനി| ഏതാഭ്യാം ചൂര്ണഘൃതാഭ്യാമന്യതരേണ ഹൃദയാശ്രിതം ശൂലം ഗുല്മാദയശ്ച പ്രണശ്യേരന്| തസ്യ പാവകോऽന്തരഗ്നിഃ പാഷാണചൂര്ണാന്യപി പ്രാശ്യമാനാനി പക്തും സമര്ഥോ ഭവതി|| ൧൨||
Adhikarana abhayAdicUrNam (13) · Śloka 13
അഭയാപലദ്വയമമ്ലവേതസപലദ്വയം പാലികാന് വചാവിശ്വ ഭേഷജത്രിവൃദ്ദന്തീചിത്രകശഠീപുഷ്കരജടായാവശൂകാന് കാര്ഷി കാന് മരിചാജാജീസൈന്ധവോപകുഞ്ചികാശീതിവാരകയവാനീ ധാതകീപുഷ്പവിഡങ്ഗാന് ഹിങ്ഗുത്രികര്ഷം ച ചൂര്ണിതം പൂര്വവദ്ഭാവിതം പീതം ച സമാനം തേന||൧൩||
अभयापलद्वयमम्लवेतसपलद्वयं पालिकान् वचाविश्व भेषजत्रिवृद्दन्तीचित्रकशठीपुष्करजटायावशूकान् कार्षि कान् मरिचाजाजीसैन्धवोपकुञ्चिकाशीतिवारकयवानी धातकीपुष्पविडङ्गान् हिङ्गुत्रिकर्षं च चूर्णितं पूर्ववद्भावितं पीतं च समानं तेन||१३||
🔊 Audio coming soon
അഭയാദിചൂര്ണം പൂര്വവദിതി മാതുലുങ്ഗരസേനാസകൃദ്ഭാവിതം പൂര്വവദേവാശിശിരവാരിപ്രഭൃതീനാമന്യതമേന പ്രാതരാഹാരകാലേऽപി വാ പീതം പൂര്വേണ ത്രിലവണാദിനാ ഗുണൈഃ സമാനമ്|| ൧൩||
Adhikarana yavAnyAdicUrNam (14) · Śloka 14
യവാനീശതപുഷ്പാനാഗകേസരവചാമുസ്തവ്യോഷപാഠാഗുഗ്ഗുലുത്രി വൃതാഗജപിപ്പലീതാലീസൈലാപാമാര്ഗദ്രവന്തീനിദിഗ്ധികാമൂലാനാം ഭാഗോ ഭാഗശ്ചാമ്ലവേതസസ്യ തത്സൂക്ഷ്മരജീകൃതം മാതുലുങ്ഗ ദാഡിമബദരരസസീധുസുരോഷ്ണസലിലാന്യതമേന പീതം ശൂല ഗുല്മവര്ധ്മാനാഹോദരകോഷ്ഠസ്തൈമിത്യാര്ശോऽശ്മരീമൂത്രഗ്രഹകടീ പൃഷ്ഠഗ്രഹോന്മാദാപസ്മാരസ്കന്നശുക്ലതാഗ്നിസാദാനപനയതി||൧൪||
यवानीशतपुष्पानागकेसरवचामुस्तव्योषपाठागुग्गुलुत्रि वृतागजपिप्पलीतालीसैलापामार्गद्रवन्तीनिदिग्धिकामूलानां भागो भागश्चाम्लवेतसस्य तत्सूक्ष्मरजीकृतं मातुलुङ्ग दाडिमबदररससीधुसुरोष्णसलिलान्यतमेन पीतं शूल गुल्मवर्ध्मानाहोदरकोष्ठस्तैमित्यार्शोऽश्मरीमूत्रग्रहकटी पृष्ठग्रहोन्मादापस्मारस्कन्नशुक्लताग्निसादानपनयति||१४||
🔊 Audio coming soon
യവാന്യാദീനാം സമാനാം മിശ്രീകൃതാനാമേകോ ഭാഗസ്തത്സമം ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടം മാതുലുങ്ഗരസാദീനാമന്യതമേന പീതം ശൂലാദീനപനയതി| സ്കന്നശുക്ലതാ സ്ത്യാനശുക്ലത്വമ്|| ൧൪||
Adhikarana tilakutalAdikShAralehaH (15) · Śloka 15
തിലകുതലപലാശസര്ഷപയവനാലമൂലകബീജാനാമന്തര്ധൂമ ദഗ്ധാനാം ക്ഷാരം ഗോऽവിമഹിഷീഖരഹസ്തിമൂത്രൈര്ബഹുകൃത്വോ ഗാല യേത്| തതസ്തദച്ഛം ശുണ്ഠീസൈന്ധവകുഷ്ഠകൃമിഘ്നചൂര്ണപ്രതീവാ പമധിശൃത്യ ലേഹീഭൂതമാദദീത| തത്തൈലയുക്തം സമാനം പൂര്വേണ||൧൫||
तिलकुतलपलाशसर्षपयवनालमूलकबीजानामन्तर्धूम दग्धानां क्षारं गोऽविमहिषीखरहस्तिमूत्रैर्बहुकृत्वो गाल येत्| ततस्तदच्छं शुण्ठीसैन्धवकुष्ठकृमिघ्नचूर्णप्रतीवा पमधिशृत्य लेहीभूतमाददीत| तत्तैलयुक्तं समानं पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
തിലകുതലപലാശാദീനാമന്തര്ധൂമദഗ്ധാനാം ക്ഷാരാത് ഗവാദിമൂത്രേണ പ്രത്യേകം ബഹുകൃത്വോऽനേകവാരം ഗാലിലാത് സ്രാവിതാദ്യദച്ഛം പ്രസന്നം ജലം തച്ഛുണ്ഠ്യാദിചൂര്ണേന സഹാലേഹീഭാവാദ്വിപക്വമുപയോഗകാലേ ച തൈലേന സഹോപയുക്തം പൂര്വേണ യവാന്യാദിനാ ഗുണൈഃ സമാനമ്| തിലകുതലസ്തിലകാണ്ഡമ്| തിലപലാശം തിലപത്രമ്| യവസ്യ നാലം മധ്യോ ഭാഗഃ|| ൧൫||
Adhikarana kShArAgadaH (16) · Śloka 16
മഹൌഷധദേവദാരുദന്തീത്രിവൃത്പാഠാക്ഷാരദ്വയത്രിഫലോപകുഞ്ചികാച വികാദ്വീപിപിപ്പലീദ്വയപിപ്പലീമൂലസര്പസുബന്ധാകുഷ്ഠകടു രോഹിണീനാമര്ധപലികാന് ഭാഗാന് പലം പലം ച പഞ്ചാനാം ലവണാനാമേകത്ര ചൂര്ണയിത്വാ ദധ്നാ ത്രിവൃതേന ചാപ്ലാവ്യ കലശോദരേऽന്തര്ധൂമം പാചയേത്| അഗ്നിവര്ണം ച കലശമപനീയ ക്ഷാരമാദദീത| ഏഷ ക്ഷാരാഗദോ ഭേലവിഹിതഃ സമാനഃ പൂര്വേണ സര്പമൂഷികദഷ്ടഗരാപസ്മാരോന്മാദാശ്മരീയോനിശുക്രദോഷാംശ്ച സാധയതി||൧൬||
महौषधदेवदारुदन्तीत्रिवृत्पाठाक्षारद्वयत्रिफलोपकुञ्चिकाच विकाद्वीपिपिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलसर्पसुबन्धाकुष्ठकटु रोहिणीनामर्धपलिकान् भागान् पलं पलं च पञ्चानां लवणानामेकत्र चूर्णयित्वा दध्ना त्रिवृतेन चाप्लाव्य कलशोदरेऽन्तर्धूमं पाचयेत्| अग्निवर्णं च कलशमपनीय क्षारमाददीत| एष क्षारागदो भेलविहितः समानः पूर्वेण सर्पमूषिकदष्टगरापस्मारोन्मादाश्मरीयोनिशुक्रदोषांश्च साधयति||१६||
🔊 Audio coming soon
മഹൌഷധാദികം ദധ്നാ ത്രിവ്രുതേന ചാലോഡ്യാന്തഃകലശമന്തര്ധൂമം ദഗ്ധം ക്ഷാരാഗദനാമാ ഭേലവിഹിതഃ ക്ഷാരഃ പൂര്വേണ യവാന്യാദിനാ ഗുണൈഃ സമാനഃ| സര്പദഷ്ടാദീംശ്ച സാധയതി| വിഷഹിതത്വാദഗദ ഇതി നാമവിശേഷണമ്| മഹൌഷധം ശുണ്ഠീ| ദ്വീപിശ്ചിത്രകഃ| സര്പസുഗന്ധാ ഗന്ധനാകുലീ| പഞ്ചലവണാനി സൈന്ധവാദിക്രമേണ പ്രത്യേകം പാലികാനി| ത്രിവൃതം സ്നേഹത്രയമ്| ഇതി വാതഗുല്മേ ചികിത്സ്യമാനേ ഭിഷഗാദിദോഷാദ്യാ ശ്ലേഷ്മണോ വൃദ്ധിസ്തത്ര ചികിത്സോക്താ|| ൧൬||
Adhikarana pittavRuddhau virekaH (17) · Śloka 17
പിത്തം ച വിവൃദ്ധമന്തഃ സന്താപം ജനയേത്| തത്രൈരണ്ഡതൈലം സപ- യസ്കം വിരേചനാര്ഥം പിബേത്| സകഫസ്തു വാരുണീമണ്ഡമിശ്രമ്| അത്യുദ്രിക്തപിത്തസ്ത്രിഫലാം ത്രായമാണാം വാ ക്ഷീരേണ പിബേത്| വിരിക്തസ്യാപി സന്താപാനുവൃത്തൌ രക്തമവസേചയേത്||൧൭||
पित्तं च विवृद्धमन्तः सन्तापं जनयेत्| तत्रैरण्डतैलं सप- यस्कं विरेचनार्थं पिबेत्| सकफस्तु वारुणीमण्डमिश्रम्| अत्युद्रिक्तपित्तस्त्रिफलां त्रायमाणां वा क्षीरेण पिबेत्| विरिक्तस्यापि सन्तापानुवृत्तौ रक्तमवसेचयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
പിത്തം ച വൃദ്ധമിത്യാദിനാ വാതഗുല്മ ഏവ ചികിത്സ്യമാനേ അരക്ഷയാ പിത്തസ്യ വൃദ്ധസ്യ ചികിത്സോച്യതേ| കേവലേ പിത്തേ വിവൃദ്ധേऽന്തഃസന്താപേ സക്ഷീരമേരണ്ഡതൈലം വിരചനാര്ഥം പിബേത്| വിരചനാര്ഥഗ്രഹണേന വിരേചനവിധാനം സ്മാരയതി കാലാദിനിയമനായ| സകഫസ്തു പിത്തേ വൃദ്ധേ വാതഗുല്മീ വാരുണ്യാഃ സുരായാമണ്ഡേന പ്രസന്നേന മിശ്രമേരണ്ഡതൈലം പിബേത്| യസ്യ ത്വത്യുദ്ധതം പിത്തം സഃ ത്രിഫലാം ത്രായമാണാം വാ ക്ഷീരേണ സഹ പിബേദ്വിരേചനാര്ഥമ്| ഏവമനന്തരോക്തൈഃ പ്രകാരൈര്വിരിക്തസ്യാപ്യനുവര്തത ഏവ| യദി സന്താപസ്തതോ ഗുല്മസ്ഥാനാദ്രക്തമവസേചയേത്|| ൧൭||
Adhikarana viDbandhe visheShaH (18) · Śloka 18
വിഡ്ബന്ധേ ചോദാവര്തക്രമം കുര്യാത്| ലുഞ്ചിതതിലപലദ്വയം ശുണ്ഠ്യര്ധപലം ച പിഷ്ടം ഗുഡപലോപേതമുഷ്ണേന പയസാ പിബേത്| തദ്വാതഗുല്മോദാവര്തയോനിശൂലാനപോഹതി| തഥാ ക്ഷീര ശൃതേന മഹാപഞ്ചമൂലേന ശിലാഹ്വയമ്| ലശുനന്തു ക്ഷീരസിദ്ധം പീത്വാ ഗുല്മോദാവര്തഗൃധ്രസീഹൃദ്രോഗവിദ്രധിശോഷവിഷമജ്വരാന് ജയതി||൧൮||
विड्बन्धे चोदावर्तक्रमं कुर्यात्| लुञ्चिततिलपलद्वयं शुण्ठ्यर्धपलं च पिष्टं गुडपलोपेतमुष्णेन पयसा पिबेत्| तद्वातगुल्मोदावर्तयोनिशूलानपोहति| तथा क्षीर शृतेन महापञ्चमूलेन शिलाह्वयम्| लशुनन्तु क्षीरसिद्धं पीत्वा गुल्मोदावर्तगृध्रसीहृद्रोगविद्रधिशोषविषमज्वरान् जयति||१८||
🔊 Audio coming soon
പുരീഷസ്യ ബന്ധ ഉദാവര്തചികിത്സിതം കുര്യാത്| ലുഞ്ചിത ഇത്യാദി സുബോധമ്| ലുഞ്ചിതം ത്യാജിതത്വക്| തഥേതി പിബേത്| കിമ് ? ക്ഷീരേ സംസ്കൃതേന ബൃഹത്പഞ്ചമൂലേന സഹ ശിലാജതു| പുരുഷഃ ക്ഷീരസിദ്ധം ലശുനം ഘനീഭൂതം പീത്വാ ഗുല്മാദീന് ജയത്യഭിഭവതി|| ൧൮||
Adhikarana bRuhatyAdikvAthAH (19) · Śloka 19
ബൃഹതീദ്വയബില്വഗോക്ഷുരകൈരണ്ഡമാതുലുങ്ഗീമൂലപാഷാണഭേദക്വാഥഃ സയാവശൂകോ ഗുല്മശൂലഹരഃ| മാഷപര്ണീമുദ്ഗപര്ണീസഹ ദേവാഹ്നസ്വപഞ്ചമൂലൈരണ്ഡേക്ഷുവാലികാനിര്യൂഹോ യവക്ഷരോപേതഃ സര്വഗുല്മകോഷ്ഠശൂലഘ്നഃ| ദേവദാരുനാഗരൈരണ്ഡപുഷ്കരമൂലാനാം ക്വാഥഃ സര്വഗുല്മശൂലഘ്നഃ| പുഷ്കരമൂലദുരാലഭായവ ശുണ്ഠീനാം വാ| തൈലാരനാലമൂത്രമദിരായാവശൂകാശ്ചൈകത്ര പീതാ ഗുല്മോദരാനാഹപ്ലീഹഹരാഃ| സ്വേദാംശ്ച വിവിധാന് പുനഃ പുനര്യോ ജയേത്||൧൯||
बृहतीद्वयबिल्वगोक्षुरकैरण्डमातुलुङ्गीमूलपाषाणभेदक्वाथः सयावशूको गुल्मशूलहरः| माषपर्णीमुद्गपर्णीसह देवाह्नस्वपञ्चमूलैरण्डेक्षुवालिकानिर्यूहो यवक्षरोपेतः सर्वगुल्मकोष्ठशूलघ्नः| देवदारुनागरैरण्डपुष्करमूलानां क्वाथः सर्वगुल्मशूलघ्नः| पुष्करमूलदुरालभायव शुण्ठीनां वा| तैलारनालमूत्रमदिरायावशूकाश्चैकत्र पीता गुल्मोदरानाहप्लीहहराः| स्वेदांश्च विविधान् पुनः पुनर्यो जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ബൃഹത്യാദിക്വാഥോ യവക്ഷാരചൂര്ണസഹിതോ ഗുമ്ലശൂലഹരഃ സുബോധമ്| ഇക്ഷുബാലികാ കരമ്ഭശാലിനാമാ ഇക്ഷുവിശേഷഃ| നിര്യൂഹഃ ക്വാഥഃ| പുഷ്കരമൂലാദീനാം ക്വാഥ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| തൈലാദികം യവക്ഷാരാന്തം സര്വഞ്ച സമാംശം പീതം ഗുല്മാദിഹരമ്| സുബോധമ്|| ൧൯||
Adhikarana sraMsanArthaM snehaghRutAni (20) · Śloka 20
സ്രംസനാര്ഥീ നീലിനീഫലചൂര്ണയുക്താനി പുര്വോക്താനി ഹവീംഷി പിബേത്| അഥവാ രാമഠസ്യൈകോ ഭാഗഃ സൈന്ധവസ്യ ത്രയോ നവൈ രണ്ഡതൈലസ്യ സപ്തവിംശതിര്ലശുനസ്വരസസ്യ തദൈകധ്യം കൃത്വാ പീതമുദരഗരഗുല്മവര്ധ്മപ്ലീഹശൂലഹരമ്| നീലിനീബലാ വ്യാഘ്രീകടുകാഫലതാലപത്രികാരാസ്നാകൃമിഘ്നാനി പാലി കാന്യപാമാഢകേ സാധയിത്വാऽഷ്ടഭാഗാവശിഷ്ടമവതാരയേത്| തേന സ്നുഹീക്ഷീരപലപ്രതീവാപം ദധിസമം സര്പിഃ പ്രസ്ഥം പചേത്| തത്പേയാമണ്ഡേന സഹ രസാശിനാ നീലിനീഘൃതം പലമാത്രയാ പീതം ഗുല്മപ്ലീഹകുഷ്ഠശ്വിത്രജഠരവ്യങ്ഗശോഫജ്വരപാണ്ഡുരോഗോ ന്മാദാപസ്മാരാനപകര്ഷയതി| ദുര്വിരേച്യോ ഹി സര്വ ഏവ ഗുല്മീ മാരുതാഭിഭൂതകോഷ്ഠത്വാത്| തസ്മാത്സുസ്നിഗ്ധമേനം സ്നേഹവിരേകൈര്വാ ശോധയേത്||൨൦||
स्रंसनार्थी नीलिनीफलचूर्णयुक्तानि पुर्वोक्तानि हवींषि पिबेत्| अथवा रामठस्यैको भागः सैन्धवस्य त्रयो नवै रण्डतैलस्य सप्तविंशतिर्लशुनस्वरसस्य तदैकध्यं कृत्वा पीतमुदरगरगुल्मवर्ध्मप्लीहशूलहरम्| नीलिनीबला व्याघ्रीकटुकाफलतालपत्रिकारास्नाकृमिघ्नानि पालि कान्यपामाढके साधयित्वाऽष्टभागावशिष्टमवतारयेत्| तेन स्नुहीक्षीरपलप्रतीवापं दधिसमं सर्पिः प्रस्थं पचेत्| तत्पेयामण्डेन सह रसाशिना नीलिनीघृतं पलमात्रया पीतं गुल्मप्लीहकुष्ठश्वित्रजठरव्यङ्गशोफज्वरपाण्डुरोगो न्मादापस्मारानपकर्षयति| दुर्विरेच्यो हि सर्व एव गुल्मी मारुताभिभूतकोष्ठत्वात्| तस्मात्सुस्निग्धमेनं स्नेहविरेकैर्वा शोधयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
സ്രംസനാര്ഥീ ഗുല്മീ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ പുനരപി വിരേചനേ പ്രാപ്തേ| അഥവേതി പൂര്വാപേക്ഷയാ| സുബോധമ്| രാമഠം ഹിങ്ഗു| നീലിനീഘൃതം സുബോധമ്| സര്വസ്യ ഗുല്മിനോ വിരേച്യസ്യ മാരുതാവജയായ സ്നേഹസ്വേദപുര്വകം വിരേകം യുഞ്ജ്യാത്| സ്നേഹവിരേകം വാ സ്നേഹനാര്ഹസ്യ| ഇതി വാതഗുല്മേ അരക്ഷയാ പിത്തശ്ലേഷ്മണോര്വൃദ്ധയോശ്ചികിത്സോക്താ|| ൨൦||
Adhikarana snigdhoShNaje pittagulme sraMsanAni (21) · Śloka 21
പിത്തഗുല്മേ തു സ്നിഗ്ധോഷ്ണേന ജാതേ സ്രംസനാര്ഥം മധുനാ കമ്പി ല്ലകമവലിഹ്യാത്| ദ്രാക്ഷാഭയാരസം വാ സഗുഡം പിബേത്| കല്പോദിതാനി വാ വിരേചനാനി പ്രയുഞ്ജീത||൨൧||
पित्तगुल्मे तु स्निग्धोष्णेन जाते स्रंसनार्थं मधुना कम्पि ल्लकमवलिह्यात्| द्राक्षाभयारसं वा सगुडं पिबेत्| कल्पोदितानि वा विरेचनानि प्रयुञ्जीत||२१||
🔊 Audio coming soon
പിത്തഗുല്മ ഇത്യാദിനാ പിത്തഗുല്മചികിത്സോച്യതേ| മാക്ഷികേണ കമ്പില്ലകം വിരേചനാര്ഥം സ്നിഗ്ധോഷ്ണദ്രവ്യജാത ഏവ പിത്തഗുല്മേ| (നി) 'കമ്പില്ലകോ രജനകോ രേവകോ രക്തചൂര്ണകഃ|' ദ്രാക്ഷായാ ഹരീതക്യാശ്ച രസമേകീകൃതം സഗുഡമ്| വിരേചനകല്പവിഹിതാനി വാ വിശിഷ്ടപിത്തയോഗ്യാനി വിരേചനാനി| ഇതി സ്നിഗ്ധോഷ്ണജേ പിത്തഗുല്മേ|| ൨൧||
Adhikarana rUkShoShNaje pittagulme shamanAni (22) · Śloka 22
രൂക്ഷോഷ്ണസമുദ്ഭൂതേ പുനഃ സംശമനാര്ഥം തിക്തകം വാസാഘൃതം വാ പിബേത്| അഥവാ തൃണപഞ്ചമൂലക്വാഥേന ജീവനീയകല്കേന ച സിദ്ധം സര്പിഃ| തഥാ ന്യഗ്രോധാദിഗണേന തൃണപഞ്ചമൂലാദിഭിര്വാ പൃഥക് സാധിതം ക്ഷീരമ്||൨൨||
रूक्षोष्णसमुद्भूते पुनः संशमनार्थं तिक्तकं वासाघृतं वा पिबेत्| अथवा तृणपञ्चमूलक्वाथेन जीवनीयकल्केन च सिद्धं सर्पिः| तथा न्यग्रोधादिगणेन तृणपञ्चमूलादिभिर्वा पृथक् साधितं क्षीरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
രൂക്ഷോഷ്ണജേ തു തിക്തഘൃതാദിഭിഃ ശമനമേവ യോജ്യമ്, ന തു സ്രംസനമ്| തിക്തകം കുഷ്ഠോക്തമ്| വാസാഘൃതം രക്തപിത്തോക്തമ്| തൃണപഞ്ചമൂലക്വാഥോ ഘൃതാച്ചതുര്ഗുണസ്തത്രൈവ ജീവനീയാനാം കല്കഃ സ്നേഹാച്ചതുര്ഥാംശേന| അഥവാ ന്യഗ്രോധാദിഗണേന സാധിതം ക്ഷീരമ്| തൃണപഞ്ച മൂലാദിഭിര്വാ പഞ്ചമൂലൈഃ പൃഥക്പൃഥക് ക്ഷീരം സാധിതമ്|| ൨൨||
Adhikarana Atyayike virecanaprayogaH (23) · Śloka 23
രൂക്ഷോഷ്ണജേऽപി ചാത്യയികേ സമാന്യതോ വാ സമുത്പന്നേ വിദ്ര ധിവിഹിതാനാം ത്രിഫലാദിക്വാഥത്രായമാണാഘൃതദ്രാക്ഷാഘൃതാ നാമന്യതമം പിബേത്| ക്ഷീരം വാ ത്രായമാണാശ്രുതം കോഷ്ണം പീത്വാ ക്ഷീരമേവ സുഖോഷ്ണമനുപിബേത്||൨൩||
रूक्षोष्णजेऽपि चात्ययिके समान्यतो वा समुत्पन्ने विद्र धिविहितानां त्रिफलादिक्वाथत्रायमाणाघृतद्राक्षाघृता नामन्यतमं पिबेत्| क्षीरं वा त्रायमाणाश्रुतं कोष्णं पीत्वा क्षीरमेव सुखोष्णमनुपिबेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
രൂക്ഷോഷ്ണജേ ശമനസ്യോക്തത്വാദ്വിരേചനം ന പ്രാപ്നോതി| തദര്ഥമുച്യതേ-ആത്യയികേ ബാധാവഹേ രൂക്ഷോഷ്ണജേऽപി ത്രിഫലാക്വാഥാദീനാം പ്രയോഗഃ| സാമാന്യതോ വാ യോ ഗുല്മ ഉത്പന്നസ്തസ്മിന് സാമാന്യത ഇതി കിഞ്ചിദ്രൂക്ഷേണ കിഞ്ചിത്സ്നിഗ്ധേന ചോഷ്ണേന| സുബോധമ്|| ൨൩||
Adhikarana pakvAshayasthe visheShaH (24) · Śloka 24
പക്വാശയസ്ഥേ വാ ഗുല്മേ ക്ഷീരബസ്തിഭിഃ സതിക്തൈഃ സംശോ ധയേത്| ശീതദ്രവ്യസിദ്ധൈശ്ച സ്നേഹൈരഭ്യഞ്ജയേത്| മണികനക രജതതാമ്രഭാജനാനി ച ശിശിരവാരിപൂര്ണാനി ഗുല്മദേശ സ്യോപരി ധാരയേന്മുക്താവലീശ്ച സുശീതാഃ| ഏവമസിദ്ധൌ വിദാഹപൂര്വരൂപേഷു ചാസൃക് സ്രാവയേത്| സ്രുതരക്തഞ്ച ജാങ്ഗല രസൈര്ലബ്ധബലമര്തിശേഷനാശായ പുനഃ സര്പിരഭ്യാസയേത്||൨൪||
पक्वाशयस्थे वा गुल्मे क्षीरबस्तिभिः सतिक्तैः संशो धयेत्| शीतद्रव्यसिद्धैश्च स्नेहैरभ्यञ्जयेत्| मणिकनक रजतताम्रभाजनानि च शिशिरवारिपूर्णानि गुल्मदेश स्योपरि धारयेन्मुक्तावलीश्च सुशीताः| एवमसिद्धौ विदाहपूर्वरूपेषु चासृक् स्रावयेत्| स्रुतरक्तञ्च जाङ्गल रसैर्लब्धबलमर्तिशेषनाशाय पुनः सर्पिरभ्यासयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
പക്വാശയസ്ഥ ഇതി പിത്തഗുല്മ ഏവ തിക്തൈര്ദ്രവ്യൈഃ സഹ ക്ഷീര ബസ്തിഭിഃ സംശോധയേത്| ശീതാനി ദ്രവ്യാണി ചന്ദനാദീനി| മണ്യാദിഭാജനാനി ശീതലജലപൂര്ണാനി ഗുല്മസ്യോപരി ധാരയേത്| ഏവമന- ന്തരോക്തേന ചികിത്സിതേനാശാന്തൌ പിത്തഗുല്മേ വിദാഹപുര്വരൂപേഷൂത്പത്സ്യമാനായാം പാകാഭി-മുഖാഖ്യായാം വിദാഹാവസ്ഥായാം ചാസൃക് സ്രാവയേത്| സുബോധമ്|| ൨൪||
Adhikarana vidahyamAnapakvayorvisheShaH (25) · Śloka 25
വിദ്രധിവച്ച വിദഹ്യമാനമുപനാഹയേത്| പര്യാഗതമപി തദ്വദു- പലക്ഷ്യ തഥൈവ സര്വഥോപചരേത്||൨൫||
विद्रधिवच्च विदह्यमानमुपनाहयेत्| पर्यागतमपि तद्वदु- पलक्ष्य तथैव सर्वथोपचरेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
വിദഹ്യമാനം പച്യമാനം വിദ്രധിവദുപനാഹയേത് പിണ്ഡൈര്ബധ്നീയാത്| പര്യാഗതമതിക്രാന്തപാകം ഗുല്മം തദ്വദ്വിദ്രധിവദുപലക്ഷ്യ ലിങ്ഗൈര്ജ്ഞാത്വാ വിദ്രധിവദേവ സര്വശഃ സര്വേണ പ്രകാരേണോപചരേദിതി പിത്തഗുല്മചികിത്സാ|| ൨൫||
Adhikarana shleShmagulme kramaH (26) · Śloka 26
ശ്ലേശ്മഗുല്മിനം പ്രാഗേവ വിധവദ്വാമയേദവാമ്യമുപവാസയേത്| ലങ്ഘിതസ്യോഷ്ണകടുതിക്തദീപനം സംസര്ഗമാചരേത്| തഥാ സ്വേദാന് വാതഗുല്മോക്താനി ച ഘൃതാദീനി ദ്വിഗുണഹിങ്ഗുക്ഷാരാമ്ലവേത സാനി||൨൬||
श्लेश्मगुल्मिनं प्रागेव विधवद्वामयेदवाम्यमुपवासयेत्| लङ्घितस्योष्णकटुतिक्तदीपनं संसर्गमाचरेत्| तथा स्वेदान् वातगुल्मोक्तानि च घृतादीनि द्विगुणहिङ्गुक्षाराम्लवेत सानि||२६||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലേഷ്മഗുല്മേ വമനപ്രയോഗേ വിധിഗ്രഹണം യത്നേന വമനാപായരക്ഷണാര്ഥമ്| അവാമ്യം ഗര്ഭിണ്യാദികമുപവാസയേദാലങ്ഘിതലിങ്ഗലാഭാത്| തനദു സംസര്ഗം പേയാദികമുഷ്ണത്വാദിഗുണം ഹിതമ്| സ്വേദാംശ്ചാചരേത്| വാതഗുല്മേ യാനി ഘൃതാദീന്യുക്താനി താനി പ്രാപ്തമാനാത് ഹിങ്ഗ്വാദീനി ദ്വിഗുണീകൃത്യ ദത്വാ യോജ്യാനി|| ൨൬||
Adhikarana dashamUlAdi ghRutam (27) · Śloka 27
ദശമൂലക്വാഥേ വ്യോഷദാഡിമഹിങ്ഗുയവക്ഷാരവിഡങ്ഗസൈന്ധ വയുക്തം സര്പിഃ സിദ്ധം ശ്ലേഷ്മഗുല്മഘ്നമ്|൨൭|
दशमूलक्वाथे व्योषदाडिमहिङ्गुयवक्षारविडङ्गसैन्ध वयुक्तं सर्पिः सिद्धं श्लेष्मगुल्मघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakaghRutam (27) · Śloka 27
ഭല്ലാതകപലദ്വയം ലഘുപഞ്ചമൂലം ച പാലികമുദകാഢകേ പ്രസ്ഥാവശേഷം പാചയേത്| തസ്മിന് ക്ഷീരപ്രസ്ഥേ ച സര്പിഃപ്രസ്ഥം ഹിങ്ഗുവിഡങ്ഗശഠീബിഡസൈന്ധവക്ഷാരരാസ്നാനാഗരപിപ്പലീഷഡ്ഗ്ര- ന്ഥാമധുകചിത്രകൈഃ കാറ്ഷികൈര്വിപചേത്| ഏതദ്ഭല്ലാതകഘൃതം കഫഗുല്മപ്ലീഹകാസശ്വാസഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗഘ്നമ്|൨൭|
भल्लातकपलद्वयं लघुपञ्चमूलं च पालिकमुदकाढके प्रस्थावशेषं पाचयेत्| तस्मिन् क्षीरप्रस्थे च सर्पिःप्रस्थं हिङ्गुविडङ्गशठीबिडसैन्धवक्षाररास्नानागरपिप्पलीषड्ग्र- न्थामधुकचित्रकैः काऱ्षिकैर्विपचेत्| एतद्भल्लातकघृतं कफगुल्मप्लीहकासश्वासग्रहणीपाण्डुरोगघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaTpalaM ghRutam (27) · Śloka 27
ഷട്പലം വാ ദ്വിഗുണക്ഷാരം ക്ഷീരരഹിതം മസ്തുദധികാഞ്ജി- കാര്ദ്രകരസാഢകദ്വയോപേതം സാധയിത്വാ പ്രയുഞ്ജീത|൨൭|
षट्पलं वा द्विगुणक्षारं क्षीररहितं मस्तुदधिकाञ्जि- कार्द्रकरसाढकद्वयोपेतं साधयित्वा प्रयुञ्जीत|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hi~gvAdicUrNam (27) · Śloka 27
ഹിങ്ഗുഹരീതകീപുഷ്കരമൂലശുണ്ഠീസൈന്ധവവിഡ്ശ്യാമായവ- ക്ഷാരതുമ്ബുരുചൂര്ണോ യവക്വാഥാപ്ലുതഃ സര്പിഭൃഷ്ടോ ഭക്ഷിതഃ ശൂലഗുല്മകാഠിന്യഘ്നഃ||൨൭||
हिङ्गुहरीतकीपुष्करमूलशुण्ठीसैन्धवविड्श्यामायव- क्षारतुम्बुरुचूर्णो यवक्वाथाप्लुतः सर्पिभृष्टो भक्षितः शूलगुल्मकाठिन्यघ्नः||२७||
🔊 Audio coming soon
ദശമൂലാദികം ഘൃതം സുബോധമ്| ഭല്ലാതകഘൃതം ച സുബോധമ്| യച്ച രാജയക്ഷ്മണി ഷട്പലമുക്തം തദ് ദ്വിഗുണേന ക്ഷാരേണ ക്ഷീരപ്രതിഷേധേന ച മസ്ത്വാദീനാം മിശ്രിതാനാമാഢകദ്വയേന സഹ സാധയിത്വാ പ്രയുഞ്ജീത| ഹിങ്ഗ്വാദീനാം ചൂര്ണോ യവക്വാഥേനാലുഡിതോ ഘൃതേന ച ഭര്ജിതോ ഭക്ഷിതഃ സന് ശൂലഗുല്മാദിഘ്നഃ|| ൨൭||
Adhikarana ghaTikayA cAlanam (28) · Śloka 28
തതോऽസ്യ സര്വമങ്ഗം ച സാധ്മാനം സവിബന്ധം കഠിനമുന്നതം ഗൂഢമാംസം സ്ഥിരം മഹാവസ്തും വാ ബഹുധാ ബഹുശശ്ച സ്വേദയേത്| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നശരീരസ്യ ശിഥിലതാം ഗതേ ഗുല്മേ യഥോക്താം ഘടികാം ലാഗയേത്| തയാ സംഗൃഹീതേ ച ഗുല്മേ ഘടീമപനയേദ് ഭിദ്യാദ്വാ||൨൮||
ततोऽस्य सर्वमङ्गं च साध्मानं सविबन्धं कठिनमुन्नतं गूढमांसं स्थिरं महावस्तुं वा बहुधा बहुशश्च स्वेदयेत्| स्निग्धस्विन्नशरीरस्य शिथिलतां गते गुल्मे यथोक्तां घटिकां लागयेत्| तया संगृहीते च गुल्मे घटीमपनयेद् भिद्याद्वा||२८||
🔊 Audio coming soon
തതോऽസ്യ ഗുല്മിനഃ സര്വമങ്ഗം ശരീരം ഗുല്മം ച സാധ്മാനാദിരൂപം ബഹുധാ ബഹുഭിഃ സ്വേദപ്രകാരൈഃ ബഹുശോऽനേകവാരം സ്വേദയേത്| ഗൂഢമാംസം മാംസേന ദുര്ലക്ഷ്യം മഹാവസ്തും ബഹ്വാഭോഗമ്| സുബോധമ്| ഘടികാ ഉക്താ യന്ത്രവിധൌ| തയേതി ഘടികയാ ഗുല്മേ തുമ്ബവത് സംഗൃഹീതേ സുലഗ്നാമപി ഘടികാം ബലാദപനയേദ്വാ ഭിന്ദ്യാദ്വാ|| ൨൮||
Adhikarana pIDanalepanaishcAlanam (29) · Śloka 29
തതോ ഹൃദയമാന്ത്രം ച വര്ജയന് ഗുല്മം വിമാര്ഗാജപദാദര്ശാ ന്യതമേന വസ്ത്രാന്തരിതം പ്രപീഡയേത് പ്രമൃജ്യാത്| തതഃ സാല്വലാ ദിഭിഃ സുഖോഷ്ണൈര്ലേപയിത്വാ ലോഹപാത്രൈഃ സ്വേദയേത്||൨൯||
ततो हृदयमान्त्रं च वर्जयन् गुल्मं विमार्गाजपदादर्शा न्यतमेन वस्त्रान्तरितं प्रपीडयेत् प्रमृज्यात्| ततः साल्वला दिभिः सुखोष्णैर्लेपयित्वा लोहपात्रैः स्वेदयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
തതോ ഗുല്മം വസ്ത്രവ്യവഹിതം കൃത്വാ ഹൃദയമാന്ത്രഞ്ച പരിഹരന് വിമാര്ഗാ-ദിഭിഃ സര്വതോദിക്കം പ്രപീഡയേത്| പ്രമൃജ്യാന്മ്രംക്ഷയേത്| വിമാര്ഗോ മോചകാനാം ചര്മണി രേഖാകരണം കാഷ്ഠമയമ്| യസ്യ പീവാങ്ഗ ഇതി പ്രസിദ്ധഃ| അജപദസ്യ പ്രാന്തം ക്രിയായോഗി| ആദര്ശസ്യ ദര്പണസ്യ വര്തുലാ ധാരാ ക്രിയായോഗിനീ| ഏതേഷാമന്യതമം യഥാലാഭമ്| സാല്വലാഖ്യാനി സ്വേദ-വിധ്യുക്താനി പദ്മകാദീനി| സുബോധമ്|| ൨൯||
Adhikarana shithilIbhUte gulme karma (30) · Śloka 30
ഏവമമുനാ ക്രമേണ സ്ഥാനാദപസൃതേ ശിഥിലീഭൂതേ ച ഗുല്മേ വിരേകാന് സ്നേഹവതോ ദാശമൂലികാംശ്ച ബസ്തീന് വിദധ്യാത്| നീലിനീഘൃതമേനം ദ്വിഗുണപ്രമാണം പായയേത്| ഉദരോക്താനി ച സര്പീംഷി||൩൦||
एवममुना क्रमेण स्थानादपसृते शिथिलीभूते च गुल्मे विरेकान् स्नेहवतो दाशमूलिकांश्च बस्तीन् विदध्यात्| नीलिनीघृतमेनं द्विगुणप्रमाणं पाययेत्| उदरोक्तानि च सर्पींषि||३०||
🔊 Audio coming soon
ദശമൂലേന സംസ്കൃതാ ദാശമൂലികാസ്തേ ച ബസ്തികല്പേ വക്ഷ്യന്തേ| ഏനമിതി ശ്ലേഷ്മഗുല്മിനമ്| ദ്വിഗുണം നീലിനീഘൃതം പലമാത്രയേത്യുക്തത്വാത് ദ്വിപലമ്|| ൩൦||
Adhikarana mishrakasnehau (31) · Śloka 31
ത്രിഫലാകുമ്ഭനികുമ്ഭദശമൂലാനാം ഷോഡശാംശാവശിഷ്ടം ക്വാഥം ഘൃതമേരണ്ഡതൈലം ക്ഷീരം ചൈകതഃ സാധയേത്| അയം മിശ്രകസ്നേഹഃ കഫഗുല്മവാതവിഡ്വിബന്ധോദാവര്തപ്ലീഹോദരയോനിശൂലാന്യ പകര്ഷതി||൩൧||
त्रिफलाकुम्भनिकुम्भदशमूलानां षोडशांशावशिष्टं क्वाथं घृतमेरण्डतैलं क्षीरं चैकतः साधयेत्| अयं मिश्रकस्नेहः कफगुल्मवातविड्विबन्धोदावर्तप्लीहोदरयोनिशूलान्य पकर्षति||३१||
🔊 Audio coming soon
പിപ്പല്യാമലകദ്രാക്ഷാശ്യാമാദ്യൈഃ പാലികൈരേരണ്ഡതൈലഹവിഷോഃ പ്രസ്ഥൌ ഷഡഗുണേ പയസി പചേദയം മിശ്രകസ്നേഹോ ഗുല്മിനാം സ്രംസനോ വൃദ്ധിവിദ്രധിഗുല്മവാതവ്യാധിഷു ച പരമമമൃതമ്| ത്രിഫലാദീനാം യത്ര ഷോഡശപലാനി തത്ര ജലപലാനാം ശതദ്വയം ഷട്പഞ്ചാശച്ച ദത്വാ ഷോഡശാംശാവശിഷ്ടം ക്വഥിമവതാരയേത്| ഷോഡശപലാനീതി യാവത്| തത്സമമേവ ഘൃതം ചൈരണ്ഡതൈലം ച ക്ഷീരം ച| അത്ര സാമാന്യക്വാഥപരിഭാഷാ ച ഷോഡശാംശാവശേഷമിത്യംശവചനേന ബാധിതാ| അയം ച സ്നേഹോ നാമ്നാ മിശ്രകഃ| പിപ്പല്യാദ്യൈര്ഘൃതതൈലാന്മിശ്രഭൂതാത് ഷഡഗുണം ക്ഷീരം ചതുര്വിംശതിപ്രസ്ഥം സ്രംസനം വിരേചനമ്|| ൩൧||
Adhikarana dantIharItakI (32) · Śloka 32
ദന്ത്യാഃ പലാനി പഞ്ചവിംശതിസ്താവന്ത്യേവ ചിത്രകസ്യ താവന്ത്യ ഏവ ഹരീതക്യഃ സര്വമേകത്ര സലിലകലശേऽഷ്ടാംശാവശിഷ്ടം സാധയിത്വാ പൂതേ ച തസ്മിന് രസേ താശ്ച ഹരീതകീഃ പഞ്ചവിംശതി ഗുഡപലാനി തൈലാര്ധകുഡവം ചൂര്ണീകൃതം ത്രിവൃതാകുഡവമര്ധ പലോന്മിതാം മാഗധികാം മഹൌഷധം ച പ്രക്ഷിപേത്| തതോ മൃദ്വഗ്നിനാ ലേഹീഭൂതേऽവതാരിതേ ശീതേ ച തൈലസമം മധുകര്ഷാംശഞ്ച ചതു ര്ജാതകചൂര്ണം മിശ്രയേത്| ഏതാ ദന്തീഹരീതക്യഃ സാവലേഹാഃ പഞ്ചവിംശത്യഹോഭിര്ഭക്ഷ്യമാണാ ഗുല്മാറ്ശഃശ്വയഥുകുഷ്ഠകാ മിലാരോചകഗ്രഹണീപാണ്ഡുഹൃദ്രോഗോത്ക്ലേശപ്ലീഹോദരവിഷമജ്വ രാനപോഹതി| ഹൃദ്യം സുഖം ച വിരേചനമ്||൩൨||
दन्त्याः पलानि पञ्चविंशतिस्तावन्त्येव चित्रकस्य तावन्त्य एव हरीतक्यः सर्वमेकत्र सलिलकलशेऽष्टांशावशिष्टं साधयित्वा पूते च तस्मिन् रसे ताश्च हरीतकीः पञ्चविंशति गुडपलानि तैलार्धकुडवं चूर्णीकृतं त्रिवृताकुडवमर्ध पलोन्मितां मागधिकां महौषधं च प्रक्षिपेत्| ततो मृद्वग्निना लेहीभूतेऽवतारिते शीते च तैलसमं मधुकर्षांशञ्च चतु र्जातकचूर्णं मिश्रयेत्| एता दन्तीहरीतक्यः सावलेहाः पञ्चविंशत्यहोभिर्भक्ष्यमाणा गुल्माऱ्शःश्वयथुकुष्ठका मिलारोचकग्रहणीपाण्डुहृद्रोगोत्क्लेशप्लीहोदरविषमज्व रानपोहति| हृद्यं सुखं च विरेचनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ദന്ത്യാഃ പലാനീത്യാദിനാ ദന്തീഹരീതക്യഃ സുബോധഃ| ഹരീതക്യാഃ പഞ്ചവിംശതിഃ ഫലസങ്ഖ്യ്യാ| സലിലസ്യ കലശഃ പഞ്ചപലശതാനി സദ്വാദശപലാനി| താ ഇതി ക്വാഥദ്രവ്യേഭ്യ ഉദ്ധൃത ഹരീതകീഃ| പഞ്ച വിംശതിമിത്യേതദ്ഗുഡപലാനീത്യനേന സമ്ബധ്യതേ| തൈലാര്ധകുഡവം ചത്വാരി പലാനി| ത്രിവൃതായാഃ കുഡവം ചത്വാരി പലാനി ശുഷ്കദ്രവ്യത്വാത്| ചതുര്ജാതൌഷധാനാം പ്രത്യേകം കര്ഷഃ| സാവലേഹഭാഗകല്പനയാ ഹരീതകീനാമവലേഹമുപയോഗേ സഹിതം ഭവതി| തച്ചൈകസ്യാഃ പലം ഭവതി|| ൩൨||
Adhikarana prayogAntarANi (33) · Śloka 33
ഗുഡക്ഷീരഭാവിതം വാ ത്രിവൃതാചൂര്ണം സര്പിര്മധുഭ്യാമവലി ഹ്യാത്| ഗുഗ്ഗുലും വാ ഗോമൂത്രേണ പിബേത്| തേന വാ ശ്യാമാത്രി വൃത്കുഷ്ഠദന്തീഗുഗ്ഗുലുക്ഷാരഹരീതകീഃ പീലുരസം വാ സമധു സര്പിര്ലവണമ്| മൂത്രബസ്തിക്ഷാരാംശ്ച താംസ്താംസ്തത്ര തത്രോക്താന് ക്ഷീരരസസ്നി ഗ്ധാഹാരോ ദ്വ്യഹമേകാഹം വാ വിശ്രാമ്യ പ്രയുഞ്ജീത| ക്ഷാരോ ഹി ശ്ലേഷ്മാണം സ്നിഗ്ധസ്ഥിരമധുരമാശായാത് ഛിന്ദന് ക്ഷരയതി| കഫരുദ്ധമാര്ഗശുദ്ധ്യര്ഥം വിവിധാംശ്ച ചൂര്ണലവണതക്രാരി ഷ്ടാസവാനവചാരയേത്| പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലസൈന്ധവാജാജീ ചിത്രകചൂര്ണയുക്താം ച ജീര്ണസുരാമ്||൩൩||
गुडक्षीरभावितं वा त्रिवृताचूर्णं सर्पिर्मधुभ्यामवलि ह्यात्| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण पिबेत्| तेन वा श्यामात्रि वृत्कुष्ठदन्तीगुग्गुलुक्षारहरीतकीः पीलुरसं वा समधु सर्पिर्लवणम्| मूत्रबस्तिक्षारांश्च तांस्तांस्तत्र तत्रोक्तान् क्षीररसस्नि ग्धाहारो द्व्यहमेकाहं वा विश्राम्य प्रयुञ्जीत| क्षारो हि श्लेष्माणं स्निग्धस्थिरमधुरमाशायात् छिन्दन् क्षरयति| कफरुद्धमार्गशुद्ध्यर्थं विविधांश्च चूर्णलवणतक्रारि ष्टासवानवचारयेत्| पिप्पलीपिप्पलीमूलसैन्धवाजाजी चित्रकचूर्णयुक्तां च जीर्णसुराम्||३३||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ ത്രിവൃതാചൂര്ണം സര്പിര്മധുഭ്യാമവലിഹ്യാത്| കിമ്ഭൂതം ഗുഡക്ഷീരേണ ഭാവിതമ്| അഥവാ ഗുഗ്ഗുലും ഗോമൂത്രേണ പിബേത്| അഥവാ ശ്യാമാദികം തേനേതി ഗോമൂത്രേണ പിബേത്| സുബോധമ്| മൂത്രാദീംസ്തത്ര തത്രോദരാര്ശഃ കുഷ്ഠാദ്യധ്യായേഷൂക്താന് താംസ്താനിതി തൈരേവ നാനാവിധൈഃ പ്രയോഗൈഃ മൂത്രാദിഭിഃ പ്രയുഞ്ജീത ക്ഷീരാദ്യാഹാരഃ സന്| ദ്വയഹം വിശ്രാമ്യ വലാദ്യപേക്ഷയൈകാഹമേവ വാ വിശ്രാമ്യ| ക്ഷാരസ്യ പ്രാധാന്യാദ്ധേതുരുച്യതേ| കഫസ്യ സ്നിഗ്ധത്വാദിവചനം ക്ഷാരസ്യ വിപരീതഗുണപ്രദര്ശനായ| ആശയാത് സ്ഥാനാത് ക്ഷരയതി ശോധയതി| വിവിധാംസ്തീക്ഷ്ണാന് ക്ഷാരചൂര്ണാദീന് കഫേന രുദ്ധസ്യ മാര്ഗസ്യ ശുദ്ധ്യര്ഥമവചാരയേത്| പിപ്പല്യാദിചൂര്ണയുക്താം ജീര്ണാം ബഹുവര്ഷോഷിതാഞ്ച സുരാമ്||൩൩||
Adhikarana shlokaiH shlaiShmike kramasaMgrahaH (34) · Śloka 34
അപി ച- വമനൈര്ലങ്ഘനൈഃ സ്വേദൈഃ സര്പിഷ്പാനൈര്വിരേചനൈഃ| ബസ്തിഭിര്ഗുലികാചൂര്ണക്ഷാരാരിഷ്ടാസവൈരപി| ശ്ലൈഷ്മികഃ കൃതമൂലത്വാദ്യദി ഗുല്മോ ന ശാമ്യതി| തസ്യ ദാഹം ഹൃതേ രക്തേ കുര്യാദന്തേ ശരാദിഭിഃ||൩൪||
अपि च- वमनैर्लङ्घनैः स्वेदैः सर्पिष्पानैर्विरेचनैः| बस्तिभिर्गुलिकाचूर्णक्षारारिष्टासवैरपि| श्लैष्मिकः कृतमूलत्वाद्यदि गुल्मो न शाम्यति| तस्य दाहं हृते रक्ते कुर्यादन्ते शरादिभिः||३४||
🔊 Audio coming soon
അപി ചേതി ശ്ലോകസമുച്ചയേ| ശ്ലൈഷ്മികോ ഗുല്മഃ കൃതമൂലത്വാല്ലബ്ധമൂലത്വാദ്ധേതോര്യദി വമനാദിഭിര്ന ശാമ്യതി തതസ്തസ്യ ഗുല്മസ്യാന്തേ യഥോക്താനാം ക്രിയാണാം നിഷ്ഫലത്വാദ്വിച്ഛേദായ രക്തം വിസ്രാവ്യ ശരാദിഭിര്ദാഹം കുര്യാത്|| ൩൪||
Adhikarana dAhavidhiH (35) · Śloka 35
അഥ വസ്ത്രാന്തരിതം സപര്യന്തം ഗുല്മനിചയം പ്രദീപ്തേന ശര ലോഹാഗ്നിമന്ഥതിന്ദുകാഷ്ഠാനാമന്യതമേന നാഭിബസ്തിഹൃദയാ ന്ത്രരോമരാജീഃ പരിഹരന് നാതിഗാഢം പരാമൃശേത്| തതഃ കഷായ സ്വാദുശീതൈരഗ്നിവേഗമുപശമയ്യവ്രണോപക്രമം കുര്വീത||൩൫||
अथ वस्त्रान्तरितं सपर्यन्तं गुल्मनिचयं प्रदीप्तेन शर लोहाग्निमन्थतिन्दुकाष्ठानामन्यतमेन नाभिबस्तिहृदया न्त्ररोमराजीः परिहरन् नातिगाढं परामृशेत्| ततः कषाय स्वादुशीतैरग्निवेगमुपशमय्यव्रणोपक्रमं कुर्वीत||३५||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദിനാ തസ്യൈവ ദാഹസ്യ വിധാനമ്| ഗുല്മനിചയോ ഗുല്മസങ്ഘാതഃ| അഗ്നിനാ പ്രദീപ്തേന ശരകാഷ്ഠേന വാ ദഹേത്| ശസ്ത്രേണ വാഗ്നിമന്ഥകാഷ്ഠേന വാ തിന്ദുകകാഷ്ഠേന വാ| തഥാ ച ഗുല്മം ദഹേദ്യാഥാ നാഭ്യാദികസ്യ പീഡാ ന സമ്ഭവതി| നാതിഗാഢം ഗുല്മേ പ്രവേശയേത്| തത ഇതി ദാഹാനന്തരമ്| സുബോധമ്| ഇതി ശ്ലേഷ്മഗുല്മചികിത്സാ|| ൩൫||
Adhikarana vyAmishradoShe karma (36) · Śloka 36
വ്യാമിശ്രദോഷേ തു വ്യാമിശ്രമിദമേവ യഥോക്തം വിദധ്യാത്||൩൬||
व्यामिश्रदोषे तु व्यामिश्रमिदमेव यथोक्तं विदध्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
വ്യാമിശ്രദോഷേ സംസര്ഗജസന്നിപാതജേ ഗുല്മേ ഇദമേവാധ്യായനിര്ദിഷ്ടം വിധാനം ദോഷാദ്യപേക്ഷയൈവ വ്യാമിശ്രം വിദധ്യാത്|| ൩൬||
Adhikarana raktagulme cikitsA (37) · Śloka 37
രക്തഗുല്മേ പുനരതീതപ്രസവകാലായാ യോഷിതഃ സ്നേഹസ്വേദ- പൂര്വകം സ്നേഹവിരേചനം വിതരേത്| പലാശക്ഷാരോദകസിദ്ധം ച യമകമ്| ഗുല്മഭേദനായ തീക്ഷ്ണോഷ്ണം ച വിധിമ്||൩൭||
रक्तगुल्मे पुनरतीतप्रसवकालाया योषितः स्नेहस्वेद- पूर्वकं स्नेहविरेचनं वितरेत्| पलाशक्षारोदकसिद्धं च यमकम्| गुल्मभेदनाय तीक्ष्णोष्णं च विधिम्||३७||
🔊 Audio coming soon
അനന്തരം രക്തഗുല്മചികിത്സാ; തസ്മിന് രക്തഗുല്മേ നാര്യാഃ പ്രസവകാലേ ദശമാസാഖ്യേ ഗതേ വിരേകം കുര്യാത്| തദാ ഹി നിര്ഭ്രാന്തിത്വം ഗുല്മേ ഭവതി| പലാശവൃക്ഷക്ഷാരസ്രുതോദകേ സ്നേഹസമേ യമകം ഘൃതതൈലം പക്വം വിതരേത്| യദി ച ഗുല്മസ്യ ഭേദനം പ്രയോജനം തതസ്തീക്ഷ്ണോഷ്ണമാഹാരൌഷധാദികം വിധിം ഭജേത്|| ൩൭||
Adhikarana bhedanArthaM kriyAvisheShaH (38) · Śloka 38
ഏവമഭിദ്യമാനേ യോനൌ യോനിവിരേചനാര്ഥം ക്ഷാരേണ മഹാവൃക്ഷ ക്ഷീരേണ വാ യുക്തം പലലമ്| താഭ്യാം വാ ഭാവിതാന് കടു കമത്സ്യാംസ്തത്പിത്തഭാവിതാന് വാ വരാഹപിത്തഭാവിതാന് വാ നക്തകാനൂര്ധ്വാധോഭാഗികദ്രവ്യഭാവിതാന് വാ| സഗുഡക്ഷാരം കിണ്വം വാ| ബസ്തിഞ്ച സക്ഷാരക്ഷീരമൂത്രം ദാശമൂലികമുത്തര ബസ്തിം ച യോജയേത്||൩൮||
एवमभिद्यमाने योनौ योनिविरेचनार्थं क्षारेण महावृक्ष क्षीरेण वा युक्तं पललम्| ताभ्यां वा भावितान् कटु कमत्स्यांस्तत्पित्तभावितान् वा वराहपित्तभावितान् वा नक्तकानूर्ध्वाधोभागिकद्रव्यभावितान् वा| सगुडक्षारं किण्वं वा| बस्तिञ्च सक्षारक्षीरमूत्रं दाशमूलिकमुत्तर बस्तिं च योजयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
ഏവമനന്തരോക്തേന ഹിതേനാപ്യഭിദ്യമാനേ ഗുല്മേ യോനിവിരേചനാര്ഥം പലലം തിലകല്കം യവക്ഷാരേണ വാ മഹാവൃക്ഷക്ഷീരേണ വാ യുക്തം യോജയേത്| മഹാവൃക്ഷഃ സുധാ| താഭ്യാഞ്ച യവക്ഷാരസുധാക്ഷീരാഭ്യാം ഭാവിതാന് കടുകമത്സ്യാന് ദദ്യാദ്വിതരേത്| അഥവാ തത്പിത്തേന കടുകമ്ത്സ്യപിത്തേന ഭവിതാന് പിചൂന്യോനൌ ദദ്യാത്| കിണ്വം വാ ഗുഡക്ഷാരയുക്തം യോനൌ ദദ്യാത്| സക്ഷാരാദികം ദാശമൂലികം ബസ്തിമുത്തരബസ്തിഞ്ച യുഞ്ജ്യാത്|| ൩൮||
Adhikarana pravRuttAtipravRuttaraktayoH kriyA (39) · Śloka 39
പ്രവൃത്തം തു രക്തം രസൌദനാശിന്യാ ഉപേക്ഷേത| അതിപ്രവൃത്തം തു രക്തപിത്തോപക്രമേണ സാധയേത്||൩൯||
प्रवृत्तं तु रक्तं रसौदनाशिन्या उपेक्षेत| अतिप्रवृत्तं तु रक्तपित्तोपक्रमेण साधयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
ഏനമൌഷധൈഃ പ്രവൃത്തം രക്തമുപേക്ഷേത| നാന്യദൌഷധം കുര്യാദിത്യര്ഥഃ| ഔഷധതൈക്ഷ്ണ്യാച്ച യദി രക്തമതിയോഗേന പ്രവര്തതേ തതസ്തദ്രക്തം രക്തപിത്തചികിത്സയാ സാധയേത്|| ൩൯||
Adhikarana sarveShvAhAravidhinirdeshaH (40) · Śloka 40
സര്വേഷു ചാന്നപാനസ്വരൂപജ്ഞോ ഗുല്മേഷ്വാഹാരമഗ്നിബലാപേക്ഷീ പ്രയുഞ്ജീത||൪൦||
सर्वेषु चान्नपानस्वरूपज्ञो गुल्मेष्वाहारमग्निबलापेक्षी प्रयुञ्जीत||४०||
🔊 Audio coming soon
സര്വേഷ്വിത്യാദിനോപസംഹരതി| അനലാപേക്ഷയാऽऽഹാരദ്ര്വ്യാണാമ് ഗുണാഗുണം ദോഷാദികം ച സമീക്ഷ്യാന്നപാനം ഗുല്മേഷു യുഞ്ജീതേതി താത്പര്യാര്ഥഃ||൪൦||
Adhikarana AnAhAdiShu kriyAsAmAnyam (41) · Śloka 41
ആനാഹാദിഷ്വപ്യാമശുദ്ധവാതോദാവര്താനുരോധേന ഗുല്മവത് പ്രതി കുര്യാദിതി||൪൧||
आनाहादिष्वप्यामशुद्धवातोदावर्तानुरोधेन गुल्मवत् प्रति कुर्यादिति||४१||
🔊 Audio coming soon
കേവലേഷു ചാനാഹാദിഷ്വാമാദ്യനുരോധേന തദപേക്ഷയാ യഥായോഗ്യം ഗുല്മവത് ചികിത്സിതം കുര്യാത്|| ൪൧||
Adhikarana gulmacikitsAyAmagnermahattvam (16) · Śloka 16
ഭവതി ചാത്ര- മന്ദേऽഗ്നൌ വര്ധതേ ഗുല്മഃ പ്രദീപ്തേ തു പ്രശാമ്യതി| ശമപ്രകോപൌ ദോഷാണാം സര്വേഷാം യത്നദാശ്രയൌ||൪൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാ ങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഗുല്മ ചികിത്സിതന്നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ||൧൬||
भवति चात्र- मन्देऽग्नौ वर्धते गुल्मः प्रदीप्ते तु प्रशाम्यति| शमप्रकोपौ दोषाणां सर्वेषां यत्नदाश्रयौ||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टा ङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने गुल्म चिकित्सितन्नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon
ഗതാനുഗതികാ| മന്ദ ഇത്യാദി സുബോധമ്| മന്ദേऽഗ്നൌ വര്ധതേ ഗുല്മവൃദ്ധേരഗ്നിമാന്ദ്യേന ദോഷകോപഃ| പ്രദീപ്തേऽഗ്നൌ ഗുല്മശമസ്യ ഹേതുര്ദോഷപ്രശമ ഇതി|| ൪൨|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഷോഡശോऽധ്യായഃ||൧൬||