Adhikarana atha gulmacikitsitannAma ShoDasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో గుల్మచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
క్రమప్రాప్తస్య గుల్మస్య చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana tatrAdau sAmAnyakramaH (2) · Śloka 2
గుల్మో హి వాతాదృతే న సంభవతి| తస్మాత్తేషు సర్వేష్వపి ప్రథమం స్నేహస్వదౌ వాతహరౌ| స్నేహస్వేదోపసంహితం మృదు విరేచనం తద్విధాశ్చ బహుశో బస్తీనమ్లలవణమధురాంశ్చ రసాన్ యుక్త్యా వచారయేత్| మారుతే హి విజితేఽల్పేనాపి యత్నేన శక్యోఽ న్యోఽపి దోషో గుల్మేషు నియంతుం||2||
गुल्मो हि वातादृते न सम्भवति| तस्मात्तेषु सर्वेष्वपि प्रथमं स्नेहस्वदौ वातहरौ| स्नेहस्वेदोपसंहितं मृदु विरेचनं तद्विधाश्च बहुशो बस्तीनम्ललवणमधुरांश्च रसान् युक्त्या वचारयेत्| मारुते हि विजितेऽल्पेनापि यत्नेन शक्योऽ न्योऽपि दोषो गुल्मेषु नियन्तुम्||२||
🔊 Audio coming soon
గుల్మో హీత్యాదినా సర్వగుల్మానాం వాతప్రధానత్వాత్సర్వత్రైవ ప్రథమం స్నేహస్వేదౌ వాతనాశనాయానంతరంచ స్నేహయుక్తం మృదు విరేచనం ప్రశస్యతే| సర్వత్ర చ విరేచనస్య పశ్చాద్వాతహరద్రవ్యసిద్ధాన్ స్నేహోపహితాన్ మృదూంశ్చ బస్తీన్మాంసరసాంశ్చామ్లాదిగుణాన్ యుక్త్యా యోగ్యైర్మాత్రాదిభిరవచారయేత్| ఏతేన చ స్నేహాదినా మారుతే విజితే సత్యన్యః పిత్తాదిర్దోషోఽల్పే నాపి యత్నేన నియంతుం శమయితుం శక్యో భవతి| ఇతి సామాన్యేన గుల్మేషు|| 2||
Adhikarana vAtottare ghRutatailayogAH (3) · Śloka 3
అథ వాతోత్తరే రూక్షం బద్ధమరుచ్ఛకృతమాతురం తీవ్రరుజమని లవ్యాధివిహితమన్యతమం తైలం పాయయేత్| అథవా విడంగ పంచకోలమరిచత్రిఫలాధాన్యకగర్భం సపయస్సర్పిర్వి పక్వం| అనేనైవ వా కల్కేన దశమూలక్వాథోపహితం| రాజయక్ష్మవిహితం వా షట్పలం| హింగుధానకామ్లవేత ససౌవర్చలైలావిడశఠీదాడిమయవక్షారత్రికటుకాజగంధా జమోదాజాజీపుష్కరమూలవచాచిత్రకసురసైర్వా దధిసంయుక్తం||3||
अथ वातोत्तरे रूक्षं बद्धमरुच्छकृतमातुरं तीव्ररुजमनि लव्याधिविहितमन्यतमं तैलं पाययेत्| अथवा विडङ्ग पञ्चकोलमरिचत्रिफलाधान्यकगर्भं सपयस्सर्पिर्वि पक्वम्| अनेनैव वा कल्केन दशमूलक्वाथोपहितम्| राजयक्ष्मविहितं वा षट्पलम्| हिङ्गुधानकाम्लवेत ससौवर्चलैलाविडशठीदाडिमयवक्षारत्रिकटुकाजगन्धा जमोदाजाजीपुष्करमूलवचाचित्रकसुरसैर्वा दधिसंयुक्तम्||३||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా వాతాదివిశేషేణోచ్యతే| వాతోత్తరే గుల్మే రూక్షత్వాదియుక్తమాతురం వాతవ్యాధివిహితేభ్యస్తైలేభ్యోఽన్యతమం తైలం పాయయేత్| అథవా సమక్షీరం విడంగాదికల్కేన విపక్వం సర్పిః పాయయేత్| పంచకోలానాం పృథగన్యసమత్వం| పానీయేన వినా ద్రవ్యాణి రసం న త్యజంతీతి సర్వత్ర స్మర్తవ్యం| అథవా దశమూలక్వాథేనానేనైవ చ విడంగాదికల్కేన విపక్వం పాయయేత్| అథవా రాజయక్ష్మవిహితం షట్పలం| అథవా దధిసమం సర్పిర్హింగ్వాదిభిర్విపక్వం|| 3||
Adhikarana hapuShAdighRutam (4) · Śloka 4
హపుషామరిచబాష్పికాసైంధవదీప్యకాజాజీపంచకోలకైః కోలమూలకదాడిమరసదధిక్షీరవత్ సర్పిః సిద్ధం శూలవిబ ంధహిధ్మామాధ్మానప్లీహహృద్రోగగ్రహణీహతనామకృమివర్ధ్మపాండు క్షయశ్వాసకాసయోనిరోగోదరజ్వరారోచకేషు||4||
हपुषामरिचबाष्पिकासैन्धवदीप्यकाजाजीपञ्चकोलकैः कोलमूलकदाडिमरसदधिक्षीरवत् सर्पिः सिद्धं शूलविब न्धहिध्मामाध्मानप्लीहहृद्रोगग्रहणीहतनामकृमिवर्ध्मपाण्डु क्षयश्वासकासयोनिरोगोदरज्वरारोचकेषु||४||
🔊 Audio coming soon
హపుషాదిభిశ్చూర్ణీకృతైః కోలాదిత్రయస్వరసైర్దధిక్షీరాభ్యాంచేతి పంచ-భిర్ద్రవైః పృథక్ స్నేహసమం సిద్ధం శూలాదిషు సిద్ధమప్రతిహతం| బాష్పికా హింగుపత్రికా| దీప్యకః అజమోదః| కోలం బదరం| హతనామార్శాంసి|| 4||
Adhikarana shuNThyAdighRutam (5) · Śloka 5
శుంఠీపలం పిప్పలీపలమధ్యర్థ ధానకాకుడవం దాడిమ ద్వికుడవం ఘృతపలాని వింశతిః క్షీరం చైకధ్యం విపచేత్| ఏతత్సర్పిః సమానం పూర్వేణ||5||
शुण्ठीपलं पिप्पलीपलमध्यर्थ धानकाकुडवं दाडिम द्विकुडवं घृतपलानि विंशतिः क्षीरं चैकध्यं विपचेत्| एतत्सर्पिः समानं पूर्वेण||५||
🔊 Audio coming soon
శుంఠ్యాదికం ఘృతం సుబోధం| అధ్యర్ధం పలం పిప్పల్యాః| క్షీరం ఘృతసమం| ఏకేధ్యం మిశ్రీభావేన| పూర్వేణ హపుషాదినా గుణైః సమానం||5||
Adhikarana lashunAdighRutam (6) · Śloka 6
లశునస్య విగతత్వచస్తులాం ప్రత్యేకం పంచపలికంచ మహా పంచమూలమష్టగుణేఽంభసి సాధయేత్| తేన క్వాథేన తదర్ధాంశశ్చ పృథక్ సురాదధిమస్తుధాన్యామ్లదాడిమరసైః యవానీదీప్య కామ్లవేతసహింగుచవికాసైంధవత్ర్యూషణత్రిఫలామరదారుభి శ్చార్ధపలికైః ప్రస్థోన్మితం ఘృతం శృతం పీతం సమానం పూర్వేణ||6||
लशुनस्य विगतत्वचस्तुलां प्रत्येकं पञ्चपलिकञ्च महा पञ्चमूलमष्टगुणेऽम्भसि साधयेत्| तेन क्वाथेन तदर्धांशश्च पृथक् सुरादधिमस्तुधान्याम्लदाडिमरसैः यवानीदीप्य काम्लवेतसहिङ्गुचविकासैन्धवत्र्यूषणत्रिफलामरदारुभि श्चार्धपलिकैः प्रस्थोन्मितं घृतं शृतं पीतं समानं पूर्वेण||६||
🔊 Audio coming soon
లశునాత్ పంచమూలాచ్చ మిశ్రీభూతాత్ పలసంఖ్యాయా అష్టగుణమంభః పలసహస్రకం| క్వథితస్య చతుర్థో భాగః సర్ధం పలశతద్వయం| సురాదిచతుష్టయం చ పృథక్ ప్రత్యేకం క్వాథాదర్ధాంశం సపాదశతం| సైంధవాదీన్యర్ధపలికాని| ప్రస్థం ఘృతస్య|| 6||
Adhikarana dAdhikaM sarpiH (7) · Śloka 7
వర్షాభూద్వయదశమూలాశ్వగంధాసుషవీచ్ఛిన్నరూహాభారంగీరా స్నైరండబలాకాలాశఠీపుష్కరమూలగంధపలాంశాన్ ద్విపలాం శాన్ ప్రస్థం ప్రస్థం చ యవమాషకోలకులత్థానాం జలద్రోణే పాదావశిష్టం విపచేత్| తేన పృథక్ సమం మాతులుంగదాడిమా మ్రాతకరసశుక్తతుషోదకారనాలం ఘృతప్రస్థం దధ్యాఢకోపేతం వచాకారవీశతాహ్వాద్విక్షారత్రిలవణత్రికటుకరాస్నాకుంభ నికుంభయవానీయవానకహింస్రామ్లవేతసనీలినీఫలవిడ ంగదాడిమహింగుపాషాణభేదకోషకవృషకహపుషాభారంగీశ్వదంష్ట్రా త్రపుసైర్వారుబీజాజాజీసారివోపకుంచికాగ్రంథికకుస్తుంబ రీతుంబురుఫలమూర్వాచిత్రకసురసాగజపిప్పలీగర్భం సాధయేత్| దాధికాఖ్యమేతత్ సర్పిః సమానం పూర్వేణ| మూత్రాఘాతోన్మాదాప స్మారవాటవ్యాధిహరంచ||7||
वर्षाभूद्वयदशमूलाश्वगन्धासुषवीच्छिन्नरूहाभार्ङ्गीरा स्नैरण्डबलाकालाशठीपुष्करमूलगन्धपलांशान् द्विपलां शान् प्रस्थं प्रस्थं च यवमाषकोलकुलत्थानां जलद्रोणे पादावशिष्टं विपचेत्| तेन पृथक् समं मातुलुङ्गदाडिमा म्रातकरसशुक्ततुषोदकारनालं घृतप्रस्थं दध्याढकोपेतं वचाकारवीशताह्वाद्विक्षारत्रिलवणत्रिकटुकरास्नाकुम्भ निकुम्भयवानीयवानकहिंस्राम्लवेतसनीलिनीफलविड ङ्गदाडिमहिङ्गुपाषाणभेदकोषकवृषकहपुषाभार्ङ्गीश्वदंष्ट्रा त्रपुसैर्वारुबीजाजाजीसारिवोपकुञ्चिकाग्रन्थिककुस्तुम्ब रीतुम्बुरुफलमूर्वाचित्रकसुरसागजपिप्पलीगर्भं साधयेत्| दाधिकाख्यमेतत् सर्पिः समानं पूर्वेण| मूत्राघातोन्मादाप स्मारवाटव्याधिहरञ्च||७||
🔊 Audio coming soon
వర్షాభ్వాదినా దాధికాఖ్యం సర్పిః| వర్షాభ్వాదీని ద్విపలాంశాని| దశమూలద్రవ్యాణి పృథక్| యవాదీనాం ప్రత్యేకం ప్రస్థం| మాతులుంగాదిఫలరసాః శుక్తాదిత్రయం చ పృథక్ పృథక్ ఘృతసమం| వచాదికల్కః స్నేహచ్చతుర్థాంశేన| వర్షాభూః పునర్నవా| సుషవీ ఉపకుంచికా| ఛిన్నరూహా గుడూచీ| కాలా నీలినీ| గంధపలాశం గంధపత్రం| ఆమ్రః సహకారః| ఆమ్రాతకం పీతనకఫలం| కుంభో ద్రవంతీ| నికుంభో దంతీ| యవనకో యవానీభేదః| హింస్రా మాంసీ| నీలిన్యాః ఫలాని| ఊషకః వాతసాహ్వయః| తదేవ సింహమూత్రం| వృషకోటరూషకః| శ్వదంష్ట్రా గోక్షురకః| త్రపుసస్యోర్వారోశ్చ బీజం| ఉపకుంచికా ప్రసిద్ధా సితాసితాభేదేన| గ్రంథికం పిప్పలీమూలం| కుస్తుంబరీ ధానా| తుంబరోః ఫలాని| సురసా ప్రసిద్ధం హరీతకద్రవ్యం| పూర్వేణ హపుషాదినా గుణైః సమానం| మూత్రాఘాతాదిహరం చ|| 7||
Adhikarana vyoShAdighRutam (8) · Śloka 8
పిబేద్వా వ్యోషషడ్గ్రంథా కృమిఘ్నకటుకాచిత్రకసౌవర్చ లాభయాయవక్షారైర్దశాంశక్షీరసంయుక్తం సాధితం సర్పిః| క్షీరా యోగ్యాయ చ సురామదిరామస్తుదధిసరదాడిమరసానామన్యతమం విదధ్యాత్||8||
पिबेद्वा व्योषषड्ग्रन्था कृमिघ्नकटुकाचित्रकसौवर्च लाभयायवक्षारैर्दशांशक्षीरसंयुक्तं साधितं सर्पिः| क्षीरा योग्याय च सुरामदिरामस्तुदधिसरदाडिमरसानामन्यतमं विदध्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
అథవా వ్యోషాదిభిః స్నేహసమైర్దశభిః క్షీరాంశైః సహ సాధితం సిద్ధం ఘృతం పిబేత్| యత్ర త్వాతురాద్యపేక్షయా క్షీరాపథ్యతా శంక్యతే తత్ర తదేవ ఘృతం క్షీరస్థానే దోషాద్యపేక్షయైవ సురాదీనామన్యతమం క్షీరప్రమాణేన దత్వా తేన సహ పచేత్|| 8||
Adhikarana snehasvedau (9) · Śloka 9
అభ్యంగపూర్వం చైనం సదా స్వేదయేత్| స్నేహస్వేదౌ హి సమ్యక్ ప్రయుక్తౌ స్రోతసాం మార్దవముపజనయ్యానిలం జిత్వా భిత్వా చ విబంధమాశు గుల్మమపకర్షతః||9||
अभ्यङ्गपूर्वं चैनं सदा स्वेदयेत्| स्नेहस्वेदौ हि सम्यक् प्रयुक्तौ स्रोतसां मार्दवमुपजनय्यानिलं जित्वा भित्वा च विबन्धमाशु गुल्ममपकर्षतः||९||
🔊 Audio coming soon
ఏవంచ వాతగుల్మం సదైవాభ్యంగపూర్వం స్వేదయేత్| అత్రైవ హేతుః స్నేహేత్యాది| సుబోధం|| 9||
Adhikarana sthAnabhedAnusAramupakramabhedaH (10) · Śloka 10
తత్ర హృదయజే విశేషేణ స్నేహపానమిచ్ఛంతి| బస్తిజే బస్తి ముభయం నాభిపార్శ్వాశ్రయే| విబద్ధానిలవర్చసశ్చ||10||
तत्र हृदयजे विशेषेण स्नेहपानमिच्छन्ति| बस्तिजे बस्ति मुभयं नाभिपार्श्वाश्रये| विबद्धानिलवर्चसश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినా వాతగుల్మ ఏవ హృదయజే విశేషేణ స్నేహాపానమిచ్ఛంత్యాచార్యాః| బస్తిజే విశేషేణ బస్తిం| నాభ్యాశ్రయే పార్శ్వాశ్రయే చోభయం స్నేహపానం బస్తిశ్చ| విబద్ధానిలవర్చసో హ్యుభయం|| 10||
Adhikarana dIptAgnervisheShaH (11) · Śloka 11
దీప్తాగ్నేః స్నిగ్ధోష్ణాని బృంహణాని చాన్నపానాని పునః పునశ్చ స్నేహపాననిరూహానువాసనాని కఫపిత్తానురక్షిణా యోజ్యాని| అన్యథా కఫో విబృద్ధస్తంద్రాగౌరవారుచిహృల్లాసాగ్ని సాదాన్ కుర్యాత్| తముల్లిఖేత్| తత్కృతేషు చ శూలానా హవిబంధేస్వనంతరోక్తానాం ఘృతానామామౌషధశ్చూర్ణగులికా క్వాథాన్ కోలదాడిమమాతులుంగసురామండతక్రమస్తుధాన్యా మ్లోష్ణ్Oదకాన్యతమేన ప్రకల్పయేత్||11||
दीप्ताग्नेः स्निग्धोष्णानि बृंहणानि चान्नपानानि पुनः पुनश्च स्नेहपाननिरूहानुवासनानि कफपित्तानुरक्षिणा योज्यानि| अन्यथा कफो विबृद्धस्तन्द्रागौरवारुचिहृल्लासाग्नि सादान् कुर्यात्| तमुल्लिखेत्| तत्कृतेषु च शूलाना हविबन्धेस्वनन्तरोक्तानां घृतानामामौषधश्चूर्णगुलिका क्वाथान् कोलदाडिममातुलुङ्गसुरामण्डतक्रमस्तुधान्या म्लोष्णोदकान्यतमेन प्रकल्पयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
కఫపిత్తానురక్షిణా సతా భిషజా దీప్తాగ్నేః పురుషస్య స్నిగ్ధత్వాదియుక్తాన్యన్నపానాని యోజ్యాని| స్నేహపానాదీని చ పునః పునరుపయోజ్యాని| అన్యథా యది భిషక్ కఫం న రక్షతి తతః స్నేహాది భిర్వృద్ధః శ్లేష్మా గుల్మినస్తంద్రాదీన్ కుర్యాత్| యది చ కదాచిదరక్షయా కఫో వృద్ధస్తతస్తం కఫముల్లిఖేదేవ| తత్కృతేషు శ్లేష్మకృతేషు శూలాదిష్వనంతరోక్తైర్ఘృతౌషధైః కోలాదీనామన్యతమేన సహ చూర్ణాదీన్ కల్పయేత్|| 11||
Adhikarana trilavaNAdicUrNaM ghRuta~jca (12) · Śloka 12
అపి చ-త్రిలవణహపుషాజమోదాజగంధావచాహింగుపాఠో పకుంచికాశఠీజీరకాజాజికుస్తుంబరీబాష్పికాకారవీ తుంబురుస్వర్జికాయావశూకాపౌష్కరీజటాదాడిమం తింతిణీకం విడంగాని భారంగీవరోవేతసామ్లోమిసిర్మరిచగజకణాభ యాపంచకోలాని కుంభో నికుంభో విశాలా యవానీ సురాహ్వం చ| తత్సర్వమేకత్ర చూర్ణీకృతం బీజపూరాద్రసేనాసకృద్భావితం యః పిబేత్ ప్రాతరాహారకాలేఽథవా మాసమాత్రం హితాశీ నరః సాదరం| ప్లుతమశిశిరవారిణా జీర్ణమద్యేన మూత్రేణ తక్రేణ కోలాంభసా మస్తునా పేయయా సర్పిర్షౌష్ట్రేణ దుగ్ధేన కౌలత్థయూషేణ వా క్షారనిశ్చ్యోతతోయేన వా దాడిమాద్వా రసే నాత్మవానేభిరేవౌషధైః సాధితం వా ఘృతం హృదయగుదకటీయకృ త్ప్లీహగుహ్యాశ్రితం తస్య శూలం ప్రణశ్యేత్| తథా గుల్మవి ష్టంభదుర్నామకృచ్ఛ్రోదరాధ్మానహిధ్మావిబంధాః సవర్ధ్మారుచి శ్వాసకాసాః| ప్రపక్తుంచ శక్తో భవేత్పావకః ప్రాశ్య మానాని పాషాణచుర్ణాన్యపి||12||
अपि च-त्रिलवणहपुषाजमोदाजगन्धावचाहिङ्गुपाठो पकुञ्चिकाशठीजीरकाजाजिकुस्तुम्बरीबाष्पिकाकारवी तुम्बुरुस्वर्जिकायावशूकापौष्करीजटादाडिमं तिन्तिणीकं विडङ्गानि भार्ङ्गीवरोवेतसाम्लोमिसिर्मरिचगजकणाभ यापञ्चकोलानि कुम्भो निकुम्भो विशाला यवानी सुराह्वं च| तत्सर्वमेकत्र चूर्णीकृतं बीजपूराद्रसेनासकृद्भावितं यः पिबेत् प्रातराहारकालेऽथवा मासमात्रं हिताशी नरः सादरम्| प्लुतमशिशिरवारिणा जीर्णमद्येन मूत्रेण तक्रेण कोलाम्भसा मस्तुना पेयया सर्पिर्षौष्ट्रेण दुग्धेन कौलत्थयूषेण वा क्षारनिश्च्योततोयेन वा दाडिमाद्वा रसे नात्मवानेभिरेवौषधैः साधितं वा घृतं हृदयगुदकटीयकृ त्प्लीहगुह्याश्रितं तस्य शूलं प्रणश्येत्| तथा गुल्मवि ष्टम्भदुर्नामकृच्छ्रोदराध्मानहिध्माविबन्धाः सवर्ध्मारुचि श्वासकासाः| प्रपक्तुञ्च शक्तो भवेत्पावकः प्राश्य मानानि पाषाणचुर्णान्यपि||१२||
🔊 Audio coming soon
అపి చేతి సముచ్చయే| త్రిలవణాదీనాం చూర్ణం యథోక్తేన ప్రకారేణ దోషాదీనపేక్ష్య యః పిబేత్| తస్య హృదయాద్యాశ్రితం శూలం ప్రణశ్యేత్| త్రిలవణాదిభిశ్చ పక్వం ఘృతం యః పిబేత్ తస్యాపి హృదయాదిశూలం నశ్యేత్| పౌష్కరీ జటా పుష్కరమూలం| వరః సిందువారః వేతసామ్లోఽమ్లవేతసః| మిసిః శతపుష్పా| గజకణా హస్తిపిప్పలీ| కోలాని బదరణి| త్రిలవణాదీనాం చూర్ణం బీజపూరరసేనాసకృద్భావయేత్| అశిశిరవారిప్రభృతీనామన్యతమేన ప్రాతరాహారకాలే వా యః పిబేదితి సంబంధః| ఔష్ట్రేణేతి దుగ్ధేన సంబధ్యతే| మూత్రేణేతి సామాన్యేన| కోలాంభో మృదితబదరం జలం| క్షారనిశ్చ్యోతితతోయం రూక్షద్రవ్యభస్మభావితం జలం| ఆత్మవాన్ జితేంద్రియోఽపథ్యపరిహరణేన| ఘృతపాకే చ ద్రవద్రవ్యాణి చూర్ణవదేవ దోషాద్యపేక్షయా దేయాని| ఏతాభ్యాం చూర్ణఘృతాభ్యామన్యతరేణ హృదయాశ్రితం శూలం గుల్మాదయశ్చ ప్రణశ్యేరన్| తస్య పావకోఽంతరగ్నిః పాషాణచూర్ణాన్యపి ప్రాశ్యమానాని పక్తుం సమర్థో భవతి|| 12||
Adhikarana abhayAdicUrNam (13) · Śloka 13
అభయాపలద్వయమమ్లవేతసపలద్వయం పాలికాన్ వచావిశ్వ భేషజత్రివృద్దంతీచిత్రకశఠీపుష్కరజటాయావశూకాన్ కార్షి కాన్ మరిచాజాజీసైంధవోపకుంచికాశీతివారకయవానీ ధాతకీపుష్పవిడంగాన్ హింగుత్రికర్షం చ చూర్ణితం పూర్వవద్భావితం పీతం చ సమానం తేన||13||
अभयापलद्वयमम्लवेतसपलद्वयं पालिकान् वचाविश्व भेषजत्रिवृद्दन्तीचित्रकशठीपुष्करजटायावशूकान् कार्षि कान् मरिचाजाजीसैन्धवोपकुञ्चिकाशीतिवारकयवानी धातकीपुष्पविडङ्गान् हिङ्गुत्रिकर्षं च चूर्णितं पूर्ववद्भावितं पीतं च समानं तेन||१३||
🔊 Audio coming soon
అభయాదిచూర్ణం పూర్వవదితి మాతులుంగరసేనాసకృద్భావితం పూర్వవదేవాశిశిరవారిప్రభృతీనామన్యతమేన ప్రాతరాహారకాలేఽపి వా పీతం పూర్వేణ త్రిలవణాదినా గుణైః సమానం|| 13||
Adhikarana yavAnyAdicUrNam (14) · Śloka 14
యవానీశతపుష్పానాగకేసరవచాముస్తవ్యోషపాఠాగుగ్గులుత్రి వృతాగజపిప్పలీతాలీసైలాపామార్గద్రవంతీనిదిగ్ధికామూలానాం భాగో భాగశ్చామ్లవేతసస్య తత్సూక్ష్మరజీకృతం మాతులుంగ దాడిమబదరరససీధుసురోష్ణసలిలాన్యతమేన పీతం శూల గుల్మవర్ధ్మానాహోదరకోష్ఠస్తైమిత్యార్శోఽశ్మరీమూత్రగ్రహకటీ పృష్ఠగ్రహోన్మాదాపస్మారస్కన్నశుక్లతాగ్నిసాదానపనయతి||14||
यवानीशतपुष्पानागकेसरवचामुस्तव्योषपाठागुग्गुलुत्रि वृतागजपिप्पलीतालीसैलापामार्गद्रवन्तीनिदिग्धिकामूलानां भागो भागश्चाम्लवेतसस्य तत्सूक्ष्मरजीकृतं मातुलुङ्ग दाडिमबदररससीधुसुरोष्णसलिलान्यतमेन पीतं शूल गुल्मवर्ध्मानाहोदरकोष्ठस्तैमित्यार्शोऽश्मरीमूत्रग्रहकटी पृष्ठग्रहोन्मादापस्मारस्कन्नशुक्लताग्निसादानपनयति||१४||
🔊 Audio coming soon
యవాన్యాదీనాం సమానాం మిశ్రీకృతానామేకో భాగస్తత్సమం శ్లక్ష్ణపిష్టం మాతులుంగరసాదీనామన్యతమేన పీతం శూలాదీనపనయతి| స్కన్నశుక్లతా స్త్యానశుక్లత్వం|| 14||
Adhikarana tilakutalAdikShAralehaH (15) · Śloka 15
తిలకుతలపలాశసర్షపయవనాలమూలకబీజానామంతర్ధూమ దగ్ధానాం క్షారం గోఽవిమహిషీఖరహస్తిమూత్రైర్బహుకృత్వో గాల యేత్| తతస్తదచ్ఛం శుంఠీసైంధవకుష్ఠకృమిఘ్నచూర్ణప్రతీవా పమధిశృత్య లేహీభూతమాదదీత| తత్తైలయుక్తం సమానం పూర్వేణ||15||
तिलकुतलपलाशसर्षपयवनालमूलकबीजानामन्तर्धूम दग्धानां क्षारं गोऽविमहिषीखरहस्तिमूत्रैर्बहुकृत्वो गाल येत्| ततस्तदच्छं शुण्ठीसैन्धवकुष्ठकृमिघ्नचूर्णप्रतीवा पमधिशृत्य लेहीभूतमाददीत| तत्तैलयुक्तं समानं पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
తిలకుతలపలాశాదీనామంతర్ధూమదగ్ధానాం క్షారాత్ గవాదిమూత్రేణ ప్రత్యేకం బహుకృత్వోఽనేకవారం గాలిలాత్ స్రావితాద్యదచ్ఛం ప్రసన్నం జలం తచ్ఛుంఠ్యాదిచూర్ణేన సహాలేహీభావాద్విపక్వముపయోగకాలే చ తైలేన సహోపయుక్తం పూర్వేణ యవాన్యాదినా గుణైః సమానం| తిలకుతలస్తిలకాండం| తిలపలాశం తిలపత్రం| యవస్య నాలం మధ్యో భాగః|| 15||
Adhikarana kShArAgadaH (16) · Śloka 16
మహౌషధదేవదారుదంతీత్రివృత్పాఠాక్షారద్వయత్రిఫలోపకుంచికాచ వికాద్వీపిపిప్పలీద్వయపిప్పలీమూలసర్పసుబంధాకుష్ఠకటు రోహిణీనామర్ధపలికాన్ భాగాన్ పలం పలం చ పంచానాం లవణానామేకత్ర చూర్ణయిత్వా దధ్నా త్రివృతేన చాప్లావ్య కలశోదరేఽంతర్ధూమం పాచయేత్| అగ్నివర్ణం చ కలశమపనీయ క్షారమాదదీత| ఏష క్షారాగదో భేలవిహితః సమానః పూర్వేణ సర్పమూషికదష్టగరాపస్మారోన్మాదాశ్మరీయోనిశుక్రదోషాంశ్చ సాధయతి||16||
महौषधदेवदारुदन्तीत्रिवृत्पाठाक्षारद्वयत्रिफलोपकुञ्चिकाच विकाद्वीपिपिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलसर्पसुबन्धाकुष्ठकटु रोहिणीनामर्धपलिकान् भागान् पलं पलं च पञ्चानां लवणानामेकत्र चूर्णयित्वा दध्ना त्रिवृतेन चाप्लाव्य कलशोदरेऽन्तर्धूमं पाचयेत्| अग्निवर्णं च कलशमपनीय क्षारमाददीत| एष क्षारागदो भेलविहितः समानः पूर्वेण सर्पमूषिकदष्टगरापस्मारोन्मादाश्मरीयोनिशुक्रदोषांश्च साधयति||१६||
🔊 Audio coming soon
మహౌషధాదికం దధ్నా త్రివ్రుతేన చాలోడ్యాంతఃకలశమంతర్ధూమం దగ్ధం క్షారాగదనామా భేలవిహితః క్షారః పూర్వేణ యవాన్యాదినా గుణైః సమానః| సర్పదష్టాదీంశ్చ సాధయతి| విషహితత్వాదగద ఇతి నామవిశేషణం| మహౌషధం శుంఠీ| ద్వీపిశ్చిత్రకః| సర్పసుగంధా గంధనాకులీ| పంచలవణాని సైంధవాదిక్రమేణ ప్రత్యేకం పాలికాని| త్రివృతం స్నేహత్రయం| ఇతి వాతగుల్మే చికిత్స్యమానే భిషగాదిదోషాద్యా శ్లేష్మణో వృద్ధిస్తత్ర చికిత్సోక్తా|| 16||
Adhikarana pittavRuddhau virekaH (17) · Śloka 17
పిత్తం చ వివృద్ధమంతః సంతాపం జనయేత్| తత్రైరండతైలం సప- యస్కం విరేచనార్థం పిబేత్| సకఫస్తు వారుణీమండమిశ్రం| అత్యుద్రిక్తపిత్తస్త్రిఫలాం త్రాయమాణాం వా క్షీరేణ పిబేత్| విరిక్తస్యాపి సంతాపానువృత్తౌ రక్తమవసేచయేత్||17||
पित्तं च विवृद्धमन्तः सन्तापं जनयेत्| तत्रैरण्डतैलं सप- यस्कं विरेचनार्थं पिबेत्| सकफस्तु वारुणीमण्डमिश्रम्| अत्युद्रिक्तपित्तस्त्रिफलां त्रायमाणां वा क्षीरेण पिबेत्| विरिक्तस्यापि सन्तापानुवृत्तौ रक्तमवसेचयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
పిత్తం చ వృద్ధమిత్యాదినా వాతగుల్మ ఏవ చికిత్స్యమానే అరక్షయా పిత్తస్య వృద్ధస్య చికిత్సోచ్యతే| కేవలే పిత్తే వివృద్ధేఽంతఃసంతాపే సక్షీరమేరండతైలం విరచనార్థం పిబేత్| విరచనార్థగ్రహణేన విరేచనవిధానం స్మారయతి కాలాదినియమనాయ| సకఫస్తు పిత్తే వృద్ధే వాతగుల్మీ వారుణ్యాః సురాయామండేన ప్రసన్నేన మిశ్రమేరండతైలం పిబేత్| యస్య త్వత్యుద్ధతం పిత్తం సః త్రిఫలాం త్రాయమాణాం వా క్షీరేణ సహ పిబేద్విరేచనార్థం| ఏవమనంతరోక్తైః ప్రకారైర్విరిక్తస్యాప్యనువర్తత ఏవ| యది సంతాపస్తతో గుల్మస్థానాద్రక్తమవసేచయేత్|| 17||
Adhikarana viDbandhe visheShaH (18) · Śloka 18
విడ్బంధే చోదావర్తక్రమం కుర్యాత్| లుంచితతిలపలద్వయం శుంఠ్యర్ధపలం చ పిష్టం గుడపలోపేతముష్ణేన పయసా పిబేత్| తద్వాతగుల్మోదావర్తయోనిశూలానపోహతి| తథా క్షీర శృతేన మహాపంచమూలేన శిలాహ్వయం| లశునంతు క్షీరసిద్ధం పీత్వా గుల్మోదావర్తగృధ్రసీహృద్రోగవిద్రధిశోషవిషమజ్వరాన్ జయతి||18||
विड्बन्धे चोदावर्तक्रमं कुर्यात्| लुञ्चिततिलपलद्वयं शुण्ठ्यर्धपलं च पिष्टं गुडपलोपेतमुष्णेन पयसा पिबेत्| तद्वातगुल्मोदावर्तयोनिशूलानपोहति| तथा क्षीर शृतेन महापञ्चमूलेन शिलाह्वयम्| लशुनन्तु क्षीरसिद्धं पीत्वा गुल्मोदावर्तगृध्रसीहृद्रोगविद्रधिशोषविषमज्वरान् जयति||१८||
🔊 Audio coming soon
పురీషస్య బంధ ఉదావర్తచికిత్సితం కుర్యాత్| లుంచిత ఇత్యాది సుబోధం| లుంచితం త్యాజితత్వక్| తథేతి పిబేత్| కిం ? క్షీరే సంస్కృతేన బృహత్పంచమూలేన సహ శిలాజతు| పురుషః క్షీరసిద్ధం లశునం ఘనీభూతం పీత్వా గుల్మాదీన్ జయత్యభిభవతి|| 18||
Adhikarana bRuhatyAdikvAthAH (19) · Śloka 19
బృహతీద్వయబిల్వగోక్షురకైరండమాతులుంగీమూలపాషాణభేదక్వాథః సయావశూకో గుల్మశూలహరః| మాషపర్ణీముద్గపర్ణీసహ దేవాహ్నస్వపంచమూలైరండేక్షువాలికానిర్యూహో యవక్షరోపేతః సర్వగుల్మకోష్ఠశూలఘ్నః| దేవదారునాగరైరండపుష్కరమూలానాం క్వాథః సర్వగుల్మశూలఘ్నః| పుష్కరమూలదురాలభాయవ శుంఠీనాం వా| తైలారనాలమూత్రమదిరాయావశూకాశ్చైకత్ర పీతా గుల్మోదరానాహప్లీహహరాః| స్వేదాంశ్చ వివిధాన్ పునః పునర్యో జయేత్||19||
बृहतीद्वयबिल्वगोक्षुरकैरण्डमातुलुङ्गीमूलपाषाणभेदक्वाथः सयावशूको गुल्मशूलहरः| माषपर्णीमुद्गपर्णीसह देवाह्नस्वपञ्चमूलैरण्डेक्षुवालिकानिर्यूहो यवक्षरोपेतः सर्वगुल्मकोष्ठशूलघ्नः| देवदारुनागरैरण्डपुष्करमूलानां क्वाथः सर्वगुल्मशूलघ्नः| पुष्करमूलदुरालभायव शुण्ठीनां वा| तैलारनालमूत्रमदिरायावशूकाश्चैकत्र पीता गुल्मोदरानाहप्लीहहराः| स्वेदांश्च विविधान् पुनः पुनर्यो जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
బృహత్యాదిక్వాథో యవక్షారచూర్ణసహితో గుమ్లశూలహరః సుబోధం| ఇక్షుబాలికా కరంభశాలినామా ఇక్షువిశేషః| నిర్యూహః క్వాథః| పుష్కరమూలాదీనాం క్వాథ ఇతి సంబంధః| తైలాదికం యవక్షారాంతం సర్వంచ సమాంశం పీతం గుల్మాదిహరం| సుబోధం|| 19||
Adhikarana sraMsanArthaM snehaghRutAni (20) · Śloka 20
స్రంసనార్థీ నీలినీఫలచూర్ణయుక్తాని పుర్వోక్తాని హవీంషి పిబేత్| అథవా రామఠస్యైకో భాగః సైంధవస్య త్రయో నవై రండతైలస్య సప్తవింశతిర్లశునస్వరసస్య తదైకధ్యం కృత్వా పీతముదరగరగుల్మవర్ధ్మప్లీహశూలహరం| నీలినీబలా వ్యాఘ్రీకటుకాఫలతాలపత్రికారాస్నాకృమిఘ్నాని పాలి కాన్యపామాఢకే సాధయిత్వాఽష్టభాగావశిష్టమవతారయేత్| తేన స్నుహీక్షీరపలప్రతీవాపం దధిసమం సర్పిః ప్రస్థం పచేత్| తత్పేయామండేన సహ రసాశినా నీలినీఘృతం పలమాత్రయా పీతం గుల్మప్లీహకుష్ఠశ్విత్రజఠరవ్యంగశోఫజ్వరపాండురోగో న్మాదాపస్మారానపకర్షయతి| దుర్విరేచ్యో హి సర్వ ఏవ గుల్మీ మారుతాభిభూతకోష్ఠత్వాత్| తస్మాత్సుస్నిగ్ధమేనం స్నేహవిరేకైర్వా శోధయేత్||20||
स्रंसनार्थी नीलिनीफलचूर्णयुक्तानि पुर्वोक्तानि हवींषि पिबेत्| अथवा रामठस्यैको भागः सैन्धवस्य त्रयो नवै रण्डतैलस्य सप्तविंशतिर्लशुनस्वरसस्य तदैकध्यं कृत्वा पीतमुदरगरगुल्मवर्ध्मप्लीहशूलहरम्| नीलिनीबला व्याघ्रीकटुकाफलतालपत्रिकारास्नाकृमिघ्नानि पालि कान्यपामाढके साधयित्वाऽष्टभागावशिष्टमवतारयेत्| तेन स्नुहीक्षीरपलप्रतीवापं दधिसमं सर्पिः प्रस्थं पचेत्| तत्पेयामण्डेन सह रसाशिना नीलिनीघृतं पलमात्रया पीतं गुल्मप्लीहकुष्ठश्वित्रजठरव्यङ्गशोफज्वरपाण्डुरोगो न्मादापस्मारानपकर्षयति| दुर्विरेच्यो हि सर्व एव गुल्मी मारुताभिभूतकोष्ठत्वात्| तस्मात्सुस्निग्धमेनं स्नेहविरेकैर्वा शोधयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
స్రంసనార్థీ గుల్మీ దోషాద్యపేక్షయా పునరపి విరేచనే ప్రాప్తే| అథవేతి పూర్వాపేక్షయా| సుబోధం| రామఠం హింగు| నీలినీఘృతం సుబోధం| సర్వస్య గుల్మినో విరేచ్యస్య మారుతావజయాయ స్నేహస్వేదపుర్వకం విరేకం యుంజ్యాత్| స్నేహవిరేకం వా స్నేహనార్హస్య| ఇతి వాతగుల్మే అరక్షయా పిత్తశ్లేష్మణోర్వృద్ధయోశ్చికిత్సోక్తా|| 20||
Adhikarana snigdhoShNaje pittagulme sraMsanAni (21) · Śloka 21
పిత్తగుల్మే తు స్నిగ్ధోష్ణేన జాతే స్రంసనార్థం మధునా కంపి ల్లకమవలిహ్యాత్| ద్రాక్షాభయారసం వా సగుడం పిబేత్| కల్పోదితాని వా విరేచనాని ప్రయుంజీత||21||
पित्तगुल्मे तु स्निग्धोष्णेन जाते स्रंसनार्थं मधुना कम्पि ल्लकमवलिह्यात्| द्राक्षाभयारसं वा सगुडं पिबेत्| कल्पोदितानि वा विरेचनानि प्रयुञ्जीत||२१||
🔊 Audio coming soon
పిత్తగుల్మ ఇత్యాదినా పిత్తగుల్మచికిత్సోచ్యతే| మాక్షికేణ కంపిల్లకం విరేచనార్థం స్నిగ్ధోష్ణద్రవ్యజాత ఏవ పిత్తగుల్మే| (ని) 'కంపిల్లకో రజనకో రేవకో రక్తచూర్ణకః|' ద్రాక్షాయా హరీతక్యాశ్చ రసమేకీకృతం సగుడం| విరేచనకల్పవిహితాని వా విశిష్టపిత్తయోగ్యాని విరేచనాని| ఇతి స్నిగ్ధోష్ణజే పిత్తగుల్మే|| 21||
Adhikarana rUkShoShNaje pittagulme shamanAni (22) · Śloka 22
రూక్షోష్ణసముద్భూతే పునః సంశమనార్థం తిక్తకం వాసాఘృతం వా పిబేత్| అథవా తృణపంచమూలక్వాథేన జీవనీయకల్కేన చ సిద్ధం సర్పిః| తథా న్యగ్రోధాదిగణేన తృణపంచమూలాదిభిర్వా పృథక్ సాధితం క్షీరం||22||
रूक्षोष्णसमुद्भूते पुनः संशमनार्थं तिक्तकं वासाघृतं वा पिबेत्| अथवा तृणपञ्चमूलक्वाथेन जीवनीयकल्केन च सिद्धं सर्पिः| तथा न्यग्रोधादिगणेन तृणपञ्चमूलादिभिर्वा पृथक् साधितं क्षीरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
రూక్షోష్ణజే తు తిక్తఘృతాదిభిః శమనమేవ యోజ్యం, న తు స్రంసనం| తిక్తకం కుష్ఠోక్తం| వాసాఘృతం రక్తపిత్తోక్తం| తృణపంచమూలక్వాథో ఘృతాచ్చతుర్గుణస్తత్రైవ జీవనీయానాం కల్కః స్నేహాచ్చతుర్థాంశేన| అథవా న్యగ్రోధాదిగణేన సాధితం క్షీరం| తృణపంచ మూలాదిభిర్వా పంచమూలైః పృథక్పృథక్ క్షీరం సాధితం|| 22||
Adhikarana Atyayike virecanaprayogaH (23) · Śloka 23
రూక్షోష్ణజేఽపి చాత్యయికే సమాన్యతో వా సముత్పన్నే విద్ర ధివిహితానాం త్రిఫలాదిక్వాథత్రాయమాణాఘృతద్రాక్షాఘృతా నామన్యతమం పిబేత్| క్షీరం వా త్రాయమాణాశ్రుతం కోష్ణం పీత్వా క్షీరమేవ సుఖోష్ణమనుపిబేత్||23||
रूक्षोष्णजेऽपि चात्ययिके समान्यतो वा समुत्पन्ने विद्र धिविहितानां त्रिफलादिक्वाथत्रायमाणाघृतद्राक्षाघृता नामन्यतमं पिबेत्| क्षीरं वा त्रायमाणाश्रुतं कोष्णं पीत्वा क्षीरमेव सुखोष्णमनुपिबेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
రూక్షోష్ణజే శమనస్యోక్తత్వాద్విరేచనం న ప్రాప్నోతి| తదర్థముచ్యతే-ఆత్యయికే బాధావహే రూక్షోష్ణజేఽపి త్రిఫలాక్వాథాదీనాం ప్రయోగః| సామాన్యతో వా యో గుల్మ ఉత్పన్నస్తస్మిన్ సామాన్యత ఇతి కించిద్రూక్షేణ కించిత్స్నిగ్ధేన చోష్ణేన| సుబోధం|| 23||
Adhikarana pakvAshayasthe visheShaH (24) · Śloka 24
పక్వాశయస్థే వా గుల్మే క్షీరబస్తిభిః సతిక్తైః సంశో ధయేత్| శీతద్రవ్యసిద్ధైశ్చ స్నేహైరభ్యంజయేత్| మణికనక రజతతామ్రభాజనాని చ శిశిరవారిపూర్ణాని గుల్మదేశ స్యోపరి ధారయేన్ముక్తావలీశ్చ సుశీతాః| ఏవమసిద్ధౌ విదాహపూర్వరూపేషు చాసృక్ స్రావయేత్| స్రుతరక్తంచ జాంగల రసైర్లబ్ధబలమర్తిశేషనాశాయ పునః సర్పిరభ్యాసయేత్||24||
पक्वाशयस्थे वा गुल्मे क्षीरबस्तिभिः सतिक्तैः संशो धयेत्| शीतद्रव्यसिद्धैश्च स्नेहैरभ्यञ्जयेत्| मणिकनक रजतताम्रभाजनानि च शिशिरवारिपूर्णानि गुल्मदेश स्योपरि धारयेन्मुक्तावलीश्च सुशीताः| एवमसिद्धौ विदाहपूर्वरूपेषु चासृक् स्रावयेत्| स्रुतरक्तञ्च जाङ्गल रसैर्लब्धबलमर्तिशेषनाशाय पुनः सर्पिरभ्यासयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
పక్వాశయస్థ ఇతి పిత్తగుల్మ ఏవ తిక్తైర్ద్రవ్యైః సహ క్షీర బస్తిభిః సంశోధయేత్| శీతాని ద్రవ్యాణి చందనాదీని| మణ్యాదిభాజనాని శీతలజలపూర్ణాని గుల్మస్యోపరి ధారయేత్| ఏవమన- ంతరోక్తేన చికిత్సితేనాశాంతౌ పిత్తగుల్మే విదాహపుర్వరూపేషూత్పత్స్యమానాయాం పాకాభి-ముఖాఖ్యాయాం విదాహావస్థాయాం చాసృక్ స్రావయేత్| సుబోధం|| 24||
Adhikarana vidahyamAnapakvayorvisheShaH (25) · Śloka 25
విద్రధివచ్చ విదహ్యమానముపనాహయేత్| పర్యాగతమపి తద్వదు- పలక్ష్య తథైవ సర్వథోపచరేత్||25||
विद्रधिवच्च विदह्यमानमुपनाहयेत्| पर्यागतमपि तद्वदु- पलक्ष्य तथैव सर्वथोपचरेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
విదహ్యమానం పచ్యమానం విద్రధివదుపనాహయేత్ పిండైర్బధ్నీయాత్| పర్యాగతమతిక్రాంతపాకం గుల్మం తద్వద్విద్రధివదుపలక్ష్య లింగైర్జ్ఞాత్వా విద్రధివదేవ సర్వశః సర్వేణ ప్రకారేణ్Oపచరేదితి పిత్తగుల్మచికిత్సా|| 25||
Adhikarana shleShmagulme kramaH (26) · Śloka 26
శ్లేశ్మగుల్మినం ప్రాగేవ విధవద్వామయేదవామ్యముపవాసయేత్| లంఘితస్యోష్ణకటుతిక్తదీపనం సంసర్గమాచరేత్| తథా స్వేదాన్ వాతగుల్మోక్తాని చ ఘృతాదీని ద్విగుణహింగుక్షారామ్లవేత సాని||26||
श्लेश्मगुल्मिनं प्रागेव विधवद्वामयेदवाम्यमुपवासयेत्| लङ्घितस्योष्णकटुतिक्तदीपनं संसर्गमाचरेत्| तथा स्वेदान् वातगुल्मोक्तानि च घृतादीनि द्विगुणहिङ्गुक्षाराम्लवेत सानि||२६||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మగుల్మే వమనప్రయోగే విధిగ్రహణం యత్నేన వమనాపాయరక్షణార్థం| అవామ్యం గర్భిణ్యాదికముపవాసయేదాలంఘితలింగలాభాత్| తనదు సంసర్గం పేయాదికముష్ణత్వాదిగుణం హితం| స్వేదాంశ్చాచరేత్| వాతగుల్మే యాని ఘృతాదీన్యుక్తాని తాని ప్రాప్తమానాత్ హింగ్వాదీని ద్విగుణీకృత్య దత్వా యోజ్యాని|| 26||
Adhikarana dashamUlAdi ghRutam (27) · Śloka 27
దశమూలక్వాథే వ్యోషదాడిమహింగుయవక్షారవిడంగసైంధ వయుక్తం సర్పిః సిద్ధం శ్లేష్మగుల్మఘ్నం|27|
दशमूलक्वाथे व्योषदाडिमहिङ्गुयवक्षारविडङ्गसैन्ध वयुक्तं सर्पिः सिद्धं श्लेष्मगुल्मघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakaghRutam (27) · Śloka 27
భల్లాతకపలద్వయం లఘుపంచమూలం చ పాలికముదకాఢకే ప్రస్థావశేషం పాచయేత్| తస్మిన్ క్షీరప్రస్థే చ సర్పిఃప్రస్థం హింగువిడంగశఠీబిడసైంధవక్షారరాస్నానాగరపిప్పలీషడ్గ్ర- ంథామధుకచిత్రకైః కాRషికైర్విపచేత్| ఏతద్భల్లాతకఘృతం కఫగుల్మప్లీహకాసశ్వాసగ్రహణీపాండురోగఘ్నం|27|
भल्लातकपलद्वयं लघुपञ्चमूलं च पालिकमुदकाढके प्रस्थावशेषं पाचयेत्| तस्मिन् क्षीरप्रस्थे च सर्पिःप्रस्थं हिङ्गुविडङ्गशठीबिडसैन्धवक्षाररास्नानागरपिप्पलीषड्ग्र- न्थामधुकचित्रकैः काऱ्षिकैर्विपचेत्| एतद्भल्लातकघृतं कफगुल्मप्लीहकासश्वासग्रहणीपाण्डुरोगघ्नम्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaTpalaM ghRutam (27) · Śloka 27
షట్పలం వా ద్విగుణక్షారం క్షీరరహితం మస్తుదధికాంజి- కార్ద్రకరసాఢకద్వయోపేతం సాధయిత్వా ప్రయుంజీత|27|
षट्पलं वा द्विगुणक्षारं क्षीररहितं मस्तुदधिकाञ्जि- कार्द्रकरसाढकद्वयोपेतं साधयित्वा प्रयुञ्जीत|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hi~gvAdicUrNam (27) · Śloka 27
హింగుహరీతకీపుష్కరమూలశుంఠీసైంధవవిడ్శ్యామాయవ- క్షారతుంబురుచూర్ణో యవక్వాథాప్లుతః సర్పిభృష్టో భక్షితః శూలగుల్మకాఠిన్యఘ్నః||27||
हिङ्गुहरीतकीपुष्करमूलशुण्ठीसैन्धवविड्श्यामायव- क्षारतुम्बुरुचूर्णो यवक्वाथाप्लुतः सर्पिभृष्टो भक्षितः शूलगुल्मकाठिन्यघ्नः||२७||
🔊 Audio coming soon
దశమూలాదికం ఘృతం సుబోధం| భల్లాతకఘృతం చ సుబోధం| యచ్చ రాజయక్ష్మణి షట్పలముక్తం తద్ ద్విగుణేన క్షారేణ క్షీరప్రతిషేధేన చ మస్త్వాదీనాం మిశ్రితానామాఢకద్వయేన సహ సాధయిత్వా ప్రయుంజీత| హింగ్వాదీనాం చూర్ణో యవక్వాథేనాలుడితో ఘృతేన చ భర్జితో భక్షితః సన్ శూలగుల్మాదిఘ్నః|| 27||
Adhikarana ghaTikayA cAlanam (28) · Śloka 28
తతోఽస్య సర్వమంగం చ సాధ్మానం సవిబంధం కఠినమున్నతం గూఢమాంసం స్థిరం మహావస్తుం వా బహుధా బహుశశ్చ స్వేదయేత్| స్నిగ్ధస్విన్నశరీరస్య శిథిలతాం గతే గుల్మే యథోక్తాం ఘటికాం లాగయేత్| తయా సంగృహీతే చ గుల్మే ఘటీమపనయేద్ భిద్యాద్వా||28||
ततोऽस्य सर्वमङ्गं च साध्मानं सविबन्धं कठिनमुन्नतं गूढमांसं स्थिरं महावस्तुं वा बहुधा बहुशश्च स्वेदयेत्| स्निग्धस्विन्नशरीरस्य शिथिलतां गते गुल्मे यथोक्तां घटिकां लागयेत्| तया संगृहीते च गुल्मे घटीमपनयेद् भिद्याद्वा||२८||
🔊 Audio coming soon
తతోఽస్య గుల్మినః సర్వమంగం శరీరం గుల్మం చ సాధ్మానాదిరూపం బహుధా బహుభిః స్వేదప్రకారైః బహుశోఽనేకవారం స్వేదయేత్| గూఢమాంసం మాంసేన దుర్లక్ష్యం మహావస్తుం బహ్వాభోగం| సుబోధం| ఘటికా ఉక్తా యంత్రవిధౌ| తయేతి ఘటికయా గుల్మే తుంబవత్ సంగృహీతే సులగ్నామపి ఘటికాం బలాదపనయేద్వా భింద్యాద్వా|| 28||
Adhikarana pIDanalepanaishcAlanam (29) · Śloka 29
తతో హృదయమాంత్రం చ వర్జయన్ గుల్మం విమార్గాజపదాదర్శా న్యతమేన వస్త్రాంతరితం ప్రపీడయేత్ ప్రమృజ్యాత్| తతః సాల్వలా దిభిః సుఖోష్ణైర్లేపయిత్వా లోహపాత్రైః స్వేదయేత్||29||
ततो हृदयमान्त्रं च वर्जयन् गुल्मं विमार्गाजपदादर्शा न्यतमेन वस्त्रान्तरितं प्रपीडयेत् प्रमृज्यात्| ततः साल्वला दिभिः सुखोष्णैर्लेपयित्वा लोहपात्रैः स्वेदयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
తతో గుల్మం వస్త్రవ్యవహితం కృత్వా హృదయమాంత్రంచ పరిహరన్ విమార్గా-దిభిః సర్వతోదిక్కం ప్రపీడయేత్| ప్రమృజ్యాన్మ్రంక్షయేత్| విమార్గో మోచకానాం చర్మణి రేఖాకరణం కాష్ఠమయం| యస్య పీవాంగ ఇతి ప్రసిద్ధః| అజపదస్య ప్రాంతం క్రియాయోగి| ఆదర్శస్య దర్పణస్య వర్తులా ధారా క్రియాయోగినీ| ఏతేషామన్యతమం యథాలాభం| సాల్వలాఖ్యాని స్వేద-విధ్యుక్తాని పద్మకాదీని| సుబోధం|| 29||
Adhikarana shithilIbhUte gulme karma (30) · Śloka 30
ఏవమమునా క్రమేణ స్థానాదపసృతే శిథిలీభూతే చ గుల్మే విరేకాన్ స్నేహవతో దాశమూలికాంశ్చ బస్తీన్ విదధ్యాత్| నీలినీఘృతమేనం ద్విగుణప్రమాణం పాయయేత్| ఉదరోక్తాని చ సర్పీంషి||30||
एवममुना क्रमेण स्थानादपसृते शिथिलीभूते च गुल्मे विरेकान् स्नेहवतो दाशमूलिकांश्च बस्तीन् विदध्यात्| नीलिनीघृतमेनं द्विगुणप्रमाणं पाययेत्| उदरोक्तानि च सर्पींषि||३०||
🔊 Audio coming soon
దశమూలేన సంస్కృతా దాశమూలికాస్తే చ బస్తికల్పే వక్ష్యంతే| ఏనమితి శ్లేష్మగుల్మినం| ద్విగుణం నీలినీఘృతం పలమాత్రయేత్యుక్తత్వాత్ ద్విపలం|| 30||
Adhikarana mishrakasnehau (31) · Śloka 31
త్రిఫలాకుంభనికుంభదశమూలానాం షోడశాంశావశిష్టం క్వాథం ఘృతమేరండతైలం క్షీరం చైకతః సాధయేత్| అయం మిశ్రకస్నేహః కఫగుల్మవాతవిడ్విబంధోదావర్తప్లీహోదరయోనిశూలాన్య పకర్షతి||31||
त्रिफलाकुम्भनिकुम्भदशमूलानां षोडशांशावशिष्टं क्वाथं घृतमेरण्डतैलं क्षीरं चैकतः साधयेत्| अयं मिश्रकस्नेहः कफगुल्मवातविड्विबन्धोदावर्तप्लीहोदरयोनिशूलान्य पकर्षति||३१||
🔊 Audio coming soon
పిప్పల్యామలకద్రాక్షాశ్యామాద్యైః పాలికైరేరండతైలహవిషోః ప్రస్థౌ షడగుణే పయసి పచేదయం మిశ్రకస్నేహో గుల్మినాం స్రంసనో వృద్ధివిద్రధిగుల్మవాతవ్యాధిషు చ పరమమమృతం| త్రిఫలాదీనాం యత్ర షోడశపలాని తత్ర జలపలానాం శతద్వయం షట్పంచాశచ్చ దత్వా షోడశాంశావశిష్టం క్వథిమవతారయేత్| షోడశపలానీతి యావత్| తత్సమమేవ ఘృతం చైరండతైలం చ క్షీరం చ| అత్ర సామాన్యక్వాథపరిభాషా చ షోడశాంశావశేషమిత్యంశవచనేన బాధితా| అయం చ స్నేహో నామ్నా మిశ్రకః| పిప్పల్యాద్యైర్ఘృతతైలాన్మిశ్రభూతాత్ షడగుణం క్షీరం చతుర్వింశతిప్రస్థం స్రంసనం విరేచనం|| 31||
Adhikarana dantIharItakI (32) · Śloka 32
దంత్యాః పలాని పంచవింశతిస్తావంత్యేవ చిత్రకస్య తావంత్య ఏవ హరీతక్యః సర్వమేకత్ర సలిలకలశేఽష్టాంశావశిష్టం సాధయిత్వా పూతే చ తస్మిన్ రసే తాశ్చ హరీతకీః పంచవింశతి గుడపలాని తైలార్ధకుడవం చూర్ణీకృతం త్రివృతాకుడవమర్ధ పలోన్మితాం మాగధికాం మహౌషధం చ ప్రక్షిపేత్| తతో మృద్వగ్నినా లేహీభూతేఽవతారితే శీతే చ తైలసమం మధుకర్షాంశంచ చతు ర్జాతకచూర్ణం మిశ్రయేత్| ఏతా దంతీహరీతక్యః సావలేహాః పంచవింశత్యహోభిర్భక్ష్యమాణా గుల్మాRశఃశ్వయథుకుష్ఠకా మిలారోచకగ్రహణీపాండుహృద్రోగోత్క్లేశప్లీహోదరవిషమజ్వ రానపోహతి| హృద్యం సుఖం చ విరేచనం||32||
दन्त्याः पलानि पञ्चविंशतिस्तावन्त्येव चित्रकस्य तावन्त्य एव हरीतक्यः सर्वमेकत्र सलिलकलशेऽष्टांशावशिष्टं साधयित्वा पूते च तस्मिन् रसे ताश्च हरीतकीः पञ्चविंशति गुडपलानि तैलार्धकुडवं चूर्णीकृतं त्रिवृताकुडवमर्ध पलोन्मितां मागधिकां महौषधं च प्रक्षिपेत्| ततो मृद्वग्निना लेहीभूतेऽवतारिते शीते च तैलसमं मधुकर्षांशञ्च चतु र्जातकचूर्णं मिश्रयेत्| एता दन्तीहरीतक्यः सावलेहाः पञ्चविंशत्यहोभिर्भक्ष्यमाणा गुल्माऱ्शःश्वयथुकुष्ठका मिलारोचकग्रहणीपाण्डुहृद्रोगोत्क्लेशप्लीहोदरविषमज्व रानपोहति| हृद्यं सुखं च विरेचनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
దంత్యాః పలానీత్యాదినా దంతీహరీతక్యః సుబోధః| హరీతక్యాః పంచవింశతిః ఫలసంఖ్య్యా| సలిలస్య కలశః పంచపలశతాని సద్వాదశపలాని| తా ఇతి క్వాథద్రవ్యేభ్య ఉద్ధృత హరీతకీః| పంచ వింశతిమిత్యేతద్గుడపలానీత్యనేన సంబధ్యతే| తైలార్ధకుడవం చత్వారి పలాని| త్రివృతాయాః కుడవం చత్వారి పలాని శుష్కద్రవ్యత్వాత్| చతుర్జాతౌషధానాం ప్రత్యేకం కర్షః| సావలేహభాగకల్పనయా హరీతకీనామవలేహముపయోగే సహితం భవతి| తచ్చైకస్యాః పలం భవతి|| 32||
Adhikarana prayogAntarANi (33) · Śloka 33
గుడక్షీరభావితం వా త్రివృతాచూర్ణం సర్పిర్మధుభ్యామవలి హ్యాత్| గుగ్గులుం వా గోమూత్రేణ పిబేత్| తేన వా శ్యామాత్రి వృత్కుష్ఠదంతీగుగ్గులుక్షారహరీతకీః పీలురసం వా సమధు సర్పిర్లవణం| మూత్రబస్తిక్షారాంశ్చ తాంస్తాంస్తత్ర తత్రోక్తాన్ క్షీరరసస్ని గ్ధాహారో ద్వ్యహమేకాహం వా విశ్రామ్య ప్రయుంజీత| క్షారో హి శ్లేష్మాణం స్నిగ్ధస్థిరమధురమాశాయాత్ ఛిందన్ క్షరయతి| కఫరుద్ధమార్గశుద్ధ్యర్థం వివిధాంశ్చ చూర్ణలవణతక్రారి ష్టాసవానవచారయేత్| పిప్పలీపిప్పలీమూలసైంధవాజాజీ చిత్రకచూర్ణయుక్తాం చ జీర్ణసురాం||33||
गुडक्षीरभावितं वा त्रिवृताचूर्णं सर्पिर्मधुभ्यामवलि ह्यात्| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण पिबेत्| तेन वा श्यामात्रि वृत्कुष्ठदन्तीगुग्गुलुक्षारहरीतकीः पीलुरसं वा समधु सर्पिर्लवणम्| मूत्रबस्तिक्षारांश्च तांस्तांस्तत्र तत्रोक्तान् क्षीररसस्नि ग्धाहारो द्व्यहमेकाहं वा विश्राम्य प्रयुञ्जीत| क्षारो हि श्लेष्माणं स्निग्धस्थिरमधुरमाशायात् छिन्दन् क्षरयति| कफरुद्धमार्गशुद्ध्यर्थं विविधांश्च चूर्णलवणतक्रारि ष्टासवानवचारयेत्| पिप्पलीपिप्पलीमूलसैन्धवाजाजी चित्रकचूर्णयुक्तां च जीर्णसुराम्||३३||
🔊 Audio coming soon
అథవా త్రివృతాచూర్ణం సర్పిర్మధుభ్యామవలిహ్యాత్| కింభూతం గుడక్షీరేణ భావితం| అథవా గుగ్గులుం గోమూత్రేణ పిబేత్| అథవా శ్యామాదికం తేనేతి గోమూత్రేణ పిబేత్| సుబోధం| మూత్రాదీంస్తత్ర తత్రోదరార్శః కుష్ఠాద్యధ్యాయేషూక్తాన్ తాంస్తానితి తైరేవ నానావిధైః ప్రయోగైః మూత్రాదిభిః ప్రయుంజీత క్షీరాద్యాహారః సన్| ద్వయహం విశ్రామ్య వలాద్యపేక్షయైకాహమేవ వా విశ్రామ్య| క్షారస్య ప్రాధాన్యాద్ధేతురుచ్యతే| కఫస్య స్నిగ్ధత్వాదివచనం క్షారస్య విపరీతగుణప్రదర్శనాయ| ఆశయాత్ స్థానాత్ క్షరయతి శోధయతి| వివిధాంస్తీక్ష్ణాన్ క్షారచూర్ణాదీన్ కఫేన రుద్ధస్య మార్గస్య శుద్ధ్యర్థమవచారయేత్| పిప్పల్యాదిచూర్ణయుక్తాం జీర్ణాం బహువర్షోషితాంచ సురాం||33||
Adhikarana shlokaiH shlaiShmike kramasaMgrahaH (34) · Śloka 34
అపి చ- వమనైర్లంఘనైః స్వేదైః సర్పిష్పానైర్విరేచనైః| బస్తిభిర్గులికాచూర్ణక్షారారిష్టాసవైరపి| శ్లైష్మికః కృతమూలత్వాద్యది గుల్మో న శామ్యతి| తస్య దాహం హృతే రక్తే కుర్యాదంతే శరాదిభిః||34||
अपि च- वमनैर्लङ्घनैः स्वेदैः सर्पिष्पानैर्विरेचनैः| बस्तिभिर्गुलिकाचूर्णक्षारारिष्टासवैरपि| श्लैष्मिकः कृतमूलत्वाद्यदि गुल्मो न शाम्यति| तस्य दाहं हृते रक्ते कुर्यादन्ते शरादिभिः||३४||
🔊 Audio coming soon
అపి చేతి శ్లోకసముచ్చయే| శ్లైష్మికో గుల్మః కృతమూలత్వాల్లబ్ధమూలత్వాద్ధేతోర్యది వమనాదిభిర్న శామ్యతి తతస్తస్య గుల్మస్యాంతే యథోక్తానాం క్రియాణాం నిష్ఫలత్వాద్విచ్ఛేదాయ రక్తం విస్రావ్య శరాదిభిర్దాహం కుర్యాత్|| 34||
Adhikarana dAhavidhiH (35) · Śloka 35
అథ వస్త్రాంతరితం సపర్యంతం గుల్మనిచయం ప్రదీప్తేన శర లోహాగ్నిమంథతిందుకాష్ఠానామన్యతమేన నాభిబస్తిహృదయా ంత్రరోమరాజీః పరిహరన్ నాతిగాఢం పరామృశేత్| తతః కషాయ స్వాదుశీతైరగ్నివేగముపశమయ్యవ్రణోపక్రమం కుర్వీత||35||
अथ वस्त्रान्तरितं सपर्यन्तं गुल्मनिचयं प्रदीप्तेन शर लोहाग्निमन्थतिन्दुकाष्ठानामन्यतमेन नाभिबस्तिहृदया न्त्ररोमराजीः परिहरन् नातिगाढं परामृशेत्| ततः कषाय स्वादुशीतैरग्निवेगमुपशमय्यव्रणोपक्रमं कुर्वीत||३५||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా తస్యైవ దాహస్య విధానం| గుల్మనిచయో గుల్మసంఘాతః| అగ్నినా ప్రదీప్తేన శరకాష్ఠేన వా దహేత్| శస్త్రేణ వాగ్నిమంథకాష్ఠేన వా తిందుకకాష్ఠేన వా| తథా చ గుల్మం దహేద్యాథా నాభ్యాదికస్య పీడా న సంభవతి| నాతిగాఢం గుల్మే ప్రవేశయేత్| తత ఇతి దాహానంతరం| సుబోధం| ఇతి శ్లేష్మగుల్మచికిత్సా|| 35||
Adhikarana vyAmishradoShe karma (36) · Śloka 36
వ్యామిశ్రదోషే తు వ్యామిశ్రమిదమేవ యథోక్తం విదధ్యాత్||36||
व्यामिश्रदोषे तु व्यामिश्रमिदमेव यथोक्तं विदध्यात्||३६||
🔊 Audio coming soon
వ్యామిశ్రదోషే సంసర్గజసన్నిపాతజే గుల్మే ఇదమేవాధ్యాయనిర్దిష్టం విధానం దోషాద్యపేక్షయైవ వ్యామిశ్రం విదధ్యాత్|| 36||
Adhikarana raktagulme cikitsA (37) · Śloka 37
రక్తగుల్మే పునరతీతప్రసవకాలాయా యోషితః స్నేహస్వేద- పూర్వకం స్నేహవిరేచనం వితరేత్| పలాశక్షారోదకసిద్ధం చ యమకం| గుల్మభేదనాయ తీక్ష్ణోష్ణం చ విధిం||37||
रक्तगुल्मे पुनरतीतप्रसवकालाया योषितः स्नेहस्वेद- पूर्वकं स्नेहविरेचनं वितरेत्| पलाशक्षारोदकसिद्धं च यमकम्| गुल्मभेदनाय तीक्ष्णोष्णं च विधिम्||३७||
🔊 Audio coming soon
అనంతరం రక్తగుల్మచికిత్సా; తస్మిన్ రక్తగుల్మే నార్యాః ప్రసవకాలే దశమాసాఖ్యే గతే విరేకం కుర్యాత్| తదా హి నిర్భ్రాంతిత్వం గుల్మే భవతి| పలాశవృక్షక్షారస్రుతోదకే స్నేహసమే యమకం ఘృతతైలం పక్వం వితరేత్| యది చ గుల్మస్య భేదనం ప్రయోజనం తతస్తీక్ష్ణోష్ణమాహారౌషధాదికం విధిం భజేత్|| 37||
Adhikarana bhedanArthaM kriyAvisheShaH (38) · Śloka 38
ఏవమభిద్యమానే యోనౌ యోనివిరేచనార్థం క్షారేణ మహావృక్ష క్షీరేణ వా యుక్తం పలలం| తాభ్యాం వా భావితాన్ కటు కమత్స్యాంస్తత్పిత్తభావితాన్ వా వరాహపిత్తభావితాన్ వా నక్తకానూర్ధ్వాధోభాగికద్రవ్యభావితాన్ వా| సగుడక్షారం కిణ్వం వా| బస్తించ సక్షారక్షీరమూత్రం దాశమూలికముత్తర బస్తిం చ యోజయేత్||38||
एवमभिद्यमाने योनौ योनिविरेचनार्थं क्षारेण महावृक्ष क्षीरेण वा युक्तं पललम्| ताभ्यां वा भावितान् कटु कमत्स्यांस्तत्पित्तभावितान् वा वराहपित्तभावितान् वा नक्तकानूर्ध्वाधोभागिकद्रव्यभावितान् वा| सगुडक्षारं किण्वं वा| बस्तिञ्च सक्षारक्षीरमूत्रं दाशमूलिकमुत्तर बस्तिं च योजयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
ఏవమనంతరోక్తేన హితేనాప్యభిద్యమానే గుల్మే యోనివిరేచనార్థం పలలం తిలకల్కం యవక్షారేణ వా మహావృక్షక్షీరేణ వా యుక్తం యోజయేత్| మహావృక్షః సుధా| తాభ్యాంచ యవక్షారసుధాక్షీరాభ్యాం భావితాన్ కటుకమత్స్యాన్ దద్యాద్వితరేత్| అథవా తత్పిత్తేన కటుకంత్స్యపిత్తేన భవితాన్ పిచూన్యోనౌ దద్యాత్| కిణ్వం వా గుడక్షారయుక్తం యోనౌ దద్యాత్| సక్షారాదికం దాశమూలికం బస్తిముత్తరబస్తించ యుంజ్యాత్|| 38||
Adhikarana pravRuttAtipravRuttaraktayoH kriyA (39) · Śloka 39
ప్రవృత్తం తు రక్తం రసౌదనాశిన్యా ఉపేక్షేత| అతిప్రవృత్తం తు రక్తపిత్తోపక్రమేణ సాధయేత్||39||
प्रवृत्तं तु रक्तं रसौदनाशिन्या उपेक्षेत| अतिप्रवृत्तं तु रक्तपित्तोपक्रमेण साधयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
ఏనమౌషధైః ప్రవృత్తం రక్తముపేక్షేత| నాన్యదౌషధం కుర్యాదిత్యర్థః| ఔషధతైక్ష్ణ్యాచ్చ యది రక్తమతియోగేన ప్రవర్తతే తతస్తద్రక్తం రక్తపిత్తచికిత్సయా సాధయేత్|| 39||
Adhikarana sarveShvAhAravidhinirdeshaH (40) · Śloka 40
సర్వేషు చాన్నపానస్వరూపజ్ఞో గుల్మేష్వాహారమగ్నిబలాపేక్షీ ప్రయుంజీత||40||
सर्वेषु चान्नपानस्वरूपज्ञो गुल्मेष्वाहारमग्निबलापेक्षी प्रयुञ्जीत||४०||
🔊 Audio coming soon
సర్వేష్విత్యాదినోపసంహరతి| అనలాపేక్షయాఽఽహారద్ర్వ్యాణాం గుణాగుణం దోషాదికం చ సమీక్ష్యాన్నపానం గుల్మేషు యుంజీతేతి తాత్పర్యార్థః||40||
Adhikarana AnAhAdiShu kriyAsAmAnyam (41) · Śloka 41
ఆనాహాదిష్వప్యామశుద్ధవాతోదావర్తానురోధేన గుల్మవత్ ప్రతి కుర్యాదితి||41||
आनाहादिष्वप्यामशुद्धवातोदावर्तानुरोधेन गुल्मवत् प्रति कुर्यादिति||४१||
🔊 Audio coming soon
కేవలేషు చానాహాదిష్వామాద్యనురోధేన తదపేక్షయా యథాయోగ్యం గుల్మవత్ చికిత్సితం కుర్యాత్|| 41||
Adhikarana gulmacikitsAyAmagnermahattvam (16) · Śloka 16
భవతి చాత్ర- మందేఽగ్నౌ వర్ధతే గుల్మః ప్రదీప్తే తు ప్రశామ్యతి| శమప్రకోపౌ దోషాణాం సర్వేషాం యత్నదాశ్రయౌ||42|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టా ంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే గుల్మ చికిత్సితన్నామ షోడశోఽధ్యాయః||16||
भवति चात्र- मन्देऽग्नौ वर्धते गुल्मः प्रदीप्ते तु प्रशाम्यति| शमप्रकोपौ दोषाणां सर्वेषां यत्नदाश्रयौ||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टा ङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने गुल्म चिकित्सितन्नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon
గతానుగతికా| మంద ఇత్యాది సుబోధం| మందేఽగ్నౌ వర్ధతే గుల్మవృద్ధేరగ్నిమాంద్యేన దోషకోపః| ప్రదీప్తేఽగ్నౌ గుల్మశమస్య హేతుర్దోషప్రశమ ఇతి|| 42|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికిత్సితస్థానే షోడశోఽధ్యాయః||16||