1. jvaracikitsitam

Adhikarana atha jwaracikitsitannAma prathamo~adhyAyaH, avataraNikA · Śloka

ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਜ੍ਵਰਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਧਾਨਰੋਗਾਣਾਮ੍ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਸਾਮੇਵ ਤੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਸਤਾਮਵਸਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਥਾਨਮਾਰਭ੍ਯਤੇ|

Adhikarana adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਇਤੀਤ੍ਯਦਿ ਚ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ|੧|

Adhikarana la~gghanam (2) · Śloka 2

ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋ ਹਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਸਾਮੋ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਪਿਧਾਯ ਯਤ੍| ਵਿਦਧਾਤਿ ਜ੍ਵਰਂ ਦੋਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਲਙ੍ਘਨਮ੍| ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪੇਸੁ ਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵਾ ਬਲਮ੍ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਲਯਨ੍| ਬਲਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਾਰੋਗ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ||੨||

ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਕਤਾਰ੍ਥਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਨਾ| ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਾਦਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਤ੍ਵਾਦਿਰੂਪੋ ਦੋਸੋਃ ਦੁਸ੍ਟੋ ਵਾਤਾਦਿਰ੍ਜ੍ਵਰਂ ਵਿਦਧਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਲਙ੍ਘਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸੁ ਪਰਿਭਾਸਿਤਂ ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣੀਯੇਤ੍ਰ ਪੁਨਰੁਪਵਾਸੇ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਕੁਤਃ? ਤੇਸਾਮਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ| ਹੇਤੁਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਯੇਸੁ ਜ੍ਵਰੇਸ੍ਵੇਵਂਰੁਪਤਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਲਙ੍ਘਨਂ ਵਿਧੇਯਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ - `ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਕ੍ਸਯਾਗਨ੍ਤੁਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਿਸੁ ਲਙ੍ਘਨਂ| ਨੇਸ੍ਯਤ' ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਲਙ੍ਘਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨ ਵਮਨਾਦਿਕਮ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਲਙ੍ਘਨਮੁਚ੍ਯਤੇ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਉਪਵਾਸ ਏਵ| ਨਨੁ ਤਲ੍ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤੇਤ੍ਯਾਹ-ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨ ਏਵ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਯਦਾ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਲੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਯ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਵਾਦਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਾ ਲਙ੍ਘਨਵਿਸਯਤਾ ਆਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਜ੍ਵਰਾਦਾਵਪਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਦਿਰ੍ਜ੍ਵਰਾਦਿਃ, ਜ੍ਵਰੋ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪੇਸੁ ਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵੇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰੇਵਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪੇਸੁ ਲਙ੍ਘਨਮਵਸ਼੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਜ੍ਵਰਾਦੌ ਜ੍ਵਰਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੇ ਵਾ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ;ਤੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਾਦਿਵਿਸਯੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਜ੍ਵਰੇ ਲਙ੍ਘਨਂ ਨ ਵਿਧੇਯਮ੍| ਬਲਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਲਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਨੇਨੈਤਦੁਚ੍ਯਤੇ- ਤਾਵਲ੍ਲਙ੍ਘਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਯਾਵਤਾ ਬਲਹਾਨਿਰ੍ਨ ਭਵਤਿ| ਤੇਨ ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੇਪਿ ਬਲਪਾਲਨਾਨੁਰੋਧੇਨ ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਵਿਰਮੇਤ੍| ਬਲਾਧਿਸ੍ਠਾਦਿਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬਲਪਾਲਨੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ||੨||

Adhikarana la~gghanaphalam (3) · Śloka 3

ਲਙ੍ਘਨੈਃ ਕ੍ਸਪਿਤੇ ਦੋਸੇ ਦੀਪ੍ਤੇਪ੍ਨੌ ਲਾਘਵੇ ਸਤਿ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਕ੍ਸੁਤਡਚਿਃ ਪਕ੍ਤਿਰ੍ਬਲਮੋਜਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ||੩||

ਲਙ੍ਘਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵਲਙ੍ਘਨਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਵਿਸਯਾਣਾਂ ਸੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਫਲਨਿਰੂਪਣਮ੍| ਲਙ੍ਘਨੈਰ੍ਵਮਨਾਦਿਭਿਰ੍ਦੋਸੇ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯੇ ਜ੍ਵਰਾਰਮ੍ਭਕੇ ਕ੍ਸਪਿਤੇ ਤਤ੍ਕ੍ਸਪਣਾਚ੍ਚ ਭਸ੍ਮਾਪਨਯਨੇਨੇਵਾਗ੍ਨੌ ਦੀਪ੍ਤੇ ਲਾਘਵੇ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਕਂ ਜਾਯਤੇ| ਦੋਸਕ੍ਸਪਣਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਲਙ੍ਘਨੇਨਾਨਿਨ੍ਧਨਤ੍ਵਾਦਗ੍ਨੇਰ੍ਨਾਸ਼ ਏਵਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਯਭਾਵਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍- ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰਾਵਸ੍ਨੇਹਯੋਜਨਲਙ੍ਘਨੈਃ| ਯਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਤਾ...............|| ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਭਣ੍ਯਤੇ-ਸ੍ਵਾਸ੍ਥਂ ਰੋਗਾਭਾਵਃ| ਪਕ੍ਤਿਰਨ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਪਾਕਃ||੩||

Adhikarana vamanam (4) · Śloka 4

ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕਸ੍ਟੇ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇ ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਚਲੇਮਲੇ| ਸਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕਾਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸਕਾਸਵਿਸੂਚਿਕੇ| ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਜ੍ਵਰ ਸਾਮੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਵਮਨਂ ਵਮਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨ੍ਯਥਾ| ਸ਼੍ਵਾਸਾਤੀਸਾਰਸਮ੍ਮੋਹਹਦ੍ਰੋਗਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍|੪|

ਨਨੁ ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨਿਯਮੇਨ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਲਙ੍ਘਨਂ ਵਿਧੇਯਮਾਹੋਸ੍ਵਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤ੍ਯਾਹ -ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਃ ਪ੍ਰਭੂਤਃ| ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਃ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚਲਿਤਃ| ਕਫਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਧਾਨਃ| ਚਲੋ ਨੈਕਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਿਸ਼ੀਲਃ| ਸਹ ਹਲ੍ਲਾਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋ ਮਲਃ ਤਥਾਵਿਧੇ ਮਲੇ ਦੋਸੇ ਵਮਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਸਤੋ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯ ਵਮਨਮੇਵ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨਾਤ੍ਯਲਙ੍ਘਨਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਸ੍ਟਵਿਧੇਪਿ ਜ੍ਵਰੇ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਵਮਨਮੇਵ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|ਆਗਨ੍ਤਾਵਪਿ ਭੋਜਨਸ੍ਯਾਜਾਰਣਾਦਿਨਾ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਃ| ਸਾਮੇ ਤੁ ਜ੍ਵਰੇ ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਵਮਨਮ੍| ਵਮਨਾਰ੍ਹਗ੍ਰਹਣੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਵਮਨਾਨਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਵਮਨਵਿਸਯੇਪਿ ਜ੍ਵਰੇ ਵਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਵਮਨਮਨ੍ਯਥਾ ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦਿਲਕ੍ਸਣਵਿਪਰੀਤੇ ਮਲੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨ੍ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਵਾਯੋਰ੍ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ| ਈਸਦੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਾਦਤੀਸਾਰਃ| ਉਪਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਦੋਸੇ ਔਸਧਸ੍ਯ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਸਮ੍ਮੋਹਃ| ਤਥਾਵਿਧ ਏਵੋਰ੍ਧ੍ਵਨਯਨਾਦ੍ ਹਦ੍ਰੋਗਃ| ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਬਹਿਰਨਿਰ੍ਹਰਣਾਦ੍ਦੂਰਦੂਰਤਰਸ੍ਰੋਤਃ ਪੂਰਣੇਨ ਵਾ ਯਥਾਹੇਤੁਃ ਸਤਤਕਾਦਿਕੋ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਃ||੪||

Adhikarana vamanam (4) · Śloka 4

ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕਸ੍ਟੇ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇ ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਚਲੇਮਲੇ| ਸਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕਾਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸਕਾਸਵਿਸੂਚਿਕੇ| ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਜ੍ਵਰ ਸਾਮੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਵਮਨਂ ਵਮਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨ੍ਯਥਾ| ਸ਼੍ਵਾਸਾਤੀਸਾਰਸਮ੍ਮੋਹਹਦ੍ਰੋਗਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍||੪||

ਨਨੁ ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨਿਯਮੇਨ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਲਙ੍ਘਨਂ ਵਿਧੇਯਮਾਹੋਸ੍ਵਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤ੍ਯਾਹ -ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਃ ਪ੍ਰਭੂਤਃ| ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਃ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚਲਿਤਃ| ਕਫਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਧਾਨਃ| ਚਲੋ ਨੈਕਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਿਸ਼ੀਲਃ| ਸਹ ਹਲ੍ਲਾਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋ ਮਲਃ ਤਥਾਵਿਧੇ ਮਲੇ ਦੋਸੇ ਵਮਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਸਤੋ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯ ਵਮਨਮੇਵ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨਾਤ੍ਯਲਙ੍ਘਨਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਸ੍ਟਵਿਧੇਪਿ ਜ੍ਵਰੇ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਵਮਨਮੇਵ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|ਆਗਨ੍ਤਾਵਪਿ ਭੋਜਨਸ੍ਯਾਜਾਰਣਾਦਿਨਾ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਃ| ਸਾਮੇ ਤੁ ਜ੍ਵਰੇ ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਵਮਨਮ੍| ਵਮਨਾਰ੍ਹਗ੍ਰਹਣੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਵਮਨਾਨਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਵਮਨਵਿਸਯੇਪਿ ਜ੍ਵਰੇ ਵਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਵਮਨਮਨ੍ਯਥਾ ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦਿਲਕ੍ਸਣਵਿਪਰੀਤੇ ਮਲੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨ੍ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਵਾਯੋਰ੍ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ| ਈਸਦੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਾਦਤੀਸਾਰਃ| ਉਪਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਦੋਸੇ ਔਸਧਸ੍ਯ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਸਮ੍ਮੋਹਃ| ਤਥਾਵਿਧ ਏਵੋਰ੍ਧ੍ਵਨਯਨਾਦ੍ ਹਦ੍ਰੋਗਃ| ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਬਹਿਰਨਿਰ੍ਹਰਣਾਦ੍ਦੂਰਦੂਰਤਰਸ੍ਰੋਤਃ ਪੂਰਣੇਨ ਵਾ ਯਥਾਹੇਤੁਃ ਸਤਤਕਾਦਿਕੋ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਃ||੪||

Adhikarana pippalyAdivamanayogaH (5) · Śloka 5

ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਰ੍ਯੁਤਾਂ ਗਾਲਾਂ ਕਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਮਧੁਕੇਨ ਵਾ| ਪੀਤ੍ਵੋਸ੍ਣਤੋਯੇਨ ਵਮੇਨ੍ਮਧ੍ਵਮ੍ਬੁਲਵਣਾਮ੍ਬੁ ਵਾ||੫||

ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਮਨਯੋਗਮਾਹ - ਦੋਸਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ ਯੋਗਵਿਕਲ੍ਪਃ| ਗਾਲਾ ਮਦਨਫਲਮ੍| ਤਾਂ ਗਾਲਾਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਤਾਮੁਸ੍ਣਾਮਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਮੇਤ੍| ਕਦਾਚਿਦਿਨ੍ਦ੍ਰਯਵੈਃ ਕਦਾਚਿਨ੍ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾ ਅਥਵਾ ਮਧੁਨਾ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮੁਸ੍ਣਾਮਾਮ੍ਬੁ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਮੇਤ੍| ਲਵਣੇਨ ਵਾ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮਤ੍ਰ ਮਧੁਨੋਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਗਾਲਾਨਾਂ ਸਂਯੋਗਿਨਾਂ ਸਮਾਨਾਂ ਕੋਸ੍ਟਾਪੇਕ੍ਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਮਧੁਲਵਣਯੋਰੌਸਧਂ ਯਾਤਿ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਮਾਤ੍ਰਾ||੫||

Adhikarana paTolAdayo vamanayogAH (6) · Śloka 6

ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਕਰ੍ਕੋਟਵੇਤ੍ਰਪਤ੍ਰਜਲਾਨਿ ਵਾ| ਪੇਯਾਂ ਮਨ੍ਡਂ ਰਸਂ ਚੇਕ੍ਸੋਰ੍ਮਧ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪੋਦਿਤਾਨਿ ਚ| ਵਮਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਬਲਕਾਲਵਿਭਾਗਵਿਤ੍||੬||

ਅਥਵਾ ਪਟੋਲਾਦੀਨਾਂ ਪਤ੍ਰਜਲਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਮੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਜਲਸ੍ਯ ਚ ਜਲਸਂਸ੍ਕਾਰਾਪਾਦਨੀ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਪਾਨੇ ਤੁ ਜਲਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਤਪ੍ਤ੍ਯਵਸਾਨਂ ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਪੇਯਾਮਣ੍ਡਾਦੀਨਾਮਿਵਾਤ੍ਰਾਪਿ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਮੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਮੇਦਿਤ੍ਯਨ੍ਗੁਲ੍ਯਾਦਿਨੋਪਾਯੇਨੋਦ੍ਗਿਰੇਤ੍| ਮਦ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਭੁਕਾਹਾਰਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਮਿਤਿ| ਵਮਨਾਨਿ ਬਲਕਾਲਵਿਭਾਗਵਿਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਵਮਨਾਨੀਤਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਕਿਂ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਨ ਸਕਦ੍ਯਾਵਨ੍ਨਿਰ੍ਹਤਦੋਸ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੌਸਧਬਲਾਨੁਰੋਧੇਨ ਚਾਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਵਮਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤਿ||੬||

Adhikarana upavAsamahatvam (7) · Śloka 7

ਕਤੇਕਤੇ ਵਾ ਵਮਨੇ ਜ੍ਵਰੀ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੋਸਣਮ੍| ਦੋਸਾਣਾਮ੍ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਾਚਨਾਯ ਸ਼ਮਾਯ ਚ||੭||

ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਕਤੇ ਵਮਨੇ ਵਿਸ਼ੋਸਣਮੁਪਾਸਾਦਿਨਾ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਤੁ ਸਮ੍ਯ੍ਗ੍ਯੋਗੇਪ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਤਦਹਰੇਵ ਵਮਨਵਿਧਿਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪੇਯਾਂ ਸੇਵੇਤ| ਤਥਾ ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਮਨਸ੍ਯਾਵਿਸਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਯੇਪਿ ਵਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰਾਦ੍ਵਮਨਂ ਨ ਕਤਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਸ਼ੋਸਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦੋਸਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯਥੋਕ੍ਤੋਪਸ਼ੋਸਣਪ੍ਰਯੋਜਨਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੭||

Adhikarana upavAsasyAvadhiH (8) · Śloka 8

ਆਮੇਨ ਭਸ੍ਮਨੇਵਾਗ੍ਨੌ ਛਨ੍ਨੇਨ੍ਨਂ ਨ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਦੋਸਪਚਨਜ੍ਜ੍ਵਰਿਤਾਨੁਪਵਾਸਯੇਤ੍||੮||

ਆਮੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਪਵਾਸਾਵਧਿਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਯਥਾ ਬਾਹ੍ਯੇਗ੍ਨੌ ਭਸ੍ਮਨਾ ਛਨ੍ਨੇਨ੍ਨਂ ਨ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ ਏਵਮਾਨ੍ਤਰੇਪ੍ਯਾਮੇਨ ਚ੍ਛਨ੍ਨੇ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੋਸਸ੍ਯ ਨਿਰਾਮਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਪਵਾਸਾਨਾਮਵਧਿਃ| ਉਪਪੂਰ੍ਵੋ ਵਸਿਰ੍ਭੋਜਨਨਿਵਤ੍ਤੌ ਵਰ੍ਤਤੇ||੮||

Adhikarana uShNAmbupAnaM tadguNAshca (9) · Śloka 9

ਤਸ੍ਣਗਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰੇ| ਤਤ੍ਕਫਂ ਵਿਲਯਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਣਾਮਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਉਦੀਰ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮਦੂਕਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਲੀਨਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਸ੍ਵੇਦਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਨਿਦ੍ਰਾਜਾਡ੍ਯਾਰੁਚਿਹਰਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਵਲਮ੍ਬਨਮ੍||੯||

ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਲਙ੍ਘਨੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਤਸ੍ਣਾਗਤਿਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤਸ੍ਣਾਮਨੁਭਵਨ੍ਨੇਵ ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸਮੁਤ੍ਥ ਏਵ ਨੇਤ੍ਯਾਹ| ਵਾਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਵਾ ਕਵੋਸ੍ਣਂ ਜਲਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਯੋਃ ਸਮੁਦਿਤਯੋਰਪ੍ਯੁਸ੍ਣਮਵਿਰੋਧੀਤਿ ਚ| ਤਚ੍ਚੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਪੀਤਂ ਮਾਰ੍ਗਾਵਰਕਂ ਕਫਂ ਵਿਲਯਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਣਾਂ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਲੀਨਾਨਾਮਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਰੂਪਾਣਾਮਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨਾਮਨੁਲੋਮਨਂ ਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰੇਰਕਂ ਨਿਦ੍ਰਾਦਿਹਰਂ ਚ| ਨਿਦ੍ਰਾ ਹ੍ਯਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਹੇਤੁਕਾ ਗਹੀਤਾ| ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਵਲਮ੍ਬਨਮਮ੍ਬੁਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਵਂ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਸਯੇ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਏਵ ਪ੍ਰਯੋਗਃ||੯||

Adhikarana shItajalapAnaparihAraH (10) · Śloka 10

ਵਿਪਰੀਤਮਤਃ ਸ਼ੀਤਂ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੦||

ਵਿਪਰੀਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਹਾਰੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ-ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨੋ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਵਰ੍ਦ੍ਧਨਞ੍ਚ||੧੦||

Adhikarana uShNajalAnarhAH (11) · Śloka 11

ਉਸ੍ਣਮੇਵਙ੍ਗੁਣਤ੍ਵੇਪਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਨ੍ਨੈਕਾਨ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲੇ| ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਦਵਥੁਦਾਹਮੋਹਾਤਿਸਾਰਿਣਿ| ਵਿਸਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥਿਤੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣੇਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਿਨਿ||੧੧||

ਉਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕੇਵਲਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨਾਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਉਸ੍ਣਮਨਨ੍ਤਰਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਗ੍ਨ੍ਯੁਦੀਰਣਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਸ਼ੋਧਨਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਸਂਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵੇਪ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲਾਦੌ ਵ੍ਯਾਧਾਵਾਤੁਰੇ ਵਾ ਨ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਮਨ੍ਯਦੋਸਾਭਿਭਾਵਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ| ਦਵਥੁਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਰਯੇਸੁ ਦਾਹਃ| ਦਾਹਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਣਸ੍ਤੀਵ੍ਰ ਏਵ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਦੇਸ਼ਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾਤਕਫਸ੍ਯੋਤ੍ਕਸ੍ਟਤਾ; ਤਦਾ ਸ੍ਤੋਕਂ ਹਿਤਮੇਵ||੧੧||

Adhikarana tatra shItaM ShaDa~ggaM jalam (12) · Śloka 12

ਘਨਚਨ੍ਦਨਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮ੍ਬੁਪਰ੍ਪਟੋਸ਼ੀਰਸਾਧਿਤਮ੍| ਸ਼ੀਤਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਤੋਯਂ ਪਾਚਨਂ ਤ੍ਰੁਡ੍ਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੧੨||

ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪ੍ਰਯੋਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਕਾਨ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲਾਦਿਭ੍ਯੋ ਘਨਾਦਿਸਾਦਿਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਤੋਯਂ ਹਿਤਂ , ਤਦ੍ਧਿ ਪਾਚਨਂ ਤਡ੍ਜ੍ਵਰਾਪਹਂ ਚ| ਨਨੁ ਨਾਗਰਸ੍ਯ ਕਟੁਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ; ਉਚ੍ਯਤੇ - ਆਮਾਸ਼ਯਸਮੁਤ੍ਥਤ੍ਵਾਜ੍ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੇਸ੍ਯਤ ਏਵਾਨ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਜਲਸਂਸ੍ਕਾਰਰ੍ਥਮਾਵਾਪ ਏਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ| ਤਥ ਚਾਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਯਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ ਸਡਙ੍ਗਾਦਿ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਜ੍ਯਤੇ| ਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਤਤੋ ਦਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਥਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕੇਮ੍ਭਸਿ|| ਇਤਿ||੧੨||

Adhikarana prasa~ggAjjvare pittaviruddhapratiShedhastatra hetuSca (13) · Śloka 13

ਉਸ੍ਮਾ ਪਿਤ੍ਤਾਦਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜ੍ਵਰੋ ਨਾਤ੍ਯੂਸ੍ਮਣਾ ਵਿਨਾ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇਧਿਕਮ੍| ਸ੍ਨਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸ਼ੇਸਂ ਚ ਲਙ੍ਘਨਮ੍||੧੩||

ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਪ੍ਰਤਿਸੇਧਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਉਸ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਤੁ ਜ੍ਵਰੇ ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਯਾਧਿਕਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਾਰਿ ਤਚ੍ਚ ਕਫਜ੍ਵਰਾਦੌ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਯਜੇਦਿਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਬ੍ਦਾਲ੍ਲ੍ਭ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਨਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ ਪਰਿਸ਼ੇਸਂ ਲਙ੍ਘਨਂ ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ੇਨੋਕ੍ਤਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਾਦਨ੍ਯਲਙ੍ਘਨਂ ਪਰਿਸ਼ੇਸਮ੍||੧੩||

Adhikarana sAmajvare auShadhapratiShedhastatra hetushca (14) · Śloka 14

ਅਜੀਰ੍ਣ ਇਵ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਸਾਮੇ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਿ ਜ੍ਵਰੇ| ਨ ਪਿਬੇਦੌਸਧਂ ਤਦ੍ਧਿ ਭੂਯ ਏਵਾਮਮਾਵਹੇਤ੍| ਆਮਾਭਿਭੂਤਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਸਮਹੇਰਿਵ||੧੪||

ਅਜੀਰ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਮੇ ਜ੍ਵਰੇ ਔਸਧਪ੍ਰਤਿਸੇਧਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਇਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ- ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤਿਰਪਿ ਨਾਜੀਰ੍ਣੀ ਪਿਬੇਚ੍ਛੂਲਘ੍ਨਮੌਸਧਮ੍| ਆਮਸਨ੍ਨੋਨਲੋ ਨਾਲਂ ਪਕ੍ਤੁਂ ਦੋਸੌਸਧਾਸ਼ਨਮ੍| ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਪਿ ਚੈਤੇਸਾਂ ਵਿਭ੍ਰਮਃ ਸਹਸਾਤੁਰਮ੍| ਇਤਿ ਸ੍ਮਾਰਯਤਿ| ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਭੂਤੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਲ੍ਪੇਤ੍Vਵਾਮੇਗ੍ਨੇਃ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤ| ਏਵਂ ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਾਮ ਔਸਧਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ਯਾਵਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮਪਿ ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਾਹ-ਆਮਾਭਿਭੂਤਕੋਸ੍ਠ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯਾਮੇਨਾਭਿਭੂਤਃ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯੌਸਧਂ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਕਿਮੁਤ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਅਹਿਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਵਿਸਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਤਾ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ||੧੪||

Adhikarana sodardAdau svedanaM tatphala~jca (15) · Śloka 15

ਸੋਦਰ੍ਦਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸੇ ਜਙ੍ਘਾਪਰ੍Vਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਿਨਿ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਸ੍ਵੇਦਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਪਾਟਵਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਮਾਚਾਰਵਿਧਿਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਾਨੁਪਾਲਯੇਤ੍||੧੫||

ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਜ੍ਵਰੇ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੋਦਰ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਧੇਯਵਿਸ਼ੇਸਂ ਨਿਯਮਯਤਿ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਜ੍ਵਰੇ ਉਦਰ੍ਦਾਦਿਨਾ ਯਥਾਸਂਭਵਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵੇਦਾਖ੍ਯ ਉਪਕ੍ਰਮਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਸ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਉਦ੍ਰ੍ਦੋਨਾਮ ਕਫਰੋਗਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤ ਆਚਾਰਵਿਧਿਰੁਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਕਃ||੧੫||

Adhikarana pAcanasaMgrahaH (16) · Śloka 16

ਲਙ੍ਘਨਂ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਕਾਲੋ ਯਵਾਗ੍ਵਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕੋ ਰਸਃ| ਮਲਾਨਾਂ ਪਾਚਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਾ||੧੬||

ਲਙ੍ਘਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਿਯਮੇਨ ਕ੍ਰਮਨਿਯਮੇਨ ਚ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| `ਲਙ੍ਘਨਾਦਿ ਤਿਕ੍ਤਰਸਾਨ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਪਾਚਨਮਿਤਿ' ਜੇਜ੍ਜਟਃ| ਲਙ੍ਘਨਮੁਪਵਾਸਃ| ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਕਾਲਃ ਪਰਿਵਾਸਕ੍ਰਮਃ| ਯਵਾਗ੍ਵਃ ਪੇਯਾਃ| ਤਿਕ੍ਤੋ ਰਸਸ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸਯੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਯੋਗਃ|ਵਮਨਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਨ ਤੁ ਪਾਚਨਮ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਿਸਯਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਮਲਾਨਾਂ ਪਾਚਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ| ਅਥਵਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਲਙ੍ਘਨੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਦੋਸਸ੍ਯ ਨਿਵਿਡਤ੍ਵਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਸ੍ਵੇਦਨਂ, ਤਤਃ ਉਪਵਾਸੇਨ ਸ੍ਵੇਦੇਨ ਕਾਲਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਦੋਸੇ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਯਾਤੇ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਯਾਂ ਜਾਤਾਯਾਂ ਯਵਾਗ੍ਵਸ੍ਤਤਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋ ਰਸੋ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਾਦਿਃ||੧੬||

Adhikarana la~gghanAnarhAstatra kArya~jca (17) · Śloka 17

ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਕ੍ਸਯਾਗਨ੍ਤੁਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਿਸੁ ਲਙ੍ਘਨਮ੍| ਨੇਸ੍ਯਤੇ ਤੇਸੁ ਹਿ ਹਿਤਂ ਸ਼ਮਨਂ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੭||

ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਨਵਜ੍ਵਰੇ ਲਙ੍ਘਨੋਪਕ੍ਰਮਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਵਾਤਾਦਿਜ੍ਵਰਾਣਾਂ ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇ ਚ ਲਙ੍ਘਨਵਿਸਯੇਪਿ| ਤੇਸੁ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਾਦਿਸੁ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛਮਨਂ ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਮਨਂ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨਾਪ੍ਯਤਿਬਂਹਣਂ ਰੋਗਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ||੧੭||

Adhikarana la~gghanasyAyogasamyagyogalakShaNam (18) · Śloka 18

ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਜ੍ਵਰਾਕਤ੍ਯਾ ਜਾਨੀਯਾਦਵਿਸ਼ੋਸਿਤਮ੍| ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮਜ੍ਞਾਨਮਵੇਕ੍ਸੇਤ ਚ ਲਙ੍ਘਨੇ||੧੮||

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਯਾਯੋਗਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਸਾਮਜ੍ਵਰਾਕਤਿਃ| ਆਕਤਿਰ੍ਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯੌ||੧੮||

Adhikarana peyA tadguNashca (19) · Śloka 19

ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙ੍ਗੈਸ੍ਤੁ ਤਂ ਪੇਯਾਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਿਦ੍ਧਾਭਿਰ੍ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾਭਿਰਾਦਿਤਃ| ਸਡਹਂ ਵਾ ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਵਾ ਜ੍ਵਰੋ ਯਾਵਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਤਾਭਿਃ ਸਮਿਦ੍ਭਿਰਿਵ ਪਾਵਕਃ| ਤਾਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜਸਂਯੋਗਾਲ੍ਲਘੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨਾਃ| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਾਃ| ਸ੍ਵੇਦਨਾਯ ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਨ੍ਮਦੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤਟ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ| ਆਹਾਰਭਵਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਯ ਸਰਤ੍ਵਾਲ੍ਲਾਘਵਾਯ ਚ| ਜ੍ਵਰਘ੍ਨ੍ਯੋ ਜ੍ਵਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੇਯਾਭਿਰਾਦਿਤਃ| ਉਪਕ੍ਰਮੇਜ੍ਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਤੇ ਮਦ੍ਯਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਨ੍||੧੯||

ਤਞ੍ਚ ਜ੍ਵਰਿਤਞ੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਹਿਤੇਨ ਸਾਮਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗਵਿਪਰ੍ਯਾਸੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪੇਯਾਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਭਿਰਾਹ- ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਿਦ੍ਧਾਭਿਰ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਯਦੇਵ ਕਾਸਾਯਕਲ੍ਪਨੌਸਧਯੁਕ੍ਤਂ ਤੇਨੌਸਧੇਨ ਸਾਧਿਤਾਭਿਃ| ਮਣ੍ਡਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾਭਿਃ| ਲਙ੍ਘਨੇ ਕਤੇ ਮਣ੍ਡਃ ਤਤਃ ਪੇਯਾ| ਕਿਯਤ੍ਕਾਲਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਆਦਿਤੋ ਜ੍ਵਰਾਰਮ੍ਭਦਿਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਸਡਹਂ ਯਾਵਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਸਡਹਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙ੍ਗਾਭਾਵਾਤ੍ ਪੇਯਾ ਨ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਤਤ੍ਰ ਯਦਾ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਤਾਸਾਂ ਜ੍ਵਰਮਾਰ੍ਦਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਅਥਵਾ ਯਵਾਗੂਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸ੍ਵਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਾਦਿਕਮਿਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ )|

Adhikarana peyAyogAH (20) · Śloka 20

ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਲਾਜਪੇਯਾਂ ਸੁਜਰਾਂ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍| ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਂ ਤਥਾਮ੍ਲਾਰ੍ਥੀ ਤਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ਸਹ ਦਾਡਿਮਾਮ੍| ਸਸ੍ਟਵਿਡ੍ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੋ ਵਾ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਾਕ੍ਸਿਕਾਂ ਹਿਮਾਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲੀ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਗੋਕ੍ਸੁਰਸਾਧਿਤਾਮ੍| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਬਲਾਵਿਲ੍ਵਨਾਗਰੋਤ੍ਪਲਧਾਨ੍ਯਕੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਜ੍ਵਰਾਸਾਰ੍ਯਮ੍ਲਾਂ ਪੇਯਾਂ ਦੀਪਨਪਾਚਨੀਮ੍| ਹ੍ਰਸ੍ਵੇਨ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਹਿਕ੍ਕਾਰੁਕ੍ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਵਾਨ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਮਹਤਾ ਕਫਾਰ੍ਤੋ ਯਵਸਾਧਿਤਾਮ੍| ਵਿਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਾਂ ਸਯਵਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਮਲਕੈਃ ਕਤਾਮ੍| ਯਵਾਗੂਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਭਸ੍ਟਾਂ ਮਲਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨੀਮ੍| ਚਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਨਾਗਰੈਃ| ਕੋਸ੍ਟੇ ਵਿਬਦ੍ਧੇ ਸਰੁਜਿ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਨਿ| ਕੋਲਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਕਲਸ਼ੀਧਾਵਨੀਸ਼੍ਰੀਫਲੈਃ ਕਤਾਮ੍| ਅਸ੍ਵੇਦਨਿਦ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤਃ ਸਿਤਾਮਲਕਨਾਗਰੈਃ| ਸਿਤਾਬਦਰਮਦ੍ਵੀਕਾਸਾਰਿਵਾਮੁਸ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪਰੀਦਾਹਜ੍ਵਰਘ੍ਨੀਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਾਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪੇਯੌਸਦੈਰੇਵ ਰਸਯੂਸਾਦਿਕਾਨਪਿ||੨੦||

ਯਦਾ ਪੇਯਾਨਾਮਵਸਰਸ੍ਤਦਾ ਮਣ੍ਡਾਦਨੁ ਸੁਜਰਤ੍ਵਾਲ੍ਲਾਜਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਗ੍ਲਾਜਪੇਯਾਂ ਸੁਜਰਾਮਿਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣ੍ਯੇਸਾ ਪ੍ਰਥਮਾ| ਅਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸੀ ਤਾਮੇਵ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਾਂ ਇਤ੍ਯੈਸਾ ਵਾਤੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ| ਸਸ੍ਟਵਿਡ੍ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੋ ਵੇਤ੍ਯੇਸਾ ਤਤੀਯਾ ਪਿਤ੍ਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਨਾਗਰਂ ਮਧੁਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ| ਆਮਪਾਚਨਾਰ੍ਥਮਿਸ੍ਯਤ ਏਵ| ਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਵਿਸਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਕਤ ਏਵ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ| ਤਤਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਪੇਯਾਂ ਸੈਨ੍ਧਵਲਾਜਪੇਯਾਂ ਵਾ| ਅਮ੍ਲਾਰ੍ਥੀ ਗ੍ਰਹਣੇਨ `ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਹਿ ਰੁਚਿਰ੍ਦੋਸਾ' ਇਤਿ ਸ੍ਮਾਰ੍ਯਤੇ| ਨਤ੍ਵਰ੍ਥਿਤਮਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਚ ਪੇਯਾਨਾਂ ਸਾਧਨਜਲਸਂਸ੍ਕਾਰਕਾਰੀ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚੌਸਧਮਾਤ੍ਰਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਯਵਾਗੂਰਸਯੂਸੇਸੁ ਰਸਾਲਾਪਾਨਕਾਦਿਸੁ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਲੋਕਸਿਦ੍ਧਂ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ| ਅਥਵਾ ਯਾਵਤਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਰ੍ਨਾਤਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੇਸਜੇਨ ਤੁ|| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਯਵਸਾਧਿਤਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਨ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਸਯਵਾ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਤੋਕਂ ਯਵਾਨਾਮ੍| ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਨਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਕੋਲਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਰੀਫਲਂ ਬਿਲ੍ਵਮ੍||੨੦||

Adhikarana peyAnarhAH (21) · Śloka 21

ਮਦ੍ਯੋਦ੍ਭਵੇ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਕਫੇ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਤਯੋਰ੍ਵਾਧਿਕਯੋਸ੍ਤਹਚ੍ਛਰ੍ਦਿਦਾਹਪੀਡਿਤੇ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਪੇਯਾਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ......||੨੧||

ਮਦ੍ਯੋਦ੍ਭਵਾਦਿਕੇ ਵਿਸਯੇ ਪੇਯਮਾਚਾਰ੍ਯਾ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯੇ ਪੁਰੁਸੇ| ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਸ਼੍ਰੁਤਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਃ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ ਵਦ੍ਧਯੋਰ੍ਵੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਨੇਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਨੇਨਾਨੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨੇ ਯੁਕ੍ਤਿਵਿਸ਼ੇਸਤੈਵਾਗਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ||੨੧||

Adhikarana tatra lAjatarpaNaM deyam (22) · Śloka 22

........................................ਤੇਸੁ ਤੁ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਾਡਿਮਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਥ੍ਯਾਪੀਲੁਪਰੂਸਕੈਃ| ਸਮਧੂਕੈਃ ਸਬਦਰੈਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ ਸਸਿਤੋਪਲਾਨ੍| ਜ੍ਵਰਘ੍ਨੈਸ੍ਤੋਯਮਦਿਤੈਰਦ੍ਭਿਰ੍ਵਾ ਲਾਜਤਰ੍ਪਣਾਨ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜਸਸ੍ਤਤੋ ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਤਰ੍ਪਣੇ| ਯਵਾਗ੍ਵਾਂ ਵੌਦਨਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਾਨਸ਼੍ਨੀਯਾਦ੍ਭਸ਼ਤਾਣ੍ਡੁਲਮ੍| ਦਕਲਾਵਣਿਕੈਰ੍ਯੂਸੈ ਰਸੈਰ੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਗਲਾਵਜੈਃ| ਇਤ੍ਯਯਂ ਸਡਹੋ ਨੇਯੋ ਬਲਂ ਦੋਸਂ ਚ ਰਕ੍ਸਤਾ||੨੨||

ਤੇਸੁ ਤੁ ਮਦ੍ਯੋਦ੍ਭਵਾਦਿਸੁ ਪੇਯਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਲਾਜਤਰ੍ਪਣਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਰ੍ਪਣਾਃ ਸਕ੍ਤਵਃ ਕੇਨ ਪਿਬੇਦਾਹ- ਜ੍ਵਰਾਪਹੈਰ੍ਦਾਡਿਮਾਦਿਭਿਸ੍ਤੋਯਮਦਿਤੈਰ੍ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਮਥਵਾ ਕੇਵਲਾਭਿਰੇਵਾਦ੍ਭਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਹ- ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍| ਤਥਾ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜਸਃ ਵਸ੍ਤ੍ਰਤਿਤਊਚ੍ਚਾਰਿਤਵਾਨ੍| ਤਤਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤਦਹਰੇਵ ਜੀਰ੍ਣੇ ਯਵਾਗ੍ਵਾਂ ਵਾ ਸ੍ਵਵਿਸਯਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਯਾਂ ਤਦਹਰੇਵ ਤਰ੍ਪਣੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਯਵਾਗ੍ਵਾਂ ਵਾ ਸ੍ਵਵਿਸਯਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਯਾਂ ਜੀਰ੍ਣਾਯਾਂ ਯਦਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਕਤਮੋਦਨਮਦ੍ਯਾਤ੍ ਕੇਨੇਤ੍ਯਾਹ- ਦਕਲਾਵਣਿਕੈਰ੍ਯੂਸੈਰ੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਗਲਾਵਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਰਸੈਃ| ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣਾਯਂ ਲਙ੍ਘਿਤੋਤ੍ਤਰਃ ਸਡਹ ਆਤੁਰੇਣ ਬਲਂ ਦੇਹਸ੍ਯ ਦੋਸਂ ਚ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਤੋ ਰਕ੍ਸਤਾ ਨੇਯਃ|

Adhikarana kaShAyaprayogaH (23) · Śloka 23

ਤਤਃ ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕਸਾਯੋ ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਪਾਚਨਃ ਸ਼ਮਨੋਥਵਾ||੨੩||

ਤਤਃ ਪਯੋਕ੍ਰਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਵੇਦਨਕਾਲੇ ਯਵਾਗੂਭਿਰ੍ਦੋਸੇਸੁ ਜ੍ਵਰਾਰਮ੍ਭਕੇਸੁ ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਪਾਚਨੋ ਵਾ ਸ਼ਮਨੋ ਵਾ ਕਸਾਯਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧਕਲ੍ਪਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕਸਾਯ ਇਤਿ ਪਾਕੇਨੋਪਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਦੌਸਧਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾ- ਲਙ੍ਘਨਾਮ੍ਬੁਯਵਾਗੂਭਿਰ੍ਯਦਾ ਦੋਸੋ ਨ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਤਦਾ ਤਂ ਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਤਸ੍ਣਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨੈਃ| ਕਸਾਯੈਃ ਪਾਚਨੈਰ੍ਹਦ੍ਯੈਰ੍ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਂ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਪਾਚਨੀਯਵਿਸਯੋਯਮ੍| ਸਂਸ਼ਮਨੀਯਵਿਸਯਸ਼੍ਚ| ਮਦੌ ਜ੍ਵਰੇ ਲਘੌ ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਚਲੇਸੁ ਮਲੇਸੁ ਚ| ਪਕ੍ਵਂ ਦੋਸਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਯਦਾ ਦੇਯਂ ਤਦੌਸਧਮ੍|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਸ਼ਮਨੀਯਕਾਲੋਯਮਿਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ||੨੩||

Adhikarana kaShAyasya viShayAviShayau (24) · Śloka 24

ਤਿਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ ਕਟੁਕਃ ਕਫੇ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਤ੍ਵੇਪਿ ਕਸਾਯਃ ਸ ਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਨਵਜ੍ਵਰੇ ਮਲਸ੍ਤਮ੍ਭਾਤ੍ ਕਸਾਯੋ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਕੁਰੁਤੇਰੁਚਿਹਲ੍ਲਾਸਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਕਾਨਪਿ| ਨ ਚ੍ਯਵਨ੍ਤੇ ਨ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਸਾਯਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਾ ਮਲਾਃ| ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਾ ਵਿਮਾਰ੍ਗਾ ਵਾ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ਚ ਜ੍ਵਰਮ੍||੨੪||

ਸ ਚ ਕਸਾਯਸ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕਫੇਪਿ ਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤਿ ਲਭ੍ਯਤੇ| ਕਟੁਕਸ਼੍ਚ ਕਫ ਏਵ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਸ ਚ ਕਸਾਯਃ ਕਸਾਯੋ ਰਸੇਨ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੋਪਿ ਨਵਜ੍ਵਰੇ ਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|ਤਤ੍ਰਾ ਹਿ ਨਵਜ੍ਵਰੇ ਕਸਾਯੋ ਮਲਾਨਾਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਤ੍ ਬਹਿਰ੍ਗਮਨਪਾਚਨਾਭਾਵੇਨ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਮਨਵਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨਾਭ੍ਯਾਂ ਯਥਾਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਵਿਸਯਜ੍ਵਰਾਨਰੁਚ੍ਯਾਦੀਨਪਿ ਕਰੋਤਿ| ਕਸਾਯਰਸਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਾ ਮਲਾਃ ਨ ਚ੍ਯਵਨ੍ਤੇ ਨਾਪ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਵਿਪਰੀਤਂ ਵਾ ਮਾਰ੍ਗੇਸੁ ਗਮਨਾਤ੍ ਜ੍ਵਰਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤਿ| ਬਦ੍ਧਾਮਾਦਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਸਾਯੋ ਯਥਾਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼ੂਲਾਦਿਕਾਰ੍ਯਪਿ ਭਵਤੀਤਿ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਮਨੇਨ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨੇਨ ਚ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਨਵਤਾਯਾਂ ਤ੍ਵਤੀਤਾਯਾਂ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦੇਃ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਦਸ੍ਟਃ;,ਏਵਂ ਸਡਹਾਦੌਸਧਯੋਜਨਮ੍||੨੪||

Adhikarana auShadhakAlaviShaye matAntarANi (25) · Śloka 25

ਸਪ੍ਤਾਹਾਦੌਸਧਂ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਨ੍ਯੇ ਦਸ਼ਾਹਤਃ| ਕੇਚਿਲ੍ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਮਾਮੋਲ੍ਬਣੇਨ ਤੁ||੨੫||

ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤਾਹਾਦੌਸਧਮਾਹੁਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦਸ਼ਾਹਾਤ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਵੇਵਮਾਹੁਃ-ਯਥਾ ਲਙ੍ਘਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਯਦੌਸਧਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਯੇ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਕ੍ਸਤ੍ਰਯੇਪਿ ਸਮਾਨਯੋਜ੍ਯਮਾਲੋਲ੍ਬਣੇ ਤ੍ਵੌਸਧਂ ਨੇਤਿ| ਕੇਵਲਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਡਹਮਾਮੋਲ੍ਬਣਤ੍ਵਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਤ੍ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਦਸ਼ਾਹਮਿਤਿ||੨੫||

Adhikarana AmolbaNe auShadhaniShedhe hetuH (26) · Śloka 26

ਤੀਵ੍ਰਜ੍ਵਰਪਰੀਤਸ੍ਯ ਦੋਸਵੇਗੋਦਯੇ ਯਤਃ| ਦੋਸੇਥਵਾਤਿਨਿਚਿਤੇ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਕਾਰਿਣੀ||੨੬||

ਆਮੋਲ੍ਬਣੇ ਨ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ਯਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਜ੍ਵਰਪਰੀਤਸ੍ਯ ਦੋਸਵੇਗੋਦਯੇ ਸਤਿ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੌਸਧਮਤ ਏਵਾਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਭੂਯੋਜ੍ਵਰਂ ਜ੍ਵਲਯਤਿ| ਅਥਵਾ ਨਵਜ੍ਵਰੇਤਿਨਿਚਿਤੇ ਦੋਸੇ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਕਾਰਿਣੀ ਔਸਧਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਭੂਯੋ ਜ੍ਵਰਂ ਜ੍ਵਲਯਤਿ||੨੬||

Adhikarana acirajvarite~apyauShadhaprayogArhAvasthA (27) · Śloka 27

ਯਦਾ ਜ੍ਵਰੋ ਮਦੁਰ੍ਦੇਹੋ ਲਘੁਃ ਪ੍ਰਚਲਿਤਾ ਮਲਾਃ| ਅਚਿਰਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਯੋਜਯੇਦ੍ਭੇਸਜਂ ਤਦਾ||੨੭||

ਯਦਾ ਮਦੁਜ੍ਵਰੋ ਦੇਹਸ਼੍ਚ ਲਘੁਰ੍ਮਲਸ਼੍ਚਾਲਿਤਾ ਨ ਤੁ ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਸ੍ਤਦਾ ਅਚਿਰਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਭੇਸਜਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕੈਸ੍ਤੈਃ ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਕ੍ਸਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਵਮੇਵਾਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਤੀਵ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਯਾਯੋਜਨਾਦ੍ਦੋਸਸ੍ਯਾਤਿਵਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਸਾਮਤ੍ਵਞ੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਵਸ਼੍ਯਮੌਸਧਂ ਨ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਤੁ ਯੋਜ੍ਯਮੇਵ ਨ ਤੁ ਸਡਹਾਦਿਕਮਪੇਕ੍ਸਣੀਯਮਿਤਿ||੨੭||

Adhikarana kaShAyayogAH pAcanAH kaShAyAH (28) · Śloka 28

ਮੁਸ੍ਤਯਾ ਪਰ੍ਪਟਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਯਾਪਿ ਵਾ| ਪਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ ਵਾ ਪਾਠੋਸ਼ੀਰਂ ਸਵਾਲਕਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਭੂਨਿਮ੍ਬਗੁਡੂਚੀਮੁਸ੍ਤਨਾਗਰਮ੍| ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਮਿਮੇ ਯੋਜ੍ਯਾਃ ਕਸਾਯਾ ਦੋਸਪਾਚਨਾਃ| ਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਤਸ੍ਣਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਾਪਕ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਾਃ| ਪਾਠੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਭੂਨਿਮ੍ਬਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕਾ ਮਤਾ| ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮਮਤੀਸਾਰਂ ਜ੍ਵਰਂ ਚ ਸਮਹੌਸਧਾਃ||੨੮||

ਮੁਸ੍ਤਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਦੇਵੌਸਧਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਦੋਸਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪਰ੍ਪਟਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦੁਰਾਲਭਯਾ| ਪਾਠਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਸ਼ਤਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਵਾ| ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦਿਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛਤਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਵਾ| ਇਮੇ ਚ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦਯਃ ਕਸਾਯਾਃ ਨਿਯਤਾਨਿਯਤਕਲ੍ਪਨਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯੋਗਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਏਤੇ ਚ ਜ੍ਵਰਾਦਿਨਾਸ਼ਨਾਃ ਪਾਠਾਦਯਃ ਸਨਾਗਰਾ ਆਮਾਦਿਕਂ ਜ੍ਵਰਿਣੋ ਯਜਨ੍ਤਿ ਯਥੇਚ੍ਛਕਲ੍ਪਨਾਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ| ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਜੇਜ੍ਜਟਃ ਪਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਞ੍ਚ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਾਕ੍ਯਂ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਮਨੁਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤਮੇਵੋਸ੍ਣੋਦਕੇ ਸਂਕ੍ਸੁਦ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਪੀਯਤੇ ਤਤ੍ਕੇਵਲਪਿਤ੍ਤੇ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਚ ਸ ਨਾਗਰਂ ਪਰ੍ਪਟਕਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਃ| ਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਸਦੁਰਾਲਭਂ ਪਰ੍ਪਟਕਂ ਦੁਰਾਲਭਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਸ਼ਮਨਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਭ੍ਨਾਨਾਤ੍| ਦਾਹਬਹੁਲਂ ਪਾਠੋਸ਼ੀਰਂ ਵਾਲਕਮ੍| ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਾਯੇ ਭੂਨਿਮ੍ਬਗੁਡੂਚੀਮੁਸ੍ਤਨਾਗਰਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ - ਪਞ੍ਚਾਪ੍ਯਮੀ ਸਰ੍ਵਯੌਗਿਕਾਃ ਕੁਤਃ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਾਨੀਕਤ੍ਵਾਦ੍ਯਥਾ ਕੁਸ੍ਠੇ ਖਦਿਰਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਤਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਮੇਹੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇਤਿ|੨੮||

Adhikarana doShAnusAraM pAcanAni (29) · Śloka 29

ਦੁਰਾਲਭਾਮਤਾਮੁਸ੍ਤਾਨਾਗਰਂ ਵਾਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਅਥਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਗੁਡੂਚੀਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਕਨੀਯਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ| ਕਲਿਙ੍ਗਮੁਸ੍ਤਕਟੁਕਾ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਂ ਤਥਾ| ਸਧਨ੍ਵਯਾਸਭੂਨਿਮ੍ਬਂ ਵਤ੍ਸਕਾਦ੍ਯੋ ਗਣਃ ਕਫੇ| ਅਥਵਾ ਵਸਗਾਙ੍ਗੇਯੀਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਦੁਰਾਲਭਾਃ| ਰੁਗ੍ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਯੁਕ੍ਤੇ ਦੀਪਨਪਾਚਨਮ੍| ਅਭਯਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸ਼ਮ੍ਯਾਕਕਟੁਕਾਘਨਮ੍||੨੯||

ਦੁਰਾਲਭਾਦਿਕਂ ਵਾਤਜ੍ਵਰੇ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਵਾਤਜ੍ਵਰ ਏਵ| ਕੇਵਲਮੇਵ ਹ੍ਰੁਸ੍ਵਪ੍ਞ੍ਚਮੂਲਕਂ ਵਾਤੇ| ਕਲਿਙ੍ਗਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤੇ|ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਂ ਦੁਰਾਲਭਾਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤੇ|ਕਫੇ ਵਤ੍ਸਕਾਦ੍ਯੋ ਗਣਃ| ਅਥਵਾ ਵਸਾਦਯਃ| ਗਾਙ੍ਗੇਯੀ ਮੁਸ੍ਤਾ|ਰੁਗਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇ ਅਭਯਾਦਿਕਂ ਤਚ੍ਚ ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਚ||੨੯||

Adhikarana santatAdijvareShu kaShAyayogAH (30) · Śloka 30

ਕਲਿਙ੍ਗਕਾਃ ਪਟੋਲਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ| ਪਟੋਲਂ ਸਾਰਿਵਾ ਮੁਸ੍ਤਾ ਪਾਠਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਤ੍ਰਿਫਲਾਮਦ੍ਦੀਕਾਮੁਸ੍ਤਵਤ੍ਸਕਾਃ| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਮਮਤਾਃ ਚਨ੍ਦਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਮੁਸ੍ਤਾਮਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕਸਮਾਪਨਾਃ| ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਸਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਸ਼ਮਨਾ ਮਤਾਃ| ਪਟੋਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਾਰਿਸ੍ਟਭਦ੍ਰਮੁਸ੍ਤਾਮਤਾਭਯਾਃ| ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਿਤਯਂ ਪਾਠਾ ਤ੍ਰਯਨ੍ਤੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਪਟੋਲਾਰਿਸ੍ਟਮਦ੍ਵੀਕਾਸ਼ਮ੍ਯਾਕਾਤ੍ਰਿਫਲਾਵਸਮ੍| ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਧਾਨ੍ਯਾਬ੍ਦਗੁਡੂਚੀਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਦੇਵਦਾਰੂਸ੍ਥਿਰਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਵਾਸਾਧਾਤ੍ਰੀਹਰੀਤਕੀਃ| ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਯੋਗਾ ਮਧੁਸਿਤੋਤ੍ਕਟਾਃ||੩੦||

ਕਲਿਙ੍ਗਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰਰ੍ਦ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੈਃ ਪਞ੍ਚ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਕਲ੍ਪਨਾਃ ਕਸਾਯਾਃ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯੇਨ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਸਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਮਨਾ ਮਤਾ ਆਚਾਰ੍ਯਾਣਾਮ੍| ਏਵਮੇਵ ਪਟੋਲਾਦਿਭਿਰ੍ਯੋਗਯੋਗ੍ਯਕਲ੍ਪਨਾ ਮਧੁਸਿਤੋਤ੍ਕਟਾਃ ਪ੍ਰਭੂਤਮਧੁਸਿਤਾਃ||੩੦||

Adhikarana vAtajvare katipayAH yogAH (31) · Śloka 31

ਸਗੁਡਾਃ ਸਾਰਿਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕਣਰੇਣੁਕਾਃ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸਾਰਿਵਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਤ੍ਰਯਾਣਾਮਤਾਗੁਡਃ| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਚਾਕੁਸ੍ਠਦੇਵਦਾਰੂਹਰੇਣੁਕਾਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਮਾਂਸੀਮੁਸ੍ਤਧਾਨ੍ਯਕਾਃ| ਕਸ੍ਣਾਪੁਨਰ੍ਨਵਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਗੁਡਸਾਰਿਵਾਃ| ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀਬਲਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਾਰਿਵਾਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਮ੍ਭਵਾਃ| ਆਰਗ੍ਵਧੋ ਬਲਾ ਰਾਸ੍ਨਾ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਮਧੁਕਂ ਗੁਡਾਃ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੂਹਾਸ੍ਵਰਸੋ ਵਾ ਗੁਡਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਸਕਸ੍ਣਾਜੀਰਕਸਿਤਾਨਾਗਰਸ਼੍ਚਾਮਤਾਰਸਃ| ਵਾਤਜ੍ਵਰਂ ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕੇਵਲੋ ਵਾਮਤਾਰਸਃ| ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਸਰਲਗਾਙ੍ਗੇਯੀਦਾਰੂਕੁਸ੍ਠੈਲਵਾਲੁਕਮ੍| ਕੋਸ੍ਣਂ ਘਤਗੁਡੋਪੇਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਵਾਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ||੩੧||

ਸਗੁਡਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਵਯੋਗਾ ਵਾਤਜ੍ਵਰੇ ਨਿਯਤਾਃ ਨਿਯਮਕਲ੍ਪਨਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਾਰਿਵਾਦਯੋ ਰੇਣੁਕਾਨ੍ਤਾਃ ਸਗੁਡਾਃ| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਦਯਃ ਸਮਾਂਸੀਮੁਸ੍ਤਧਾਨ੍ਯਕਾਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਕਸ੍ਣਾਦਯਃ ਸਾਰਿਵਾਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ਤਾਃ| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕਃ ਸਗੁਡਃ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਗੁਡੂਚ੍ਯੋਃ ਸ੍ਵਰਸਃ ਸਗੁਡਃ| ਗੁਡੂਚੀਰਸਃ ਸਕਸ੍ਣਾਜੀਰਕਾਦਿਃ| ਕੇਵਲਸ਼੍ਚ ਗੁਡੂਚੀਰਸਃ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚ ਮਧੁਗੁਡਸ਼ਰ੍ਕਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਪ੍ਤਿਜਨਿਕਾ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਭਾਰ੍ਙ੍ਗ੍ਯਾਦਿਘਤਗੁਡਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਤਜ੍ਵਰੇ|ਗਾਙ੍ਗੇਯੀ ਮੁਸ੍ਤਾ| ਏਲਵਾਲੁਕਮੈਲੇਯਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਹਰਿਵਾਲੁਕਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ||੩੧||

Adhikarana pittajvare yogAH (32) · Śloka 32

ਪਟੋਲਾਦਿਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿ ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤੌ ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਅਞ੍ਜਨਾਦਿਃ ਸਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਃ ਸਾਰਿਵਾਦਿਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਸਿਤਾਮਧੁਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸ਼ੀਤੋਸ਼ੀਰਪਰੂਸਕਮ੍| ਗੁਡੂਚੀਸਾਰਿਵੋਰੋਧ੍ਰਕਮਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ੍੦ਆਭਯਾਤਿਕ੍ਤਘਨਸ਼ਮ੍ਯਾਕਫਲਪਰ੍ਪਟਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਪਰ੍ਪਟਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤਿਕ੍ਤਾਤਿਕ੍ਤਸਿਤਾਵਸਾਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਬਿਭੀਤਕਮ੍| ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਮਲਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਕੇਵਲੋ ਵਾਪਿ ਪਰ੍ਪਟਃ| ਕਸਾਯੋ ਵਾ ਹਿਮਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੁਕਨਿਮ੍ਬਜਃ| ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਘ੍ਨੀ ਕਟੁਕਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ||੩੨||

ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਪਟੋਲਾਦਿਗਣੋ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਰ੍ਵਾ|ਸਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੋਞ੍ਜਨਾਦਿਃ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ ਸਾਰਿਵਾਦਿਃ| ਪਞ੍ਚਭਿਰਰ੍ਦ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੈਃ ਸਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਕਲ੍ਪਨਮ੍|ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸ਼ੀਤਞ੍ਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਃ| ਘਨੋ ਮੁਸ੍ਤਃ| ਸ਼ਮ੍ਯਾਕ ਆਰਗ੍ਵਧਃ| ਤਸ੍ਯ ਫਲਮ੍| ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਮਲਕਯੁਕ੍ਤਃ ਪਰ੍ਪਟਃ ਕੇਵਲੋ ਵਾ| ਤਿਕ੍ਤਾਦਿਜੋ ਵਾ ਸ਼ੀਤਃ ਕਸਾਯ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਕਟੁਕਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਞ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ||੩੨||

Adhikarana kaphajvaraghnAH yogAH (33) · Śloka 33

ਕਫਜੇਤਿਵਿਸੋਸ਼ੀਰਪਟੋਲਮਰਿਚਕ੍ਸਪਾਃ| ਸਮੂਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਦ੍ਵੀਪਿਕੁਸ੍ਠਨਿਮ੍ਬਵਚਾਗੁਡਾਃ| ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਮਤਾਨਿਮ੍ਬਸ੍ਫੂਰ੍ਜਾਤਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਨਿਸ਼ਾਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਤਿਕ੍ਤਾਨਾਗਪੁਸ੍ਪਕਲਿਙ੍ਗਕਾਃ| ਸਾਰਿਵਾਤਿਵਿਸਾਕੁਸ੍ਠਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਮੁਸ੍ਤਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਪਰੂਸਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤਿਕ੍ਤਾ ਬੀਜਂ ਵਸਕਜਂ ਘਨਮ੍| ਨਾਗਰਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤਾਮੂਰ੍ਵਾਪਾਠਾਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਃ||੩੩||

ਅਤਿਵਿਸਾਦਯੋ ਵਚਾਨ੍ਤਾਃ ਸਗੁਡਾਃ ਕਫੇ| ਕ੍ਸਪਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾ| ਦ੍ਵੀਪਿਃ ਚਿਤ੍ਰਕਃ| ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਦਿਕਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਃ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਃ| ਸ੍ਫੂਰ੍ਜਾਤਂ ਕਾਕਤਿਕ੍ਤਃ| ਨਿਸ਼ਾ ਸਾਰਿਵਾਪਰੂਸਨਾਗਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਸਯਾਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਃ| ਨਿਸ਼ਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾ| ਕਲਿਙ੍ਗਕਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਃ| ਵਸਕਜਂ ਬੀਜਂ ਸ਼ਾਕਬੀਜਮਿਤਿ ਕਫਜ੍ਵਰੇ||੩੩||

Adhikarana doShasaMsarge yogAH (34) · Śloka 34

ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਮਿਸ਼੍ਰਾਨੇਤਾਨ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੩੪||

ਏਤੇ ਚ ਯੋਗਾਃ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਸਦਸ਼ੇ ਦੋਸੇ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਪਿ ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਵਯਵਸਮੁਦਾਯਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਨੁਗੁਣ੍ਯੇਨ| ਤਚ੍ਚ ਯੋਗਮਿਤਿ ਕਰਣਵਿਧਿਃ ਕਰ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸਾਦਯ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਏਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਸਾਯਾਨ੍ ਯਯੋਰੇਵ ਸਂਸਰ੍ਗਃ ਤਯੋਰੇਵ ਉਕ੍ਤਾਨ੍ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵੇਨ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੩੪||

Adhikarana vAtapittaghnAH yogAH (35) · Śloka 35

ਗੋਕਣ੍ਟਕਬਲਾਦਰ੍ਭਾਃ ਸਸਿਤਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜੇ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਭੂਨਿਮ੍ਬਾਃ ਸਗੁਡੂਚੀਸ਼ਠੀਗੁਡਾਃ| ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀ ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਚ੍ਛਿਨ੍ਨਜਾਗੁਡਾਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਸੂਰਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀ ਗੁਡੂਚੀਸਾਰਿਵਾਬਲਾਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਮਧੁਕਲੋਧ੍ਰਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸਾਰਿਵਾਃ| ਮੁਸ੍ਤਾਮਲਕਹ੍ਰੀਬੇਰਪਦ੍ਮਕੇਸਰਪਦ੍ਮਕਮ੍| ਮਣਾਲਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪਰੂਸਕਮ੍| ਫਾਣ੍ਟੋ ਹਿਮੋ ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਰ੍ਜਾਤੀਕੁਸੁਮਵਾਸਿਤਃ| ਯੁਕ੍ਤੋ ਮਧੁਸਿਤਾਲਾਜੈਰ੍ਜਯਤ੍ਯਨਿਲਪਿਤ੍ਤਜਮ੍| ਜ੍ਵਰਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਛਰ੍ਦ੍ਦਿਂ ਮੂਰ੍ਛਾਂ ਦਾਹਂ ਸ਼੍ਰਮਂ ਭ੍ਰਮਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਿਪਾਸਾਂ ਕਾਮਲਾਮਪਿ||੩੫||

ਗੋਕਣ੍ਟਕਾਦਿ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜੇ|ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦ੍ਯਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੈਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜੇ ਕਸਾਯਯੋਗ੍ਯੇ ਤ੍ਰਯਃ ਕਸਾਯਾਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਾਦਿਨਾ ਸਾਰ੍ਧੇਨਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਫਾਣ੍ਟਃ ਸ਼ੀਤਕਸਯੋ ਵਾ ਮਧ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਜਾਤੀਪੁਸ੍ਪਾਧਿਵਾਸਿਤਸ਼੍ਚਾਨਿਲਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਛਾਦਿਕਂ ਜਯਤਿ| ਹ੍ਰੀਬੇਰਂ ਵਾਲਕਮ੍||੩੫||

Adhikarana kaphavAtaghnAH yogAH (36) · Śloka 36

ਕਫਵਾਤੇ ਵਚਾਤਿਕ੍ਤਾਪਾਠਾਰਗ੍ਵਧਵਤ੍ਸਕਾਃ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨੋਦ੍ਭਵੋਦ੍ਭਵਃ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮਤਕ੍ਵਾਥਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਤਃ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪੀਨਸਸ਼ੂਲਜਿਤ੍| ਪਥ੍ਯਾਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀਮੁਸ੍ਤਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕਤ੍ਤਣਪਰ੍ਪਟਮ੍| ਸਕਟ੍ਫਲਵਚਾਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀ ਦੇਵਾਹ੍ਵਂ ਮਧੁਹਿਙ੍ਗੁਮਤ੍| ਕਫਵਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਠੀਵਕੁਕ੍ਸਿਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਃ| ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਸ੍ਯਸ਼੍ਵਯਥੁਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੩੬||

ਵਚਾਦਯਃ ਸਮਸ੍ਤਾਃ ਕਫਵਾਤਜ੍ਵਰੇ| ਤਤ੍ਰੈਵ ਗੁਡੂਚੀਕ੍ਵਾਥਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣੇਨ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤਦ੍ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦਿਜਿਤ੍| ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ਿਰਸਿ| ਪਥ੍ਯਾਦਿਕੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਹਿਙ੍ਗੁਯੁਕ੍ਤਃ ਕਫਵਾਤਜ੍ਵਰਾਦਿਕਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੩੬||

Adhikarana kaphapittaghnAH yogAH (37) · Śloka 37

ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਂ ਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਤਿਕ੍ਤਾਵਸੋਸ਼ੀਰਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਫਲਾਮਤਾਃ| ਪਟੋਲਾਤਿਵਿਸਾਨਿਮ੍ਬਮੂਰ੍ਵਾਧਨ੍ਵਯਵਾਸਕਾਃ| ਵਸਪੁਸ੍ਪਚ੍ਛਦਰਸਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਕਾਮਲਮ੍| ਅਨਨ੍ਤਾਵਿਸ਼੍ਵਭੈਸਜ੍ਯਕਟੁਕਾਤੋਯਤੋਯਦਾਃ| ਜ੍ਵਰਤਡ੍ਭ੍ਰਮਸਮ੍ਮੋਹਧੂਮਕਾਮ੍ਲਕਨਾਸ਼ਨਾਃ||੩੭||

ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਗਣੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਯੁਕ੍ਤਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ| ਤਿਕ੍ਤਾਦਿਧਨ੍ਵਯਵਾਸਾਨ੍ਤਂ ਤਥਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਸਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਪਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਰਸੋ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਃ| ਅਨਨ੍ਤਾਦਯੋ ਜ੍ਵਰਾਦਿਨਾਸ਼ਨਾਃ| ਅਨਨ੍ਤਾ ਮੂਰ੍ਵਾ| ਤੋਯਂ ਵਾਲਕਮ੍| ਤੋਯਦੋ ਮੁਸ੍ਤਃ ਧੂਮਕਾਮ੍ਲਕੌ ਦੋਸਭੇਦੀਯੇ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤੌ||੩੭||

Adhikarana sannipAtaghnA yogAH (39) · Śloka 38

ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੇ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਦੇਵਦਾਰੂਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਨਿਮ੍ਬਤ੍ਵਕ੍ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਟੁਕਾਯੁਤਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਂ ਪਥ੍ਯਾ ਮਦ੍ਦੀਕਾ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਕਣਤਨ੍ਮੂਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਥ੍ਯਾਮਧੂਲਿਕਾਃ| ਤ੍ਰਿਫਲੋਸ਼ੀਰਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਯਸ੍ਟੀਮਧੁਬਲਾਘਨਾਃ| ਨਾਗਰਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ ਗੁਡੂਚੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ| ਸਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਮਦ੍ਦੀਕਾ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਪਰੂਸਕਮ੍| ਸੋਸ਼ੀਰਤਿਕ੍ਤਾਤ੍ਰਿਫਲਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਧਿਮਮ੍| ਕਸਾਯਂ ਤਂ ਪਿਬਨ੍ ਕਾਲੇ ਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਪੋਹਤਿ| ਜਾਤ੍ਯਾਮਲਕਮੁਸ੍ਤਾਨਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਨ੍ਵਯਵਾਸਕਮ੍| ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ਕਟੁਕਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਡਾਨ੍||੩੮||

ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੇ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਾਦਿਃ ਕਟੁਕਾਨ੍ਤਾਃ| ਮੁਸ੍ਤਾਦ੍ਯਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੈਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਯੋਗਾ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ| ਨਾਗਰਾਦਿਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਹੀਨਪਿਤ੍ਤੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਦਿ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲੇ ਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਹਰਮ੍| ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਜਾਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦ੍ਵਦੁਰਾਲਭਾ| ਯਸ੍ਤੁ ਜ੍ਵਰਂ ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ ਤਦ੍ਵਿਸਯੇ ਕਟੁਕਾਦੀਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਇਤਿ ਕਸਾਯਾਃ||੩੯||

Adhikarana jvare annaprayogaH (39) · Śloka 39

ਜੀਰ੍ਣੌਸਧੇਨ੍ਨਂ ਪੇਯਾਦ੍ਯਮਾਚਰੇਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮ੍ਵਾਨ੍ਨ ਤੁ| ਪੇਯਾ ਕਫ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਤਿ ਪਙ੍ਕਂ ਪਾਂਸੁਸੁ ਵਸ੍ਟਿਵਤ੍||੩੯||

ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਸ਼੍ਚੌਸਧੇ ਨਿਰਨ੍ਨਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਤਦਹਰੇਵ ਪੇਯਾਵਿਲੇਪ੍ਯਾਦਿਕਮਨ੍ਨਮਾਚਰੇਤ੍| ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਨ੍ਨ ਤੁ| ਅਨੇਨ ਪੇਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਅਤ੍ਰ ਹੇਤੁਃ ਪੇਯਾ ਕਫਂ ਵਰ੍ਧਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿਃ| ਏਵਂ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤਃ ਪੇਯਾਯਾਂ ਕਿਂ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ||੩੯||

Adhikarana shleShmavatAM yUShakalpanA (40) · Śloka 40

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਦੇਹਾਨਾਮਤਃ ਪ੍ਰਾਗਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯੂਸਾਨ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਚਣਕਕਲਾਯਾਦਿਕਤਾਨ੍ ਲਘੂਨ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਂਸ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸੋਪੇਤਾਨ੍ ਹਦ੍ਯਾਨ੍ਰੁਚਿਕਰਾਨ੍ ਪਟੂਨ੍||੪੦||

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਕਫੇ ਪਾਚਨਤ੍ਵੇਨ ਪੇਯਾਨਾਂ ਵਿਧਾਨੇ ਵਿਰੋਧਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ| ਪ੍ਰਾਗਪੀਤਿ ਨ ਕੇਵਲਮੌਸਧੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਪੇਯਾਦਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਯਾਵਤ੍ ਕਫਾਧਿਕੇ ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਮਪਿ ਯੂਸਾਨੇਵੋਦਨੇਨ ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲੇਨ ਸਹ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਨਿਤਿ ਵਿਨਾ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍| ਤਿਕ੍ਤੋ ਰਸਃ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾਨਾਂ ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਾਨ੍ਯਤਮਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਃ||੪੦||

Adhikarana jIrNA raktashAlayaH (41) · Śloka 41

ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਲਯਃ ਜੀਰ੍ਣਾਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰੇ ਹਿਤਾਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਵੀਤਤੁਸਾਸ੍ਤਥਾ ਵਾਟ੍ਯਕਤਾ ਯਵਾਃ| ਓਦਨਸ੍ਤੈਃ ਸ੍ਰੁਤੋ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯਥਾਯਥਮ੍| ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਬਲਤੋ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਕ੍ਵਾਥਸਾਧਿਤਃ|੪੧|

ਜ੍ਵਰੇ ਚਾਨ੍ਨਂ ਜੀਰ੍ਣਾ ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਲਯਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਸ਼੍ਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮੇਣ ਹਿਤਾਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਤੁ ਯਵਾ ਅਪਿ| ਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਲਿਭਿਰ੍ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਕ੍ਵਾਥਸਾਧਿਤਃ ਸਿਦ੍ਧ ਓਦਨਃ ਦ੍ਵੌ ਵਾਰੌ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਵਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤੋ ਯਥਾਯਥਂ ਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ||੪੧||

Adhikarana rucikarANi vya~jjanAni (42) · Śloka 41

ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯੈਰ੍ਲਘੁਭਿਰ੍ਯੂਸਾਃ ਕੁਲਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਪਹਾਃ| ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਕਰ੍ਕੋਟਵਾਲਮੂਲਕਪਰ੍ਪਟੈਃ| ਵਾਰ੍ਤਾਕਨਿਮ੍ਬਕੁਸੁਮਪਟੋਲਫਲਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਲਘੁਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਸ਼੍ਚ ਹਿਤਾ ਰਸਾਃ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਪਰੁਸਤਰ੍ਕਾਰੀ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਦਾਡਿਮੈਃ| ਸਂਸ੍ਕਤਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਜੀਰਕਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਸਿਤਾਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਂਯੁਤਾ ਵਾ ਕਤਾਕਤਾਃ| ਅਨਮ੍ਲਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਰੁਚ੍ਯਾਨਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਚ| ਅਚ੍ਛਾਨ੍ਯਨਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ਯਨੁਪਾਨੇਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਾਨਿ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵਾਰਿ ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਃ||੪੧||

ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਲਘੁਗ੍ਰਹਣੇਨ ਰਾਜਮਾਸਾਦੀਨਾਂ ਗੁਰੂਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਾਦਿਭਿਃ ਪਥਗਤਿਲਘੁਭਿਸ਼੍ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਮਾਂਸੈਸ੍ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯਜ੍ਵਰੇ ਰਸਾਃ ਹਿਤਾਃ| ਤੇ ਚ ਯੂਸਰਸਾ ਯਥਾਵਿਸਯਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਿਤਾਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਂਸ੍ਕਤਾਃ ਵਾ ਸਂਯੁਤਾ ਵਾ ਕਤਾ ਵਾਪ੍ਯਕਤਾ ਵਾ| ਨਾਤ੍ਯਮ੍ਲੇਨ ਚ ਤਕ੍ਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯਨ੍ਨੇਨ ਸਹ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਯੂਸਰਸਾਦੀਨ੍ਯਨੁਪਾਨੇਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਾਦਿਕਮਪ੍ਯਨੁਪਾਨੇ ਯੋਜਯੇਤ੍||੪੨||

Adhikarana pakveShu doSheShu sarpiramRutopamam (43) · Śloka 43

ਕਸਾਯਪਾਨਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨਰ੍ਦਸ਼ਾਹ ਇਤਿ ਲਙ੍ਘਿਤੇ| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਫੇ ਮਨ੍ਦੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਮਤਂ ਤਦ੍ਵਿਸੋਪਮਮਨ੍ਯਥਾ| ਦਸ਼ਾਹੇ ਸ੍ਯਾਦਤੀਤੇਪਿ ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਵਦ੍ਧਿਕਤ੍| ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਕਫਸਂਕ੍ਸਯਾਤ੍||੪੩||

ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਕਸਾਯਾਨ੍ਤੇ ਲਙ੍ਘਨਕ੍ਰਮੇ ਕਤੇਪਿ ਯਦਿ ਜ੍ਵਰੋ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਤਤ ਆਦਿਤੋ ਦਸ਼ਾਹੇਤੀਤੇ ਲਙ੍ਘਨਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਕਫੇ ਮਨ੍ਦੀਭੂਤੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਭਿਮੁਖੀਭੂਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਲਙ੍ਘਨੇ ਨੈਵਾਧਿਕ੍ਯਮੁਪਗਤਵਿਤਿ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍|ਦਸ਼ਾਹਗ੍ਰਹਣਮਸ੍ਯਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਯਾਂ ਜ੍ਵਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਾਯੋਭਵਤ੍ਵਾਦੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇਸ੍ਵਹਸ੍ਸੁ ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਜ੍ਵਰੇ ਦੋਸੇਸੁ ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਸਤ੍ਸੂਪਯੁਕ੍ਤਮਮਤਂ ਭਵਤਿ| ਅਨ੍ਯਥਾਮੇਸ੍ਵਪ੍ਕ੍ਵੇਸ੍ਵਤੀਤੇਪਿ ਦਸ਼ਾਹੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸੋਪਮਂ ਸਤ੍ ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਵਦ੍ਧਿਕਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦਯ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਨਨੁ ਯਦਿ ਸਰ੍ਪਿਰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਕਿਮਨ੍ਯਦ੍ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕ੍ਰਮਮਿਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਕਫਸਙ੍ਕ੍ਸਯਃ ਅਵਧਿਃ||੪੩||

Adhikarana jvare bhojanakAlaH (44-1) · Śloka 1

ਸਜ੍ਵਰਂ ਜ੍ਵਰਮੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਭੋਜਯੇਲ੍ਲਘੁ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕ੍ਸਯਵਿਵਦ੍ਧੋਸ੍ਮਾ ਬਲਵਾਨਨਲਸ੍ਤਦਾ| ਯਥੋਚਿਤੇਥਵਾ ਕਾਲੇ ਦੋਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨੁਰੋਧਤਃ| ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਪਵਹ੍ਨਿਰ੍ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਨ ਹ੍ਯਜੀਰ੍ਣੇਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ||੪੪|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਨ੍ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧||

ਸਜ੍ਵਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਭੋਜਨਕਾਲਂ ਨਿਯਮਯਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਯਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਃ ਸ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਅਜੀਰ੍ਣੇਨ ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਥਮਦਿਨੇ ਏਸ ਕਸਾਯਾਨ੍ਤੇ ਲਙ੍ਘਨੇ ਕ੍ਰਮਃ ਸਾਮੇ ਤਰੁਣ ਏਵ ਜ੍ਵਰੇ ਸਾਧੁਃ| ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਯਃ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ||੪੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ