Adhikarana atha kShatakShayakAsacikitsitaM nAma pa~jcamo~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ ക്ഷതക്ഷയകാസചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः क्षतक्षयकासचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതക്ഷയകാസയോര്യത്നേന പ്രാധാന്യാത് പൃഥഗേവാധ്യായാരമ്ഭഃ||൧||
Adhikarana tAtkAlikI cikitsA (2) · Śloka 2
ഉരസ്യന്തഃക്ഷതേ സദ്യോ ലാക്ഷാം ക്ഷൌദ്രയുതാന് പിബേത്| ക്ഷീരേണ ശാലീന് ജീര്ണോऽദ്യാത് ക്ഷീരേണൈവ സശര്കരാന്| പാര്ശ്വബസ്തിസരുക്ചാല്പപിത്താഗ്നിസ്താം സുരായുതാമ്| ഭിന്നവിട്തു സമുസ്താതിവിഷാപാഠാം സവത്സകാമ്||൨||
उरस्यन्तःक्षते सद्यो लाक्षां क्षौद्रयुतान् पिबेत्| क्षीरेण शालीन् जीर्णोऽद्यात् क्षीरेणैव सशर्करान्| पार्श्वबस्तिसरुक्चाल्पपित्ताग्निस्तां सुरायुताम्| भिन्नविट्तु समुस्तातिविषापाठां सवत्सकाम्||२||
🔊 Audio coming soon
അന്തഃക്ഷതശബ്ദേന നിദാനോക്തം സ്മാരയതി| തസ്മിന് ലാക്ഷാക്ഷൌദ്രക്ഷീരേ ജീര്ണേ സശര്കരാഞ്ഛാലീനം ക്ഷീരേണ വാദ്യാത് താമിതി ലാക്ഷാമ്| സമുസ്താദികാം ലാക്ഷാമേവ സവത്സകാമ്||൨||
Adhikarana lAkShAdiyogaH dIpte~agnau (3) · Śloka 3
ലാക്ഷാ സര്പിര്മധൂച്ഛിഷ്ടം ജീവനീയഗണം സിതാ| ത്വക്ക്ഷീരീ സമിതം ക്ഷീരേ പക്ത്വാ ദീപ്താനലഃ പിബേത്||൩||
लाक्षा सर्पिर्मधूच्छिष्टं जीवनीयगणं सिता| त्वक्क्षीरी समितं क्षीरे पक्त्वा दीप्तानलः पिबेत्||३||
🔊 Audio coming soon
ലാക്ഷാദീനി സമാനി ജീവനീയഗണസ്യ സംയുക്തസ്യാന്യതമസമത്വമ്| മധൂച്ഛിഷ്ടം സിക്ഥകമ്| സമിത് ഗോധൂമചൂര്ണം സ്യാത്| തത് സര്വം ബഹുനാ ക്ഷീരേണ പാനയോഗ്യം പക്ത്വാ ദീപ്താഗ്നിഃ ഉരഃക്ഷതീ പിബേത്||൩||
Adhikarana ikShvAlikAdikShIram (4) · Śloka 4
ഇക്ഷ്വാലികാബിസഗ്രന്ഥിപദ്മകേസരചന്ദനൈഃ| ശൃതം പയോ മധുയുതം സന്ധാനാര്ഥം പിബേത് ക്ഷതീ||൪||
इक्ष्वालिकाबिसग्रन्थिपद्मकेसरचन्दनैः| शृतं पयो मधुयुतं सन्धानार्थं पिबेत् क्षती||४||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതേऽന്തരുരസി പുരുഷഃ സന്ധാനാര്ഥമിക്ഷ്വാലികാദിഭിഃ ക്ഷീരം മധുയുക്തം പിബേത്||൪||
Adhikarana sajvaradAhe yavacUrNayogaH (5) · Śloka 5
യവാനാം ചൂര്ണമാമാനാം ക്ഷീരസിദ്ധം ഘൃതാന്വിതമ്| ജ്വരദാഹേ സിതാക്ഷൌദ്രസക്തൂന് വാ പയസാ പിബേത്||൫||
यवानां चूर्णमामानां क्षीरसिद्धं घृतान्वितम्| ज्वरदाहे सिताक्षौद्रसक्तून् वा पयसा पिबेत्||५||
🔊 Audio coming soon
യവചൂര്ണം ക്ഷീരേണ തഥാ സാധ്യതേ യഥാ പേയാപ്രായോ ഭവതി| ആമാനാമിത്യനഗ്നിസ്പൃഷ്ടാനാം യവാനാമ്| തച്ചൂര്ണം സജ്വരദാഹേ ക്ഷതേ| അഥവാ സിതാദീന് പയസാ പിബേത്||൫||
Adhikarana kShatakAse prayogAH (6) · Śloka 6
കാസവാംസ്തു പിബേത്സര്പിര്മധുരൌഷധസാധിതമ്| ഗുഡോദകം വാ ക്വഥിതം സക്ഷൌദ്രമരിചം ഹിമമ്| ചൂര്ണമാമലകാനാം വാ ക്ഷീരേ പക്വം ഘൃതാന്വിതമ്| രസായനവിധാനേന പിപ്പലീര്വാ പ്രയോജയേത്||൬||
कासवांस्तु पिबेत्सर्पिर्मधुरौषधसाधितम्| गुडोदकं वा क्वथितं सक्षौद्रमरिचं हिमम्| चूर्णमामलकानां वा क्षीरे पक्वं घृतान्वितम्| रसायनविधानेन पिप्पलीर्वा प्रयोजयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
കാസാവാനിതി പ്രകരണാത് ക്ഷതകാസവാന്| മധുരൌഷധാനി രസഭേദീയോക്തോ മധുരസ്കന്ധഃ| സുബോധമ്| ആമലകചൂര്ണസ്യൈവ പ്രയോഗഃ| പിപ്പലീനാം രസായനവിധിസ്തത്രൈവ വക്ഷ്യതേ||൬||
Adhikarana saparvAsthiSUle kAse yogaH (7) · Śloka 7
കാസീ പര്വാസ്ഥിശൂലീ ച ലിഹ്യാത്സഘൃതമാക്ഷികാഃ| മധൂകമധുകദ്രാക്ഷാ ത്വക്ക്ഷീരീപിപ്പലീബലാഃ||൭||
कासी पर्वास्थिशूली च लिह्यात्सघृतमाक्षिकाः| मधूकमधुकद्राक्षा त्वक्क्षीरीपिप्पलीबलाः||७||
🔊 Audio coming soon
പര്വാസ്ഥിശൂലസംയുക്തഃ കാസീ മധൂകാദികം സഘൃതമാക്ഷികം ലിഹ്യാത്||൭||
Adhikarana trijAtakAdigulikA (8) · Śloka 8
ത്രിജാതമര്ധകര്ഷാശം പിപ്പല്യര്ധപലം സിതാ| ദ്രാക്ഷാ മധൂകം ഖര്ജൂരം പലാംശം ശ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണിതമ്| മധുനാ ഗുലികാ ഘ്നന്തി താ വൃഷ്യാഃ പിത്തശോണിതമ്| കാസശ്വാസാരുചിച്ഛര്ദിമൂര്ഛാഹിധ്മാമദഭ്രമാന്| ക്ഷതക്ഷയസ്വരഭ്രംശപ്ലീഹശോഷാഢ്യമാരുതാന്| രക്തനിഷ്ഠീവഹൃത്പാര്ശ്വരുക്പിപാസാജ്വരാനപി||൮||
त्रिजातमर्धकर्षाशं पिप्पल्यर्धपलं सिता| द्राक्षा मधूकं खर्जूरं पलांशं श्लक्ष्णचूर्णितम्| मधुना गुलिका घ्नन्ति ता वृष्याः पित्तशोणितम्| कासश्वासारुचिच्छर्दिमूर्छाहिध्मामदभ्रमान्| क्षतक्षयस्वरभ्रंशप्लीहशोषाढ्यमारुतान्| रक्तनिष्ठीवहृत्पार्श्वरुक्पिपासाज्वरानपि||८||
🔊 Audio coming soon
ത്രിജാതകാദ്യാ ഗുലികാ സുബോധിനീ| ഇയഞ്ചൈലാദ്യേതി പ്രസിദ്ധാ| ആഢ്യമാരുതോ വാതവ്യാധാവുക്തഃ||൮||
Adhikarana ativRuddhe rakte raktaShThIvane ca (9) · Śloka 10
രക്തേऽതിവൃദ്ധേ ച്ഛാഗം വാ ജാങ്ഗലം വാ പിബേദസൃക്| വര്ഷാഭൂശര്കരാരക്തശാലിതണ്ഡുലജം രജഃ| രക്തഷ്ഠീവീ പിബേത്സിദ്ധം ദ്രാക്ഷാരസപയോഘൃതൈഃ| മധൂകമധുകക്ഷീരസിദ്ധം വാ തണ്ഡുലീയകമ്||൯|| `|൧൦|
रक्तेऽतिवृद्धे च्छागं वा जाङ्गलं वा पिबेदसृक्| वर्षाभूशर्करारक्तशालितण्डुलजं रजः| रक्तष्ठीवी पिबेत्सिद्धं द्राक्षारसपयोघृतैः| मधूकमधुकक्षीरसिद्धं वा तण्डुलीयकम्||९|| `|१०|
🔊 Audio coming soon
രക്തേऽതിവൃദ്ധേ ബഹിഃ പ്രവര്തമാനേ| ജാങ്ഗലജീവപ്രഭാവത്വാജ്ജാങ്ഗലമ്| വര്ഷാഭ്വാദീനാം ചൂര്ണം ദ്രാക്ഷാരസാദിഭിഃ സിദ്ധം രക്തഷ്ഠീവീ പിബേത്| സിദ്ധമഗ്നിസംയോഗേന| സുബോധമ്||൯||
Adhikarana mArgaBedAnusAramupAyaH kAryaH (10) · Śloka 10
യഥാസ്വം മാര്ഗവിസൃതേ രക്തേ കുര്യാച്ച ഭേഷജമ്||൧൦||
यथास्वं मार्गविसृते रक्ते कुर्याच्च भेषजम्||१०||
🔊 Audio coming soon
അസ്മിംശ്ചോരഃക്ഷതേ കദാചിദതിപ്രവൃദ്ധം രക്തമധോ നാസികയാ വാപി പ്രവര്തതേ| തത്ര രക്തേ യഥാസ്വം രക്തപിത്തവദപി ഭേഷജം കുര്യാത്||൧൦||
Adhikarana pippalyAdilehaH (11) · Śloka 11
പിപ്പലീമധുകം പിഷ്ടം കാര്ഷികം സസിതോപലമ്| പ്രാസ്ഥികം ഗവ്യമാജം ച ക്ഷീരമിക്ഷുരസം തഥാ| യവഗോധൂമമൃദ്വീകാചൂര്ണമാമലകാദ്രസഃ| തൈലം ച പ്രസൃതാംശാനി തത്സര്വം മൃദുനാഗ്നിനാ| പചേല്ലേഹോ ഘൃതക്ഷൌദ്രയുതഃ സ ക്ഷതകാസനുത്| ശ്വാസഹൃദ്രോഗകാസഘ്നോ ഹിതോ വൃദ്ധാല്പരേതസാമ്||൧൧||
पिप्पलीमधुकं पिष्टं कार्षिकं ससितोपलम्| प्रास्थिकं गव्यमाजं च क्षीरमिक्षुरसं तथा| यवगोधूममृद्वीकाचूर्णमामलकाद्रसः| तैलं च प्रसृतांशानि तत्सर्वं मृदुनाग्निना| पचेल्लेहो घृतक्षौद्रयुतः स क्षतकासनुत्| श्वासहृद्रोगकासघ्नो हितो वृद्धाल्परेतसाम्||११||
🔊 Audio coming soon
പിപ്പല്യാദിസിതോപലാന്തം കാര്ഷികമ്| യവാദിചൂര്ണം പ്രത്യേകം പ്രസൃതാംശം ദ്വിപലമിത്യര്ഥഃ| ആമലകഫലസ്യ പ്രസൃതോ ദ്വേ പലേ യദ്യപി `ശുഷ്കമേയേഷ്വിദം മാനം ദ്വിഗുണം തത് ദ്രവാര്ദ്രയോഃ' ഇത്യുക്തം സാമാന്യേനൈവ| തഥാ ചാചാര്യേണൈവ യുക്ത്യാ സമ്പന്നേ ഹൃദയേ കഥിതമ്| കുഡ്വാദി തഥാ ദ്രവമിതി| അത്ര തേന പ്രസൃതോ ന സംഗൃഹീതഃ| തൈലേऽപ്യേവമേവ വിജ്ഞേയമ്| ഘൃതം ക്ഷൌദ്രഞ്ച സംസ്കാരാപാദനയോഗ്യം ദോഷാദ്യപേക്ഷമാത്രം വാ||൧൧||
Adhikarana mUDhavAte kShatakAse (12) · Śloka 12
മൂഢവാതസ്ത്വജാമേദഃ സുരാഭൃഷ്ടം സസൈന്ധവമ്| ക്ഷാമഃ ക്ഷീണഃ ക്ഷതോരക്തോ മന്ദനിദ്രോऽഗ്നിദീപ്തമാന്| ശൃതക്ഷീരസരേണാദ്യാത് സഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരമ്||൧൨||
मूढवातस्त्वजामेदः सुराभृष्टं ससैन्धवम्| क्षामः क्षीणः क्षतोरक्तो मन्दनिद्रोऽग्निदीप्तमान्| शृतक्षीरसरेणाद्यात् सघृतक्षौद्रशर्करम्||१२||
🔊 Audio coming soon
യസ്യ തു ക്ഷതകാസിനോ മൂഢോ നാനുലോമമാര്ഗപ്രവൃത്തഃ പ്രബലോവാതഃ സോऽജസ്യ മേദോऽദ്യാത്| കിമ്ഭൂതം സുരാഭൃഷ്ടം സസൈന്ധവഞ്ച| സുരാ ഭൃഷ്ടാ യേനേതി വക്തവ്യേ ബഹുത്വാന്മേദസഃ പ്രാധാന്യജ്ഞാപനാര്ഥം വിപരീതപ്രയോഗഃ| യസ്തു ക്ഷാമത്വാദിയുക്തഃ സ തദേവാജാമേദഃ ശൃതക്ഷീരജാതേന സരേണ സഹ ഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരമദ്യാത്||൧൨||
Adhikarana kShINakRuSAdau SarkarAdiprayogaH (13) · Śloka 13
ശര്കരായവഗോധൂമം ജീവകര്ഷഭകൌ മധു| ശൃതക്ഷീരാനുപാനം വാ ലിഹ്യാത്ക്ഷീണഃ ക്ഷതീ കൃശഃ| ക്രവ്യാത്പിശിതനിര്യൂഹം ഘൃതഭൃഷ്ടം പിബേച്ച സഃ| പിപ്പലീ ക്ഷൌദ്രസംയുക്തം മാംസശോണിതവര്ധനമ്||൧൩||
शर्करायवगोधूमं जीवकर्षभकौ मधु| शृतक्षीरानुपानं वा लिह्यात्क्षीणः क्षती कृशः| क्रव्यात्पिशितनिर्यूहं घृतभृष्टं पिबेच्च सः| पिप्पली क्षौद्रसंयुक्तं मांसशोणितवर्धनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
യഃ പുനഃ ക്ഷീണത്വാദിയുക്തഃ കാസീസഃ ശര്കരാദികം ശൃതക്ഷീരാനുപാനമദ്യാത്| സ ച ക്ഷീരജ്വരാദിയുക്തഃ ക്രവ്യാദാം പിശിതാശിനാം മാംസസ്യ നിര്യൂഹം രസം ഘൃതഭൃഷ്ടം പിപ്പലീക്ഷൌദ്രാഭ്യാം യുക്തം മാംസശോണിതവര്ധനാര്ഥം പിബേത്||൧൩||
Adhikarana nyagrodhAdisarpiShaH prayogaH (14) · Śloka 14
ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷസാലപ്രിയങ്ഗുഭിഃ| താലമസ്തകജമ്ബൂത്വക്പ്രിയാലൈശ്ച സപദ്മകൈഃ| സാശ്വകര്ണൈഃ ശൃതാത്ക്ഷീരാദദ്യാജ്ജാതേന സര്പിഷാ| ശാല്യോദനക്ഷതോരസ്കഃ ക്ഷീണശുക്രബലേന്ദ്രിയഃ||൧൪||
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षसालप्रियङ्गुभिः| तालमस्तकजम्बूत्वक्प्रियालैश्च सपद्मकैः| साश्वकर्णैः शृतात्क्षीरादद्याज्जातेन सर्पिषा| शाल्योदनक्षतोरस्कः क्षीणशुक्रबलेन्द्रियः||१४||
🔊 Audio coming soon
ന്യഗ്രോധാദിഭിഃ ശൃതാന് ക്ഷീരാജ്ജാതേന സര്പിഷാ സഹ ശാലീനാമോദനം ക്ഷതോരസ്കത്വാദിയുക്തോऽദ്യാത്| താലമസ്തകം താലപ്രാന്തമ്| ശേഷാണി സര്വാണി പ്രസിദ്ധാനി||൧൪||
Adhikarana gAtraBede~aBya~ggaH (15) · Śloka 15
വാതപിത്തര്ദിതേऽഭ്യങ്ഗോ ഗാത്രഭേദേ ഘൃതൈര്മതഃ| തൈലൈശ്ചാനിലരോധ്രൈഃ..........................||൧൫||
वातपित्तर्दितेऽभ्यङ्गो गात्रभेदे घृतैर्मतः| तैलैश्चानिलरोध्रैः..........................||१५||
🔊 Audio coming soon
വാതപിത്താഭ്യാമര്ദിതേ പുരുഷേ യോ ഗാത്രഭേദസ്തസ്മിന് ഘൃതൈസ്തൈലൈശ്ച വാതവ്യാധിഹരദ്രവ്യസിദ്ധൈരഭ്യങ്ഗോ മതഃ||൧൫||
Adhikarana vAtavyAdhAvupAyAH (16) · Śloka 16
...............................പീഡിതേ മാതരിശ്വനാ| ഹൃത്പാര്ശ്വാര്തിഷു പാനം സ്യാജ്ജീവനീയസ്യ സര്പിഷഃ| കുര്യാദ്വാ വാതരോഗഘ്നം പിത്തരക്താവിരോധി യത്||൧൬||
...............................पीडिते मातरिश्वना| हृत्पार्श्वार्तिषु पानं स्याज्जीवनीयस्य सर्पिषः| कुर्याद्वा वातरोगघ्नं पित्तरक्ताविरोधि यत्||१६||
🔊 Audio coming soon
മാതരിശ്വനാ വാതേന പീഡിതേ പുരുഷേ യാ ഹൃദാദ്യാര്തയസ്താസു ജീവനീയദ്രവ്യസിദ്ധസ്യ സര്പിഷഃ പാനം സ്യാത്| അഥവാ യത്പിത്തരക്താവിരോധി വാതവ്യാധിഹരം കര്മ തത് കുര്യാത്|| ൧൬||
Adhikarana yaShTyAhvAdighRutam (17) · Śloka 17
യഷ്ട്യാഹ്വാനാഗബലയോഃ ക്വാഥേ ക്ഷീരസമം ഘൃതമ്| പയസ്യാപിപ്പലീവാംശീകല്കസിദ്ധം ക്ഷതേ ഹിതമ്||൧൭||
यष्ट्याह्वानागबलयोः क्वाथे क्षीरसमं घृतम्| पयस्यापिप्पलीवांशीकल्कसिद्धं क्षते हितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ഘൃതാന്മധുയഷ്ടീനാഗബലയോഃ ക്വാഥശ്ചതുര്ഗുണഃ| പയസ്യാദീനാം കല്കഃ സ്നേഹാച്ചതുര്ഥാംശഃ| പയസ്യാ ക്ഷീരിണീ| വാംശീ തുകാക്ഷീരീ| ഏതദ് ഘൃതം ക്ഷതകാസേ ഹിതമ്||൧൭||
Adhikarana kolAdighRutam (18) · Śloka 18
ശൃതം വാഷ്ടഗുണേ ക്ഷീരേ കോലലാക്ഷാരസാന്വിതമ്| കല്കൈഃകട്വങ്ഗദാര്വീത്വഗ്വത്സകത്വഗ്ദലൈര്ഘൃതമ്||൧൮||
शृतं वाष्टगुणे क्षीरे कोललाक्षारसान्वितम्| कल्कैःकट्वङ्गदार्वीत्वग्वत्सकत्वग्दलैर्घृतम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരം ഘൃതാദഷ്ടഗുണമ്| ബദരാണാം ലാക്ഷായാശ്ച രസോ നിര്യൂഹഃ പൃഥക് ഘൃൗതസമഃ| കട്വങ്ഗദീനാം ചതുര്ണാം കല്കം സ്നേഹാച്ചതുര്ഥാംശേന| ഏതദപി ഘൃതമുരഃക്ഷതേ കാസേ ച ഹിതമ്||൧൮||
Adhikarana amRutaprAshaghRutam (19) · Śloka 19
ജീവനീയോ ഗണഃ ശുണ്ഠീ വരീ വീരാപുനര്നവൌ| ബലാഭാര്ങ്ഗീസ്വഗുപ്താര്ധിശഠീതാമലകീകണാഃ| ശൃങ്ഗാടകം പയസ്യാ ച പഞ്ചമൂലം ച യല്ലഘു| ദ്രാക്ഷാക്ഷോഡാദി ച ഫലം മധുരസ്നിഗ്ധബൃംഹണമ്| തൈര്പചേത്സര്പിഷഃ പ്രസ്ഥം കര്ഷാംശഃ ശ്ലക്ഷ്ണകല്കിതൈഃ| ക്ഷീരധാത്രീവിദാരീക്ഷുച്ഛാഗമാംസരസാന്വിതമ്| പ്രസ്ഥാര്ധം മധുനഃ ശീതേ ശര്കരാര്ധതുലാരജഃ| പലാര്ധികം ച മരിചത്വഗേലാപത്രകേസരമ്| വിനീയ ചൂര്ണിതം തസ്മാല്ലിഹ്യാന്മാത്രാം യഥാനലമ്| അമൃതപ്രാശമിത്യേതന്നരാണാമമൃതം ഘൃതമ്| സുധാമൃതരസം പ്രാശ്യം ക്ഷീരമാംസരസാശിനാ| നഷ്ടശുക്രക്ഷതക്ഷീണദുര്ബലവ്യാധികര്ശിതാന്| സ്ത്രീപ്രസക്താന് കൃശാന് വര്ണസ്വരഹീനാംശ്ച ബൃംഹയേത്| കാസഹിധ്മാജ്വരശ്വാസദാഹതൃഷ്ണാസ്രപിത്തനുത്| പുത്രദം ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാഹൃദ്യോനിമൂത്രാമയാപഹമ്||൧൯||
जीवनीयो गणः शुण्ठी वरी वीरापुनर्नवौ| बलाभार्ङ्गीस्वगुप्तार्धिशठीतामलकीकणाः| शृङ्गाटकं पयस्या च पञ्चमूलं च यल्लघु| द्राक्षाक्षोडादि च फलं मधुरस्निग्धबृंहणम्| तैर्पचेत्सर्पिषः प्रस्थं कर्षांशः श्लक्ष्णकल्कितैः| क्षीरधात्रीविदारीक्षुच्छागमांसरसान्वितम्| प्रस्थार्धं मधुनः शीते शर्करार्धतुलारजः| पलार्धिकं च मरिचत्वगेलापत्रकेसरम्| विनीय चूर्णितं तस्माल्लिह्यान्मात्रां यथानलम्| अमृतप्राशमित्येतन्नराणाममृतं घृतम्| सुधामृतरसं प्राश्यं क्षीरमांसरसाशिना| नष्टशुक्रक्षतक्षीणदुर्बलव्याधिकर्शितान्| स्त्रीप्रसक्तान् कृशान् वर्णस्वरहीनांश्च बृंहयेत्| कासहिध्माज्वरश्वासदाहतृष्णास्रपित्तनुत्| पुत्रदं छर्दिमूर्च्छाहृद्योनिमूत्रामयापहम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ഏവം ജീവനീയാദിഭിഃ കര്ഷാംശൈഃ ഘൃതപ്രസ്ഥം പചേത്| ജീവനീയഗണാദിപഞ്ചമൂലാന്തസ്യ ദ്രവ്യാണി പൃഥക്കര്ഷാംശാനി| ദ്രാക്ഷാദീനാം ലാഭതഃ കര്ഷാംശാനാം പ്രയോഗഃ| ക്ഷീരധാത്രീരസാദീനാം പൃഥക്പൃഥഗ്ഘൃതസമത്വം വിജ്ഞേയമ്| തസ്മിന് ഘൃതേ ശീതേ മധുനഃ പ്രസ്ഥാര്ധം ഷോഡശപലാനി| ശര്കരാചൂര്ണസ്യ ച പഞ്ചാശത് പലാനി| മരീചാദികം ദ്വികാര്ഷികം ചൂര്ണിതം വിനീയ പ്രക്ഷിപ്യയഥാനലമിത്യഗ്നിബലാപേക്ഷിണീ പ്രയോഗേ മാത്രാ| ഏതച്ച ഘൃതം നാമ്നാ അമൃതപ്രാശമിതി| സുധാമൃതരസമിതി ചേഷ്യതേ| ഏതദ്ധി നരാണാമമൃതമ്| ഏതച്ച നരേണ പ്രാശ്യം യഃ ക്ഷീരേണ മാംസരസേന വാന്നം സമശ്നാതി| ഏതദ്ധി നഷ്ടശുക്രാദീനാം ബൃംഹണം കാസഘ്നത്വാദിഗുണയുക്തം ച||൧൯||
Adhikarana shvadaMShTrAghRutam (20) · Śloka 20
ശ്വദംഷ്ട്രോശീരമഞ്ജിഷ്ഠാബലാകാശ്മര്യകത്തൃണമ്| ദര്ഭമൂലം പൃഥക്പര്ണീ പലാശര്ഷഭകൌ സ്ഥിരാമ്| പാലികാനി പചേത്താഷാം രസേ ക്ഷീരചതുര്ഗുണേ| കല്കൈ സ്വഗുപ്താജീവന്തീമേദര്ഷഭകജീവകൈഃ| ശതാവര്യൃദ്ധിമൃദ്വീകാശര്കരാശ്രാവണീ ബിസൈഃ| പ്രസ്ഥഃ സിദ്ധോ ഘൃതാദ്വാതപിത്തഹൃദ്രോഗശൂലനുത്| മൂത്രകൃച്ഛ്രാപ്രമേഹാര്ശഃ കാസശോഷക്ഷയാപഹഃ| ധനുഃസ്ത്രീമദ്യഭാരാധ്വസ്വിന്നാനാം ബലമാംസദഃ||൨൦||
श्वदंष्ट्रोशीरमञ्जिष्ठाबलाकाश्मर्यकत्तृणम्| दर्भमूलं पृथक्पर्णी पलाशर्षभकौ स्थिराम्| पालिकानि पचेत्ताषां रसे क्षीरचतुर्गुणे| कल्कै स्वगुप्ताजीवन्तीमेदर्षभकजीवकैः| शतावर्यृद्धिमृद्वीकाशर्कराश्रावणी बिसैः| प्रस्थः सिद्धो घृताद्वातपित्तहृद्रोगशूलनुत्| मूत्रकृच्छ्राप्रमेहार्शः कासशोषक्षयापहः| धनुःस्त्रीमद्यभाराध्वस्विन्नानां बलमांसदः||२०||
🔊 Audio coming soon
ശ്വദംഷ്ട്രാദീനാം ക്വാഥസ്യ ചതുശ്ചത്വാരിംശത് പലാനി| ക്ഷീരം ക്വാഥാച്ചതുര്ഗുണമ്| സ്വഗുപ്താദീനാം കല്കഃ സ്നേഹാച്ചതുര്ഥാംശഃ| ശ്വദംഷ്ട്രോ ഗോക്ഷുരകഃ| കത്തൃണം ഭൂതികമ്| പൃഥക്പര്ണീ പൃശ്നിപര്ണീ| സ്ഥിരാ സാലപര്ണീ||൨൦||
Adhikarana madhukAdighRutam (21) · Śloka 21
മധുകാഷ്ടപലദ്രാക്ഷാപ്രസ്ഥക്വാഥേ പചേത് ഘൃതമ്| പിപ്പല്യഷ്ടപലേ കല്കേ പ്രസ്ഥം സിദ്ധേ ച ശീതലേ| പൃഥഗഷ്ടപലം ക്ഷൌദ്രശര്കരാഭ്യാം ച മിശ്രയേത്| സമസക്തുക്ഷതക്ഷീണരക്തഗുല്മേഷു തദ്ധിതമ്||൨൧||
मधुकाष्टपलद्राक्षाप्रस्थक्वाथे पचेत् घृतम्| पिप्पल्यष्टपले कल्के प्रस्थं सिद्धे च शीतले| पृथगष्टपलं क्षौद्रशर्कराभ्यां च मिश्रयेत्| समसक्तुक्षतक्षीणरक्तगुल्मेषु तद्धितम्||२१||
🔊 Audio coming soon
മധുയഷ്ട്യാ അഷ്ടൌ പലാനി| ക്വാഥകല്പനയാ ക്വാഥയേത്| തസ്മിന് ക്വാഥേ ഷണ്ണവതിപലമാനേ ഘൃതാന് പ്രസ്ഥം പചേത്| തസ്മിന് ഘൃതപ്രസ്ഥേ ശീതേ ച ക്ഷൌദ്രസ്യാഷ്ടപലൈഃ ശര്കരയാശ്ചാഷ്ടപലം വിമിശ്രയേത്| അസ്യ ച ഘൃതസ്യ സക്തുഭിഃ സമൈരുപയോഗഃ||൨൧||
Adhikarana dhAtrIphalarasAdighRutam (22) · Śloka 22
ധാത്രീഫലം വിദാരീക്ഷുജീവനീയരസാത് ഘൃതാത്| ഗവ്യാജയോശ്ച പയസോഃ പ്രസ്ഥം പ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| സിദ്ധശീതേ സിതാക്ഷൌദ്രദ്വിപ്രസ്ഥം വിനയേത്തതഃ| യക്ഷ്മാപസ്മാരപിത്താസൃക്കാസമേഹക്ഷയാപഹമ്| വയസ്ഥാപനമായുഷ്യം മാംസശുക്രബലപ്രദമ്||൨൨||
धात्रीफलं विदारीक्षुजीवनीयरसात् घृतात्| गव्याजयोश्च पयसोः प्रस्थं प्रस्थं विपाचयेत्| सिद्धशीते सिताक्षौद्रद्विप्रस्थं विनयेत्ततः| यक्ष्मापस्मारपित्तासृक्कासमेहक्षयापहम्| वयस्थापनमायुष्यं मांसशुक्रबलप्रदम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ധാത്രീഫലരസാദീനാം സപ്താനാം പൃഥക്പ്രസ്ഥമാനത്വമ്| തസ്മിന് പ്രസ്ഥസപ്തകേ സിദ്ധേന ഘൃതപാകേന പൂതേന വസ്ത്രസ്രുതേന ശര്കരയാഃ പ്രസ്ഥം ഷോഡശപലാനി ക്ഷൌദ്രസ്യ ച പ്രസ്ഥം ദ്വാത്രിംശത് പലാനി| വിനയേത് പ്രക്ഷിപേദ്യക്ഷ്മാദിഹരമേതത് ഘൃതമിതി വിജ്ഞേയമ്| വയസ്ഥാപനത്വാദിയുക്തം ച| വയസ്ഥാപനം ജരാനാശനാത്||൨൨||
Adhikarana ghRutasya lehyatvapeyatvayorvisheShaH (23) · Śloka 23
ഘൃതം തു പിത്തേऽഭ്യധികേ ലിഹ്യാദ്വാതേऽധികേ പിബേത്| ലീഢം നിര്വാപയേത് പിത്തമല്പത്വാദ്ധന്തി നാനലമ്| ആക്രാമത്യനിലം പീതമൂഷ്മാണം നിരുണദ്ധി ച||൨൩||
घृतं तु पित्तेऽभ्यधिके लिह्याद्वातेऽधिके पिबेत्| लीढं निर्वापयेत् पित्तमल्पत्वाद्धन्ति नानलम्| आक्रामत्यनिलं पीतमूष्माणं निरुणद्धि च||२३||
🔊 Audio coming soon
പിത്താധികേ സര്വം ഘൃതമേവ ലിഹ്യാത്| യതസ്തല്ലീഢം സ്ഥൈര്യാച്ഛൈത്യാച്ച പിത്തം നിര്വാപയേത്| നയേദല്പത്വാച്ചാഗ്നേര്നാശം ന കരോതി വാതേ ത്വധികേ തം വിലീനം പിബേത്| യതഃ പീതം വ്യാപ്തേരനിലമാക്രാമതി| തത്സംയോഗേന പ്രസരന്തമൂഷ്മാണം നിരുണദ്ധി||൨൩||
Adhikarana uktAnAmeva styAnAnAM ghRutAnAM prayogaH (24) · Śloka 24
ക്ഷമക്ഷീണകൃശാങ്ഗാനാമേതാന്യേവ ഘൃതാനി തു| ത്വക്ക്ഷീരീപിപ്പലീലാജചൂര്ണൈഃ സ്ത്യാനാനി യോജയേത്||൨൪||
क्षमक्षीणकृशाङ्गानामेतान्येव घृतानि तु| त्वक्क्षीरीपिप्पलीलाजचूर्णैः स्त्यानानि योजयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
ഏതാന്യേവ ചാനന്തരോക്താനി ഘൃതാനി ക്ഷാമാദ്യങ്ഗാനാം ത്വക്ക്ഷീര്യാദി ചൂര്ണൈഃ സഹ സ്ത്യാനാന്യവിലീനാനി യോജയേത്||൨൪||
Adhikarana sarpirguDAH (25) · Śloka 25
സര്പിര്ഗുഡാന് സമധ്വംശാന് കൃത്വാ ദദ്യാത്പയോऽനു ച| രേതോവീര്യം ബലം പുഷ്ടിം തൈരാശുതരമാപ്നുയാത്||൨൫||
सर्पिर्गुडान् समध्वंशान् कृत्वा दद्यात्पयोऽनु च| रेतोवीर्यं बलं पुष्टिं तैराशुतरमाप्नुयात्||२५||
🔊 Audio coming soon
ചൂര്ണസംയുക്തൈഃ സ്ത്യാനൈശ്ച ഘൃതൈര്മാക്ഷികഭാഗമിശ്രൈഃ സര്പിര്ഗുഡാന് ഘൃതപിണ്ഡകാന് കൃത്വാ താനേവ യോജയേത്| അനു ച പയോ ദദ്യാത്പാനായ| തൈഃ സര്പിര്ഗുഡൈഃ പുരുഷേ രേതോവീര്യാദികമാശുതരമാപ്നുയാത്||൨൫||
Adhikarana balAdisarpiguDAH (26) · Śloka 26
ബലാവിദാരീഹ്രസ്വം ച പഞ്ചമൂലം പുനര്നവമ്| പഞ്ചാണാം ക്ഷീരിവൃക്ഷാണാം ശുങ്ഗാ മുഷ്ട്യംശകാസ്തഥാ| ഏഷാം കഷായേ ദ്വിക്ഷാരേ വിദാര്യാ ജരസാംശകേ| ജീവനീയൈഃ പചേത് പിഷ്ടൈരക്ഷമാത്രൈര്ഘൃതാഢകമ്| സിതാപലാനി പൂതേ ച ശീതേ ദ്വാത്രിംശദാവപേത്| ഗോധൂമപിപ്പലീവാംശീ ചൂര്ണം ശൃങ്ഗാടകസ്യ ച| സമാധികം കൌഡവികം തത്സര്വം ഖജമൂര്ച്ഛിതമ്| സ്ത്യാനം സര്പിഗുഡാന് കൃത്വാ ഭൂര്ജപത്രേണ വേഷ്ടയേത്| താഞ്ജഗ്ധ്വാ പാലികാന് ക്ഷീരം മദ്യം ത്വനു പിബേത്കഫേ| ശോഷേ കാസേ ക്ഷതേ ക്ഷീണേ ശ്രമസ്ത്രീഭാരകര്ഷിതേ| രക്തനിഷ്ഠീവനേ താപേ പീനസേ ചോരസി സ്ഥിതേ| ശസ്താഃ പാര്ശ്വശിരഃശൂലേ ഭേദേ ച സ്വരവര്ണയോഃ||൨൬||
बलाविदारीह्रस्वं च पञ्चमूलं पुनर्नवम्| पञ्चाणां क्षीरिवृक्षाणां शुङ्गा मुष्ट्यंशकास्तथा| एषां कषाये द्विक्षारे विदार्या जरसांशके| जीवनीयैः पचेत् पिष्टैरक्षमात्रैर्घृताढकम्| सितापलानि पूते च शीते द्वात्रिंशदावपेत्| गोधूमपिप्पलीवांशी चूर्णं शृङ्गाटकस्य च| समाधिकं कौडविकं तत्सर्वं खजमूर्च्छितम्| स्त्यानं सर्पिगुडान् कृत्वा भूर्जपत्रेण वेष्टयेत्| ताञ्जग्ध्वा पालिकान् क्षीरं मद्यं त्वनु पिबेत्कफे| शोषे कासे क्षते क्षीणे श्रमस्त्रीभारकर्षिते| रक्तनिष्ठीवने तापे पीनसे चोरसि स्थिते| शस्ताः पार्श्वशिरःशूले भेदे च स्वरवर्णयोः||२६||
🔊 Audio coming soon
ബലാവിദാര്യാദീനി പൃഥഗ് ഹ്രസ്വപഞ്ചമൂലം പുനര്നവം ച പഞ്ചാനാം ക്ഷീരിവൃക്ഷാണാം ശുങ്ഗാനീത്യേതത്പലികമ്| പാനീയപലശതദ്വയം സാഷ്ടപലം ക്വഥിതശിഷ്ടാം ദ്വിപഞ്ചാശത്പലാനി| തതഃ കഷായാത് ദ്വിഗുണം ക്ഷീരമ്| കേവലായാ വിദാര്യാഃ ക്വാഥ ആജമാംസരസശ്ച ബലാദിക്വാഥസമൌ| ജീവനീയാനി കാര്ഷികാണി| ഗോധൂമചൂര്ണാദികം കുഡവമാനമ്| കുഡവശ്ചത്വാരി പലാനി| മാക്ഷികസ്യ കുഡവോऽഷ്ടൌ പലാനി| ഖജോ മന്ഥനോപകരണമ്| താന് സര്പിര്ഗുഡാന് പ്രതിദിനം പലികാഞ്ജഗ്ധ്വാ സര്വഃ കശ്ചിത് ക്ഷീരമനുപിബേത്| കഫേऽധികം മദ്യം നാനാവിധം കഫഹരമനുപിബേത്| താപപീനസയോരുരോമൂലായോരൂരഃസ്ഥിതത്വമ്| പീനസോ നാസാസ്രാവഃ||൨൬||
Adhikarana drAkShAdisarpirguDAH (27) · Śloka 27
സശര്കരാശൃതേക്ഷീര ഘൃതതൈലാഢകത്രയേ| ചൂര്ണീകൃതാഃ ക്ഷിപേത്പക്ത്വാ സാന്ദ്രേ ദശപലാഃ പൃഥക്| ദ്രാക്ഷാത്മഗുപ്താവര്ഷാഭൂസമങ്ഗാഭീരുപിപ്പലീഃ| തദ്വദ്വിദാര്യാമലകേ പ്രസ്ഥാര്ധം വിശ്വഭേഷജമ്| യഷ്ട്യാഹ്വസൌവര്ചലയോര്ദ്വിപലം മരിചസ്യ ച| ക്ഷാമഃ ക്ഷീണഃ ക്ഷതഃ ശുഷ്യംസ്തന് ഖാദേത്പാലികൈര്ഗുഡൈഃ| തഥാ സദ്യോ രസാദീനാം വൃദ്ധ്യാ പുഷ്ടിം സമുശ്നതേ||൨൭||
सशर्कराशृतेक्षीर घृततैलाढकत्रये| चूर्णीकृताः क्षिपेत्पक्त्वा सान्द्रे दशपलाः पृथक्| द्राक्षात्मगुप्तावर्षाभूसमङ्गाभीरुपिप्पलीः| तद्वद्विदार्यामलके प्रस्थार्धं विश्वभेषजम्| यष्ट्याह्वसौवर्चलयोर्द्विपलं मरिचस्य च| क्षामः क्षीणः क्षतः शुष्यंस्तन् खादेत्पालिकैर्गुडैः| तथा सद्यो रसादीनां वृद्ध्या पुष्टिं समुश्नते||२७||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരഘൃതതൈലാനാമാഢകത്രയമേകീകൃത്യ സ്തോകയാ ശര്കരയാ സംയോജ്യ പചേദാസാന്ദ്രീഭാവാത്| തസ്മിംശ്ച ശര്കരാപാകേ പക്വേ സാന്ദ്രേ ദ്രാക്ഷാദ്യാമലകാന്താനി പൃഥഗ്ദശപലാനി ക്ഷിപേത്| ശുണ്ഠ്യാ അഷ്ടൌ പലാനി| യഷ്ട്യാഹ്വസൌവര്ചലയോര്ദ്വിപലമേകസ്യ പലമ്| മാരിചസ്യ തു ദ്വിപലമ്| രസാദീനാം ധാതൂനാം വൃദ്ധ്യാ സമ്ബന്ധഃ||൨൭||
Adhikarana madhUkapuShpAdimodakAH (28) · Śloka 28
ഗോക്ഷീരാര്ധാഢകം സര്പിഃ പ്രസ്ഥമിക്ഷുരസാഢകമ്| രസാദ്വിദാര്യാഃ കുഡവം രസാത് പ്രസ്ഥം ച തൈത്തിരാത്| ദദ്യാത്സിധ്യതി തസ്മിംസ്തു പിഷ്ടാനിക്ഷുരസൈരിമാന്| മധൂകപുഷ്പം കുഡവം കുഡവം ച പ്രിയാലതഃ| പലദ്വയം തവക്ഷീര്യാഃ ഖര്ജൂരാണി ച വിംശതിഃ| പൃഥഗ്വിഭിതകാന്മജ്ജഃ പിപ്പല്യാശ്ച ചതുര്ഥികാമ്| ത്രിംശത്പലാനി ഖണ്ഡാച്ച മധുകാത്പാണിമാനികാന്| തഥാര്ധപലികാന്യത്ര ജീവനീയാനി ദാപയേത്| സിദ്ധേ ദ്വികുഡവേ ക്ഷൌദ്രാച്ഛീതേ ദത്വാ ച മോദകാന്| കാരയേന്മരിചാജാജീപലചൂര്ണാവചൂര്ണിതാന്| വാതാസൃക്പിത്തരോഗേഷു ക്ഷതകാസക്ഷയേഷു ച| ക്ഷീണൌജഃ സ്വരശുക്ലേഷു യോനിദോഷേഷു സംസ്രവേ| മൃതപ്രജാസു വന്ധ്യാസു ഹിതം ഗര്ഭസ്യ ച സ്രുതൌ||൨൮||
गोक्षीरार्धाढकं सर्पिः प्रस्थमिक्षुरसाढकम्| रसाद्विदार्याः कुडवं रसात् प्रस्थं च तैत्तिरात्| दद्यात्सिध्यति तस्मिंस्तु पिष्टानिक्षुरसैरिमान्| मधूकपुष्पं कुडवं कुडवं च प्रियालतः| पलद्वयं तवक्षीर्याः खर्जूराणि च विंशतिः| पृथग्विभितकान्मज्जः पिप्पल्याश्च चतुर्थिकाम्| त्रिंशत्पलानि खण्डाच्च मधुकात्पाणिमानिकान्| तथार्धपलिकान्यत्र जीवनीयानि दापयेत्| सिद्धे द्विकुडवे क्षौद्राच्छीते दत्वा च मोदकान्| कारयेन्मरिचाजाजीपलचूर्णावचूर्णितान्| वातासृक्पित्तरोगेषु क्षतकासक्षयेषु च| क्षीणौजः स्वरशुक्लेषु योनिदोषेषु संस्रवे| मृतप्रजासु वन्ध्यासु हितं गर्भस्य च स्रुतौ||२८||
🔊 Audio coming soon
ഗോക്ഷീരാര്ധാഢകമിത്യാദി സുബോധമ്| കുഡവാദൌ ശുഷ്കമേയേഷ്വിദം മാനം ദ്വിഗുണം തദ്ദ്രവാര്ദ്രയോരിതി സര്വത്ര സ്മര്തവ്യമ്| മധൂകപുഷ്പാദീനാമിക്ഷുരസഃ പേഷണേ യവാനുപയുജ്യതേ| ഖര്ജൂരാണി ഫലസങ്ഖ്യയാ| ചതുര്ഥികാ പലമ്| പാണിമാനികാ അഷ്ടൌ പലാനി| മാരിചാജാജ്യോര്മിശ്രയോഃ പലമ്||൨൮||
Adhikarana kUShmANDakarasAyanam (29) · Śloka 29
ബീതത്വഗസ്ഥികൂഷ്മാണ്ഡതുലാം സ്വിന്നാം പുനഃ പചേത്| ഘട്ടയന് സര്പിഷഃ പ്രസ്ഥേ ക്ഷൌദ്രവര്ണേऽത്ര ച ക്ഷിപേത്| ഖണ്ഡാച്ഛതം കണാശുണ്ഠ്യോര്ദ്വിപലം ജീരകാദപി| ത്രിജാതധാന്യമരിചം പൃഥഗര്ധപലാംശകമ്| ഖജേനാമഥ്യ ച സ്ഥാപ്യം തല്ലിഹന്യുപയോജിതമ്| കാസഹിധ്മാജ്വരശ്വാസരക്തപിത്തക്ഷതക്ഷയാന്| ഉരഃ സന്ധാനജനനം മേധാസ്മൃതിബലപ്രദമ്| അശ്ര്വിഭ്യാന്നിര്മിതം ഹൃദ്യം കൂഷ്മാണ്ഡകരസായനമ്||൨൯||
बीतत्वगस्थिकूष्माण्डतुलां स्विन्नां पुनः पचेत्| घट्टयन् सर्पिषः प्रस्थे क्षौद्रवर्णेऽत्र च क्षिपेत्| खण्डाच्छतं कणाशुण्ठ्योर्द्विपलं जीरकादपि| त्रिजातधान्यमरिचं पृथगर्धपलांशकम्| खजेनामथ्य च स्थाप्यं तल्लिहन्युपयोजितम्| कासहिध्माज्वरश्वासरक्तपित्तक्षतक्षयान्| उरः सन्धानजननं मेधास्मृतिबलप्रदम्| अश्र्विभ्यान्निर्मितं हृद्यं कूष्माण्डकरसायनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
പൃഥഗ്ഗ്രഹണാത്ത്രിജാതകസ്യ പ്രതിദ്രവ്യം ദ്വികാര്ഷികത്വം ഘൃതാധികത്വാന്മധുനഃ ഷോഡശ പലാനി||൨൯||
Adhikarana nAgabalAdInAM prayogaH (30) · Śloka 30
പിബേന്നാഗബലാമൂലസ്യാര്ധകര്ഷാഭിവര്ധിതാമ്| പലം ക്ഷീരയുതം മാസം ക്ഷീരവൃത്തിരനന്നഭുക്| ഏഷ പ്രയോഗഃ പുഷ്ട്യായുര്ബലവര്ണകരഃ പരമ്| മണ്ഡൂകപര്ണ്യാഃ കല്പോऽയം യഷ്ട്യാ വിശ്വൌഷധസ്യ ച||൩൦||
पिबेन्नागबलामूलस्यार्धकर्षाभिवर्धिताम्| पलं क्षीरयुतं मासं क्षीरवृत्तिरनन्नभुक्| एष प्रयोगः पुष्ट्यायुर्बलवर्णकरः परम्| मण्डूकपर्ण्याः कल्पोऽयं यष्ट्या विश्वौषधस्य च||३०||
🔊 Audio coming soon
അര്ധകര്ഷാഭിവര്ധതാമിതി| പ്രഥമേऽഹന്യര്ധകര്ഷഃ| ദ്വിതീയേ കര്ഷഃ| തൃതീയേ സാര്ധകര്ഷഃ| ചതുര്ഥേ ദ്വൌ കര്ഷൌ| പഞ്ചമേऽര്ധോനത്രിതയഃ| ഷഷ്ഠേ ത്രയഃ| സപ്തമേऽര്ധോനചത്വാരഃ| അഷ്ടമേ തു പലമ്| ശേഷാണി ദ്വാവിംശതിദിനാനി പലമ്| നാഗബലാമൂലവന്മണ്ഡൂകപര്ണ്യാ അപി വൃദ്ധിഃ| ക്ഷീരമാനം വൃദ്ധിവിഷയകല്പമ്| തദ്വന്മധുയഷ്ട്യാഃ തദ്വച്ഛൃങ്ഗവേരസ്യമണ്ഡൂകപര്ണീ ബ്രഹ്മസുവര്ചലാ||൩൦||
Adhikarana nAgabalAsarpiH (31) · Śloka 31
പാദശേഷം ജലദ്രോണേ പചേന്നാഗബലാതുലാമ്| തേന ക്വാഥേന തുല്യാംശം ഘൃതം ക്ഷീരഞ്ച സാധയേത്| പലാര്ധികൈശ്ചാതിബലായഷ്ടീപുനര്നവൈഃ| പ്രപൌണ്ഡരീകകാശ്മര്യപ്രിയാലകപികച്ഛുഭിഃ| അശ്വഗന്ധാസിതാഭീരുമേദായുഗ്മത്രികണ്ടകൈഃ| കാകോലീക്ഷീരകാകോലീക്ഷീരശുക്ലാദ്വിജീരകൈഃ| മൃണാലബിസഖര്ജൂരശൃങ്ഗാടകകശേരുകൈഃ| ഏതന്നാഗബലാസര്പിഃ പിത്തരക്തം ക്ഷതക്ഷയമ്| ജയേത്തൃഡ്ഭ്രമദാഹാംശ്ച ബലപുഷ്ടികരം പരമ്| വര്ണ്യമായുഷ്യമോജസ്യം വലീപലിതനാശനമ്| ഉപയുജ്യ തു ഷണ്മാസാദ്വൃദ്ധോऽപി തരുണായതേ||൩൧||
पादशेषं जलद्रोणे पचेन्नागबलातुलाम्| तेन क्वाथेन तुल्यांशं घृतं क्षीरञ्च साधयेत्| पलार्धिकैश्चातिबलायष्टीपुनर्नवैः| प्रपौण्डरीककाश्मर्यप्रियालकपिकच्छुभिः| अश्वगन्धासिताभीरुमेदायुग्मत्रिकण्टकैः| काकोलीक्षीरकाकोलीक्षीरशुक्लाद्विजीरकैः| मृणालबिसखर्जूरशृङ्गाटककशेरुकैः| एतन्नागबलासर्पिः पित्तरक्तं क्षतक्षयम्| जयेत्तृड्भ्रमदाहांश्च बलपुष्टिकरं परम्| वर्ण्यमायुष्यमोजस्यं वलीपलितनाशनम्| उपयुज्य तु षण्मासाद्वृद्धोऽपि तरुणायते||३१||
🔊 Audio coming soon
പാദശേഷമിത്യാദിനാ നാഗബലാസര്പിഃ| സുബോധമ്| ക്ഷീരശുക്ലാക്ഷീരവിദാരീത്യുച്യതേ| `അന്യാ ക്ഷീരവിദാരീ സ്യാദിക്ഷുഗന്ധേക്ഷുവല്യപി| ക്ഷീരവല്ലീ ക്ഷീരകന്ദാ ക്ഷീരവൃക്ഷാ പലാശിനീ||'ഇതി പഠന്തി||൩൧||
Adhikarana saMskRutamannam (32) · Śloka 32
ശര്കരാപിപ്പലീചൂര്ണൈഃ സര്പിഷാ മാക്ഷികേണ ച| സംയുതം വാ ശൃതം ക്ഷീരേ പിബേത് കാസജ്വരാപഹമ്| ഫലാമ്ലം സര്പിഷാ ഭൃഷ്ടം വിദാരീക്ഷുരസേ കൃതമ്| സ്ത്രീഷു ക്ഷീണഃ പിബേദ്യൂഷം ജീവനം ബൃംഹണം പരമ്| സക്തൂനാം വസ്ത്രപൂതാനാം മന്ഥം ക്ഷൌദ്രഘൃതാന്വിതമ്| യവാന്നസാത്മ്യോ ദീപ്താഗ്നിഃ ക്ഷതക്ഷീണഃ പിബേന്നരഃ||൩൨||
शर्करापिप्पलीचूर्णैः सर्पिषा माक्षिकेण च| संयुतं वा शृतं क्षीरे पिबेत् कासज्वरापहम्| फलाम्लं सर्पिषा भृष्टं विदारीक्षुरसे कृतम्| स्त्रीषु क्षीणः पिबेद्यूषं जीवनं बृंहणं परम्| सक्तूनां वस्त्रपूतानां मन्थं क्षौद्रघृतान्वितम्| यवान्नसात्म्यो दीप्ताग्निः क्षतक्षीणः पिबेन्नरः||३२||
🔊 Audio coming soon
ശര്കരാദിഭിഃ സംയുക്തം ശൃതം ക്ഷീരം പഞ്ചസാരമിത്യാഹുഃ| ഫലാമ്ലാദി യൂഷവിശേഷണമ്| ഫലൈര്ദാഡിമതിന്തിണീകാദിഭിരമ്ലമ്| ക്ഷതസ്യ ക്ഷീണസ്യ യവാന്നസാത്മ്യസ്യ ദീപ്താഗ്നേശ്ച സതോ മന്ഥപ്രയോഗഃ||൩൨||
Adhikarana saMskRutA rasAH (33) · Śloka 33
സംസ്കൃതാ രസാഃ ജീവനീയോപസിദ്ധം വാ ജാങ്ഗലം ഘൃതഭര്ജിതമ്| രസം പ്രയോജയേത്ക്ഷീണേ വ്യഞ്ജനാര്ഥം സശര്കരമ്| ഗോമഹിഷ്യശ്വനാഗാജൈഃ ക്ഷീരൈര്മാംസരസൈസ്തഥാ| യവാന്നം ഭോജയേദ്യൂഷൈഃ ഫലാമ്ലൈര്വാ ഘൃതാദ്യുതൈഃ||൩൩||
संस्कृता रसाः जीवनीयोपसिद्धं वा जाङ्गलं घृतभर्जितम्| रसं प्रयोजयेत्क्षीणे व्यञ्जनार्थं सशर्करम्| गोमहिष्यश्वनागाजैः क्षीरैर्मांसरसैस्तथा| यवान्नं भोजयेद्यूषैः फलाम्लैर्वा घृताद्युतैः||३३||
🔊 Audio coming soon
ജീവനീയോപസിദ്ധമിത്യാദിനാ മാംസരസാനാം നാനാവിധാനാം ക്ഷീരാണാം യൂഷാണാം ചോപയോഗവിധാനമ്| സുബോധമ്||൩൩||
Adhikarana agnibalAnusAraM vidhiBedaH (34) · Śloka 34
ദീപ്തേऽഗ്നൌ വിധിരേഷഃ സ്യാന്മന്ദേ ദീപനപാചനഃ| യക്ഷ്മോക്തഃ ക്ഷതിനാം ശസ്തോ ഗ്രാഹീ ശകൃതി തു ദ്രവേ||൩൪||
दीप्तेऽग्नौ विधिरेषः स्यान्मन्दे दीपनपाचनः| यक्ष्मोक्तः क्षतिनां शस्तो ग्राही शकृति तु द्रवे||३४||
🔊 Audio coming soon
ഏഷ വിധിരനന്തരോക്തോ ബൃംഹണഃ ക്ഷതക്ഷീണയോര്ദീപ്തേऽഗ്നൌ സതി വിധേയഃ| മന്ദ്രേ ത്വഗ്നൌ ദീപനപാചനോ വിധിര്ഭവതി| യശ്ച വിധി രാജയക്ഷ്മണ്യുക്തഃ സോऽപി ക്ഷതിനാം ശസ്തഃ| യദാ തു ക്ഷതസ്യ വിനാ ജീര്ണാദികം ശകൃദ് ദ്രവം ഭവതി തദാ ഗ്രാഹീ വിധിഃ ശസ്തഃ||൩൪||
Adhikarana agastyarasAyanam (35) · Śloka 35
ദശമൂലം സ്വയങ്ഗുപ്താം ശങ്ഖപുഷ്പീം ശഠീ ബലാമ്| ഹസ്തിപിപ്പല്യപാമാര്ഗപിപ്പലീമൂലചിത്രകാന്| ഭാര്ങ്ഗീ പുഷ്കരമൂലം ച ദ്വിപലാംശാന്യവാഢകമ്| ഹരീതകീശതം ചൈകം ജലപഞ്ചാഢകേ പചേത്| യവസ്വേദേ കഷായം തം പൂതം തച്ചാഭയാശതമ്| പചേദ്ഗുഡതുലാം ദത്വാ കുഡവം ച പൃഥഗ്ഘൃതാത്| തൈലാത്സപിപ്പലീചൂര്ണാത്സിദ്ധശീതേ ച മാക്ഷികാത്| ലേഹാദ് ദ്വേ ചാഭയേ നിത്യമതഃ ഖാദേദ്രസായനാത്| പഞ്ചകാസാന് ക്ഷയം ശ്വാസം സഹിധ്മം വിഷമജ്വരമ്| മേഹഗുല്മഗ്രഹണ്യര്ശോഹൃദ്രോഗാരുചിപീനസാന്| അഗസ്ത്യവിഹിതം ധന്യമിദം ശ്രേഷ്ടം രസായനമ്||൩൫||
दशमूलं स्वयङ्गुप्तां शङ्खपुष्पीं शठी बलाम्| हस्तिपिप्पल्यपामार्गपिप्पलीमूलचित्रकान्| भार्ङ्गी पुष्करमूलं च द्विपलांशान्यवाढकम्| हरीतकीशतं चैकं जलपञ्चाढके पचेत्| यवस्वेदे कषायं तं पूतं तच्चाभयाशतम्| पचेद्गुडतुलां दत्वा कुडवं च पृथग्घृतात्| तैलात्सपिप्पलीचूर्णात्सिद्धशीते च माक्षिकात्| लेहाद् द्वे चाभये नित्यमतः खादेद्रसायनात्| पञ्चकासान् क्षयं श्वासं सहिध्मं विषमज्वरम्| मेहगुल्मग्रहण्यर्शोहृद्रोगारुचिपीनसान्| अगस्त्यविहितं धन्यमिदं श्रेष्टं रसायनम्||३५||
🔊 Audio coming soon
ദശമൂലേത്യാദിനാ അഗസ്ത്യലേഹഃ| സുബോധമ്|അത്ര ജലസ്യാഢകമഷ്ടാവിംശത്യധികം പലശതമ്| ഘൃതതൈലമാക്ഷികാണാം കുഡവാന്യഷ്ടപലാനി| പിപ്പലീചൂണസ്യ കുഡവം ചതുഷ്പലമ്| ഹരീതകീഫലാനാം ക്വാഥശുല്കാദുദ്ധൃതാനാം വിഗതാസ്ഥീനാം യഥോക്തസ്നേഹഭൃഷ്ടാനാം തേനൈവ സഹ ഗുഡക്വാഥപ്രക്ഷേപഃ| വൃദ്ധാനാം പ്രായോ ലേഹേഷു ച്യവനപ്രാശവദ്വ്യവഹാരഃ| രസായനം ലേഹ ഏവ| തദിതി രസായന പരാമര്ശഃ||൩൫||
Adhikarana vasiShTharasAyanam (36) · Śloka 36
ദശമൂലാം ബലാം മൂര്വാം ഹരിദ്രേ പിപ്പലീദ്വയമ്| പാഠാശ്വഗന്ധാപാമാര്ഗസ്വഗുപ്താതിവിഷാമൃതാഃ| ബാലബില്വം ത്രിവൃദ്ദന്തീമൂലം പത്രഞ്ച ചിത്രകാത്| പയസ്യാം കുടജം ഹിംസ്രാം പുഷ്പം സാരഞ്ച ബീജകാത്| ബോലസ്ഥവിരഭല്ലാതവികങ്കതശതാവരീഃ| പൂതീകരഞ്ജശമ്യാകചന്ദ്രലേഖാസഹാചരമ്| സൌഭാഞ്ജനകനിമ്ബത്വഗിക്ഷുരം ച പലാംശകമ്| പഥ്യാസഹസ്രാം സശതം യവാനാം ചാ ഢകദ്വയമ്| പചേദഷ്ടഗുണേ തോയേ യവസ്വേദേऽവതാരയേത്| പൂതേ ക്ഷിപേത്സപഥ്യേ ച തത്ര ജീര്ണഗുഡാത്തുലാമ്| തൈലാജ്യധാത്രീരസതഃ പ്രസ്ഥം പ്രസ്ഥം തതഃ പുനഃ| അധിശ്രയേന്മൃദാവഗ്നൌ ദര്വീലേപേऽവതാര്യ ച| ശീതേ പ്രസ്ഥദ്വയം ക്ഷൌദ്രാത്പിപ്പലീകുഡവം ക്ഷിപേത്| ചൂര്ണീകൃതാത്ത്രിജാതാച്ച ത്രിപലം നികനേത്തതഃ| ധാന്യേ പുരാണകുമ്ഭസ്ഥം മാംസം ഖാദേച്ച പൂര്വവത്| രസായനം വസിഷ്ഠോക്തമേതത്പൂര്വഗുണാധികമ്| സ്വസ്ഥാനം നിഷ്പരീഹാരം സര്വര്തുഷു ചദാസ്യതേ||൩൬||
दशमूलां बलां मूर्वां हरिद्रे पिप्पलीद्वयम्| पाठाश्वगन्धापामार्गस्वगुप्तातिविषामृताः| बालबिल्वं त्रिवृद्दन्तीमूलं पत्रञ्च चित्रकात्| पयस्यां कुटजं हिंस्रां पुष्पं सारञ्च बीजकात्| बोलस्थविरभल्लातविकङ्कतशतावरीः| पूतीकरञ्जशम्याकचन्द्रलेखासहाचरम्| सौभाञ्जनकनिम्बत्वगिक्षुरं च पलांशकम्| पथ्यासहस्रां सशतं यवानां चा ढकद्वयम्| पचेदष्टगुणे तोये यवस्वेदेऽवतारयेत्| पूते क्षिपेत्सपथ्ये च तत्र जीर्णगुडात्तुलाम्| तैलाज्यधात्रीरसतः प्रस्थं प्रस्थं ततः पुनः| अधिश्रयेन्मृदावग्नौ दर्वीलेपेऽवतार्य च| शीते प्रस्थद्वयं क्षौद्रात्पिप्पलीकुडवं क्षिपेत्| चूर्णीकृतात्त्रिजाताच्च त्रिपलं निकनेत्ततः| धान्ये पुराणकुम्भस्थं मांसं खादेच्च पूर्ववत्| रसायनं वसिष्ठोक्तमेतत्पूर्वगुणाधिकम्| स्वस्थानं निष्परीहारं सर्वर्तुषु चदास्यते||३६||
🔊 Audio coming soon
ദശമൂലബലാദികം വസിഷ്ഠമുനിപ്രോക്തം രസായനം സുബോധമ്| ദശമൂലം പൃഥഗ്ദ്രവ്യം പലാംശികമ്| ദന്ത്യാ മൂലമ്| ചിത്രകസ്യ പത്രമ്| പയസ്യാ ക്ഷീരികാ| കുടജം വത്സകമ്| ഹിംസ്രാ മാംസീ| ബീജകമസനമ്| ബോലസ്ഥവിരം ബോലവൃക്ഷഃ| കുലഹലമലമ്ബുസോ ഭൂകദമ്ബകഃ| ശകദേശേ മുണ്ഡികേതി പ്രസിദ്ധാ| ചന്ദ്രലേഖാ ബാകുചീ| ദ്വിചത്വാരിംശദൌഷധപലാനി യവാനാമഷ്ടാവിംശത്യധികം പലശതമ്| ഹരീതകീഫലാനാം ചൈകാദശശതാനി| സര്വമേകീകൃത്യ തത്തുലായാ പരിച്ഛിദ്യ തതോऽഷ്ടഗുണേന തോയേന പചേത്| പൂതം ശുക്ലരഹിതം സ്രുതത്വാത്| പഥ്യാഃ ശുക്ലാദുദ്ധൃത്യാനസ്ഥിഭര്ജിതാഃ പൂര്വവത് ക്വാഥേ പ്രക്ഷേപ്യാഃ| തതഃ പക്വം ധാന്യരാശൌ നിഖനേത്| മാസം ധാന്യേ സ്ഥിതിഃ| പൂര്വവത് ഗുണാ ആഗസ്ത്യോക്താഃ||൩൬||
Adhikarana saindhavAdicUrNam (37) · Śloka 37
പാലികം സൈന്ധവം ശുണ്ഠീ ദ്വേ ച സൌവര്ചലാത്പലേ| കുഡവാംശാനി വൃക്ഷാമ്ലം ദാഡിമം പത്രമാര്ജകാത്| ഏകൈകാമരിചാജാജ്യോര്ധാന്യക ദ്വേ ചതുര്ഥികേ| ശര്കരായാഃ പലാന്യത്ര ദശ ദ്വേ ച പ്രദാപയേത്| കൃത്വ ചൂര്ണമതോ മാത്രാമന്നപാനേഷു ദാപയേത്| രുച്യം തദ്ദീപനം ബല്യം പാര്ശ്വാര്തിശ്വാസകാസനുത്||൩൭||
पालिकं सैन्धवं शुण्ठी द्वे च सौवर्चलात्पले| कुडवांशानि वृक्षाम्लं दाडिमं पत्रमार्जकात्| एकैकामरिचाजाज्योर्धान्यक द्वे चतुर्थिके| शर्करायाः पलान्यत्र दश द्वे च प्रदापयेत्| कृत्व चूर्णमतो मात्रामन्नपानेषु दापयेत्| रुच्यं तद्दीपनं बल्यं पार्श्वार्तिश्वासकासनुत्||३७||
🔊 Audio coming soon
ആര്ജകസ്യ കുഠേരസ്യ പത്രമ്| ഏകൈകേതി ചതുര്ഥികായാഃ പലപര്യായസ്യ പരാമര്ശഃ| ധന്യകഫലാത് ദ്വേ പലേ| അതഃ ചൂര്ണാന്മാത്രാം സ്തോകം പ്രത്യഹമന്നപാനേഷു ദാപയേത്| തച്ചൂര്ണം രുച്യാദിഗുണമ്||൩൭||
Adhikarana dhAnyakAdiShADavaH (38) · Śloka 38
ഏകാം ഷോഡശികാം ധാന്യാത് ദ്വേ ദ്വേ ചാജാജിദീപ്യകാത്| താഭ്യാം ദാഡിമവൃക്ഷാമ്ലേ ദ്വിര്ദ്വിസ്സൌവര്ചലാത് പലേ| ശുണ്ഠ്യാ കര്ഷം ദധിത്ഥസ്യ മധ്യാത്പഞ്ചപലാനി ച| തച്ചൂര്ണം ഷോഡശപലൈഃ ശര്കരായാ വിമിശ്രയേത്| ഷാഡവോയം പ്രദേയഃ സ്യാദന്നപാനേഷു പൂര്വവത്| വിധിശ്ച യക്ഷ്മപിത്താസ്രവിഹിതഃ ശസ്യതേ ക്ഷതേ||൩൮||
एकां षोडशिकां धान्यात् द्वे द्वे चाजाजिदीप्यकात्| ताभ्यां दाडिमवृक्षाम्ले द्विर्द्विस्सौवर्चलात् पले| शुण्ठ्या कर्षं दधित्थस्य मध्यात्पञ्चपलानि च| तच्चूर्णं षोडशपलैः शर्कराया विमिश्रयेत्| षाडवोयं प्रदेयः स्यादन्नपानेषु पूर्ववत्| विधिश्च यक्ष्मपित्तास्रविहितः शस्यते क्षते||३८||
🔊 Audio coming soon
ഏകാമിത്യാദൌ ഷോഡശികാ കര്ഷഃ| അജാജ്യാ ദ്വൌ കര്ഷൌ| അജമോദസ്യ ദ്വൌ കര്ഷൌ| താഭ്യാമിത്യജാജീദീപ്യകാഭ്യാം ദ്വിഗുണം ദാഡിമം തദ്വത് തിന്തിണീകമ്| ഏവമഷ്ടൌ കര്ഷാ ദാഡിമസ്യാഷ്ടൌ തിന്തിണീകസ്യ| പലം സൌവര്ചലസ്യ| ശുണ്ഠ്യാഃ കര്ഷഃ പഞ്ചപലാനി ദധിത്ഥമജ്ജഃ| ദധിത്ഥം കപിത്ഥമ്| ശര്കരായാഃ ഷോഡശപലാനി രാജയക്ഷ്മചികിത്സിതം രക്തപിത്തചികിത്സിതം ച വികല്പ്യോരഃക്ഷതേ യോജ്യമ്||൩൮||
Adhikarana dhUmapAnaviShayaH (39) · Śloka 39
നിവൃത്തേ ക്ഷതദോഷേ തു കഫേ വൃദ്ധ ഉരഃ ശിരഃ| ദാല്യേതേ കാസിനോ യസ്യ സ നാ ധൂമാനിമാന്പിബേത്||൩൯||
निवृत्ते क्षतदोषे तु कफे वृद्ध उरः शिरः| दाल्येते कासिनो यस्य स ना धूमानिमान्पिबेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
ഏവേമനന്തരോക്തേന ബൃംഹണേന ക്രമേണ ക്ഷതദോഷേ നിവൃത്തേ ബൃംഹണേനൈവ കഫേ വൃദ്ധ ഉരസി ശിരസി ച കഫാനുബന്ധേന യസ്യ കാസിനോ മഹതീ രുഗ്ഭവതി സ നാ പുരുഷ ഇമാന് വക്ഷമാണാന് ധൂമാന് പിബേത്||൩൯||
Adhikarana dhUmayogAH (40) · Śloka 40
ദ്വിമേദാദ്വിബലായഷ്ടീകല്കൈഃ ക്ഷൌമേ സുഭാവിതേ| വര്തിം കൃത്വാ പിബേദ്ധൂമം ജീവനീയഘൃതാനുപഃ| മനഃശിലാബലാസാജഗന്ധാത്വക്ക്ഷീരിനാഗരൈഃ| തദ്വദേവാനുപാനം തു ശര്കരേക്ഷുഗുഡോദകമ്| പിഷ്ട്വാ മനഃശിലാം തുല്യാമാര്ദ്രയാ വടശുങ്ഗയാ| സസര്പിഷ്ടകം പിബേദ്ധൂമം തിത്തിരിപ്രതിഭോജനഃ||൪൦||
द्विमेदाद्विबलायष्टीकल्कैः क्षौमे सुभाविते| वर्तिं कृत्वा पिबेद्धूमं जीवनीयघृतानुपः| मनःशिलाबलासाजगन्धात्वक्क्षीरिनागरैः| तद्वदेवानुपानं तु शर्करेक्षुगुडोदकम्| पिष्ट्वा मनःशिलां तुल्यामार्द्रया वटशुङ्गया| ससर्पिष्टकं पिबेद्धूमं तित्तिरिप्रतिभोजनः||४०||
🔊 Audio coming soon
ദ്വിമേദാദികല്കക്ഷൌമകൃതയാ വര്ത്യാ ധൂമഃ| തത്രാനുപാനം ജീവനീയപക്വം ഘൃതമ്| മനഃശിലാദിഭിഃ ക്ഷൌമവര്തീ ധൂപേऽനുപാനം ശര്കരാസംസ്കൃതം ഇക്ഷുണാ ക്ഷുണ്ണേന| പിഷ്ട്വേത്യാദി സുബോധമ്| ഏതദ് ധൂമപസ്യ തിത്തിരിവസാദിനാ ഭോജനമ്||൪൦||
Adhikarana kShayakAsacikitsitam tatrAdau kriyAkramaH (41) · Śloka 41
ക്ഷയജേ ബൃംഹണം പൂര്വം കുര്യാദഗ്നേശ്ച വര്ധനമ്| ബഹുദോഷായ സസ്നേഹം മൃദു ദദ്യാദ്വിരേചനമ്||൪൧||
क्षयजे बृंहणं पूर्वं कुर्यादग्नेश्च वर्धनम्| बहुदोषाय सस्नेहं मृदु दद्याद्विरेचनम्||४१||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷയജ ഇത്യാദിനാ ക്ഷയകാസനിശ്ചയഃ| സുബോധമ്||൪൧||
Adhikarana virecanaghRutAni (42) · Śloka 42
ശമ്യാകേന ത്രിവൃതയാ മൃദ്വീകാരസയുക്തയാ| തില്വകസ്യ കഷായേണ വിദാരീസ്വരസേന ച| സര്പിഃസിദ്ധം പിബേദ്യുക്ത്യാ ക്ഷീണദേഹോ വിശോധനമ്||൪൨||
शम्याकेन त्रिवृतया मृद्वीकारसयुक्तया| तिल्वकस्य कषायेण विदारीस्वरसेन च| सर्पिःसिद्धं पिबेद्युक्त्या क्षीणदेहो विशोधनम्||४२||
🔊 Audio coming soon
ശമ്യാകേനേത്യാദിനാ ശോധനാനി ഘൃതാനി| കദാചിച്ഛമ്യാകേന കദാചിദ്ദ്രാക്ഷാരസയുക്തയാ ത്രിവൃതയാ| കദാചിത്തില്വകസ്യ കഷായേണ| കദാചിദ്വിദാരീസ്വരസേന| ശമ്യാക ആരഗ്വധഃ| തില്വകം ലോധ്രമ്||൪൨||
Adhikarana kShINapittAdiShu viSeShaH (43) · Śloka 43
പിത്തേ കഫേ ധാതുഷു ച ക്ഷീണേഷു ക്ഷയകാസവാന്| ഘൃതം കര്കടകീക്ഷീരദ്വിബലാസാധിതം പിബേത്||൪൩||
पित्ते कफे धातुषु च क्षीणेषु क्षयकासवान्| घृतं कर्कटकीक्षीरद्विबलासाधितं पिबेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
വിദാരീഭിഃ കദമ്ബൈര്വാ താലസസ്യൈശ്ച സാധിതം ഘൃൗതം പയശ്ച| അഥവാ പിത്താദിഷു ക്ഷീണേഷു സമൈഃ കര്കടക്യാദിഭിഃ സ്നേഹപാകപരിഭാഷയാ ഘൃതം സാധിതം പിബേത്| വിദാരീകന്ദൈര്വാ ഘൃതമ്| കദമ്ബൈര്വാ ഘൃതമ്| താലബീജൈഃ സിദ്ധം ഘൃതം വാ ക്ഷീരം വാ||൪൩||
Adhikarana mUtravaivarNyAdAvanuvAsanam (44) · Śloka 44
മൂത്രസ്യ വൈവര്ണ്യേ കൃച്ഛ്രനിര്ഗമേ| ശൂനേ സവേദനേ മേഢ്രേ പായൌ സശ്രോണിവങ്ക്ഷണേ| ഘൃതമണ്ഡേന ലഘുനാऽനുവാസ്യോ മിശ്രകേണ വാ||൪൪||
मूत्रस्य वैवर्ण्ये कृच्छ्रनिर्गमे| शूने सवेदने मेढ्रे पायौ सश्रोणिवङ्क्षणे| घृतमण्डेन लघुनाऽनुवास्यो मिश्रकेण वा||४४||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷയകാസേ യത്ര പുനര്മൂത്രവൈവര്ണ്യാദികം ഭവതി തത്ര ലഘുനാ ഘൃതമണ്ഡേനാനുവാസ്യഃ| പായൌ സശ്രോണിവങ്ക്ഷണേ ശൂനേ സവേദന ഇത്യനുവര്തതേ| മിശ്രകം ഘൃതതൈലേ||൪൪||
Adhikarana BojanemAMsarasopayogaH (45) · Śloka 45
ജാങ്ഗലൈഃ പ്രതിഭുക്തസ്യ വര്തകാദ്യാ ബിലേശയാഃ| ക്രമശഃ പ്രസഹാസ്തദ്വത്പ്രയോജ്യാഃ പിശിതാശിനഃ| ഔഷ്ണ്യാത്പ്രമതിഭാവാച്ച സ്രോതോഭ്യശ്ചാവയന്തി തേ| കഫം ശുദ്ധൈശ്ച തൈഃ പുഷ്ടിം കുര്യാത് സമ്യഗ്വഹന്രസഃ||൪൫||
जाङ्गलैः प्रतिभुक्तस्य वर्तकाद्या बिलेशयाः| क्रमशः प्रसहास्तद्वत्प्रयोज्याः पिशिताशिनः| औष्ण्यात्प्रमतिभावाच्च स्रोतोभ्यश्चावयन्ति ते| कफं शुद्धैश्च तैः पुष्टिं कुर्यात् सम्यग्वहन्रसः||४५||
🔊 Audio coming soon
അനുവാസനാനന്തരം പ്രഥമം ജാങ്ഗലാനാം പ്രയോഗഃ| തതഃ ക്രമേണ വര്തകാദീനാം ബിലേശയാനാം പ്രസഹാനാം ച പിശിതാശിനാമ്| തേ ഹി വര്തകദയഃ കഫമൌഷ്ണ്യാത് പ്രമഥിത്വാച്ച സ്രോതോഭ്യശ്ച്യാവയന്തി| തൈശ്ച സ്രോതോഭിഃ ശുദ്ധൈഃ സമ്യഗ്വഹന്രസഃ പുഷ്ടിം കുര്യാത്||൪൫||
Adhikarana cavikAdighRutam (46) · Śloka 46
ചവികാത്രിഫലാഭാര്ങ്ഗീദശമൂലൈഃ സചിത്രകൈഃ| കുലത്ഥപിപ്പലീമൂലപാഠാകോലയവൈര്ജലേ| ശൃതൈര്നാഗരദുഃസ്പര്ശപിപ്പലീശഠിപൌഷ്കരൈഃ| പിഷ്ടൈഃ കര്കടശൃങ്ഗ്യാ ച സമൈഃ സര്പിര്വിപാചയേത്| സിദ്ധേऽസ്മിംശ്ചൂര്ണിതൌ ക്ഷാരൌ ദ്വൌ പഞ്ച ലവണാനി ച| ദത്വാ യുക്ത്യാ പിബേന്മാത്രാം ക്ഷയകാസനിപീഡിതഃ||൪൬||
चविकात्रिफलाभार्ङ्गीदशमूलैः सचित्रकैः| कुलत्थपिप्पलीमूलपाठाकोलयवैर्जले| शृतैर्नागरदुःस्पर्शपिप्पलीशठिपौष्करैः| पिष्टैः कर्कटशृङ्ग्या च समैः सर्पिर्विपाचयेत्| सिद्धेऽस्मिंश्चूर्णितौ क्षारौ द्वौ पञ्च लवणानि च| दत्वा युक्त्या पिबेन्मात्रां क्षयकासनिपीडितः||४६||
🔊 Audio coming soon
ചവികാദീനാം ക്വാഥഃ സ്നേഹാച്ചതുര്ഗുണഃ| നാഗരാദീനാഞ്ച സ്നേഹാത് ചതുര്ഥാംശഃ| സിദ്ധേ ഘൃതേ ക്ഷാരയോര്ലവണാനാം ച ദോഷാദ്യപേക്ഷം യുക്ത്യാ മാത്രാ||൪൬||
Adhikarana kAsamardAdighRutam (47) · Śloka 47
കാസമര്ദാഭയാമുസ്താപാഠാകട്ഫലനാഗരൈഃ| പിപ്പല്യാ കടുരോഹിണ്യാ കാശ്മര്യാ സുരസേന ച| അക്ഷമാത്രൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം ക്ഷീരദ്രാക്ഷാരസാഢകേ| പചേച്ഛോഷജ്വരപ്ലീഹസര്വകാസഹരം ശിവമ്||൪൭||
कासमर्दाभयामुस्तापाठाकट्फलनागरैः| पिप्पल्या कटुरोहिण्या काश्मर्या सुरसेन च| अक्षमात्रैर्घृतप्रस्थं क्षीरद्राक्षारसाढके| पचेच्छोषज्वरप्लीहसर्वकासहरं शिवम्||४७||
🔊 Audio coming soon
കാസമര്ദാദിനാം സുരസാന്താനാം കാര്ഷികത്വമ്| ക്ഷീരദ്രാക്ഷാരസയോര്മിശ്രിതയോരാഢകഃ| ശിവം മങ്ഗല്യമ്||൪൭||
Adhikarana vRuShAdighRutam (48) · Śloka 48
വൃഷവ്യാഘ്രീഗുഡൂചീനാം പത്രമൂലഫലാങ്കുരാത്| രസകല്കൈര്ഘൃതം പക്വം ഹന്തി കാസജ്വരാരുചീഃ||൪൮||
वृषव्याघ्रीगुडूचीनां पत्रमूलफलाङ्कुरात्| रसकल्कैर्घृतं पक्वं हन्ति कासज्वरारुचीः||४८||
🔊 Audio coming soon
വൃഷാദീനാം പ്രത്യേകം പത്രാദീനാം ക്വാഥേ കല്കേ ച തയോശ്ച സ്നേഹപാകപരിഭവാ||൪൮||
Adhikarana dADimAdighRutam (49) · Śloka 49
ദ്വിഗുണേ ദാഡിമരസേ സിദ്ധം വാ വ്യോഷസംയുതമ്| പിബേദുപരിഭക്തസ്യ യവക്ഷാരയുതം നരഃ||൪൯||
द्विगुणे दाडिमरसे सिद्धं वा व्योषसंयुतम्| पिबेदुपरिभक्तस्य यवक्षारयुतं नरः||४९||
🔊 Audio coming soon
ദാഡിമസ്വരസോ ഘൃതാത് ദ്വിഗുണസ്തത്ര വ്യോഷം കല്കേ| യവക്ഷാരേണ സംയുക്തം ഘൃതം തഥോക്തം ഭക്തസ്യോപരി ഭോജനാന്തേ||൪൯||
Adhikarana pippalyAdighRutam (50) · Śloka 50
പിപ്പലീ ഗുഡസിദ്ധം വാ ഛാഗക്ഷീരയുതം ഘൃതമ്||൫൦||
पिप्पली गुडसिद्धं वा छागक्षीरयुतं घृतम्||५०||
🔊 Audio coming soon
പിപ്പലീഗുഡാഭ്യാം സിദ്ധം സച്ഛാഗക്ഷീരേണ പീയതേ||൫൦||
Adhikarana uktasarpiShAM viShayanirdeSaH (51) · Śloka 51
ഏതാന്യഗ്നിവിവൃധ്യര്ഥം സര്പീംഷി ക്ഷയകാസിനാമ്| സ്യുര്ദോഷബദ്ധകണ്ഠോരഃസ്രോതസാം ച വിശുദ്ധയേ||൫൧||
एतान्यग्निविवृध्यर्थं सर्पींषि क्षयकासिनाम्| स्युर्दोषबद्धकण्ठोरःस्रोतसां च विशुद्धये||५१||
🔊 Audio coming soon
ഏതാനീതി ചവികാദ്യാദീനി പ്രത്യവമൃശ്യന്തേ| സുബോധമ്||൫൧||
Adhikarana SvAsakAsaharA lehAH (52) · Śloka 52
ശ്വാവിധാം സൂചയോ ദഗ്ധാഃ സഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരാഃ| ശ്വാസകാസഹരാ ബര്ഹിപാദൌ വാ ക്ഷൌദ്രസര്പിഷാ| ഏരണ്ഡപത്രക്ഷാരം വാ വ്യോഷതൈലഗുഡാന്വിതമ്| ലേഹയേത് ക്ഷാരമേവം വാ സുരസൈരണ്ഡപത്രജമ്| ലിഹ്യാത്യൂഷണചൂര്ണം വാ പുരാണഗുഡസര്പിഷാ| ചിത്രകാത്രിഫലാജാജീകര്കടാഖ്യാകടുത്രികമ്| ദ്രാക്ഷാം ച ക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭ്യാം ലിഹ്യാദദ്യാദ്ഗുഡേനവാ||൫൨||
श्वाविधां सूचयो दग्धाः सघृतक्षौद्रशर्कराः| श्वासकासहरा बर्हिपादौ वा क्षौद्रसर्पिषा| एरण्डपत्रक्षारं वा व्योषतैलगुडान्वितम्| लेहयेत् क्षारमेवं वा सुरसैरण्डपत्रजम्| लिह्यात्यूषणचूर्णं वा पुराणगुडसर्पिषा| चित्रकात्रिफलाजाजीकर्कटाख्याकटुत्रिकम्| द्राक्षां च क्षौद्रसर्पिर्भ्यां लिह्यादद्याद्गुडेनवा||५२||
🔊 Audio coming soon
ശ്വാവിധാം പ്രാണിനാം സൂചയോ ദേഹേ ജായന്തേ| ബര്ഹിപാദൌ വാ ദഗ്ധാവിതി സമ്ബന്ധഃ| സുബോധമ്| ചിത്രകാദിചൂര്ണം ക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭ്യാം ലിഹ്യാത് ഗുഡേന വാ സഹാദ്യാത്||൫൨||
Adhikarana pAThAdicUrNam (53) · Śloka 53
പാഠാമധുകജീവന്തീത്വക്ക്ഷീരീത്രിഫലാഘനമ്| ശഠീദ്വിബൃഹതീദ്രാക്ഷാപിപ്പല്യേലാവിതുന്നകമ്| ശാരിവാപുഷ്കരജടാകര്കടാഖ്യാരസാഞ്ജനമ്| പുനര്നവാലോഹരജസ്ത്രായമാണായവാനികാ| ഋദ്ധിസ്താമലകീഭാര്ങ്ഗീവിഡങ്ഗം ധന്വയാസകമ്| ക്ഷാരചിത്രകചവ്യാമ്ലവേതസവ്യോഷദരു ച| സര്വകാസാഞ്ജയേല്ലീഢം തച്ചൂര്ണം മധുസര്പിഷാ||൫൩||
पाठामधुकजीवन्तीत्वक्क्षीरीत्रिफलाघनम्| शठीद्विबृहतीद्राक्षापिप्पल्येलावितुन्नकम्| शारिवापुष्करजटाकर्कटाख्यारसाञ्जनम्| पुनर्नवालोहरजस्त्रायमाणायवानिका| ऋद्धिस्तामलकीभार्ङ्गीविडङ्गं धन्वयासकम्| क्षारचित्रकचव्याम्लवेतसव्योषदरु च| सर्वकासाञ्जयेल्लीढं तच्चूर्णं मधुसर्पिषा||५३||
🔊 Audio coming soon
സര്വകാസാന് ജയേത്| ത്വക്ക്ഷീരീ തുകാക്ഷീരീ| ഘനം മുസ്തമ്| വിതുന്നകം കുടന്നടമ്| (നി)കുടന്നടം പ്ലവം ധാന്യം വിതുന്നം പിരിപേലവമ്| പുഷ്കരജടാ പുഷ്കരമൂലമ്| താമലകീ താലീ| സൈവ ഭൂധാത്രീ| വ്യോഷം ത്രികടുകമ്||൫൩||
Adhikarana padmakAdicUrNam (54) · Śloka 54
പദ്മകം ത്രിഫലാ വ്യോഷം വിഡങ്ഗം ദേവദരു ച| ബലാ രാസ്നാ ച തച്ചൂര്ണം സമസ്തസമശര്കരമ്| ഖാദേന്മധുഘൃതാഭ്യാം വാ ലിഹ്യാത്കാസഹരം പരമ്||൫൪||
पद्मकं त्रिफला व्योषं विडङ्गं देवदरु च| बला रास्ना च तच्चूर्णं समस्तसमशर्करम्| खादेन्मधुघृताभ्यां वा लिह्यात्कासहरं परम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maricacUrNam (55) · Śloka 55
തദ്വന്മരിചചൂര്ണം വാ സഘൃതം ക്ഷൌദ്രശര്കരമ്||൫൫||
तद्वन्मरिचचूर्णं वा सघृतं क्षौद्रशर्करम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyAdigulikA (56) · Śloka 56
പഥ്യാശുണ്ഠീഘനഗുഡൈര്ഗുലികാം ധാരയേന്മുഖേ| സര്വേഷു കാസശ്വാസേഷു കേവലം വാ വിഭീതകമ്||൫൬||
पथ्याशुण्ठीघनगुडैर्गुलिकां धारयेन्मुखे| सर्वेषु कासश्वासेषु केवलं वा विभीतकम्||५६||
🔊 Audio coming soon
പദ്മകാദീനാം ചൂര്ണാന്യേകതഃ ശര്കരാ ചൈകതഃ| അഥവാ സശര്കരമേവ മധുഘൃതാഭ്യാം ലിഹ്യാത്| സുബോധമ്||൫൬||
Adhikarana tilvakapatrANAM peyAdisamBAvanam (57) · Śloka 57
കല്കേ തില്വകപത്രാണാം ഘൃതഭൃഷ്ടേ സശര്കരേ| പേയോത്കാര്യഥവാച്ഛര്ദിതൃട്കാസാമാതിസാരജിത്||൫൭||
कल्के तिल्वकपत्राणां घृतभृष्टे सशर्करे| पेयोत्कार्यथवाच्छर्दितृट्कासामातिसारजित्||५७||
🔊 Audio coming soon
ഘൃതേന ഭൃഷ്ടേ സശര്കരേ ച തില്വകപത്രേ സമ്ഭാവിതേനാലേന പേയാ ചോത്കാരികാ വാ കാര്യാ| ഉത്കാരികാ സ്വിന്നപിണ്ഡീ||൫൭||
Adhikarana yavAgvAdInAM saMskAraH (58) · Śloka 58
ഗൌരസര്ഷപഗണ്ഡീരവിഡങ്ഗവ്യോഷചിത്രകാന്| സാഭയാന് സാധയേത്തോയേ യവാഗൂസ്തേന ചാമ്ഭസാ| സസര്പിര്ലവണാ കാസേ ഹിധ്മാശ്വാസേ സപീനസേ| കണ്ടകാരീരസേ സിദ്ധോ മുദ്ഗയൂഷഃ സുസംസ്കൃതഃ| സഗൌരാമലകഃ സാമ്ലഃ സര്വകാസഭിഷഗ്ജിതമ്| വാതഘ്നൌഷധനിഷ്ക്വാഥേ ക്ഷീരം യൂഷാന് രസാനപി| വൈഷ്കിരാന് പ്രാതുദാന് ബൈലാന് ദാപയേത് ക്ഷയകാസിനേ||൫൮||
गौरसर्षपगण्डीरविडङ्गव्योषचित्रकान्| साभयान् साधयेत्तोये यवागूस्तेन चाम्भसा| ससर्पिर्लवणा कासे हिध्माश्वासे सपीनसे| कण्टकारीरसे सिद्धो मुद्गयूषः सुसंस्कृतः| सगौरामलकः साम्लः सर्वकासभिषग्जितम्| वातघ्नौषधनिष्क्वाथे क्षीरं यूषान् रसानपि| वैष्किरान् प्रातुदान् बैलान् दापयेत् क्षयकासिने||५८||
🔊 Audio coming soon
ഗൌരസര്ഷപാദിക്വാഥൈഃ സിദ്ധേ പേയാ സഘൃതലവണാ കാസാദിശമനീ| സുബോധമ്| ക്ഷയകാസേ ക്ഷീരാദീന് വിഷ്കിരാദീംശ്ച രസാന് വാതഘ്നാനാമൌഷധാനാം നിഷ്ക്വാഥേ സിദ്ധാന് ദദ്യാത്| വാതഘ്നാനി ശോധനാദിഗണം സംഗ്രഹോക്താനി ഭദ്രദാര്വാദീനി||൫൮||
Adhikarana atideSena dhUmapAnanirdeSaH (59) · Śloka 59
ക്ഷതകാസേ ച യേ ധൂമാഃ സാനുപാനാ നിദര്ശിതാഃ| ക്ഷയകാസേऽപി തേ യോജ്യാ വക്ഷ്യതേ യച്ച യക്ഷ്മണി||൫൯||
क्षतकासे च ये धूमाः सानुपाना निदर्शिताः| क्षयकासेऽपि ते योज्या वक्ष्यते यच्च यक्ष्मणि||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayakAsacikitsAsUtram (60) · Śloka 60
ബൃംഹണം ദീപനം ചാഗ്നേഃ സ്രോതസാം ച വിശോധനമ്| വ്യത്യാസാത്ക്ഷയകാസിഭ്യോ വല്യം സര്വം പ്രശസ്യതേ||൬൦||
बृंहणं दीपनं चाग्नेः स्रोतसां च विशोधनम्| व्यत्यासात्क्षयकासिभ्यो वल्यं सर्वं प्रशस्यते||६०||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതകാസ ഇത്യാദി സുബോധമ്| ബൃംഹണാദികം യത്കിഞ്ചിദ്രാജയക്ഷ്മണി വക്ഷ്യതേ തത്സര്വമത്രാപി ഹിതമ്| തച്ച ബൃംഹണാദിവ്യത്യാസാത് പര്യായേണ സര്വം ബല്യം ശസ്യതേ നാബല്യമ്| സുബോധമ്||൬൦||
Adhikarana kShatakAsasya sannipAtaBavatvam (61-5) · Śloka 5
സന്നിപാതോദ്ഭവോ ഘോരഃ ക്ഷയകാസോ യതസ്തതഃ| യഥാദോഷബലം തസ്യ സന്നിപാതഹിതം ഹിതമ്||൬൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ക്ഷതക്ഷയകാസചികിത്സിതന്നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ||൫||
सन्निपातोद्भवो घोरः क्षयकासो यतस्ततः| यथादोषबलं तस्य सन्निपातहितं हितम्||६१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने क्षतक्षयकासचिकित्सितन्नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
യഥാദോഷബലമിതി ദോഷബലാപേക്ഷയാ വാതപ്രാധാന്യേന പിത്തപ്രാധാന്യേന കഫപ്രാധാന്യേന വാ സന്നിപാതഹിതം ഹിതമിത്യര്ഥഃ||൬൧|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ