9. madātyayacikitsitam

Adhikarana atha madAtyayacikitsitannAma navamo~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮದಾತ್ಯಯಂ ನಿರ್ಣೇತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana madAtyaye doShajayakramaH (2) · Śloka 2

ಯಂ ದೋಷಮಧಿಕಂ ಪಶ್ಯೇತ್ತಸ್ಯಾದೌ ಪ್ರತಿಕಾರಯೇತ್| ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವಾ ತುಲ್ಯದೋಷಂ ಮದಾತ್ಯಯೇ| ಪಿತ್ತಮಾರುತಪರ್ಯನ್ತಃ ಪ್ರಾಯೇಣಹಿ ಮದಾತ್ಯಯಃ||೨||

ಸರ್ವಸ್ಯ ಮದಾತ್ಯಯಸ್ಯ ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವಾದುಚ್ಯತೇ -ಯಂ ದೋಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯತ್ರ ಪುನರ್ನ ಕಸ್ಯಚಿದಾಧಿಕ್ಯಂ ಸರ್ವೇ ಸಮಾಃ ತತ್ರ ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ| ಆದೌ ಕಫಃ ಪಶ್ಚಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ತತೋ ವಾಯುಃ| ಅಸ್ಮಿನ್ ಕ್ರಮೇ ಯುಕ್ತಿಃ -ಪಿತ್ತಮಾರುತೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಪಿತ್ತಮಾರುತಾವಾಧಿಕೀಭವತಃ| ಪ್ರಥಮಂ ತು ಕಫಸ್ಯೈವಾಧಿಕ್ಯಮ್||೨||

Adhikarana madyapAne mAtrAdoShe tadeva samam (3) · Śloka 3

ಹೀನಮಿಥ್ಯಾತಿಪೀತೇನ ಯೋ ವ್ಯಾಧಿರುಪಜಾಯತೇ| ಸಮಪೀತೇನ ತೇನೈವ ಸ ಮದ್ಯೇನೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೩||

ಸಾಮ್ಯಾದ್ಧೀನಪೀತೇನ ವಾ ವಿಪರೀತಪೀತೇನ ವಾಽತಿಪೀತೇನ ವಾ ಮದ್ಯೇನ ಯೋ ವ್ಯಾಧಿರುಪಜಾಯತೇ ಸ ತೇನೈವ ಸಾತ್ಮೇನ ಪೀತೇನೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೩||

Adhikarana madye madyamevauShadham (4) · Śloka 4

ಮದ್ಯಸ್ಯ ವಿಷಸಾದೃಶ್ಯಾದ್ವಿಷಂ ತೂತ್ಕರ್ಷವೃತ್ತಿಭಿಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈಯೋಗಾದ್ವಿಷಾನ್ತರಮಪೇಕ್ಷತೇ||೪||

ಕಥಂ ಯೇನೈವ ರೋಗ ಉತ್ಪನ್ನಸ್ತೇನೈವ ಶಾಮ್ಯತೀತ್ಯಾಹ - ಮದ್ಯಸ್ಯ ವಿಷಸಾದೃಶ್ಯಾತ್| ಯಥಾ ವಿಷಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಯುತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಯುತೇನ ವಿಷೇಣೈವ ಶಾಮ್ಯತಿ ತದ್ವನ್ಮದ್ಯಮಪಿ ಮದ್ಯೇನ| ಮದ್ಯತ್ವಂ ವಿಷಸ್ಯ ವಿಶೇಷಃ| ಯದ್ವಿಷಮುತ್ಕೃಷ್ಟೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ಯೋಗಾದ್ವಿಷಾನ್ತರಂ ವಿಜಾತೀಯಂ ವಿಷಮಪೇಕ್ಷತೇ| ಮದ್ಯಂ ಪುನಃ ಸ್ವಲ್ಪತ್ವಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾದೀನಾಂ ಸಜಾತೀಯೇನೈವೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೪||

Adhikarana madyasyauShadhatve upapattiH (5) · Śloka 5

ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣೇನಾತಿಮಾತ್ರೇಣ ಪೀತೇನಾನ್ನವಿದಾಹಿನಾ| ಮದ್ಯೇನಾನ್ನರಸಕ್ಲೇದೋ ವಿದಗ್ಧಃ ಕ್ಷಾರತಾಂ ಗತಃ| ಯಾನ್ ಕುರ್ಯಾನ್ಮದತೃಣ್ಮೋಹಜ್ವರಾನ್ತರ್ದಾಹವಿಭ್ರಮಾನ್| ಮದ್ಯೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇನ ದೋಷೇಣ ರುದ್ಧಃ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಮಾರುತಃ| ಸುತೀವ್ರಾ ವೇದನಾ ಯಾಶ್ಚ ಶಿರಸ್ಯಸ್ಥಿಷು ಸನ್ಧಿಷು| ಜೀರ್ಣಾಮಮದ್ಯದೋಷಸ್ಯ ಪ್ರಕಾಂಕ್ಷಾಲಾಘವೇ ಸತಿ| ಯೌಗಿಕಂ ವಿಧಿವದ್ಯುಕ್ತಂ ಮದ್ಯಮೇವ ನಿಹನ್ತಿ ತಾನ್||೫||

ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣವತಾ ಮದ್ಯೇನಾತಿಮಾತ್ರಪೀತೇನಾನ್ನರಸೋ ವಿದಗ್ಧಃ ಕ್ಷಾರಗುಣಃ ಸನ್ ಯಾನ್ ಮದಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ ತಾನ್ ಮದಾದೀನ್ ಕಾಲ ಉಪಯುಕ್ತಂ ವಿಶಿಷ್ಟಮದ್ಯಮೇವ ನಾಶಯತಿ| ತಥಾ ಮದ್ಯೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇನ ದೋಷೇಣ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ರೋತಃಸು ಮಾರುತೋ ರುದ್ಧಃ ಸನ್ ಶಿರಃಪ್ರಭೃತಿಷು ಯಾಶ್ಚ ವೇದನಾಃ ಕುರ್ಯಾತ್ತಾ ಅಪಿ ಮದ್ಯಮೇವ ನಿಹನ್ತಿ| ಕಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲ ಇತ್ಯಾಹ - ಜೀರ್ಣಾಮಮದ್ಯದೋಷಸ್ಯ| ಆಮಾ ಅಭಿನವಾ ಮದ್ಯವಿಕಾರಾ ಆಮಮದ್ಯದೋಷಾಃ| ಜೀರ್ಣಾ ಆಮದೋಷಾ ಯಸ್ಯ| ತಥಾ ಪ್ರಕಾಂಕ್ಷಾಯಾಂ ಮದ್ಯವಿಷಯಾಯಾಂ ಲಾಘವೇ ತನುತ್ವೇ ಸತಿ ಪ್ರಯುಕ್ತಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಮದ್ಯಂ ನಿಹನ್ತೀತ್ಯಾಹ- ಯೌಗಿಕಂ ವಿಧಿವದ್ಯುಕ್ತಂ ಚ| ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಯದಾತುರಸ್ಯ ಯೋಗಮರ್ಹತಿ ತದ್ಯೌಗಿಕಮ್| ವಿಧಿಸ್ತ್ವಸ್ಮಿನ್ನೇವಾಧ್ಯಾಯೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ||೫||

Adhikarana yuktyantara~jca (6) · Śloka 6

ಕ್ಷಾರೋ ಹಿ ಯಾತಿ ಮಾಧುರ್ಯಂ ಶೀಘ್ರಮಮ್ಲೋಪಸಂಹಿತಃ| ಮದ್ಯಮಮ್ಲೇಷು ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ದೋಷವಿಷ್ಯನ್ದನಾದಲಮ್| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾದ್ಯೈಃ ಪುರಾ ಪ್ರೋಕ್ತೈರ್ದೀಪನಾದ್ಯೈಸ್ತಥಾ ಗುಣೈಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ತದೇವಾಸ್ಯ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಕರಂ ಪರಮ್||೬||

ಮದ್ಯೋದ್ಭವಾನಾಂ ಮದ್ಯೇನೈವ ಶಾನ್ತೇಃ ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರೇಣ ಯುಕ್ತಿರುಚ್ಯತೇ- ಕ್ಷಾರೋ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಥಮೇನ ಮದ್ಯೇನಾನ್ನರಸೇ ಕ್ಷಾರತಾಂ ಗತೇ ರೋಗಾ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ| ಕ್ಷಾರ-ಶ್ಚಾಮ್ಲೋಪಸಂಹಿತಃ ಸನ್ ಮಾಧುರ್ಯಂ ಶೀಘ್ರಂ ಯಾತಿ| ಅಮ್ಲೇಷು ಚ ಮದ್ಯಂ ಶ್ರೇಷ್ಠ-ಮತಸ್ತದೇವ ವಿಕಾರನಾಶನಮ್| ತಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾದ್ಯೈಃ ಪುರಾ ನಿದಾನಸ್ಥಾನ-ಪ್ರೋಕ್ತೈಃ ದೀಪನಾದ್ಯೈಶ್ಚ ದೋಷಾಣಾಂ ವಿಷ್ಯನ್ದನಾತ್ ಸ್ರಾವಣಾತ್ತದೇವ ಪಥ್ಯಮ್| ಅಸ್ಯ ಚ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾದ್ಧೇತೋಸ್ತದೇವ ಪರಂ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಕರಮ್||೬||

Adhikarana pAnAtyayauShadhakAlaH (7) · Śloka 7

ಸಪ್ತಾಹಮಷ್ಟರಾತ್ರಂ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಾನಾತ್ಯಯೌಷಧಮ್| ಜೀರ್ಯತ್ಯೇತಾವತ ಪಾನಂ ಕಾಲೇನ ವಿಪಥಾಶ್ರಿತಮ್||೭||

ಯಚ್ಚ ಮದಾತ್ಯಯೋದ್ದೇಶೇ ಔಷಧಮುಕ್ತಂ ತತ್ ಸಪ್ತಾಹಮಷ್ಟರಾತ್ರಂ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್| ಏತಾವತಾ ಹಿ ಕಾಲೇನ ವಿಮಾರ್ಗಸ್ಥಂ ಮದ್ಯಂ ಜೀರ್ಯತಿ||೭||

Adhikarana anubandhacikitsopakramaH (8) · Śloka 8

ಪರಂ ತತೋಽನುಬಧ್ನಾತಿ ಯೋ ರೋಗಸ್ತಸ್ಯ ಭೇಷಜಮ್| ಯಥಾಯಥಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಕೃತಪಾನಾತ್ಯಯೌಷಧಮ್||೮||

ತತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಯ ಏವ ರೋಗಃ ಕೃತಪಾನಾತ್ಯಯೌಷಧಮಾತುರಮನುಬಧ್ನಾತಿ ತಸ್ಯೈವ ಭೇಷಜಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯಥಾಯಥಮಿತಿ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಸ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಕರಣೇ ವಿಹಿತಮ್||೮||

Adhikarana vAtolbaNe pAnAtyaye cikitsA (9) · Śloka 9

ತತ್ರ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ಮದ್ಯೇ ದದ್ಯಾತ್ಪಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯುತಮ್| ಬೀಜಪೂರಕವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಕೋಲದಾಡಿಮದೀಪ್ಯಕೈಃ| ಯವಾನೀಹಪುಷಾಜಾಜೀ ವ್ಯೋಷತ್ರಿಲವಣಾರ್ದ್ರಕೈಃ| ಶೂಲ್ಯೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಹರಿತಕೈಃ ಸ್ನೇಹವದ್ಭಿಶ್ಚ ಸಕ್ತುಭಿಃ| ಉಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣಾ ಮೇದ್ಯಮಾಂಸರಸಾ ಹಿತಾಃ| ಆಮ್ರಾಮ್ರಾತಕಪೇಶೀಭಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಾ ರಾಗಷಾಡವಾಃ| ಗೋಧೂಮಮಾಷವಿಕೃತೀರ್ಮೃದುಚಿತ್ರಾ ಮುಖಪ್ರಿಯಾಃ| ಆರ್ದ್ರಿಕಾರ್ದ್ರಕಕುಲ್ಮಾಷಶುಕ್ತಮಾಂಸಾದಿಗರ್ಭಿಣೀಃ| ಸುರಭಿರ್ಲವಣಾ ಶೀತಾ ನಿಗದಾ ವಾಚ್ಛವಾರುಣೀ| ಸ್ವರಸೋ ದಾಡಿಮಾತ್ಕ್ವಾಥಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಾತ್ಕನೀಯಸಃ| ಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಾತ್ತಥಾಮಸ್ತುಶುಕ್ತಾಮ್ಭೋಚ್ಛಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಸ್ನಾನಮುಷ್ಣಂ ಪ್ರಾವರಣಂ ಘನಮ್| ಘನಶ್ಚಾಗುರುಜೋ ಧೂಪಃ ಪಙ್ಕಶ್ಚಾಗುರುಕುಙ್ಕುಮಾತ್| ಕುಚೋರುಶ್ರೋಣಿಶಾಲಿನ್ಯೋ ಯೌವನೋಷ್ಣಾಙ್ಗಯಷ್ಟಯಃ| ಹರ್ಷೇಣಾಲಿಙ್ಗನೇ ಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರಿಯಾಃ ಸಂವಾಹನೇಷು ಚ||೯||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಾನಾತ್ಯಯೌಷಧಂ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ| ಶಾಲಿಪಿಷ್ಟಂ ಮದ್ಯಂ ಬೀಜಪೂರಕಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಯೋಗಂ ಯುಕ್ತಂ ಮದಾತ್ಯಯೇ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ದದ್ಯಾತ್| ತತ್ರ ಚೋಷ್ಣಾದಿಗುಣಾ ಮಾಂಸರಸಾಃ ಹಿತಾಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಪೇಶ್ಯಃ ಖಣ್ಡಾಃ| ಮೃದ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾ ಗೋಧೂಮಮಾಷವಿಕೃತೀಃ ಚಿತ್ರಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾದಿನಾನೇಕಪ್ರಕಾರಾಃ| ತಥಾ ಆರ್ದ್ರಿಕಾದಿಮಿಶ್ರಾ ವಿಕೃತೀಃ| ಕುಲ್ಮಾಷೋಽರ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾನಿ ಸಸ್ಯಾನಿ| ಗರ್ಭಿಣೀರನ್ತರಾನ್ತರಾ ಯುಕ್ತಾಃ| ಅಚ್ಛವಾರುಣೀ ಸುರಭಿತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾ ಹಿತಾ| ಸುಬೋಧಮ್| ಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಾತ್ ಕ್ವಾಥಃ| ಧೂಪೋ ಘನಃ ಪ್ರಭೂತಃ| ಪಙ್ಕಃ ಕರ್ದಮಃ| ಪ್ರಿಯಶ್ಚ ಹಿತಾಃ| ಕೀದೃಗ್ಭೂತಾಃ ಕುಚಾದಿಭೀ ರಮಣಿಯತ್ವೇನ ಯಾಃ ಶ್ಲಾಘ್ಯನ್ತೇ| ಯಾಶ್ಚ ಯೌವನೋಷ್ಣಾಙ್ಗಯಷ್ಟಯೋ ಹರ್ಷೇಣ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಆಲಿಙ್ಗನೇ ಸಂವಾಹನೇಷು ಚ ಯುಕ್ತಾಃ ಅನುರೂಪಾಃ||೯||

Adhikarana pittolbaNe cikitsA (10) · Śloka 10

ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೇ ಬಹುಜಲಂ ಶಾರ್ಕರಂ ಮಧು ವಾ ಯುತಮ್| ರಸೈರ್ದಾಡಿಮಖರ್ಜೂರಭವ್ಯದ್ರಾಕ್ಷಾಪರೂಷಜೈಃ| ಸುಶೀತಂ ಸಸಿತಾ ಸಕ್ತು ಯೋಜ್ಯಂ ತಾದೃಕ್ಚ ಪಾನಕಮ್| ಸ್ವಾದುವರ್ಗಕಷಾಯೈರ್ವಾ ಯುಕ್ತಂ ಮದ್ಯಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮಶ್ನೀಯಾಚ್ಛಶಾಜೈಣಕಪಿಞ್ಜಲೈಃ| ಸತೀನಮುದ್ಗಾಮಲಕಪಟೋಲೀದಾಡಿಮೈರಪಿ||೧೦||

ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣೇ ಮದತ್ಯಯೇ ಬಹುನಾ ಜಲೇನ ಮಿಶ್ರಿತಂ ಶಾರ್ಕರಂ ಮಧು ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ವಾ ಬಹುಜಲಂ ದಾಡಿಮಾದಿಜೈ ರಸೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಉಭಯಮಪಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪಾನಕಮಪಿ ತಾದೃಕ್ಸಶರ್ಕರಂ ಸಸಕ್ತು ಚ||೧೦||

Adhikarana kaPapittolbaNe cikitsA (11) · Śloka 11

ಕಫಪಿತ್ತಂ ಸಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮುಲ್ಲಿಖೇತ್ತೃಡ್ವಿದಹವಾನ್| ಪೀತ್ವಾಮ್ಬು ಶೀತಂ ಮದ್ಯಂ ವಾ ಭೂರೀಕ್ಷುರಸಮಂ ಯುತಮ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ವಾ ಸಂಸರ್ಗೀ ತರ್ಪಣಾದಿಃ ಪರಂ ಹಿತಮ್| ತಥಾಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ದೋಷಶೇಷಾನ್ನಪಾಚಕಃ||೧೧||

ಕಫಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಸಂಸರ್ಗೀ ಶೋಧನಕ್ರಮಾಖ್ಯಾ ತರ್ಪಣಾದಿಕಾ ಹಿತಾ| ತರ್ಪಣಾಃ ಸಕ್ತವಃ ಪೇಯಾಸ್ಥಾನೇ ತತ್ರ ಯೋಜ್ಯಾಃ ನ ತು ಪೇಯಾಃ| ತಥಾ ಶೋಧನಸಂಸರ್ಗೀಕ್ರಮೇಣಾಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ಯೋಽಗ್ನಿರ್ದೋಷಶೇಷಮನ್ನಂ ಚ ಪಚತಿ||೧೧||

Adhikarana kAsAdiyukte cikitsA (12) · Śloka 12

ಕಾಸೇ ಸರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವೇ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ತನರುಜಾಸು ಚ| ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಸವಿದಾಹಾಯಾಂ ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೇ ಹೃದಯೋರಸಿ| ಗುಡೂಚೀಭದ್ರಮುಸ್ತಾನಾಂ ಪಟೋಲಸ್ಯಾಥವಾ ರಸಮ್| ಸನಾಗರಂ ಯೋಜಯೇತ ತಿತ್ತಿರಿಪ್ರತಿಭೋಜನಮ್||೧೨||

ಕಾಸಾದಿಕೇ ಗುಡೂಚ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಸನಾಗರಃ| ಭೋಜನಂ ತಿತ್ತಿರಿಣಾಂ ರಸಾದಿಪ್ರಯುಕ್ತೇನ||೧೨||

Adhikarana tRuShNAyukte cikitsA (13) · Śloka 13

ತೃಷ್ಯತೇ ಚಾತಿಬಲವದ್ವಾತಪಿತ್ತೇ ಸಮುದ್ಧತೇ| ದದ್ಯಾದ್ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ಪಾನಂ ಶೀತಂ ದೋಷಾನುಲೋಮನಮ್| ಜೀರ್ಣೇಽದ್ಯಾನ್ಮಧುರಾಮ್ಲೇನ ಛಾಗಮಾಂಸರಸೇನ ಚ| ತೃಷ್ಯಲ್ಪಶಃ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಂ ಮದಂ ರಕ್ಷನ್ ಬಹೂದಕಮ್| ಮುಸ್ತದಾಡಿಮಲಾಜಾಮ್ಬು ಜಲಂ ವಾ ಪರ್ಣಿನೀಶೃತಮ್| ಪಾರಸ್ಯುತ್ಪಲಕನ್ದೈರ್ವಾ ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ವಾ ಹಿಮಮ್||೧೩||

ತೃಷ್ಯತ ಇತಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಜೀರ್ಣ ಇತಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೇ| ತೃಷಿ ಸತ್ಯಾಂ ಅಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್| ಯದಾ ಪಿಬೇತ್ತದಾ ಬಹುನೋದಕೇನ ಯುಕ್ತಂ ಪಿಬೇತ್| ಮದಂ ರಕ್ಷನ್ ಮುಸ್ತಾದ್ಯಮ್ಬುನಾ ಪರ್ಣಿನೀಚತುಷ್ಟಯಕೃತಂ ವಾ ಜಲಮ್| ಕೇವಲಮೇವ ವಾ ಸ್ವಭಾವಶೀತಮ್||೧೩|

Adhikarana tRuShANAtivRuddhau tasya samprAptiH cikitsA ca (14) · Śloka 14

ಮದ್ಯಾತಿಪಾನಾದಬ್ಧಾತೌ ಕ್ಷೀಣೇ ತೇಜಸಿ ಚೋದ್ಧತೇ| ಯಃ ಶುಷ್ಕಗಲತಾಲ್ವೋಷ್ಠೌ ಜಿಹ್ವಾಂ ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ವೇಷ್ಟತೇ| ಪಾಯಯೇತ್ ಕಾಮತೋಽಮ್ಭಸ್ತಂ ನಿಶೀತಪವನಾಹತಮ್| ಕೋಲದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಚುಕ್ರೀಕಾಚುಕ್ರಿಕಾರಸಃ| ಪಞ್ಚಾಮ್ಲಕೋ ಮುಖಾಲೇಪಃ ಸದ್ಯತೃಷ್ಣಾಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೧೪||

ಮದ್ಯಾತಿಪಾನಾದಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಕಾಮತೋ ಯಥೇಚ್ಛಂ ತಮಾತುರಮಮ್ಭಃ ಪಯಯೇದ್ರಾತ್ರೌ ಪ್ರವಾತಸ್ಥಿತಮ್| ಕೋಲದಿಕೋ ಮುಖಾಲೇಪೋ ನಾಮ್ನಾ ಪಞ್ಚಾಮ್ಲಕಸ್ತೃಷ್ಣಾಂ ಸದ್ಯೋ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೧೪||

Adhikarana pAnAtyayajadAhasamprAptiH tasya saMprAptiH (15) · Śloka 15

ತ್ವಚಂ ಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚ ಪಾನೋಷ್ಮಾ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭಿಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ| ದಾಹಂ ಪ್ರಕುರುತೇ ಘೋರಂ ವಿಹ್ವಲೋ ಯೇನ ಮುಹ್ಯತಿ||೧೫||

ಪಾನಕೃತ ಊಷ್ಮಾ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಮಿಶ್ರಿತಃ ಸನ್ ತ್ವಚಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಘೋರಂ ದಾಹಂ ಪ್ರಕುರುತೇ| ಯೇನ ದಾಹೇನ ವಿಹ್ವಲೋ ಯೇನ ಮುಹ್ಯತಿ||೧೫||

Adhikarana tatra cikitsAkramaH (16) · Śloka 16

ತೃಷ್ಣಾದಾಹಪರೀತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ದಾಹಜ್ವರಾಪಹಮ್| ವಿಧಿಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಯುಞ್ಜೀತ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಪರಿಮಾರ್ಜನಮ್||೧೬||

ತಸ್ಯ ತೃಷ್ಣಯಾ ದಾಹೇನ ಚ ಪರೀತಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಂ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಪರಿಮಾರ್ಜನಂ ದಾಹಜ್ವರಹರಂ ವಿಧಿಂ ಕುರ್ವೀತ||೧೬||

Adhikarana candanasya dAhanASakatvam (17) · Śloka 17

ಪ್ರಭಾತಮಾರುತೋದ್ಧೂತಾಃ ಪ್ರಾಲೇಯಜಲವರ್ಷಿಣಃ| ಸ್ಮರ್ಯಮಾಣಾ ಅಪಿ ಘ್ನನ್ತಿ ದಾಹಂ ಮಲಯಪಾದಪಾಃ||೧೭||

ಮಲಯಗಿರೌ ಯೇ ಚನ್ದನಾದಯಃ ಪಾದಪಾಃ ತೇ ಸ್ಮರ್ಯಮಾಣಾ ಅಪಿ ದಾಹಂ ಘ್ನನ್ತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ಪ್ರಭಾತಮಾರುತೇನ ನಿಶಾನ್ತವಾತೇನೋದ್ಧೂತಾಃ ಕಮ್ಪಿತಾಸ್ತಥಾ ಪ್ರಾಲೇಯಜಲಮವಶ್ಯಾಯಾಮ್ಭೋ ಯೇ ವರ್ಷನ್ತಿ ತೇ ತಥಾವಿಧಾಃ||೧೭||

Adhikarana muktAkalApAdInAM tRuDdAhAdinASanatvam (18) · Śloka 18

ಮುಕ್ತಾಕಲಾಪಾಃ ಶಶಿರಶ್ಮಿಶುಭ್ರಾಃ ಮೃಣಾಲಪದ್ಮೋತ್ಪಲಪತ್ರರಮ್ಯಾಃ| ಸೇಕಾವಗಾಹಾಃ ಸಜಲಾಜಲಾರ್ದ್ರಾ ವಾತಾಃ ಸುಶೀತಾ ಮಣಯೋ ಮಹಾರ್ಹಾಃ| ಅಲಿಞ್ಜರಾಃ ಪದ್ಮಪುಟಾಭಿಧಾನಾಃ ಪ್ರವಾಲವರ್ಣಾಹಿಮವಾರಿಪೂರ್ಣಾಃ| ಪರಿಸ್ರವನ್ತೋ ದೃತಯೋಮಹಾನ್ತಃ ಪುತ್ರಾಃ ಪ್ರಿಯಾದರ್ಪಣಮಣ್ಡಲಾನಿ| ನಾರ್ಯಶ್ಚ ನೇತ್ರೋತ್ಪಲಕರ್ಣಪೂರಾ ಮಧ್ಯಂ ವಯಃ ಕಿಞ್ಚಿದಿವಸ್ಪೃಶನ್ತ್ಯಃ| ಮನೋನುಕೂಲಾ ಹರಿಚನ್ದನಾರ್ದ್ರಾ ಸ್ತೃಡ್ದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾದವಥೂಞ್ಜಯನ್ತಿ||೧೮||

ಮುಕ್ತಾಕಲಾಪಾದಯಸ್ತೃಡ್ದಾಹಾದೀನ್ ಜಯನ್ತಿ| ಶಶಿರಶ್ಮಿವದ್ಧಿಮರಶ್ಮಿ ಕಿರಣವಚ್ಛುಭ್ರಾಃ ಶುಕ್ಲಾಃ| ಸೇಕಾವಗಾಹಾಶ್ಚ ಮೃಣಾಲಾದಿಭಿಶ್ಚಿತ್ರಾಃ ರಮ್ಯಾಃ ತೇ ಚ ಸಜಲಾಃ ಬಲಾಹಕಾಃ| ತಥಾ ಜಲಾರ್ದ್ರಾ ಸಿಕ್ತಾಪರಾ| ಮಹಾರ್ಹಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ| ಅಲಿಞ್ಜರಾ ಮಣಿಕಾ ಮಹಾಮೃನ್ಮಯಾ ಜಲಾಧಾರಾಃ| ತೇ ಚ ಪಕ್ವತ್ವಾತ್ ಪ್ರವಾಲವರ್ಣಾಃ| ಮಹಾನ್ತಶ್ಚ ಜಲಪೂರ್ಣತ್ವಾತ್ ಸ್ರವನ್ತೋ ದೃತಯಃ| ನೇತ್ರಾಣ್ಯೇವೋತ್ಪಲಾನಿ ತಾನ್ಯೇವಾಯತತ್ವಾತ್ ಕರ್ಣಪೂರಾ ಯಾಸಾಮ್| ಮಧ್ಯಂ ವಯಃ ಕಿಞ್ಚಿದಿವ ಸ್ಪೃಷನ್ತ್ಯಃ ಈಷದ್ವಿಲಸಿತನವಯೌವನಾಃ| ದವಥುಶ್ಚಕ್ಷುರಾದಿದಾಹಃ||೧೮||

Adhikarana sindhusmaraNAdikam (19) · Śloka 19

ಕರೇಣುಕಾಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತೇನ ವಿಕ್ಷೋಭಣಂ ವರಣಯೂಥಪೇನ| ಆಸ್ಫಾಲನಂ ಶೀಕರವರ್ಷಣಞ್ಚ ಸಿನ್ಧೋಃ ಸ್ಮರನ್ದಾಹತೃಷೋರಗಮ್ಯಃ| ಸರಿದ್ಧ್ರದಾನಾಂ ಹಿಮವದ್ಯರೀಣಾಞ್ಚನ್ದ್ರೋದಯಾನಾಂ ಕಮಲಾಕರಾಣಾಮ್| ಮನೋರಮಾನ್ಯಾಪಿ ಕಥಾ ಪ್ರವೃತ್ತದಾಹಞ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಞ್ಚ ನಿಹನ್ತಿ ಸದ್ಯಃ||೧೯||

ತಸ್ಯ ಸಿನ್ಧೌಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಸಿನ್ಧೋರ್ವಾರಣಯೂಥಪೇನ ಕರಿಯೂಥಪತಿನಾ ವಿಕ್ಷೋಭಣಂ ಜಲಾಸ್ಫಾಲನಂ ಕರೇಣ ಚ ಶೀಕರವರ್ಷಣಂ ಸ್ಮರನ್ ಪುರುಷೋ ದಾಹತೃಷ್ಣೋರಗಮ್ಯೋ ಭವತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತೇನ ಕರೇಣುಕಾಭಿರ್ವಾರಣವಧೂಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತೇನ| ಸರಿದ್ಧ್ರದಾದೀನಾಂ ಕಥಾ ಅನ್ಯಾಶ್ಚ ಮನೋರಮಾಃ ಕಥಾಃ ಸದ್ಯೋ ದಾಹಂ ತೃಷ್ಣಾಞ್ಚ ನಿಯಚ್ಛನ್ತಿ| ಹ್ರದಃ ನದೀಪ್ರವಾಹೇಷ್ವನ್ತರಾನ್ತರಾ ಮಹಾನ್ತೋ ದೂರಾವಗಾಢಾಃ| ಶಿಶಿರಮನ್ದಮನ್ದಸಞ್ಚಾರಜಲಾಶಯಾಃ| ದರಯೋ ಗಿರಿಗುಹಾಃ||೧೯||

Adhikarana lAjAdyambupAnam (20) · Śloka 20

ಲಾಜೋತ್ಪಲೋಶೀರಕುಚನ್ದನಾಮ್ಬುಶೀತಾಭಿಧಾನಂ ಮಧುಶರ್ಕರಾಢ್ಯಮ್| ಮದ್ಯೋದ್ಭವಾಂ ಪಿತ್ತಕೃತಾಞ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಂ ಸದಾಹಶೋಷಾಂ ವಿನಿಹನ್ತಿ ಪೀತಮ್||೨೦||

ಲಾಜಾದಿಮಿಶ್ರಮಮ್ಬು ಪ್ರಭೂತಘೃತಶರ್ಕರಂ ನಾಮ್ನಾ ಶೀತಂ ಮದ್ಯಾದಿತೃಷ್ಣಾಂ ನಿಹನ್ತಿ||೨೦||

Adhikarana priya~ggvAdilepaH (21) · Śloka 21

ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪತ್ರಪ್ಲವಲೋಧ್ಸೇವ್ಯಹ್ರೀಬೇರಕಲೇಯಕನಾಗಪುಷ್ಪೈಃ| ಶೀತಾಮ್ಬುಪಿಷ್ಟೈರ್ನವಕರ್ಪರಸ್ಥೈಸ್ತೃಡ್ದಾಹಹಾ ಸರ್ವಶರೀರಲೇಪಃ||೨೧||

ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿಃ ಶೀತಾಮ್ಬುಪಿಷ್ಟೈರ್ನವಕರ್ಪರಸ್ಥೈಶ್ಚ ಸರ್ವಶರೀರಲೇಪಃ ತೃಡ್ದಾಹಹಾ| ಪತ್ರಂ ಗನ್ಧಪತ್ರಮ್| ಸೇವ್ಯಮುಶೀರಮ್| ಕರ್ಪರಗ್ರಹಣಂ ವಾತಾಹತಿಯೋಗ್ಯಪಾತ್ರೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್||೨೧||

Adhikarana sirAvyadhaH (22) · Śloka 22

ಅಶಾಮ್ಯತ್ಯಥವಾ ದಾಹೇ ರಸೈಸ್ತೃಪ್ತಸ್ಯ ಜಾಙ್ಗಲೈಃ| ಶಾಖಾಶ್ರಯಾಂ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ರೋಹಿಣೀಂ ವ್ಯಧ್ಯೇತ್ಸಿರಾಮ್||೨೨||

ಏವಮಪ್ಯಶಾಮ್ಯತಿ ದಾಹೇ ಜಾಙ್ಗಲೈ ರಸೈಃ ಕೃತತೃಪ್ತೇಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ರೋಹಿಣೀಂ ಶುದ್ಧಶೋಣಿತವಹಾಂ ಸಿರಾಂ ಶಾಖಾಶ್ರಾಯಾಂ ವ್ಯಧಯೇತ್| ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಸಿರಾವ್ಯಧಂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನ||೨೨||

Adhikarana kaPaje madAtyaye cikitsA tatra kramaH (23) · Śloka 23

ಉಲ್ಲೇಖನೋಪವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ವಿಜಯೇತ ಕಫೋಲ್ಬಣಮ್||೨೩||

ಕಫೋಲ್ಬಣಂ ತು ಮದಾತ್ಯಯಮುಲ್ಲೇಖನೋಪವಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಜಯೇತ್| ಉಲ್ಲೇಖನಂ ವಮನಮ್| ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯೈತಯೋರುಪಯೋಗಃ||೨೩||

Adhikarana jalapAnam (24) · Śloka 24

ತೃಷಿತೋಽಮ್ಬು ಪಿಬೇಚ್ಛೀತಂ ಮುಸ್ತಯಾ ಪರ್ಪಟೇನ ವಾ| ಸ್ಥಿರಾಶುಣ್ಠೀಬಲೋದೀಚ್ಯದುಸ್ಪರ್ಶಾನ್ಯತಮೇನ ವಾ| ಸಿದ್ಧಮೇತಚ್ಚ ಸರ್ವೇಷು ಪಾನದೋಷೇಷು ಶಸ್ಯತೇ||೨೪||

ತೃಷಿತಶ್ಚ ಸನ್ ಕಫಮದಾತ್ಯಯೀ ಮುಸ್ತಯಾ ಪರ್ಪಟಕೇನ ವಾ ಸಿದ್ಧಮಮ್ಬು ಶೀತಂ ಪಿಬೇತ್| ಸ್ಥಿರಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ವಾ ಸಿದ್ಧಮ್| ಏತಚ್ಚಾಮ್ಬು ಸರ್ವತ್ರ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ದೋಷಶೇಷೇ ಶಸ್ಯತೇ||೨೪||

Adhikarana nirAme~ariShTapAnAdi (25) · Śloka 25

ನಿರಾಮಂ ಕ್ಷುಧಿತಂ ಕಾಲೇ ಪಾಯಯೇದ್ಬಹುಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಶಾರ್ಕರಂ ಮಧು ವಾ ಜೀರ್ಣಮರಿಷ್ಟಂ ಶೀಧುಮೇವ ವಾ| ರೂಕ್ಷತರ್ಪಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಯವಾನೀನಾಗರಾನ್ವಿತಮ್||೨೫||

ನಿರಾಮಂ ಮದಾತ್ಯಯಿನಂ ಕ್ಷುಧಿತಂ ರೂಕ್ಷೈರಸ್ನೇಹೈಸ್ತರ್ಪಣೈರ್ಲಾಜಸಕ್ತುಭಿಃ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಶಾರ್ಕರಂ ವಾ ಜೀರ್ಣಂ Vವಾ ಮಧು ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಮರಿಷ್ಟಂ ಸೀಧುಮೇವ ವಾ ಬಹುನಾ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಕಾಲೇ ಪಾಯಯೇತ್| ತಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ಯವಾನೀನಾಗರಾಭ್ಯಾಂ ಸಮನ್ವಿತಮ್||೨೫||

Adhikarana yUShAdyannam (26) · Śloka 26

ಯೂಷೇಣ ಯವಗೋಧೂಮಂ ತನುನಾಽಲ್ಪೇನ ಭೋಜಯೇತ್| ಉಷ್ಣಾಮ್ಲಕಟುತಿಕ್ತೇನ ಕೌಲತ್ಥೇನಾಲ್ಪಸರ್ಪಿಷಾ| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಜೈಶ್ಛಾಗೈ ರಸೈರ್ವಾ ಧನ್ವಚಾರಿಣಾಮ್| ಸಾಮ್ಲವೇತಸವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಪಟೋಲೀವ್ಯೋಷದಾಡಿಮೈಃ||೨೬||

ಕೌಲತ್ಥೇನ ಚ ಯೂಷೇಣ ತನುನಾ ಸ್ವಲ್ಪೇನ ಚೋಷ್ಣಾದಿಗುಣೇನಾಲ್ಪಸರ್ಪಿಷಾ ಯವಗೋಧೂಮಂ ಭೋಜಯೇತ್| ರಸೈರ್ವಾ ಭೋಜಯೇತ್| ಕೈರಿತ್ಯಾಹ- ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಚ್ಛಾಗಕೃತೈರ್ಧನ್ವಚಾರಿಣಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಭಿಃ||೨೬||

Adhikarana mAMsamadyAdyannam (27) · Śloka 27

ಪ್ರಭೂತಶುಣ್ಠೀಮರಿಚಹರಿತಾರ್ದ್ರಕಪೇಶಿಕಮ್| ಬೀಜಪೂರರಸಾದ್ಯಮ್ಲಂ ಭೃಷ್ಟಂ ನೀರಸವರ್ತಿತಮ್| ಕರೀರಕರಮರ್ದಾದಿ ರೋಚಿಷ್ಣು ಬಹುಶಾವನಮ್| ಪ್ರವ್ಯಕ್ತಾಷ್ಟಾಙ್ಗಲವಣಂವಿಕಲ್ಪಿತನಿಮರ್ದಕಮ್| ಯಥಾಗ್ನಿ ಭಕ್ಷಯನ್ಮಾಂಸಂ ಮಾಧವಂ ನಿಗದಂ ಪಿಬೇತ್||೨೭||

ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಯಥಾಗ್ನಿ ಮಾಂಸಂ ಭಕ್ಷಯನ್ನಿಗದಂ ನಿರ್ದೋಷಂ ಮಾಧವಂ ಪಿಬೇತ್| ತಚ್ಚ ಮಾಂಸಂ ಪ್ರಭೂತಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಕಮ್| ಆರ್ದ್ರಕಪೇಶಿಕಾ ಆರ್ದ್ರಕದಲಾನಿ| ಬೀಜಪೂರರಸಾದಿನಾ ಚಾಮ್ಲಮ್| ಭೃಷ್ಟಂ ಘೃತೇ| ನೀರಸವರ್ತಿತಂ ನಿರ್ಗತೋ ರಸೋಽಸ್ಯೇತಿ ನೀರಸಂ ವರ್ತಿತಂ ವೃತ್ತತಾಂ ಯಾತಂ ಪರಿಶುಷ್ಕವ್ಯಞ್ಜನಮಿತಿ ಯಾವತ್ - ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ| ನೀರಸವರ್ತಿತಂ ಸಮಚಿಕ್ಕಣಪಕ್ವಮ್| ಕರೀರಾದಿಕಂ ರೋಚಿಷ್ಣು ಬಹು ಚ ಶಾವನಮುಪದಂಶೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಮಾಂಸೇ| ತಥಾ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರಭೂತಮಷ್ಟಾಙ್ಗಾಖ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಲವಣಂ ಯತ್ರ| ವಿಕಲ್ಪಿತಾ ವಿಮರ್ದಕಾ ಯೇನ ಮಾಂಸೇನ| ಮಾಂಸಹರಿತಕವರ್ಗಾದಿನಾನಾರಸೋಽಚ್ಛಾಗೋಧೂಮವೇಷ್ಟಿತೋ ವಟಕಾಕೃತ್ಯಾ ಛಿನ್ನೋ ನಿಮರ್ದಕ ಉಚ್ಯತೇ||೨೭||

Adhikarana aShTA~ggalavaNam (28) · Śloka 28

ಸಿತಾಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜಿತಿನ್ತಿಣೀಕಾಮ್ಲವೇತಸಮ್| ತ್ವಗೇಲಾಮರಿಚಾರ್ಧಾಂಶಮಷ್ಟಾಙ್ಗಲವಣಂ ಹಿತಮ್| ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧ್ಯಗ್ನಿಕರಂ ಕಫಪ್ರಾಯೇ ಮದಾತ್ಯಯೇ||೨೮||

ಸಿತಾದಿಕಮಷ್ಟಾಙ್ಗಂ ಲವಣಾಖ್ಯಂ ಕಫಪ್ರಾಯೇ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಹಿತಂ ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧ್ಯಗ್ನಿಕರಞ್ಚ| ಏಕೋ ಭಾಗಃ ಸಿತಾದೀನಾಂ ತತೋಽರ್ಧೇನ ದ್ವಿತೀಯಸ್ತ್ವಗಾದೀನಾಮ್||೨೮||

Adhikarana mRudvIkArAgaH (29) · Śloka 29

ಕಟುಸ್ಕನ್ಧಯುತಾಂ ಶ್ವೇತಾಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಂ ನಿಷ್ಕುಲೀಕೃತಾಮ್| ರಸೇನ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಕಲ್ಕಯೇದ್ದಾಡಿಮಸ್ಯ ವಾ| ತಯಾ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತೋ ರಾಗಃ ಕೃತೋ ದೀಪನಪಾಚನಃ||೨೯||

(ಕಟುಸ್ಕನ್ಧಯುತಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಯುತಗ್ರಹಣೇನ ಕಟುಸ್ಕನ್ಧಾನಾಮಲ್ಪಮಾತ್ರತ್ವಂ ದರ್ಶಯತೀತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ ) ಶ್ವೇತಾಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಂ ನಿಷ್ಕುಲೀಕೃತಾಂ ತ್ವಗಸ್ಥಿರಹಿತಾಂ ಕಟುಸ್ಕನ್ಧೇನ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೇನ ದಾಡಿಮರಸೇನ ವಾ ಕಲ್ಕಯೇತ್| ತಯಾ ಕಲ್ಕಿತಯಾ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತೋ ರಾಗಃ ಕೃತೋ ರೋಚನೋ ದೀಪನಶ್ಚ ಭವತಿ|

Adhikarana kAravyAH rAgaH (30) · Śloka 30

ಸೌವರ್ಚಲೈಲಾಮರಿಚದೀಪ್ಯಕಾಜಾಜಿಚೋಚವತ್| ಕಾರವ್ಯಾಃ ಕಲ್ಪಯೇದೇವಂ ಶುಕ್ತಂ ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾನ್ವಿತಮ್| ಆಮ್ರಾಮಲಕಪೇಶೀಭಿಃ ಕುರ್ಯಾದ್ರಾಗಾನ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| ಧಾನ್ಯಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜೀ ಕಾರವೀ ಮರಿಚಾಚಿತಾನ್| ಸಗುಡಾನ್ ಮಧುಯುಕ್ತೇನ ವ್ಯಕ್ತಾಮ್ಲಾನ್ ಮರಿಚೋತ್ಕಟಾನ್||೩೦||

ಕಾರವ್ಯಾಃ ಕಲ್ಕೇನ ಸೌವರ್ಚಲಾದಿಯುತಂ ಶುಕ್ತಂ ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾನ್ವಿತಂ ರಾಗಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಆಮ್ರಾಮಲಕಖಣ್ಡೈಃ ಪೃಥಗ್ಧಾನ್ಯಾದ್ಯನ್ವಿತಾನ್ ರಾಗಾನ್ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಮಧು ಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ಕಾರವೀ ದ್ರಾಕ್ಷೀವಿಶೇಷೋ ಯಾ ಗೋಸ್ತನಿಕೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ- ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ||೩೦||

Adhikarana udvartanAdyupacArAH (31) · Śloka 31

ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೋದ್ವರ್ತನೋದ್ಘರ್ಷಸ್ನಾನಭೋಜನಲಙ್ಗನೈಃ| ಸಕಾಮಾಭಿಃ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಜಾಗರಣೇನ ಚ||೩೧||

ಮದಾತ್ಯಯಃ ಕಫಪ್ರಾಯಃ ಶೀಘ್ರಂ ಸಮುಪಶಾಮ್ಯತಿ| ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಾದಿಭಿಃ ಕಫಪ್ರಾಯೋ ಮದಾತ್ಯಯಃ ಶೀಘ್ರಂ ಸಮುಪಶಾಮ್ಯತಿ||೩೧||

Adhikarana sannipAtamadAtyaye (32) · Śloka 32

ಯದಿದಂ ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಪೃಥಗ್ದೋಷಬಲಂ ಪ್ರತಿ| ಸನ್ನಿಪಾತೇ ದಶವಿಧೇ ತಚ್ಛೇಷೇಽಪಿ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್||೩೨||

ಪೃಥಗ್ವಾತಾದಿದೋಷಬಲಂ ಪ್ರತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಯತ್ ಕರ್ಮ ತನ್ಮಿಶ್ರೀಕೃತ್ಯ ತಾರತಮ್ಯವಿಕಲ್ಪೇನ ಚ ಶೇಷೇ ದಶವಿಧೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇಽಪಿ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪೂರ್ವಂ ಹಿ ತ್ರಯೋದಶವಿಧಃ ಸನ್ನಿಪಾತ ಉಕ್ತಃ| ತತ್ರ ಏಕದೋಷಾತಿಶಯೇನ ಯಃ ಸೋಽತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶಿತಃ| ದ್ವ್ಯತಿಶಯೇನ ತ್ರಯಸ್ತುಲ್ಯಾಧಿಕೈಶ್ಚೈಕಃ ಸನ್ನಿಪಾತಃ ತಾರತಮ್ಯವಿಕಲ್ಪನಾಚ್ಚ ಷಟ್ತ್ವಮಿತ್ಯೇತದ್ದಶಕಮ್||೩೨||

Adhikarana trayaH pAnakayogAH (33) · Śloka 33

ತ್ವಙ್ನಾಗಪುಷ್ಪಮಗಧಾಮರಿಚಾಜಾಜಿಧಾನ್ಯಕೈಃ| ಪರೂಷಕಮಧುಕೈಲಾಸುರಾಹ್ವೈಶ್ಚ ಸಿತಾನ್ವಿತೈಃ| ಸಕಪಿತ್ಥರಸಂ ಹೃದ್ಯಂ ಪಾನಕಂ ಶಶಿಬೋಧಿತಮ್| ಮದಾತ್ಯಯೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪೇಯಂ ರುಚ್ಯಗ್ನಿದೀಪನಮ್| ತದ್ವದ್ದಾಡಿಮಮೃದ್ವೀಕಾಕಣಾಕಾಶ್ಮರ್ಯದಾರುಭಿಃ| ಸಬೀಜಪೂರಕರಸೈರ್ಬಿಡಸೌವರ್ಚಲಾನ್ವಿತಮ್| ಫಲೈರ್ವಾ ವಿವಿಧೈರಮ್ಲೈಃ ಸನ್ನಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಶರ್ಕರಮ್||೩೩||

ತ್ವಗಾದಿನಾ ಶಶಿಬೋಧಿತಂ ನಾಮ ಪಾನಕಮ್| ಶಶೀಕರ್ಪೂರಮ್| ದಾಡಿಮಾದಿಭಿಃ ಸೌವರ್ಚಲಾನ್ವಿತಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪಾನಕಮ್|ವಿವಿಧೈಃ ಫಲೈಸ್ತೃತೀಯಮ್||೩೩||

Adhikarana kacCudArA~gkurAdicUrNam (34) · Śloka 34

ಕಚ್ಛುದಾರಾಙ್ಕುರದ್ರಾಕ್ಷಾವರ್ಷಾಭೂಜೀರಕದ್ವಯಮ್| ಮಧೂಕಯಷ್ಟೀತ್ವಕ್ಕೃಷ್ಣಾಕೇಸರಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಚೂರ್ಣಿತಮ್| ಪಿಬೇದಾಲೋಡ್ಯ ದುಗ್ಧೇನ ಸೂಕ್ಷ್ಮತಾನ್ತವಗಾಲಿತಮ್||೩೪||

ಕಚ್ಛುದಾರಾಙ್ಕುರಾದಿಕಂ ದುಗ್ಧೇನಾಲೋಡ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತ್ರಗಾಲಿತಂ ಪಿಬೇತ್||೩೪||

Adhikarana madAtyayeShu harShaNI kriyA (35) · Śloka 35

ನಾಕ್ಷೋಭ್ಯ ಹಿ ಮನೋ ಮದ್ಯಂ ಶರೀರಮವಿಹನ್ಯ ವಾ| ಕುರ್ಯಾನ್ಮದಾತ್ಯಯಂ ತಸ್ಮಾದಿಷ್ಯತೇ ಹರ್ಷಣೀ ಕ್ರಿಯಾ| ಸೇವ್ಯಾಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಸುಖಾ ಧರ್ಮಕಲ್ಪದ್ರುಮಾಙ್ಕುರಾಃ| ವಿಷಯಾತಿಶಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಶರಾಃ ಕುಸುಮಧನ್ವನಃ||೩೫||

ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಹರ್ಷಣೀ ಕ್ರಿಯೇಷ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಾನ್ಮದ್ಯಂ ಮನೋ ನಾಕ್ಷೋಭ್ಯ ಅಪಿ ತು ಸಂಕ್ಷೋಭ್ಯ ಮದಾತ್ಯಯಂ ಕುರುತೇ| ಶರೀರಂ ಚಾವಿಹನ್ಯಾಪಿ ತು ವಿಹನ್ಯ ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ಹರ್ಷಣೀ ಕ್ರಿಯಾ ಹಿತಾ| ತಥಾ ಪಞ್ಚವಿಷಯಾಣಾಂ ಶಬ್ದಾದೀನಾಮತಿಶಯಾಃ ಸೇವ್ಯಾಃ ತ ಏವ ಪಞ್ಚ ಕುಸುಮಚಾಪಸ್ಯ ಶರಾಃ| ಧರ್ಮ ಏವ ಕಲ್ಪದ್ರುಮಃ ತಸ್ಯಾಙ್ಕುರಾಃ ಫಲಪ್ರರೋಹಾಸ್ತೇ||೩೫||

Adhikarana madAtyaye kShIraviShayaH (36) · Śloka 36

ಸಂಶುದ್ಧಿಶಮನಾದ್ಯೇಷು ಮದದೋಷಃ ಕೃತೇಷ್ವಪಿ| ನ ಚೇಚ್ಛಾಮ್ಯೇತ್ಕಫೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಜಾತೇ ದೌರ್ಬಲ್ಯಲಾಘವೇ| ತಸ್ಯ ಮದ್ಯವಿದಗ್ಧಸ್ಯ ವಾತಪಿತ್ತಾಧಿಕಸ್ಯ ಚ| ಗ್ರೀಷ್ಮೋಪತಪ್ತಸ್ಯ ತರೋರ್ಯಥಾ ವರ್ಷಂ ತಥಾ ಪಯಃ| ಮದ್ಯಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಹಿ ಕ್ಷೀರಃ ಕ್ಷೀಣಮಾಶ್ವೇವ ಪುಷ್ಯತಿ| ಓಜಸ್ತುಲ್ಯಂ ಗುಣೈಃ ಸರ್ವೈರ್ವಿಪರೀತಂ ಚ ಮದ್ಯತಃ||೩೬||

ಸಂಶುದ್ಧೀತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ವಿಷಯ ಉಚ್ಯತೇ| ಮದ್ಯೇನ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕ್ಷೀಣಮೋಜಸ್ತತ್ ಕ್ಷೀರಂ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಪುಷ್ಯತಿ| ಯತಸ್ತತ್ಕ್ಷೀರಮೋಜಸೋ ಗುಣೈಃ ಸರ್ವೈಸ್ತುಲ್ಯಂ ಮದ್ಯಸ್ಯ ಚ ವಿಪರೀತಮ್||೩೬||

Adhikarana tataH krameNa madyasevanam (37) · Śloka 37

ಪಯಸಾ ವಿಹತೇ ರೋಗೇ ಬಲೇ ಜಾತೇ ನಿವರ್ತಯೇತ್| ಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗಂ ಮದ್ಯಂ ಚ ಕ್ರಮೇಣಾಲ್ಪಾಲ್ಪಮಾಚರೇತ್| ನ ವಿಕ್ಷಯಧ್ವಂಸಕೋತ್ಥೈಃ ಸ್ಪೃಶೇತೋಪದ್ರವೈರ್ಯಥಾ| ತಯೋಸ್ತು ಸ್ಯಾತ್ ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಬಸ್ತಯೋ ಬೃಂಹಣಾಃ ಶಿವಾಃ| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಸ್ನಾನಾನ್ಯನ್ನಪಾನಂ ಚ ವಾತಜಿತ್||೩೭||

ತತಃ ಕ್ಷೀರೇಣ ಮದ್ಯರೋಗೇ ವಿಹತೇ ಬಲೇ ಚ ಜಾತೇ ಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗಂ ಕ್ರಮೇಣ ನಿವರ್ತಯೇತ್ ಕ್ರಮೇಣೈವ ಚಾಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಮದ್ಯಮಾಚರೇತ್| ಸಹಸಾ ಮದ್ಯಪಾನಾತ್ ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯೋಪದ್ರವೋದ್ಭವಃ| ತಯೋಸ್ತು ಧ್ವಂಸಕವಿಕ್ಷಯಯೋರ್ಘೃತಾದಿಕಂ ವಾತಜಿತ್ ಸ್ಯಾತ್||೩೭||

Adhikarana yuktamadyasevanam (38) · Śloka 38

ಯುಕ್ತಮದ್ಯಸ್ಯ ಮದ್ಯೋತ್ಥೋ ನ ವ್ಯಾಧಿರುಪಜಾಯತೇ| ಅತೋಽಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಯೋಗೋ ಯಃ ಸುಖಾಯೈವ ಕೇವಲಮ್||೩೮||

ಉಪಯುಕ್ತಮದ್ಯಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಮದ್ಯೋತ್ಥೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ನೋಪಜಾಯತ ಏವ ಯತೋಽತಃ ಕಾರಣಾದಸ್ಯ ಮದ್ಯಸ್ಯ ಯೋಗೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಯಃ ಸುಖಾಯೈವ ಕೇವಲಮ್||೩೮||

Adhikarana madyapraSaMsA (39) · Śloka 39

ಆಶ್ವಿನಂ ಯಾ ಮಹತ್ತೇಜೋ ಬಲೇ ಸಾರಸ್ವತಂ ಚ ಯಾ| ದಧಾತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ಚ ಯಾ ವೀರ್ಯಂ ಪ್ರಭಾವಂ ವೈಷ್ಣವಞ್ಚ ಯಾ| ಅಸ್ತ್ರಂ ಮಕರಕೇತೋರ್ಯಾ ಪುರುಷಾರ್ಥೋ ಬಲಸ್ಯ ಯಾ| ಸೌತ್ರಾಮಣ್ಯಾಂ ದ್ವಿಜಮುಖೇ ಹುತಾಶೇ ಹೂತಯೇ ಚ ಯಾ| ಯಾ ಸರ್ವೌಷಧಿಸಮ್ಪೂರ್ಣಾನ್ಮಥ್ಯಮಾನಾತ್ಸುರಾಸುರೈಃ| ಮಹೋದಧೇಃ ಸಮುದ್ಭೂತಾ ಶ್ರೀಶಶಾಙ್ಕಾಮೃತೈಃ ಸಹ| ಮಧುಮಾಧವಮೈರೇಯಸೀಧುಗೌಡಾಸವಾದಿಭಿಃ| ಮದಶಕ್ತಿಮನುಜ್ಞನ್ತೀ ಯಾ ರೂಪೈರ್ಬಹುಭಿಃ ಸ್ಥಿತಾ| ಯಾಮಾಸ್ವಾದ್ಯ ವಿಲಾಸಿನ್ಯೋ ಯಥಾರ್ಥಂ ನಾಮ ಬಿಭ್ರತಿ| ಕುಲಾಙ್ಗನಾಪಿ ಯಾಂ ಪೀತ್ವಾ ನಯತ್ಯುದ್ಧತಮಾನಸಾ| ಅನಙ್ಗಾಲಿಙ್ಗಿತೈರಙ್ಗೈಃ ಕ್ವಾಪಿ ಚೇತೋ ಮುನೇರಪಿ| ತರಙ್ಗಭಙ್ಗಭ್ರುಕುಟೀತರ್ಜನೈರ್ಮಾನಿನೀಮನಃ| ಏಕಂ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಕುರುತೇ ಯಾ ದ್ವಯೋರಪಿ ನಿರ್ವೃತಿಮ್| ಯಥಾಕಾಮಭಟಾವಾಪ್ತಿಪರಿಹೃಷ್ಟಾಪ್ಸರೋಗಣೇ| ತೃಣವತ್ಪುರುಷಾ ಯುದ್ಧೇ ಯಾಮಾಸ್ವಾದ್ಯ ಜಹತ್ಯಸೂನ್| ಯಾಂ ಶೀಲಯಿತ್ವಾಪಿ ಚಿರಂ ಬಹುಧಾ ಬಹುವಿಗ್ರಹಾಮ್| ನಿತ್ಯಂ ಹರ್ಷಾತಿವೇಗೇನ ತತ್ ಪೂರ್ವಮಿವ ಸೇವತೇ| ಶೋಕೋದ್ವೇಗರತಿಭಯೈರ್ಯಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಾಭಿಭೂಯತೇ| ಗೋಷ್ಠೀಮಹೋತ್ಸವೋದ್ಯಾನಂ ನ ಯಸ್ಯಾಃ ಶೋಭತೇ ವಿನಾ| ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಚ ಬಹುಶೋ ವಿಯುಕ್ತಃ ಶೋಚತೇ ಯಯಾ| ಅಪ್ರಸನ್ನಾಪಿ ಯಾ ಪ್ರೀತ್ಯೈ ಪ್ರಸನ್ನಾ ಸ್ವರ್ಗ ಏವ ಯಾ| ಅಪೀನ್ದ್ರಂ ಮನ್ಯತೇ ದುಸ್ಸ್ಥಂ ಹೃದಯಸ್ಥಿತಯಾ ಯಯಾ| ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಸುಖಾಸ್ವಾದಾ ಸ್ವಸಂವೇದ್ಯೈವ ಯಾ ಪರಮ್| ಇತಿ ಚಿತ್ರಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ಪ್ರಿಯಾಮನುಕರೋತಿ ಯಾ| ಪ್ರಿಯಾತಿಪ್ರಿಯತಾಂ ಯಾತಿ ಯತ್ಪ್ರಿಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ| ಯಾ ಪ್ರೀತಿರ್ಯಾ ರತಿರ್ಯಾ ವಾಗ್ಯಾ ಪುಷ್ಟಿರಿತಿ ಚ ಸ್ತುತಾ| ದೇವದಾನವಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಮಾನುಷೈಃ| ಪಾನಪ್ರವೃತೌ ಸತ್ಯಾಂ ತು ತಾಂ ಸುರಾಂ ವಿಧಿನಾ ಪಿಬೇತ್||೩೯||

ಆಶ್ವಿನಮಿತ್ಯಾದೇಸ್ತಾಂ ಸುರಾಂ ವಿಧಿನಾ ಪಿಬೇದಿತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಏವಮಿತಿಹಾಸೇಷು ಶ್ರೂಯತೇ ಯಥಾ ಕಿಲ ಸುರಯಾ ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸ್ವತೇಜೋ ದತ್ತಮ್| ಸರಸ್ವತ್ಯಾ ಚ ಬಲಮ್| ಇನ್ದ್ರೇಣ ವೀರ್ಯಮ್| ವಿಷ್ಣುನಾ ಪ್ರಭಾವಃ| ಯಾ ಚ ಸುರಾ ಮಕರಕೇತೋಃ ಕಾಮಸ್ಯಾಸ್ತ್ರಂ; ಬಲಸ್ಯ ಚ ಹಲಭೃತೋ ಯಾ ಪುರುಷಾರ್ಥಃ| ಯಾ ಚ ಸೌತ್ರಾಮಣ್ಯಾಧ್ವರೇ ದ್ವಿಜಮುಖೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಗ್ನೌ ಹೂಯತೇ| ಯಾ ಚ ಮಹೋದಧೇಃ ಸರ್ವೌಷಧಿಸಮ್ಪೂರ್ಣಾತ್ ಸುರಾಸುರೈರ್ಮಥ್ಯಮಾನಾತ್ ಶ್ಯ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಹೋತ್ಪನ್ನಾ| ಯಾ ಚ ಮಧ್ವಾದಿಭಿರ್ಬಹುಭೀ ರೂಪೈರ್ಮದಶಕ್ತಿಮನುಜ್ಝನ್ತಿ ಸ್ಥಿತಾ| ಯಾಂ ಚಾಸ್ವಾದ್ಯ ವಿಲಾಸಿನ್ಯಃ ಕತ್ರರ್ಯೋ ವಿಲಾಸಿನೀತಿ ನಾಮ ಯಥಾರ್ಥಂ ಬಿಭ್ರತಿ| ಸುರಯಾ ವಿಲಾಸಸ್ಯಾಗಮನಾತ್| ಯಾಂ ಸುರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ಕುಲಾಙ್ಗನಾಪಿ ಲಜ್ಜಾದಿಮತ್ವಾದಲಲಿತಾಪಿ ಮುನೇರಭ್ಯಸ್ತಧೈರ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಕ್ವಾಪಿ ಚೇತೋ ನಯತ್ಯನಙ್ಗೇನ ಕಾಮೇನಾಲಿಙ್ಗಿತೈರಙ್ಗೈಃ ಕರಣಭೂತೈಃ| ಯಾ ಚ ಸುರಾ ಏಕಂ ಮಾನಿನೀಮನಃ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ದ್ವಯೋರಪಿ ಮಾನಿನೀವಲ್ಲಭಯೋರ್ನಿವೃತಿಂ ಕುರುತೇ| ಅತಿನಿವೇಡಮಾನಾವಷ್ಟಮ್ಭಪರವಶಾಪ್ಯಾಸ್ವಾದಿತಕಾದಮ್ಬರೀರಸಾ ಮಾನಂ ಪೃಷ್ಠತಃ ಕೃತ್ವಾ ಅವಧೀರಿತಪೂರ್ವಮಪಿ ಪ್ರಯಾಂಸಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಿತುಂ ಯತತೇ| ಯತ್ರ ಚೈವಮುತ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯತೇ ಯಸ್ಯಾಃ ಸುರಾಯಾ ಯೇ ತರಙ್ಗಭಾಸೈವ ಭ್ರುಕುಟೀ ತಯಾ ತರ್ಜನೇನ ಸಖೀವ ಸಖ್ಯಾ ವಲ್ಲಭಾವಧೀರಣಾನುತಾಪಭಿಯೇವ ಮಾನಿನ್ಯಾ ಮಾನಮವಧೀರ್ಯ ಮನಃ ಪ್ರಸಾದಯತಿ| ತಯಾ ಚ ಪ್ರಸನ್ನಮನಸಾ ದ್ವಿತೀಯೋ ಮಾನಿನ್ಯಾ ಮಾನಮವಧೀರ್ಯ ಮನಃ ಪ್ರಸಾದಯತಿ| ತಯಾ ಚ ಪ್ರಸನ್ನಮನಸಾ ದ್ವಿತೀಯೋ ನಿರ್ವೃತಿಮಾಸಾದಯತಿ| ತದಿದಂ ಸುರಾಯಾ ಮಹತ್ ಕೌಶಲಮ್| ಯದೇಕತ್ರ ಪ್ರಸಾದಮಾಪಾದ್ಯಾನ್ಯತ್ರ ನಿರ್ವೃತಿಮಾಪ್ನೋತಿ| ಯಾಂ ಚ ಸುರಾಮಾಸ್ವಾದ್ಯ ಯುದ್ಧೇ ಪುರುಷಸ್ತೃಣವದಸೂನ್ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತ್ಯಜನ್ತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತೇ ಯುದ್ಧೇ ಆಹ-ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಕಾಮಂ ಯಥೇಚ್ಛಂ ಯಾ ಭಟಾನಾಮವಾಪ್ತಿಸ್ತಯಾ ಪರಿಹೃಷ್ಟೋಽಪ್ಸರೋಗಣೋ ಯಸ್ಮಿನ್ಯುದ್ಧೇ| ಇತಿ ಚಿತ್ರಾವಸ್ವಸ್ಥಾಸು ಪ್ರಿಯಾಮನುಕರೋತಿ ಯೇತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್ಸರ್ವತ್ರಾಪೀತಃಪ್ರಭೃತಿ ಪ್ರಿಯಾಯಾಃ ಸುರಾಯಾಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷಃ| ತಥಾ ಚ ಯೇನೈವ ಪ್ರಿಯಾ ಆಸ್ವಾದಿತಾ ಭವತಿ ಸ ಏವಾಪ್ಸರೋವಿಷಯೇಽತಿಶಯಂ ಪಶ್ಯಂಸ್ತಲ್ಲಾಭೋಪಾಯೇ ಯುದ್ಧೇ ತೃಣವದಸೂಂಸ್ತ್ಯಜತಿ| ಯಾಂ ಸುರಾಂ ಬಹುಧಾ ಮಧ್ವಾದಿನಾ ಬಹುವಿಗ್ರಹಾಂ ಚಿರಂ ಶೀಲಯಿತ್ವಾಪಿ ಪುರುಷೋ ನಿತ್ಯಂ ತಾಮ್ ಅಪೂರ್ವಮಿವ ಸೇವತೇ| ಸದೈವಾಭಿನವಾಮೇವಾತಿಪ್ರಿಯತ್ವಾಜ್ಜಾನಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಿಯಪಿ ಬಹುಧಾ ರತಿಪ್ರಯೋಗೈರ್ಬಹುವಿಗ್ರಹಾನೇಕಶಃ ಕೃತಪ್ರಣಯಕಲಹಾಪಿ ನಿತ್ಯಂ ಹರ್ಷಾತಿವೇಗೇನಾಭಿನವೇವ ಸೇವ್ಯತೇ| ಯಾಞ್ಚ ಸುರಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶೋಕಾದಿಭಿರ್ನಾಭಿಭೂಯತೇ| ಪ್ರಿಯಾಮಪಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶೋಕಾದಿಭಿರ್ನಾಭಿಭೂಯತೇ| ದರ್ಶನಾಭಿಭವಯೋಃ ಶೋಕಾದಯ ಏವಂ ಕರ್ತ್ತೃತ್ವೇನ ನೀಯನ್ತೇ ಯೇನ ಸಮಾನಕರ್ತ್ತೃಕತ್ವಂ ಭವತಿ| ತತ್ಸನ್ನಿಧಾನೇ ಶೋಕಾದಯೋ ನ ಭವನ್ತೀತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಮ್| ಯಸ್ಯಾಶ್ಚ ಸುರಾಯಾ ವನಾ ಗೋಷ್ಠ್ಯಾದಿಕಂ ನ ಶೋಭತೇ| ಪ್ರಿಯಯಾ ವಾ ವಿನಾ ನ ಶೋಭತೇ| ಯಯಾ ಚ ಸುರಯಾ ವಿಯುಕ್ತಸ್ತಾಂ ಸ್ಮೃತ್ವಾಽಽತ್ಮಾನಾಂ ಶೋಚತೇ ಪ್ರಿಯಯಾ ವಿಯುಕ್ತಶ್ಚ ಶೋಯತೇ| ಯಾ ಸುರಾ ಅಪ್ರಸನ್ನಾಪಿ ಘನಾಪಿ ಪ್ರೀತ್ಯೈ ಭವತಿ| ಪ್ರಸನ್ನಾ ಚ ಸ್ವರ್ಗ ಏವ| ಪ್ರಿಯಾಪ್ಯಕೃತಪ್ರಸಾದಾಪಿ ಪ್ರೀತ್ಯೈ ಭವತಿ| ಪ್ರಸನ್ನಾ ಪುನಃ ಸ್ವರ್ಗ ಏವ| ಯಥಾ ಚ ಸುರಯಾ ಹೃದಯಸ್ಥಿತಯಾ ಪೀತಯಾ ಪುರುಷ ಇನ್ದ್ರಮಪಿ ದುಃಸ್ಥಂ ಮನ್ಯತೇ ಆತ್ಮಾನಮೇವ ಸುಸ್ಥಮ್| ತದ್ವತ್ ಪ್ರಿಯಯಾಪಿ ಹೃದಯಸ್ಥಿತಯಾ ಮನಸಿ ಗೃಹೀತಯಾ| ಯಾ ಚ ಸುರಾ ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯ ಸುಖಾಸ್ವಾದಾ ಸುಖಮಾಸ್ವಾದಶ್ಚ ಯಸ್ಯಾಃ ಪರಸ್ಯ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಿದನ್ತಯಾ ನ ಪಾರ್ಯತೇ| ಪ್ರಿಯಾಽಪ್ಯೇವಮ್| ಯಾ ಚ ಸುರಾ ಪರಂ ಸ್ವಸಂವೇದ್ಯೈವ| ಪ್ರಿಯಾಪಿ ತದ್ವತ್| ಇತ್ಯೇವಮನನ್ತರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ಚಿತ್ರಾಸು ವಿಛಿತ್ರಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ಯಾ ಸುರಾ ಪ್ರಿಯಾಮನುಕರೋತಿ ತಾಂ ಸುರಾಂ ವಿಧಿನಾ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸುರಯಾಃ ಪ್ರತ್ಯವಮರ್ಶಃ| ಯಸ್ಯ ಹಿ ಸುರಾ ಪ್ರಿಯಾ ತಸ್ಯ ಪೀತಮಾತ್ರಾಯಾಮೇವ ತಸ್ಯಾಂ ವಲ್ಲಭಾಪಿ ನಿತರಾಂ ವಲ್ಲಭಾತ್ವಂ ಯಾತಿ| ಪ್ರೀತ್ಯಾದಿಶಬ್ದೈಶ್ಚ ಯಾ ದೇವಾದಿಭಿಃ ಸ್ತುತಾ| ತಾಂ ಸುರಾಂ ಮದ್ಯಪಾನಪ್ರವೃತ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ಪಿಬೇದ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ವಿಧಿನಾ; ನ ತು ಯಥೇಚ್ಛಮ್||೩೯||

Adhikarana medorogasya vidhipItayA surayA nivRuttiH (40) · Śloka 40

ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ನ ತೇ ರೋಗಾ ಮೇದಾನಿಲಕಫೋದ್ಭವಾಃ| ವಿಧಿಯುಕ್ತಾದೃತೇ ಮದ್ಯಾದ್ಯೇ ನ ಸಿದ್ಧ್ಯನ್ತಿ ದಾರುಣಾಃ||೪೦||

ಕಿಂ ತಯಾ ಸುರಯಾ ವಿಧಿನಾ ಪೀತಯಾ ಭವತೀತ್ಯಾಹ-ಸಮ್ಭವನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ರೋಗಾ ಮೇದೋಪ್ರಭೃತಿಜಾ ದಾರುಣಾಸ್ತೇ ವಿಧಿಯುಕ್ತಾನ್ಮದ್ಯಾದೃತೇ ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರೇಣ ನ ಸಿದ್ಧ್ಯನ್ತಿ| ವಿಧಿಯುಕ್ತೇನ ಮದ್ಯೇನೈವ ಸಿದ್ಧ್ಯನ್ತಿ| ತೇ ರೋಗಾ ವಿಧಿವಿಪರೀತಯಾ ಸುರಯಾ ನ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ನ ಜಾಯನ್ತೇ||೪೦||

Adhikarana vidhiyuktamadyapAne~apavAdaH (41) · Śloka 41

ಅಸ್ತಿ ದೇಹಸ್ಯ ಸಾಽವಸ್ಥಾ ಯಸ್ಯಾಂ ಪಾನಂ ನಿವಾರ್ಯತೇ| ಅನ್ಯತ್ರ ಮದ್ಯಾನ್ನಿಗದಾದ್ವಿವಿಧೌಷಧಸಮ್ಭೃತಾನ್||೪೧||

ಏವಂವಿಧಮಪಿ ವಿಧಿಯುಕ್ತಂ ಪಾನಂ ನ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಾಹ-ಅಸ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್||೪೧||

Adhikarana madyasaMskArAH (42) · Śloka 42

ಆನೂಪಂ ಜಾಙ್ಗಲಂ ಮಾಂಸಂ ವಿಧಿನಾಽಪ್ಯುಪಕಲ್ಪಿತಮ್| ಮದ್ಯಂ ಸಹಾಯಮಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಪರಿಣಮೇತ್ಕಥಮ್| ಸುತೀವ್ರಮಾರುತವ್ಯಾಧಿಘತಿನೋ ಲಶುನಸ್ಯ ಚ| ಮದ್ಯಮಾಂಸವಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗೇ ಸ್ಯಾಕ್ತಿಯಾನ್ ಗುಣಃ| ನಿಗೂಢಶಲ್ಯಾಹರಣೇ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಣಿ| ಪೀತಮದ್ಯೋ ವಿಷಹತೇ ಸುಖಂ ವೈದ್ಯವಿಕತ್ಥನಾಮ್| ಅನಲೋತ್ತೇಜನಂ ರುಚ್ಯಂ ಶೋಕಶ್ರಮವಿನಾಶನಮ್| ನ ಚಾತಃ ಪರಮಸ್ತ್ಯನ್ಯದಾರೋಗ್ಯಬಲಪುಷ್ಟಿಕೃತ್||೪೨||

ಆನೂಪೇತ್ಯಾದಿನಾ ಮದ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಮದ್ಯೇನ ಸಹಾಯೇನ ಮಾಂಸಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪರಿಣತಿಂ ಯಾತೀತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ| ಮಹಾಗುಣಸ್ಯ ಚ ಲಶುನಸ್ಯ ಮದ್ಯಮಾಂಸಸಂಯುಕ್ತಸ್ಯೈವ ಸಫಲತ್ವಮ್| ನಿಗೂಢಸ್ಯ ದೇಹೇ ದೂರಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯಾದೃಶ್ಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯಾಹರಣೇ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಕರ್ಮಣಿ ವೈದ್ಯವಿಕತ್ಥನಾಂ ವೈದ್ಯಕದರ್ಥನಾಂ ಪೀತಮದ್ಯ ಏವ ಸುಖಂ ವಿಷಹತೇ ಸಾಧು ಸೋಢುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಅತ ಇತಿ ಮದ್ಯಾನ್||೪೨||

Adhikarana jIvitaM rakShatA madyaM peyam (43) · Śloka 43

ರಕ್ಷತಾ ಜೀವಿತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪೇಯಮಾತ್ಮವತಾ ಸದಾ| ಆಶ್ರಿತೋಪಾಶ್ರಿತಹಿತಂ ಪರಮಂ ಧರ್ಮಸಾಧನಮ್||೪೩||

ತಸ್ಮಾನ್ಮದ್ಯಮಾತ್ಮವತಾ ಬುದ್ಧಿಮತಾ ಜೀವಿತೇ ರಕ್ಷಾಂ ಕುರ್ವತಾ ಸದಾ ಪೇಯಮ್| ಮದ್ಯೇ ತ್ವನೇಕಧಾ ಜೀವಿತಾಪಾಯ ಆಶಙ್ಕ್ಯತೇ| ಆಶ್ರಿತೇತ್ಯಾದಿ ಮದ್ಯವಿಶೇಷಣಮ್| ಆಶ್ರಿತಾ ಉಪಕೃತಾ ಭೃತ್ಯಬಾನ್ಧವಾದ್ಯಾಃ| ಉಪಾಶ್ರಿತಾಃ ಆಶ್ರಿತಾಶ್ರಿತಾಃ||೪೩||

Adhikarana vasumatAM madyapAnavidhiH (44) · Śloka 44

ಸ್ನಾತಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಸುರವಿಪ್ರಗುರೂನ್ಯಥಾಸ್ವಂ ವೃತ್ತಿಂ ವಿಧಾಯ ಚ ಸಮಸ್ತಪರಿಗ್ರಹಸ್ಯ| ಆಪಾನಭೂಮಿಮಥ ಗನ್ಧಜಲಭಿಷಿಕ್ತಾಮಾಹಾರಮಣ್ಡಪಸಮೀಪಗತಾಂ ಶ್ರಯೇತ| ಸ್ವಾತೃತೇಽಥ ಶಯನೇ ಕಮನೀಯೇ ಮಿತ್ರಭೃತ್ಯರಮಣೀಸಮವೇತಃ| ಸ್ವಂ ಯಶಃ ಕಥಕಚಾರಣಸಙ್ಘೈರುದ್ಧತಂ ನಿಶಮಯನ್ನತಿಲೋಕಮ್| ವಿಲಾಸಿನೀನಾಞ್ಚ ವಿಲಾಸಶೋಭಿಗೀತಂ ಸನೃತ್ತಂ ಕಲತೂರ್ಯಘೋಷೈಃ| ಕಾಞ್ಚೀಕಲಾಪೈಶ್ಚಲಕಿಙ್ಕಿಣೀಕೈಃ ಕ್ರೀಡಾವಿಹಙ್ಗೈಶ್ಚ ಕೃತಾನುನಾದಮ್| ಮಣಿಕನಕಸಮುತ್ಯೈರಾವನೇಯೈರ್ವಿಚಿತ್ರೈಃ ಸಜಲವಿವಿಧಭಕ್ತಿಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಾವೃತಾಙ್ಗೈಃ| ಅಪಿ ಮುನಿಜನಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭಸಮ್ಪಾದನೀಭಿಶ್ಚಕಿತಹರಿಣಲೋಲಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಭಿಃ ಪ್ರಿಯಾಭಿಃ| ಸ್ತನನಿತಮ್ಬಕೃತಾದತಿಗೌರವಾದಲಸಮಾಕುಲಮೀಶ್ವರಸಂಶ್ರಯಾತ್| ಇತಿ ಗತಂ ದಧತೀಭಿರಸಂಸ್ಥಿತಂ ತರುಣಚಿತ್ತವಿಲೋಭನಕಾರ್ಮಣಮ್| ಯೌವನಾಸವಮತ್ತಾಭಿರ್ವಿಲಾಸಾಧಿಷ್ಠಿತಾತ್ಮಭಿಃ| ಸಞ್ಚಾರ್ಯಮಾಣಂ ಯುಗಪತ್ತನ್ವಙ್ಗೀಭಿರಿತಸ್ತತಃ| ತಾಲವೃನ್ತನಲಿನೀದಲಾನಿಲೈಃ ಶೀತಲೀಕೃತಮತೀವ ಶಿತಲೈಃ| ದರ್ಶನೇಽಪಿ ವಿದಧದ್ವಶಾನುಗಂ ಸ್ವಾದಿತಂ ಕಿಮುತ ಚಿತ್ತಜನ್ಮನಃ| ಚೂತರಸೇನ್ದುಮೃಗೈಃ ಕೃತವಾಸಂ ಮಲ್ಲಿಕೋಜ್ಜ್ವಲತಯಾ ಚ ಸನಾಥಮ್| ಸ್ಫಟಿಕಶುಕ್ತಿಗತಂ ಸತರಙ್ಗಂ ಕಾನ್ತಮನಙ್ಗಮಿವೋದ್ವಹದಙ್ಗಮ್| ತಾಲೀಸಾದ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಮೇಲಾದಿಕಂ ವಾ ಹೃದ್ಯಂ ಪ್ರಾಶ್ಯ ಪ್ರಾಗ್ವಯಃಸ್ಥಾಪನಂ ವಾ| ತತ್ಪ್ರಾರ್ಥಿಭ್ಯೋ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಸುಮೃಷ್ಟೇ ತೋಯೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ದಾಪಯಿತ್ವಾ ತತಶ್ಚ| ಧೃತಿಮಾನ್ ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ ನಿತ್ಯಮನೂನಾಧಿಕಮಾಚರನ್| ಉಚಿತೇನೋಪಚಾರೇಣ ಸರ್ವಮೇವೋಪಪಾಲಯನ್| ಜಿತವಿಕಸಿತಾಸಿತಸರೋಜನಯನಸಙ್ಕ್ರಾನ್ತಿವರ್ಧಿತಶ್ರೀಕಮ್| ಕಾನ್ತಾಮುಖಮಿವ ಸೌರಭಹೃತಮಧುಪಗಣಂ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಮ್||೪೪||

ತಚ್ಚ ಮದ್ಯಮೇವಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಾಹ-ಸ್ನಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಸ್ಯ ಪರಿಗ್ರಹಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಂ ವೃತ್ತಿಂ ವಿಧಾಯ, ನ ತು ಭೃತ್ಯಾದೇರಸಂವಿಭಜ್ಯ| ಏತತ್ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಥಮೇವಾಪಾನಭೂಮಿಮಾಶ್ರಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮಾಹ-ಗನ್ಧಜಲಾಭಿಷಿಕ್ತಾಮಾಹಾರಮಣ್ಡಪನಿಕಟವರ್ತಿನೀಮ್| ಅಥ ಸ್ವಾತೃತೇ ಶಯನೇ ಸ್ಥಿತ ಇದಮಿದಂ ಕುರ್ವನ್ ಪಿಬೇತ್| ಕಮನೀಯೇ ಕಾನ್ತೇ| ಸ್ವಂ ಯಶೋ ನಿಶಮಯನ್ ಮನಸಾ ಗೃಹ್ಣನ್| ಉತ್ಕರ್ಷೇಣ ಲೋಕಮತಿಕ್ರಾನ್ತಮತಿಲೋಕಮ್| ವಿಲಾಸಿನೀನಾಞ್ಚ ಸನೃತ್ತಾದಿಕಂ ಗೀತಂ ನಿಶಮಯನ್| ತಚ್ಚ ಗೀತಂ ಕಾಞ್ಚೀಕಲಾಪಾದಿಭಿಃ ಕೃತಾನುನಾದಮ್| ತಚ್ಚ ಮದ್ಯಮೇವಂವಿಧಮೇವಂವಿಧಾಭಿಸ್ತನ್ವಙ್ಗೀಭಿಃ ಸಞ್ಚಾರ್ಯಮಾಣಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಮದ್ಯಮಾಹ-ಮಣೀತ್ಯಾದಿ| ಆವರೇಯೈರ್ಭಾಣ್ಡವಿಶೇಷೈರ್ಮಣಿಮಯೈಃ ಕನಕಮಯೈರ್ವಾ| ವಿಚಿತ್ರೈಃ ರಮಣೀಯಸಂಸ್ಥಾನಾದಿಭಿಃ| ಅನ್ಯಚ್ಚ ಕಿಮ್ಭೂತೈರಾವರೇಯೈಃ ಸಜಲಾನಿ ಜಲಾರ್ದ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಭಕ್ತೀನಿ ನಾನಿವಿಧರಚಿತಶಕುನಿಪತ್ರಾದಿವಿಚ್ಛೇದಾನಿ ಯಾನಿ ಕ್ಷೌಮಾಣಿ ತೈರಾಚ್ಛಾದಿತಶರೀರೈಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಭಿಸ್ತನ್ವಙ್ಗೀಭಿಃ ಅಪಿ ಮುನಿಜನಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭಸಮ್ಪಾದನೀಭಿಸ್ತಥಾ ಚಕಿತಹರಿಣವತ್ ಲೋಲಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಭಿ- ಶ್ಚಞ್ಚಲಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಭಿಸ್ತಥಾ ಪ್ರಿಯಾಭಿಸ್ತಾಭಿಶ್ಚ ತನ್ವಙ್ಗೀಭಿರ್ಗತಂ ದಧತೀಭಿರ್ಗಮನಂ ಧಾರಯನ್ತೀಭಿಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಸ್ತನಾಭ್ಯಾಂ ನಿತಮ್ಬೇನ ಚ ಯತ್ಕೃತಂ ದೇಹಸ್ಯ ಗೌರವಂ ತೇನಾಲಸಮ್| ಈಶ್ವರಹೇತುಕಾಚ್ಚ ಸಮ್ಭ್ರಮಾದಾಕುಲಮ್| ತಥಾ ಅಸಂಸ್ಥಿತಮನೇಕರೂಪಮ್| ತರುಣಚಿತ್ತಸ್ಯ ವಿಲೋಭನೇ ಕಾರ್ಮಣಂ ವಶೀಕರಣಪ್ರಯೋಗಮ್| ಯೌವನಮೇವ ಮದಹೇತುತ್ವಾದಾಸವಸ್ತೇನ ಮತ್ತಾಭಿಸ್ತನ್ವಙ್ಗೀಭಿಸ್ತಥಾ ವಿಲಾಸೇನಾಧಿಷ್ಠಿತ ಆತ್ಮಾ ಸ್ವಭಾವೋ ಯಾಸಾಂ ತಾಭಿರ್ಯುಗಪದ್ಬಹ್ವೀಭಿಃ| ತಚ್ಚ ಮದ್ಯಂ ತಾಲವೃನ್ತಾದ್ಯನಿಲೈಶ್ಚನ್ದನಾದ್ಯಮ್ಬುಸಂಯೋಗಾದತೀವ ಶೀತಲೈಃ ಶಿತಲೀ-ಕೃತಮ್| ತಾಲವೃನ್ತಂ ವ್ಯಜನಮ್| ತಥಾ ಯನ್ಮದ್ಯಂ ದರ್ಶನಮಾತ್ರೇಽಪಿ ಚಿತ್ತಜನ್ಮನಃ ಕಾಮಸ್ಯ ಸರ್ವಂ ವಶಾನುಗಂ ವಿದಧತ್| ಕಿಮುತ ಸ್ವಾದಿತಮ್| ಚೂತರಸಾದಿಭಿಃ ಕೃತವಾಸನಮ್| ಚೂತರಸಃ ಸಹಕಾರಃ| ಇನ್ದುಃ ಕರ್ಪೂರಮ್| ಮೃಗಃ ಕಸ್ತೂರಿಕಾ| ಮಲ್ಲಿಕಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ಪುಷ್ಪವಿಶೇಷಃ| ತತ್ಕಾನ್ತಂ ಮದ್ಯಮನಙ್ಗಮಿವ ಕಾಮಮಿವೋದ್ವಹದಙ್ಗಂ ಸಶರೀರಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ವಯಃಸ್ಥಾಪನಂ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿಜ್ಜರಾಪಹಾರಕೃತ್| ತತೋಽನನ್ತರಮಿದಂ ಕೃತ್ವೈವ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಿಂ ಕೃತ್ವೇತ್ಯಾಹ-ತತ್ಪ್ರಾರ್ಥಿಭ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ತನ್ಮದ್ಯಂ ಯೇ ಪ್ರಾರ್ಥಯನ್ತ್ಯಭಿಲಷನ್ತಿ ಭೂತವಿಶೇಷಾಃ ತೇಭ್ಯಸ್ತೋಯೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ತೋಯಮಿಶ್ರಿತಂ ತಚ್ಚ ದಾಪಯಿತ್ವಾ ಧೃತಿಮತ್ವಾದಿಯುತಃ ಪಿಬೇತ್| ಅನೂನಾಧಿಕಂ ತತ್ರ ಮದ್ಯಪಾನೇ ಆಚರನ್| ತಥಾವಿಧೇನೋಪಚಾರೇಣ ಸರ್ವಮೇವ ಪರಿವಾರಮುಪಲಾಲಯನ್ ಸಾನ್ತ್ವಯನ್| ತಚ್ಚ ಮದ್ಯಂ ಜಿತಾನಿ ಶೋಭಾತಿಶಯೇನ ಪರಾಭೂತಾನಿ ವಿಕಸಿತಾನ್ಯಸಿತಸರೋಜಾನಿ ನೀಲೋತ್ಪಲಾನಿ ಯಾಭ್ಯಾಂ ನಯನಾಭ್ಯಾಂ ವಿವರ್ಧಿತಶ್ರೀಕಮ್| ಕಾನ್ತಾಮುಖಸದೃಶಂ ಯತಃ ಸೌರಭೇಣ ಹತೋ ಮಧುಪಗಣೋಽಲಿಸಮೂಹೋ ಯೇನ ಏವಮ್ಭೂತಂ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್||೪೪||

Adhikarana madyapAnottaraM Bojanam (45) · Śloka 45

ಪೀತ್ವೈವಂ ಚಷಕತ್ರಯಂ ಪರಿಜನಂ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಸರ್ವಂ ತತೋ| ಗತ್ವಾಹಾರಭುವಂ ಪುರಃ ಸುಭಿಷಜೋ ಭುಞ್ಜೀತ ಭೂಯೋಽತ್ರ ಚ| ಮಾಂಸಾಪೂಪಘೃತಾರ್ದ್ರಕಾದಿಹರಿತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಸಸೌವರ್ಚಲೈಃ| ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾ ನಿಶಿ ಚಾಲ್ಪಮೇವ ವನಿತಾಸಂವಲ್ಗನಾರ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್||೪೫||

ಏವಮನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಚಷಕತ್ರಯಂ ಪೀತ ಸರ್ವಞ್ಚ ಪರಿಜನಮುಚಿತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ತತ ಆಹಾರಭುವಂ ಗತ್ವಾ ಸುಭಿಷಜಃ ಪುರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವೈದ್ಯಸ್ಯಾಗ್ರತಃ ಸ್ಥಿತೋ ಭುಞ್ಜೀತ| ಅತ್ರ ಚ ಭೋಜನೇ ಭೂಯಃ ಪುನರ್ಮಾಂಸಾದಿಯುಕ್ತಂ ಸದ್ ದ್ವೌ ವಾರೌ ತ್ರೀನ್ ವಾ ವಾರಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ನಿಶಿ ರಾತ್ರಾವಲ್ಪಂ ವನಿತಾಸಂವಲ್ಗಾಹಮಾತ್ರಂ ಪಿಬೇದ್ಯಾವತಾ ಚಿತ್ತೋಲ್ಲಾಸೇನ ಕೇಲಿಸುಖಂ ಭವತಿ||೪೫||

Adhikarana tataH krIDA Sayana~jca (46) · Śloka 46

ರಹಸಿ ದಯಿತಾಮಙ್ಕೇ ಕೃತ್ವಾ ಭುಜಾನ್ತರಪೀಡನಾತ್ ಪುಲಕಿತತನುಂ ಜಾತಸ್ವೇದಾಂ ಸಕಮ್ಪಪಯೋಧರಾಮ್| ಯದಿ ಸರಭಸಂ ಸೀಧೋರ್ವಾರಂ ನ ಪಾಯಯತೇ ಕೃತೀ ಕಿಮನುಭವತಿ ಕ್ಲೇಶಪ್ರಾಯಂ ತದಾ ಗೃಹತನ್ತ್ರತಾಮ್| ವರತನುವಕ್ತ್ರಂ ಸಙ್ಗತಿಸುಗನ್ಧಿತರಂ ಸರಕಂ ದ್ರುತಮಿವ ಪದ್ಮರಾಗಮಣಿಮಾಸವರೂಪಧರಮ್| ಭವತಿ ರತಿಶ್ರಮೇಣ ಚ ಮದಃ ಪಿಬೇತೋಽಲ್ಪಮಪಿ ಕ್ಷಯಮತ ಓಜಸಃ ಪರಿಹರನ್ ಸ ಶಯೀತ ಪರಮ್||೪೬||

ರಹಸ್ಯೇಕಾನ್ತೇ ದಯಿತಾಮಙ್ಕೇ ಉತ್ಸಙ್ಗೇ ಕೃತ್ವಾ ಯದಾ ಸೀಧೋರ್ವಾರಮೇಕಂ ಚಷಕಂ ನ ಪಾಯಯತೇ ತದಾ ಗೃಹತನ್ತ್ರತಾಂ ಗೃಹವಿಷಮತಾಂ ಸ ಕೃತೀ ಕಿಮರ್ಥಮನುಭವತಿ| ಕ್ಲೇಶಪ್ರಾಯಂ ಬಹುಕ್ಲೇಶಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಂ ದಯಿತಾಮಾಹ-ಭುಜಾನ್ತರಪೀಡನಾತ್ ಪುಲಕಿತತನುಂ ತಥಾ ಜಾತಸ್ವೇದಾಂ ರತಿಶ್ರಮಾತ್ ಸಕಮ್ಪೌ ಪಯೋಧರೌ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಥಾವಿಧಾಮ್| ವರತನ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ನತ್ಕುಟಕಾಹ್ವಯೇನ ಸುರಾಫಲಮ್| ತಚ್ಚ ಸರಕಮೇವಮ್ಭೂತಂ ಸದಲ್ಪಮಪಿ ಪಿಬತೋ ರತಿಶ್ರಮೇಣೈವ ಮದೋ ಭವತ್ಯತೋಽನನ್ತರಂ ಸ ಪುಮಾನ್ ಓಜಸಃ ಕ್ಷಯಂ ಪರಿಹರನ್ ಶಯೀತ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಸಕರಂ ವರತನೋಃ ಕಾನ್ತಾಯಾ ವಕ್ತ್ರಸಙ್ಗತ್ಯಾ ಸ್ವಭಾವಸುಗನ್ಧ್ಯಪಿ ಸುಗನ್ಧಿತರಮ್| ಏವಮುತ್ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ದ್ರುತಮಿವ ಪದ್ಮರಾಗಮಣಿಮಾಸವರೂಪಧರಮ್||೪೬||

Adhikarana vidhivanmadyapAnasya Palam (47) · Śloka 47

ಇತ್ಥಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪಿಬನ್ಮದ್ಯಂ ನ ತ್ರಿವರ್ಗಾದ್ವಿಹೀಯತೇ| ಅಸಾರಸಂಸಾರಸುಖಂ ಪರಮಂ ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಿ| ಏಶ್ವರ್ಯಸ್ಯೋಪಭೋಗೋಽಯಂ ಸ್ಪೃಹಣೀಯಃ ಸುರೈರಪಿ| ಅನ್ಯಥಾ ಹಿ ವಿಪತ್ಸು ಸ್ಯಾತ್ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪೇನ್ಧನಂ ಧನಮ್| ಉಪಭೋಗೇನ ರಹಿತೋ ಭೋಗವಾನಿತಿ ನಿನ್ದ್ಯತೇ| ನಿರ್ಮಿತೋಽತಿಕದರ್ಯೋಽಯಂ ವಿಧಿನಾ ನಿಧಿಪಾವಕಃ| ತ್ಸ್ಮಾದ್ವ್ಯವಸ್ಥಯಾ ಪಾನಂ ಪಾನಸ್ಯ ಸತತಂ ಹಿತಮ್| ಜಿತ್ವಾ ವಿಷಯಲುಬ್ಧಾನಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸ್ವತನ್ತ್ರತಾಮ್| ವಿಧಿರ್ವಸುಮತಾಮೇಷ ಭವಿಷ್ಯದ್ವಸವಸ್ತು ಯೇ| ಯಥೋಪಪತ್ತಿತೈರ್ಮದ್ಯಂ ಪಾತವ್ಯಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಹಿತಮ್||೪೭||

ಇತ್ಥಮನಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬನ್ ಪುರುಷಃ ತ್ರಿವರ್ಗಾದ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾನ್ನ ಹೀಯತೇ ನ ತಸ್ಯ ತ್ರಿವರ್ಗಹಾನಿರ್ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸಾರಸ್ಯ ಚ ಸಂಸಾರಸ್ಯ ಯತ್ ಪರಮಂ ಸ್ವಾದು ವಿಷಯೋಪಭೋಗಾಖ್ಯಂ ಸುಖಂ ತದಧಿಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಅಯಞ್ಚ ಯೋ ಮದ್ಯಸ್ಯ ವಿಧಿರುಕ್ತಃ ಸ ಏಶ್ವರ್ಯಸ್ಯೋಪಭೋಗಃ ಸುರೈರಪಿ ಸ್ಪೃಹಣೀಯಃ| ಅನ್ಯಥಾ ಯೋ ಧನವಾನೈಶ್ವರ್ಯವಾನ್ನೋಪಭುಙ್ಕ್ತೇ ತಸ್ಯ ವಿಪತ್ಸು ರಾಜೋಪದ್ರವಾದಿಷು ಧನಂ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪೇನ್ಧನಂ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಸ್ಯೇನ್ಧನಮುದ್ಬೋಧಕಂ ಸ್ಯಾತ್| ಯಶ್ಚ ಧನಸ್ಯೋಪಭೋಗೇನ ರಹಿತೋ ಭೋಗವಾನಿತಿ ಜನೈರ್ನಿನ್ದ್ಯನ್ತೇ| ಕಥಮೇವಂ ಯಥಾಯಮತಿಕದರ್ಯೋ ವಿಧಿನಾ ನಿಧಿಪಾವಕೋ ನಿರ್ಮಿತಃ| ತಸ್ಮಾದ್ವಿಷಯೇಷು ಲುಬ್ಧಾನಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸ್ವತನ್ತ್ರತಾಂ ಜಿತ್ವಾ ಪಾನಸ್ಯ ಮದ್ಯಸ್ಯ ಪಾನಂ ವ್ಯವಸ್ಥಯಾ ಹಿತಂ ನ ತ್ವನಿಯಮೇನ| ಏಷ ಚ ಯಥೋಕ್ತೋ ವಿಧಿರ್ವಸುಮತಾಂ ಧನಿನಾಂ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಯೇ ಪುನರ್ಭವಿಷ್ಯ- ದ್ವಸವಸ್ತೈರ್ಮದ್ಯಂ ಯಥೋಪಪತ್ತಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಮುಪಚಾರೇಣ ಮಾತ್ರಯಾ ಪಾತವ್ಯಮ್| ಹಿತಂ ಪಥ್ಯಮ್| ಭವಿಷ್ಯದ್ವಸುಶಬ್ದೇನ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತ್ಯಾ ದರಿದ್ರಾ ಉಕ್ತಾಃ| ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ವಸೂನಿ ಯೇಷಾಮಿತಿ ಕೃತ್ವಾ||೪೭||

Adhikarana madyapAnamaryAdA (48) · Śloka 48

ಯಾವದ್ದೃಷ್ಟೇರ್ನ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ಯಾವನ್ನ ಕ್ಷೋಭ್ಯತೇ ಮನಃ| ತಾವದೇವ ವಿರನ್ತವ್ಯಂ ಮದ್ಯಾದಾತ್ಮವತಾ ಸದಾ||೪೮||

ಯಾವದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಮದ್ಯಪಾನವಿಧಿಃ ಸುಬೋಧಃ||೪೮||

Adhikarana doShAnusAraM madyapAnavidhiH (49) · Śloka 49

ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಸ್ನಾನವಾಸಧೂಪಾನುಲೇಪನೈಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೈರ್ಭಾವಿತೈಶ್ಚಾನ್ನೈಃ ಪಾನಂ ವಾತೋತ್ತರಃ ಪಿಬೇತ್| ಶೀತೋಪಚಾರೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲೈಃ| ಪೈತ್ತಿಕೋ ಭಾವಿತಶ್ಚಾನ್ನೈಃ ಪಿಬನ್ಮದ್ಯಂ ನ ಸೀದತಿ| ಉಪಚಾರೈರಶಿಶಿರೈರ್ಯವಗೋಧೂಮಭುಕ್ ಪಿಬೇತ್| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಧನ್ವಜೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಮದ್ಯಂ ಮಾರಿಚಿಕೈಃ ಸಹ||೪೯||

ತಚ್ಚ ಮದ್ಯಮಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಭಾವಿತ ಅಹಿತಸಂಸ್ಕಾರಃ ಸನ್ ವಾತಾಧಿಕಃ ಪುರುಷಃ ಪಿಬೇತ್| ವಾಸಃ ಪಟವಾಸಃ| ಶಿತೋಪಚಾರಾದಿಭಿಃ ಪೈತ್ತಿಕೋ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬನ್ ನ ಸೀದತಿ| ಅಶಿಶಿರೋಪಚಾರಾದಿನಾ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಶಿಶಿರಶಬ್ದೇನಾತಿಶಿಶಿರಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧಃ| ನೋಷ್ಣವಿಧಾನಮ್| ಉಷ್ಣೋಪ-ಚಾರಸ್ಯ ಮದ್ಯೇ ಪ್ರತಿಷೇಧಾತ್ ಮರಿಚೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಮಾರಿಚಿಕಮ್| ಧನ್ವಜಂ ಜಾಙ್ಗಲಮ್||೪೯||

Adhikarana doShAnusAraM madyaprakArAH kAlaSca (50) · Śloka 50

ತತ್ರ ವಾತೇ ಹಿತಂ ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಃ ಪೈಷ್ಟಿಕಗೌಡಿಕಮ್| ಪಿತ್ತೇ ಸಾಮ್ಭೋ ಮಧು ಕಫೇ ಮಾರ್ದ್ವಿಕಾರಿಷ್ಟಮಾಧವಮ್| ಪ್ರಾಕ್ಪಿಬೇಚ್ಛ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಮದ್ಯಂ ಭುಕ್ತಸ್ಯೋಪರಿ ಪೈತ್ತಿಕಃ| ವಾತಿಕಸ್ತು ಪಿಬೇನ್ಮಧ್ಯೇ ಸಮದೋಷೋ ಯಥೇಚ್ಛತಿ||೫೦||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಶಾಲಿಪಿಷ್ಟೇನ ಪೈಷ್ಟಿಕಮ್| ಗುಡೇನ ಗೌಡಿಕಮ್| ಪಿತ್ತೇ ಮಧು ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಸಾಮ್ಭಃ| ಕಫೇ ಮಾರ್ದ್ವಿಕಮ್| ಪ್ರಾಗಿತ್ಯಾದಿನಾ ಮದ್ಯಸ್ಯ ದೋಷವಿಶೇಷಾಶ್ರಯೇಣ ಕಾಲನಿಯಮಃ ಸುಬೋಧಃ||೫೦||

Adhikarana madamUrcCAyayoScikitsA (51) · Śloka 51

ಮದೇಷು ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಪ್ರಾಯೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸು ಚೇಷ್ಯತೇ| ಸರ್ವತ್ರಾಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಪಿತ್ತಮೇವೋಪಲಕ್ಷಯೇತ್| ಶೀತಾಃ ಪ್ರದೇಹಾಃ ಮಣಯಃ ಸೇಕಾ ವ್ಯಜನಮಾರುತಾಃ| ಸಿತಾದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಖರ್ಜೂರಕಾಶ್ಮರ್ಯಸ್ವರಸಾಃ ಪಯಃ| ಸಿದ್ಧಾ ಮಧುರವರ್ಗೇಣ ರಸಾ ಯೂಷಾಃ ಸದಾಡಿಮಾಃ| ಷಷ್ಟಿಕಾಃ ಶಾಲಯೋ ಮುದ್ಗಾ ಯವಾಃ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ಜೀವನಮ್| ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ಷಟ್ಪಲಂ ಪಯಸಾಗ್ನಿಕಮ್| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ವಾ ಶಿಲಾಹ್ವಂ ವಾ ರಸಾಯನವಿಧಾನತಃ| ತ್ರಿಫಲಾ ವಾ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ಸಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಾ||೫೧||

ಮದೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾನಾಂ ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಸಂನ್ಯಾಸಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಂ ವ್ಯಭಿಚಾರಸೂಚನಾರ್ಥಮ್| ಸರ್ವಸ್ಯಪಿ ಮದ್ಯವಿಕಾರೇಷು ಪಿತ್ತಮೇವ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತ್ವೇನೋಪಲಕ್ಷಯೇತ್| ಸರ್ವತ್ರ ಶೀತಾಃ ಪ್ರದೇಹಾದಯಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾಃ| ತಥಾ ಸಿತಾದಿಮಧುರಸ್ಕನ್ಧೇನ ಶೃತಂ ಪಯಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಕಲ್ಯಾಣಕಾದೀನಿ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಷಟ್ಪಲಮುಕ್ತಂ ಯಕ್ಷ್ಮಣಿ||೫೧||

Adhikarana prasaktavegeShu viSeShaH (52) · Śloka 52

ಪ್ರಸಕ್ತವೇಗೇಷು ಹಿತಂ ಮುಖನಾಸಾವರೋಧನಮ್| ಪಿಬೇದ್ವಾ ಮಾನುಷೀಕ್ಷೀರಂ ತೇನ ದದ್ಯಾಚ್ಚ ನಾವನಮ್||೫೨||

ಪ್ರಸಕ್ತವೇಗೇಷು ಸನ್ತತವೇಗೇಷು ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೇಷು ಮುಖನಾಸಯೋಃ ಪಾಣ್ಯಾದಿಕೇನಾವರೋಧನಂ ಹಿತಮ್| ತೇನ ಮಾನುಷೀಕ್ಷೀರೇಣ ನಸ್ಯಮ್||೫೨||

Adhikarana vogottarakAlInA cikitsA (53) · Śloka 53

ಮೃಣಾಲಬಿಸಕೃಷ್ಣಾ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಾಭಯಾಃ| ದುರಾಲಭಾಂ ವಾ ಮುಸ್ತಾಂ ವಾ ಶೀತೇನ ಸಲಿಲೇನ ವಾ| ಪಿಬೇನ್ಮರಿಚಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜೋಶೀರಾಹಿಕೇಸರಮ್| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೇ ಸಿದ್ಧಂ ಪಥ್ಯಾ ಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ಘೃತಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ ಕ್ರಿಯಾಂ ಜ್ವರೋಕ್ತಾಞ್ಚ ಯಥಾದೋಷಬಲೋದಯಾಮ್| ಪಞ್ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಶಸ್ತಾನಿ ತಥಾ ರಕ್ತಾವಸೇಚನಮ್| ಸತ್ತ್ವಸ್ಯಾಲಮ್ಬನಂ ಜ್ಞಾನಮಗೃದ್ಧಿರ್ವಿಷಯೇಷು ಚ||೫೩||

ಮೃಣಾಲಾದ್ಯಭಯಾನ್ತಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲೇಹಃ ದುರಾಲಭಾಂ ವಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ| ಮುಸ್ತಾಂ ವಾ| ಮರಿಚಾದಿಕಂ ಶೀತೇನ ಸಲಿಲೇನ ಪಿಬೇತ್| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೇನ ವಾ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಮ್| ಪಥ್ಯಾ ಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ಸ್ನೇಹಸಮೇ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ದೋಷಬಲಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಚ ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಯೋಃ ಜ್ವರೋಕ್ತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಸತ್ತ್ವಸ್ಯಾಲಮ್ಬನಂ ಧೈರ್ಯಸ್ಯಾವಷ್ಟಮ್ಭಃ| ಗೃದ್ಧಿರ್ಲೋಲುಪತಾ ವಿಷಯೇಷು ದ್ವಾರಾದಿಷು||೫೩||

Adhikarana atipravRuddhAdiShu viSeShaH (54) · Śloka 54

ಮದೇಷ್ವತಿಪ್ರವೃದ್ಧೇಷು ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೇಷು ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಂನ್ಯಾಸವಿಹಿತಂ ವಿಷಜಂ ವಿಷಜೇಷು ಚ||೫೪||

ಸಂನ್ಯಾಸವಿಹಿತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಾದಿ ಯತ್ತತ್ಸರ್ವಮತಿಪ್ರವೃದ್ಧೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಮದೇಷು ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯೇಷು ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ವಿಷಯಜೇಷು ಮದೇಷು ವಿಷಘ್ನಞ್ಚ ಯೋಜಯೇತ್||೫೪||

Adhikarana saMnyAsacikitsA (55) · Śloka 55

ಆಶು ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಸಂನ್ಯಾಸೇ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಮಞ್ಜನಮ್| ಧೂಮಂ ಪ್ರಧಮನಂ ತೋದಃ ಸೂಚೀಭಿಶ್ಚ ನಖಾನ್ತರೇ| ಕೇಶಾನಾಂ ಲುಞ್ಚನಂ ದಾಹೋ ದಂಶೋ ದಶನವೃಶ್ಚಿಕೈಃ| ಕದ್ವಮ್ಲಗಾಲನಂ ವಕ್ತ್ರೇ ಕಪಿಕಚ್ಛ್ವಾವಘರ್ಷಣಮ್| ಉತ್ಥಿತೋ ಲಬ್ಧಸಂಜ್ಞಶ್ಚ ಲಶುನಸ್ವರಸಂ ಪಿಬೇತ್| ಖಾದೇತ್ಸವ್ಯೋಷಲವಣಂ ಬೀಜಪೂರಕಕೇಸರಮ್| ಲಘ್ವನ್ನಂ ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಮದ್ಯಾತ್ ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಯೇ||೫೫||

ದುರ್ಜಯತ್ವೇನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ಸಂನ್ಯಾಸಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪೃಥಗುಚ್ಯತೇ-ಆಶ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸಂನ್ಯಾಸೇ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಾದಿಕಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಪ್ರಧಮನಾನ್ತಾನಾಂ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಶಬ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ರಧಮನಂ ನಾಸಾಯಾಂ ಚೂರ್ಣೇನ| ನಖಮಾಂಸಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸೂಚೀಭಿಸ್ತೋದಃ| ಲುಞ್ಚನಮವನಯನಮ್| ದಾಹೋಽಙ್ಗೇಷ್ವಗ್ನ್ಯಾದಿನಾ| ದನ್ತೈರ್ವೃಶ್ಚಿಕೈಶ್ಚಾಙ್ಗದಂಶಃ| ವಕ್ತ್ರೇ ಕಟೂನಾಂ ಮರಿಚಾದಿರಮ್ಲಾನಾಂ ಮದ್ಯಾದೀನಾಂ ಗಾಲನಂ ಸ್ರಾವಣಮ್||೫೫||

Adhikarana pralayahetoScittasaMrakShaNam (56-9) · Śloka 9

ವಿಸ್ಮಾಪನೈಃ ಸಂಸ್ಮರಣೈಃ ಪ್ರಿಯಶ್ರವಣದರ್ಶನೈಃ| ಪಟುಭಿರ್ಗೀತವಾದಿತ್ರಶಬ್ದೈರ್ವ್ಯಾಯಾಮಶೀಲನೈಃ| ಸ್ರಂಸನೋಲ್ಲೇಖನೈರ್ಧೂಮೈಃ ಶೋಣಿತಸ್ಯಾವಸೇಚನೈಃ| ಉಪಾಚರೇತ್ತಂ ಪ್ರತತಮನುಬನ್ಧಭಯಾತ್ ಪನಃ| ತಸ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತವ್ಯಂ ಚ ಮನಃ ಪ್ರಲಯಹೇತುತಃ||೫೬|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||

ತಸ್ಯ ಚ ನಿವೃತ್ತಸಂನ್ಯಾಸಸ್ಯ ಪ್ರಲಯಹೇತೋಶ್ಚಿತ್ತಕ್ಲೇಶಾತ್ಮನೋ ವಿಸ್ಮಾಪನಾದಿಭಿಃ ಸಂರಕ್ಷಿತವ್ಯಂ ಪುನರನುಬನ್ಧಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾತೀತಿ||೫೬|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ