Adhikarana atha madAtyayacikitsitannAma navamo~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో మదాత్యయచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो मदात्ययचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
క్రమప్రాప్తం మదాత్యయం నిర్ణేతుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana madAtyaye doShajayakramaH (2) · Śloka 2
యం దోషమధికం పశ్యేత్తస్యాదౌ ప్రతికారయేత్| కఫస్థానానుపూర్వ్యా వా తుల్యదోషం మదాత్యయే| పిత్తమారుతపర్యంతః ప్రాయేణహి మదాత్యయః||2||
यं दोषमधिकं पश्येत्तस्यादौ प्रतिकारयेत्| कफस्थानानुपूर्व्या वा तुल्यदोषं मदात्यये| पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेणहि मदात्ययः||२||
🔊 Audio coming soon
సర్వస్య మదాత్యయస్య త్రిదోషజత్వాదుచ్యతే -యం దోషమిత్యాది| యత్ర పునర్న కస్యచిదాధిక్యం సర్వే సమాః తత్ర కఫస్థానానుపూర్వ్యా| ఆదౌ కఫః పశ్చాత్ పిత్తం తతో వాయుః| అస్మిన్ క్రమే యుక్తిః -పిత్తమారుతేత్యాది| సర్వస్మిన్ మదాత్యయే కాలక్రమేణ పిత్తమారుతావాధికీభవతః| ప్రథమం తు కఫస్యైవాధిక్యం||2||
Adhikarana madyapAne mAtrAdoShe tadeva samam (3) · Śloka 3
హీనమిథ్యాతిపీతేన యో వ్యాధిరుపజాయతే| సమపీతేన తేనైవ స మద్యేనోపశామ్యతి||3||
हीनमिथ्यातिपीतेन यो व्याधिरुपजायते| समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति||३||
🔊 Audio coming soon
సామ్యాద్ధీనపీతేన వా విపరీతపీతేన వాఽతిపీతేన వా మద్యేన యో వ్యాధిరుపజాయతే స తేనైవ సాత్మేన పీతేనోపశామ్యతి||3||
Adhikarana madye madyamevauShadham (4) · Śloka 4
మద్యస్య విషసాదృశ్యాద్విషం తూత్కర్షవృత్తిభిః| తీక్ష్ణాదిభిర్గుణైయోగాద్విషాంతరమపేక్షతే||4||
मद्यस्य विषसादृश्याद्विषं तूत्कर्षवृत्तिभिः| तीक्ष्णादिभिर्गुणैयोगाद्विषान्तरमपेक्षते||४||
🔊 Audio coming soon
కథం యేనైవ రోగ ఉత్పన్నస్తేనైవ శామ్యతీత్యాహ - మద్యస్య విషసాదృశ్యాత్| యథా విషం తీక్ష్ణాదిగుణయుతం తీక్ష్ణాదిగుణయుతేన విషేణైవ శామ్యతి తద్వన్మద్యమపి మద్యేన| మద్యత్వం విషస్య విశేషః| యద్విషముత్కృష్టైస్తీక్ష్ణాదిభిర్యోగాద్విషాంతరం విజాతీయం విషమపేక్షతే| మద్యం పునః స్వల్పత్వాత్తీక్ష్ణాదీనాం సజాతీయేనైవోపశామ్యతి||4||
Adhikarana madyasyauShadhatve upapattiH (5) · Śloka 5
తీక్ష్ణోష్ణేనాతిమాత్రేణ పీతేనాన్నవిదాహినా| మద్యేనాన్నరసక్లేదో విదగ్ధః క్షారతాం గతః| యాన్ కుర్యాన్మదతృణ్మోహజ్వరాంతర్దాహవిభ్రమాన్| మద్యోత్క్లిష్టేన దోషేణ రుద్ధః స్రోతస్సు మారుతః| సుతీవ్రా వేదనా యాశ్చ శిరస్యస్థిషు సంధిషు| జీర్ణామమద్యదోషస్య ప్రకాంక్షాలాఘవే సతి| యౌగికం విధివద్యుక్తం మద్యమేవ నిహంతి తాన్||5||
तीक्ष्णोष्णेनातिमात्रेण पीतेनान्नविदाहिना| मद्येनान्नरसक्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः| यान् कुर्यान्मदतृण्मोहज्वरान्तर्दाहविभ्रमान्| मद्योत्क्लिष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतस्सु मारुतः| सुतीव्रा वेदना याश्च शिरस्यस्थिषु सन्धिषु| जीर्णाममद्यदोषस्य प्रकांक्षालाघवे सति| यौगिकं विधिवद्युक्तं मद्यमेव निहन्ति तान्||५||
🔊 Audio coming soon
స్వభావత ఏవ తీక్ష్ణాదిగుణవతా మద్యేనాతిమాత్రపీతేనాన్నరసో విదగ్ధః క్షారగుణః సన్ యాన్ మదాదీన్ కుర్యాత్ తాన్ మదాదీన్ కాల ఉపయుక్తం విశిష్టమద్యమేవ నాశయతి| తథా మద్యోత్క్లిష్టేన దోషేణ శ్లేష్మణా స్రోతఃసు మారుతో రుద్ధః సన్ శిరఃప్రభృతిషు యాశ్చ వేదనాః కుర్యాత్తా అపి మద్యమేవ నిహంతి| కస్మిన్ కాల ఇత్యాహ - జీర్ణామమద్యదోషస్య| ఆమా అభినవా మద్యవికారా ఆమమద్యదోషాః| జీర్ణా ఆమదోషా యస్య| తథా ప్రకాంక్షాయాం మద్యవిషయాయాం లాఘవే తనుత్వే సతి ప్రయుక్తం| కింభూతం మద్యం నిహంతీత్యాహ- యౌగికం విధివద్యుక్తం చ| దోషాద్యపేక్షయా యదాతురస్య యోగమర్హతి తద్యౌగికం| విధిస్త్వస్మిన్నేవాధ్యాయే వక్ష్యతే||5||
Adhikarana yuktyantara~jca (6) · Śloka 6
క్షారో హి యాతి మాధుర్యం శీఘ్రమమ్లోపసంహితః| మద్యమమ్లేషు చ శ్రేష్ఠం దోషవిష్యందనాదలం| తీక్ష్ణోష్ణాద్యైః పురా ప్రోక్తైర్దీపనాద్యైస్తథా గుణైః| సాత్మ్యత్వాచ్చ తదేవాస్య ధాతుసామ్యకరం పరం||6||
क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रमम्लोपसंहितः| मद्यमम्लेषु च श्रेष्ठं दोषविष्यन्दनादलम्| तीक्ष्णोष्णाद्यैः पुरा प्रोक्तैर्दीपनाद्यैस्तथा गुणैः| सात्म्यत्वाच्च तदेवास्य धातुसाम्यकरं परम्||६||
🔊 Audio coming soon
మద్యోద్భవానాం మద్యేనైవ శాంతేః ప్రకారాంతరేణ యుక్తిరుచ్యతే- క్షారో హీత్యాది| ప్రథమేన మద్యేనాన్నరసే క్షారతాం గతే రోగా ఉత్పద్యంతే| క్షార-శ్చామ్లోపసంహితః సన్ మాధుర్యం శీఘ్రం యాతి| అమ్లేషు చ మద్యం శ్రేష్ఠ-మతస్తదేవ వికారనాశనం| తథా తీక్ష్ణోష్ణాద్యైః పురా నిదానస్థాన-ప్రోక్తైః దీపనాద్యైశ్చ దోషాణాం విష్యందనాత్ స్రావణాత్తదేవ పథ్యం| అస్య చ పురుషస్య సాత్మ్యత్వాద్ధేతోస్తదేవ పరం ధాతుసామ్యకరం||6||
Adhikarana pAnAtyayauShadhakAlaH (7) · Śloka 7
సప్తాహమష్టరాత్రం వా కుర్యాత్పానాత్యయౌషధం| జీర్యత్యేతావత పానం కాలేన విపథాశ్రితం||7||
सप्ताहमष्टरात्रं वा कुर्यात्पानात्ययौषधम्| जीर्यत्येतावत पानं कालेन विपथाश्रितम्||७||
🔊 Audio coming soon
యచ్చ మదాత్యయోద్దేశే ఔషధముక్తం తత్ సప్తాహమష్టరాత్రం వా కుర్యాత్| ఏతావతా హి కాలేన విమార్గస్థం మద్యం జీర్యతి||7||
Adhikarana anubandhacikitsopakramaH (8) · Śloka 8
పరం తతోఽనుబధ్నాతి యో రోగస్తస్య భేషజం| యథాయథం ప్రయుంజీత కృతపానాత్యయౌషధం||8||
परं ततोऽनुबध्नाति यो रोगस्तस्य भेषजम्| यथायथं प्रयुञ्जीत कृतपानात्ययौषधम्||८||
🔊 Audio coming soon
తత ఊర్ధ్వం య ఏవ రోగః కృతపానాత్యయౌషధమాతురమనుబధ్నాతి తస్యైవ భేషజం కుర్యాత్| యథాయథమితి దోషాద్యపేక్షయా స్వస్య ప్రకరణే విహితం||8||
Adhikarana vAtolbaNe pAnAtyaye cikitsA (9) · Śloka 9
తత్ర వాతోల్బణే మద్యే దద్యాత్పిష్టకృతం యుతం| బీజపూరకవృక్షామ్లకోలదాడిమదీప్యకైః| యవానీహపుషాజాజీ వ్యోషత్రిలవణార్ద్రకైః| శూల్యైర్మాంసైర్హరితకైః స్నేహవద్భిశ్చ సక్తుభిః| ఉష్ణస్నిగ్ధామ్లలవణా మేద్యమాంసరసా హితాః| ఆమ్రామ్రాతకపేశీభిః సంస్కృతా రాగషాడవాః| గోధూమమాషవికృతీర్మృదుచిత్రా ముఖప్రియాః| ఆర్ద్రికార్ద్రకకుల్మాషశుక్తమాంసాదిగర్భిణీః| సురభిర్లవణా శీతా నిగదా వాచ్ఛవారుణీ| స్వరసో దాడిమాత్క్వాథః పంచమూలాత్కనీయసః| శుంఠీధాన్యాత్తథామస్తుశుక్తాంభోచ్ఛామ్లకాంజికం| అభ్యంగోద్వర్తనస్నానముష్ణం ప్రావరణం ఘనం| ఘనశ్చాగురుజో ధూపః పంకశ్చాగురుకుంకుమాత్| కుచోరుశ్రోణిశాలిన్యో యౌవనోష్ణాంగయష్టయః| హర్షేణాలింగనే యుక్తాః ప్రియాః సంవాహనేషు చ||9||
तत्र वातोल्बणे मद्ये दद्यात्पिष्टकृतं युतम्| बीजपूरकवृक्षाम्लकोलदाडिमदीप्यकैः| यवानीहपुषाजाजी व्योषत्रिलवणार्द्रकैः| शूल्यैर्मांसैर्हरितकैः स्नेहवद्भिश्च सक्तुभिः| उष्णस्निग्धाम्ललवणा मेद्यमांसरसा हिताः| आम्राम्रातकपेशीभिः संस्कृता रागषाडवाः| गोधूममाषविकृतीर्मृदुचित्रा मुखप्रियाः| आर्द्रिकार्द्रककुल्माषशुक्तमांसादिगर्भिणीः| सुरभिर्लवणा शीता निगदा वाच्छवारुणी| स्वरसो दाडिमात्क्वाथः पञ्चमूलात्कनीयसः| शुण्ठीधान्यात्तथामस्तुशुक्ताम्भोच्छाम्लकाञ्जिकम्| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानमुष्णं प्रावरणं घनम्| घनश्चागुरुजो धूपः पङ्कश्चागुरुकुङ्कुमात्| कुचोरुश्रोणिशालिन्यो यौवनोष्णाङ्गयष्टयः| हर्षेणालिङ्गने युक्ताः प्रियाः संवाहनेषु च||९||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినా పానాత్యయౌషధం ప్రదర్శ్యతే| శాలిపిష్టం మద్యం బీజపూరకాదిభిర్యథాయోగం యుక్తం మదాత్యయే వాతోల్బణే దద్యాత్| తత్ర చోష్ణాదిగుణా మాంసరసాః హితాః| సుబోధం| పేశ్యః ఖండాః| మృద్వాదిగుణయుక్తా గోధూమమాషవికృతీః చిత్రా భక్ష్యాదినానేకప్రకారాః| తథా ఆర్ద్రికాదిమిశ్రా వికృతీః| కుల్మాషోఽర్ధస్విన్నాని సస్యాని| గర్భిణీరంతరాంతరా యుక్తాః| అచ్ఛవారుణీ సురభిత్వాదిగుణయుక్తా హితా| సుబోధం| శుంఠీధాన్యాత్ క్వాథః| ధూపో ఘనః ప్రభూతః| పంకః కర్దమః| ప్రియశ్చ హితాః| కీదృగ్భూతాః కుచాదిభీ రమణియత్వేన యాః శ్లాఘ్యంతే| యాశ్చ యౌవనోష్ణాంగయష్టయో హర్షేణ ప్రీత్యా ఆలింగనే సంవాహనేషు చ యుక్తాః అనురూపాః||9||
Adhikarana pittolbaNe cikitsA (10) · Śloka 10
పిత్తోల్బణే బహుజలం శార్కరం మధు వా యుతం| రసైర్దాడిమఖర్జూరభవ్యద్రాక్షాపరూషజైః| సుశీతం ససితా సక్తు యోజ్యం తాదృక్చ పానకం| స్వాదువర్గకషాయైర్వా యుక్తం మద్యం సమాక్షికం| శాలిషష్టికమశ్నీయాచ్ఛశాజైణకపింజలైః| సతీనముద్గామలకపటోలీదాడిమైరపి||10||
पित्तोल्बणे बहुजलं शार्करं मधु वा युतम्| रसैर्दाडिमखर्जूरभव्यद्राक्षापरूषजैः| सुशीतं ससिता सक्तु योज्यं तादृक्च पानकम्| स्वादुवर्गकषायैर्वा युक्तं मद्यं समाक्षिकम्| शालिषष्टिकमश्नीयाच्छशाजैणकपिञ्जलैः| सतीनमुद्गामलकपटोलीदाडिमैरपि||१०||
🔊 Audio coming soon
పిత్తోల్బణే మదత్యయే బహునా జలేన మిశ్రితం శార్కరం మధు మార్ద్వీకం వా బహుజలం దాడిమాదిజై రసైర్యుక్తం ఉభయమపి యోజ్యం| పానకమపి తాదృక్సశర్కరం ససక్తు చ||10||
Adhikarana kaPapittolbaNe cikitsA (11) · Śloka 11
కఫపిత్తం సముత్క్లిష్టముల్లిఖేత్తృడ్విదహవాన్| పీత్వాంబు శీతం మద్యం వా భూరీక్షురసమం యుతం| ద్రాక్షారసం వా సంసర్గీ తర్పణాదిః పరం హితం| తథాగ్నిర్దీప్యతే తస్య దోషశేషాన్నపాచకః||11||
कफपित्तं समुत्क्लिष्टमुल्लिखेत्तृड्विदहवान्| पीत्वाम्बु शीतं मद्यं वा भूरीक्षुरसमं युतम्| द्राक्षारसं वा संसर्गी तर्पणादिः परं हितम्| तथाग्निर्दीप्यते तस्य दोषशेषान्नपाचकः||११||
🔊 Audio coming soon
కఫపిత్తమిత్యాది సుబోధం| సంసర్గీ శోధనక్రమాఖ్యా తర్పణాదికా హితా| తర్పణాః సక్తవః పేయాస్థానే తత్ర యోజ్యాః న తు పేయాః| తథా శోధనసంసర్గీక్రమేణాగ్నిర్దీప్యతే యోఽగ్నిర్దోషశేషమన్నం చ పచతి||11||
Adhikarana kAsAdiyukte cikitsA (12) · Śloka 12
కాసే సరక్తనిష్ఠీవే పార్శ్వస్తనరుజాసు చ| తృష్ణాయాం సవిదాహాయాం సోత్క్లేశే హృదయోరసి| గుడూచీభద్రముస్తానాం పటోలస్యాథవా రసం| సనాగరం యోజయేత తిత్తిరిప్రతిభోజనం||12||
कासे सरक्तनिष्ठीवे पार्श्वस्तनरुजासु च| तृष्णायां सविदाहायां सोत्क्लेशे हृदयोरसि| गुडूचीभद्रमुस्तानां पटोलस्याथवा रसम्| सनागरं योजयेत तित्तिरिप्रतिभोजनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
కాసాదికే గుడూచ్యాదీనాం క్వాథః సనాగరః| భోజనం తిత్తిరిణాం రసాదిప్రయుక్తేన||12||
Adhikarana tRuShNAyukte cikitsA (13) · Śloka 13
తృష్యతే చాతిబలవద్వాతపిత్తే సముద్ధతే| దద్యాద్ ద్రాక్షారసం పానం శీతం దోషానులోమనం| జీర్ణేఽద్యాన్మధురామ్లేన ఛాగమాంసరసేన చ| తృష్యల్పశః పిబేన్మద్యం మదం రక్షన్ బహూదకం| ముస్తదాడిమలాజాంబు జలం వా పర్ణినీశృతం| పారస్యుత్పలకందైర్వా స్వభావాదేవ వా హిమం||13||
तृष्यते चातिबलवद्वातपित्ते समुद्धते| दद्याद् द्राक्षारसं पानं शीतं दोषानुलोमनम्| जीर्णेऽद्यान्मधुराम्लेन छागमांसरसेन च| तृष्यल्पशः पिबेन्मद्यं मदं रक्षन् बहूदकम्| मुस्तदाडिमलाजाम्बु जलं वा पर्णिनीशृतम्| पारस्युत्पलकन्दैर्वा स्वभावादेव वा हिमम्||१३||
🔊 Audio coming soon
తృష్యత ఇతి సుబోధం| జీర్ణ ఇతి ద్రాక్షారసే| తృషి సత్యాం అల్పమల్పం మద్యం పిబేత్| యదా పిబేత్తదా బహునోదకేన యుక్తం పిబేత్| మదం రక్షన్ ముస్తాద్యంబునా పర్ణినీచతుష్టయకృతం వా జలం| కేవలమేవ వా స్వభావశీతం||13|
Adhikarana tRuShANAtivRuddhau tasya samprAptiH cikitsA ca (14) · Śloka 14
మద్యాతిపానాదబ్ధాతౌ క్షీణే తేజసి చోద్ధతే| యః శుష్కగలతాల్వోష్ఠౌ జిహ్వాం నిష్క్రమ్య వేష్టతే| పాయయేత్ కామతోఽంభస్తం నిశీతపవనాహతం| కోలదాడిమవృక్షామ్లచుక్రీకాచుక్రికారసః| పంచామ్లకో ముఖాలేపః సద్యతృష్ణాం నియచ్ఛతి||14||
मद्यातिपानादब्धातौ क्षीणे तेजसि चोद्धते| यः शुष्कगलताल्वोष्ठौ जिह्वां निष्क्रम्य वेष्टते| पाययेत् कामतोऽम्भस्तं निशीतपवनाहतम्| कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रीकाचुक्रिकारसः| पञ्चाम्लको मुखालेपः सद्यतृष्णां नियच्छति||१४||
🔊 Audio coming soon
మద్యాతిపానాదిత్యాది సుబోధం| కామతో యథేచ్ఛం తమాతురమంభః పయయేద్రాత్రౌ ప్రవాతస్థితం| కోలదికో ముఖాలేపో నామ్నా పంచామ్లకస్తృష్ణాం సద్యో నియచ్ఛతి||14||
Adhikarana pAnAtyayajadAhasamprAptiH tasya saMprAptiH (15) · Śloka 15
త్వచం ప్రాప్తశ్చ పానోష్మా పిత్తరక్తాభిమూర్చ్ఛితః| దాహం ప్రకురుతే ఘోరం విహ్వలో యేన ముహ్యతి||15||
त्वचं प्राप्तश्च पानोष्मा पित्तरक्ताभिमूर्च्छितः| दाहं प्रकुरुते घोरं विह्वलो येन मुह्यति||१५||
🔊 Audio coming soon
పానకృత ఊష్మా పిత్తరక్తాభ్యాం మిశ్రితః సన్ త్వచం ప్రాప్తో ఘోరం దాహం ప్రకురుతే| యేన దాహేన విహ్వలో యేన ముహ్యతి||15||
Adhikarana tatra cikitsAkramaH (16) · Śloka 16
తృష్ణాదాహపరీతస్య తస్య దాహజ్వరాపహం| విధిం యథోక్తం యుంజీత బాహ్యాంతః పరిమార్జనం||16||
तृष्णादाहपरीतस्य तस्य दाहज्वरापहम्| विधिं यथोक्तं युञ्जीत बाह्यान्तः परिमार्जनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
తస్య తృష్ణయా దాహేన చ పరీతస్య యథోక్తం బాహ్యాంతః పరిమార్జనం దాహజ్వరహరం విధిం కుర్వీత||16||
Adhikarana candanasya dAhanASakatvam (17) · Śloka 17
ప్రభాతమారుతోద్ధూతాః ప్రాలేయజలవర్షిణః| స్మర్యమాణా అపి ఘ్నంతి దాహం మలయపాదపాః||17||
प्रभातमारुतोद्धूताः प्रालेयजलवर्षिणः| स्मर्यमाणा अपि घ्नन्ति दाहं मलयपादपाः||१७||
🔊 Audio coming soon
మలయగిరౌ యే చందనాదయః పాదపాః తే స్మర్యమాణా అపి దాహం ఘ్నంతి| కింభూతాః ప్రభాతమారుతేన నిశాంతవాతేనోద్ధూతాః కంపితాస్తథా ప్రాలేయజలమవశ్యాయాంభో యే వర్షంతి తే తథావిధాః||17||
Adhikarana muktAkalApAdInAM tRuDdAhAdinASanatvam (18) · Śloka 18
ముక్తాకలాపాః శశిరశ్మిశుభ్రాః మృణాలపద్మోత్పలపత్రరమ్యాః| సేకావగాహాః సజలాజలార్ద్రా వాతాః సుశీతా మణయో మహార్హాః| అలింజరాః పద్మపుటాభిధానాః ప్రవాలవర్ణాహిమవారిపూర్ణాః| పరిస్రవంతో దృతయోమహాంతః పుత్రాః ప్రియాదర్పణమండలాని| నార్యశ్చ నేత్రోత్పలకర్ణపూరా మధ్యం వయః కించిదివస్పృశంత్యః| మనోనుకూలా హరిచందనార్ద్రా స్తృడ్దాహమూర్చ్ఛాదవథూంజయంతి||18||
मुक्ताकलापाः शशिरश्मिशुभ्राः मृणालपद्मोत्पलपत्ररम्याः| सेकावगाहाः सजलाजलार्द्रा वाताः सुशीता मणयो महार्हाः| अलिञ्जराः पद्मपुटाभिधानाः प्रवालवर्णाहिमवारिपूर्णाः| परिस्रवन्तो दृतयोमहान्तः पुत्राः प्रियादर्पणमण्डलानि| नार्यश्च नेत्रोत्पलकर्णपूरा मध्यं वयः किञ्चिदिवस्पृशन्त्यः| मनोनुकूला हरिचन्दनार्द्रा स्तृड्दाहमूर्च्छादवथूञ्जयन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
ముక్తాకలాపాదయస్తృడ్దాహాదీన్ జయంతి| శశిరశ్మివద్ధిమరశ్మి కిరణవచ్ఛుభ్రాః శుక్లాః| సేకావగాహాశ్చ మృణాలాదిభిశ్చిత్రాః రమ్యాః తే చ సజలాః బలాహకాః| తథా జలార్ద్రా సిక్తాపరా| మహార్హా ఉత్కృష్టాః| అలింజరా మణికా మహామృన్మయా జలాధారాః| తే చ పక్వత్వాత్ ప్రవాలవర్ణాః| మహాంతశ్చ జలపూర్ణత్వాత్ స్రవంతో దృతయః| నేత్రాణ్యేవోత్పలాని తాన్యేవాయతత్వాత్ కర్ణపూరా యాసాం| మధ్యం వయః కించిదివ స్పృషంత్యః ఈషద్విలసితనవయౌవనాః| దవథుశ్చక్షురాదిదాహః||18||
Adhikarana sindhusmaraNAdikam (19) · Śloka 19
కరేణుకాభిః పరివారితేన విక్షోభణం వరణయూథపేన| ఆస్ఫాలనం శీకరవర్షణంచ సింధోః స్మరందాహతృషోరగమ్యః| సరిద్ధ్రదానాం హిమవద్యరీణాంచంద్రోదయానాం కమలాకరాణాం| మనోరమాన్యాపి కథా ప్రవృత్తదాహంచ తృష్ణాంచ నిహంతి సద్యః||19||
करेणुकाभिः परिवारितेन विक्षोभणं वरणयूथपेन| आस्फालनं शीकरवर्षणञ्च सिन्धोः स्मरन्दाहतृषोरगम्यः| सरिद्ध्रदानां हिमवद्यरीणाञ्चन्द्रोदयानां कमलाकराणाम्| मनोरमान्यापि कथा प्रवृत्तदाहञ्च तृष्णाञ्च निहन्ति सद्यः||१९||
🔊 Audio coming soon
తస్య సింధౌస్తస్మాద్వా సింధోర్వారణయూథపేన కరియూథపతినా విక్షోభణం జలాస్ఫాలనం కరేణ చ శీకరవర్షణం స్మరన్ పురుషో దాహతృష్ణోరగమ్యో భవతి| కింభూతేన కరేణుకాభిర్వారణవధూభిః పరివారితేన| సరిద్ధ్రదాదీనాం కథా అన్యాశ్చ మనోరమాః కథాః సద్యో దాహం తృష్ణాంచ నియచ్ఛంతి| హ్రదః నదీప్రవాహేష్వంతరాంతరా మహాంతో దూరావగాఢాః| శిశిరమందమందసంచారజలాశయాః| దరయో గిరిగుహాః||19||
Adhikarana lAjAdyambupAnam (20) · Śloka 20
లాజోత్పలోశీరకుచందనాంబుశీతాభిధానం మధుశర్కరాఢ్యం| మద్యోద్భవాం పిత్తకృతాంచ తృష్ణాం సదాహశోషాం వినిహంతి పీతం||20||
लाजोत्पलोशीरकुचन्दनाम्बुशीताभिधानं मधुशर्कराढ्यम्| मद्योद्भवां पित्तकृताञ्च तृष्णां सदाहशोषां विनिहन्ति पीतम्||२०||
🔊 Audio coming soon
లాజాదిమిశ్రమంబు ప్రభూతఘృతశర్కరం నామ్నా శీతం మద్యాదితృష్ణాం నిహంతి||20||
Adhikarana priya~ggvAdilepaH (21) · Śloka 21
ప్రియంగుపత్రప్లవలోధ్సేవ్యహ్రీబేరకలేయకనాగపుష్పైః| శీతాంబుపిష్టైర్నవకర్పరస్థైస్తృడ్దాహహా సర్వశరీరలేపః||21||
प्रियङ्गुपत्रप्लवलोध्सेव्यह्रीबेरकलेयकनागपुष्पैः| शीताम्बुपिष्टैर्नवकर्परस्थैस्तृड्दाहहा सर्वशरीरलेपः||२१||
🔊 Audio coming soon
ప్రియంగ్వాదిభిః శీతాంబుపిష్టైర్నవకర్పరస్థైశ్చ సర్వశరీరలేపః తృడ్దాహహా| పత్రం గంధపత్రం| సేవ్యముశీరం| కర్పరగ్రహణం వాతాహతియోగ్యపాత్రోపలక్షణార్థం||21||
Adhikarana sirAvyadhaH (22) · Śloka 22
అశామ్యత్యథవా దాహే రసైస్తృప్తస్య జాంగలైః| శాఖాశ్రయాం యథాన్యాయం రోహిణీం వ్యధ్యేత్సిరాం||22||
अशाम्यत्यथवा दाहे रसैस्तृप्तस्य जाङ्गलैः| शाख़ाश्रयां यथान्यायं रोहिणीं व्यध्येत्सिराम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ఏవమప్యశామ్యతి దాహే జాంగలై రసైః కృతతృప్తేః పురుషస్య రోహిణీం శుద్ధశోణితవహాం సిరాం శాఖాశ్రాయాం వ్యధయేత్| యథాన్యాయం సిరావ్యధం శాస్త్రోక్తేన విధానేన||22||
Adhikarana kaPaje madAtyaye cikitsA tatra kramaH (23) · Śloka 23
ఉల్లేఖనోపవాసాభ్యాం విజయేత కఫోల్బణం||23||
उल्लेख़नोपवासाभ्यां विजयेत कफोल्बणम्||२३||
🔊 Audio coming soon
కఫోల్బణం తు మదాత్యయముల్లేఖనోపవాసాభ్యాం జయేత్| ఉల్లేఖనం వమనం| దోషాద్యపేక్షయైతయోరుపయోగః||23||
Adhikarana jalapAnam (24) · Śloka 24
తృషితోఽంబు పిబేచ్ఛీతం ముస్తయా పర్పటేన వా| స్థిరాశుంఠీబలోదీచ్యదుస్పర్శాన్యతమేన వా| సిద్ధమేతచ్చ సర్వేషు పానదోషేషు శస్యతే||24||
तृषितोऽम्बु पिबेच्छीतं मुस्तया पर्पटेन वा| स्थिराशुण्ठीबलोदीच्यदुस्पर्शान्यतमेन वा| सिद्धमेतच्च सर्वेषु पानदोषेषु शस्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
తృషితశ్చ సన్ కఫమదాత్యయీ ముస్తయా పర్పటకేన వా సిద్ధమంబు శీతం పిబేత్| స్థిరాదీనామన్యతమేన వా సిద్ధం| ఏతచ్చాంబు సర్వత్ర మదాత్యయే శుద్ధస్య దోషశేషే శస్యతే||24||
Adhikarana nirAme~ariShTapAnAdi (25) · Śloka 25
నిరామం క్షుధితం కాలే పాయయేద్బహుమాక్షికం| శార్కరం మధు వా జీర్ణమరిష్టం శీధుమేవ వా| రూక్షతర్పణసంయుక్తం యవానీనాగరాన్వితం||25||
निरामं क्षुधितं काले पाययेद्बहुमाक्षिकम्| शार्करं मधु वा जीर्णमरिष्टं शीधुमेव वा| रूक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्||२५||
🔊 Audio coming soon
నిరామం మదాత్యయినం క్షుధితం రూక్షైరస్నేహైస్తర్పణైర్లాజసక్తుభిః సంయుక్తం శార్కరం వా జీర్ణం వ్వా మధు ద్రాక్షారసమరిష్టం సీధుమేవ వా బహునా మాక్షికేణ యుక్తం కాలే పాయయేత్| తచ్చ సర్వం యవానీనాగరాభ్యాం సమన్వితం||25||
Adhikarana yUShAdyannam (26) · Śloka 26
యూషేణ యవగోధూమం తనునాఽల్పేన భోజయేత్| ఉష్ణామ్లకటుతిక్తేన కౌలత్థేనాల్పసర్పిషా| శుష్కమూలకజైశ్ఛాగై రసైర్వా ధన్వచారిణాం| సామ్లవేతసవృక్షామ్లపటోలీవ్యోషదాడిమైః||26||
यूषेण यवगोधूमं तनुनाऽल्पेन भोजयेत्| उष्णाम्लकटुतिक्तेन कौलत्थेनाल्पसर्पिषा| शुष्कमूलकजैश्छागै रसैर्वा धन्वचारिणाम्| साम्लवेतसवृक्षाम्लपटोलीव्योषदाडिमैः||२६||
🔊 Audio coming soon
కౌలత్థేన చ యూషేణ తనునా స్వల్పేన చోష్ణాదిగుణేనాల్పసర్పిషా యవగోధూమం భోజయేత్| రసైర్వా భోజయేత్| కైరిత్యాహ- శుష్కమూలకచ్ఛాగకృతైర్ధన్వచారిణాం సంబంధిభిః||26||
Adhikarana mAMsamadyAdyannam (27) · Śloka 27
ప్రభూతశుంఠీమరిచహరితార్ద్రకపేశికం| బీజపూరరసాద్యమ్లం భృష్టం నీరసవర్తితం| కరీరకరమర్దాది రోచిష్ణు బహుశావనం| ప్రవ్యక్తాష్టాంగలవణంవికల్పితనిమర్దకం| యథాగ్ని భక్షయన్మాంసం మాధవం నిగదం పిబేత్||27||
प्रभूतशुण्ठीमरिचहरितार्द्रकपेशिकम्| बीजपूररसाद्यम्लं भृष्टं नीरसवर्तितम्| करीरकरमर्दादि रोचिष्णु बहुशावनम्| प्रव्यक्ताष्टाङ्गलवणंविकल्पितनिमर्दकम्| यथाग्नि भक्षयन्मांसं माधवं निगदं पिबेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
తస్మింశ్చ మదాత్యయే యథాగ్ని మాంసం భక్షయన్నిగదం నిర్దోషం మాధవం పిబేత్| తచ్చ మాంసం ప్రభూతశుంఠ్యాదికం| ఆర్ద్రకపేశికా ఆర్ద్రకదలాని| బీజపూరరసాదినా చామ్లం| భృష్టం ఘృతే| నీరసవర్తితం నిర్గతో రసోఽస్యేతి నీరసం వర్తితం వృత్తతాం యాతం పరిశుష్కవ్యంజనమితి యావత్ - ఇతి జేజ్జటః| నీరసవర్తితం సమచిక్కణపక్వం| కరీరాదికం రోచిష్ణు బహు చ శావనముపదంశో యస్మిన్ మాంసే| తథా ప్రవ్యక్తం ప్రభూతమష్టాంగాఖ్యం వక్ష్యమాణం లవణం యత్ర| వికల్పితా విమర్దకా యేన మాంసేన| మాంసహరితకవర్గాదినానారసోఽచ్ఛాగోధూమవేష్టితో వటకాకృత్యా ఛిన్నో నిమర్దక ఉచ్యతే||27||
Adhikarana aShTA~ggalavaNam (28) · Śloka 28
సితాసౌవర్చలాజాజితింతిణీకామ్లవేతసం| త్వగేలామరిచార్ధాంశమష్టాంగలవణం హితం| స్రోతోవిశుద్ధ్యగ్నికరం కఫప్రాయే మదాత్యయే||28||
सितासौवर्चलाजाजितिन्तिणीकाम्लवेतसम्| त्वगेलामरिचार्धांशमष्टाङ्गलवणं हितम्| स्रोतोविशुद्ध्यग्निकरं कफप्राये मदात्यये||२८||
🔊 Audio coming soon
సితాదికమష్టాంగం లవణాఖ్యం కఫప్రాయే మదాత్యయే హితం స్రోతోవిశుద్ధ్యగ్నికరంచ| ఏకో భాగః సితాదీనాం తతోఽర్ధేన ద్వితీయస్త్వగాదీనాం||28||
Adhikarana mRudvIkArAgaH (29) · Śloka 29
కటుస్కంధయుతాం శ్వేతాం మృద్వీకాం నిష్కులీకృతాం| రసేన మాతులుంగస్య కల్కయేద్దాడిమస్య వా| తయా క్షౌద్రయుతో రాగః కృతో దీపనపాచనః||29||
कटुस्कन्धयुतां श्वेतां मृद्वीकां निष्कुलीकृताम्| रसेन मातुलुङ्गस्य कल्कयेद्दाडिमस्य वा| तया क्षौद्रयुतो रागः कृतो दीपनपाचनः||२९||
🔊 Audio coming soon
(కటుస్కంధయుతామిత్యత్ర యుతగ్రహణేన కటుస్కంధానామల్పమాత్రత్వం దర్శయతీతి జేజ్జటః ) శ్వేతాం మృద్వీకాం నిష్కులీకృతాం త్వగస్థిరహితాం కటుస్కంధేన సంయోజ్య మాతులుంగరసేన దాడిమరసేన వా కల్కయేత్| తయా కల్కితయా క్షౌద్రయుతో రాగః కృతో రోచనో దీపనశ్చ భవతి|
Adhikarana kAravyAH rAgaH (30) · Śloka 30
సౌవర్చలైలామరిచదీప్యకాజాజిచోచవత్| కారవ్యాః కల్పయేదేవం శుక్తం మత్స్యండికాన్వితం| ఆమ్రామలకపేశీభిః కుర్యాద్రాగాన్ పృథక్ పృథక్| ధాన్యసౌవర్చలాజాజీ కారవీ మరిచాచితాన్| సగుడాన్ మధుయుక్తేన వ్యక్తామ్లాన్ మరిచోత్కటాన్||30||
सौवर्चलैलामरिचदीप्यकाजाजिचोचवत्| कारव्याः कल्पयेदेवं शुक्तं मत्स्यण्डिकान्वितम्| आम्रामलकपेशीभिः कुर्याद्रागान् पृथक् पृथक्| धान्यसौवर्चलाजाजी कारवी मरिचाचितान्| सगुडान् मधुयुक्तेन व्यक्ताम्लान् मरिचोत्कटान्||३०||
🔊 Audio coming soon
కారవ్యాః కల్కేన సౌవర్చలాదియుతం శుక్తం మత్స్యండికాన్వితం రాగం కల్పయేత్| ఆమ్రామలకఖండైః పృథగ్ధాన్యాద్యన్వితాన్ రాగాన్ కల్పయేత్| మధు మాక్షికం| కారవీ ద్రాక్షీవిశేషో యా గోస్తనికేత్యుచ్యతే- ఇతి జేజ్జటః||30||
Adhikarana udvartanAdyupacArAH (31) · Śloka 31
రూక్షోష్ణోద్వర్తనోద్ఘర్షస్నానభోజనలంగనైః| సకామాభిః సహ స్త్రీభిర్యుక్త్యా జాగరణేన చ||31||
रूक्षोष्णोद्वर्तनोद्घर्षस्नानभोजनलङ्गनैः| सकामाभिः सह स्त्रीभिर्युक्त्या जागरणेन च||३१||
🔊 Audio coming soon
మదాత్యయః కఫప్రాయః శీఘ్రం సముపశామ్యతి| రూక్షోష్ణాదిభిః కఫప్రాయో మదాత్యయః శీఘ్రం సముపశామ్యతి||31||
Adhikarana sannipAtamadAtyaye (32) · Śloka 32
యదిదం కర్మ నిర్దిష్టం పృథగ్దోషబలం ప్రతి| సన్నిపాతే దశవిధే తచ్ఛేషేఽపి వికల్పయేత్||32||
यदिदं कर्म निर्दिष्टं पृथग्दोषबलं प्रति| सन्निपाते दशविधे तच्छेषेऽपि विकल्पयेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
పృథగ్వాతాదిదోషబలం ప్రతి నిర్దిష్టం యత్ కర్మ తన్మిశ్రీకృత్య తారతమ్యవికల్పేన చ శేషే దశవిధే సన్నిపాతేఽపి వికల్పయేత్| పూర్వం హి త్రయోదశవిధః సన్నిపాత ఉక్తః| తత్ర ఏకదోషాతిశయేన యః సోఽత్ర ప్రదర్శితః| ద్వ్యతిశయేన త్రయస్తుల్యాధికైశ్చైకః సన్నిపాతః తారతమ్యవికల్పనాచ్చ షట్త్వమిత్యేతద్దశకం||32||
Adhikarana trayaH pAnakayogAH (33) · Śloka 33
త్వఙ్నాగపుష్పమగధామరిచాజాజిధాన్యకైః| పరూషకమధుకైలాసురాహ్వైశ్చ సితాన్వితైః| సకపిత్థరసం హృద్యం పానకం శశిబోధితం| మదాత్యయేషు సర్వేషు పేయం రుచ్యగ్నిదీపనం| తద్వద్దాడిమమృద్వీకాకణాకాశ్మర్యదారుభిః| సబీజపూరకరసైర్బిడసౌవర్చలాన్వితం| ఫలైర్వా వివిధైరమ్లైః సన్నివృచ్చూర్ణశర్కరం||33||
त्वङ्नागपुष्पमगधामरिचाजाजिधान्यकैः| परूषकमधुकैलासुराह्वैश्च सितान्वितैः| सकपित्थरसं हृद्यं पानकं शशिबोधितम्| मदात्ययेषु सर्वेषु पेयं रुच्यग्निदीपनम्| तद्वद्दाडिममृद्वीकाकणाकाश्मर्यदारुभिः| सबीजपूरकरसैर्बिडसौवर्चलान्वितम्| फलैर्वा विविधैरम्लैः सन्निवृच्चूर्णशर्करम्||३३||
🔊 Audio coming soon
త్వగాదినా శశిబోధితం నామ పానకం| శశీకర్పూరం| దాడిమాదిభిః సౌవర్చలాన్వితం ద్వితీయం పానకం|వివిధైః ఫలైస్తృతీయం||33||
Adhikarana kacCudArA~gkurAdicUrNam (34) · Śloka 34
కచ్ఛుదారాంకురద్రాక్షావర్షాభూజీరకద్వయం| మధూకయష్టీత్వక్కృష్ణాకేసరం శ్లక్ష్ణచూర్ణితం| పిబేదాలోడ్య దుగ్ధేన సూక్ష్మతాంతవగాలితం||34||
कच्छुदाराङ्कुरद्राक्षावर्षाभूजीरकद्वयम्| मधूकयष्टीत्वक्कृष्णाकेसरं श्लक्ष्णचूर्णितम्| पिबेदालोड्य दुग्धेन सूक्ष्मतान्तवगालितम्||३४||
🔊 Audio coming soon
కచ్ఛుదారాంకురాదికం దుగ్ధేనాలోడ్య సూక్ష్మవస్త్రగాలితం పిబేత్||34||
Adhikarana madAtyayeShu harShaNI kriyA (35) · Śloka 35
నాక్షోభ్య హి మనో మద్యం శరీరమవిహన్య వా| కుర్యాన్మదాత్యయం తస్మాదిష్యతే హర్షణీ క్రియా| సేవ్యాః సర్వేంద్రియసుఖా ధర్మకల్పద్రుమాంకురాః| విషయాతిశయాః పంచ శరాః కుసుమధన్వనః||35||
नाक्षोभ्य हि मनो मद्यं शरीरमविहन्य वा| कुर्यान्मदात्ययं तस्मादिष्यते हर्षणी क्रिया| सेव्याः सर्वेन्द्रियसुख़ा धर्मकल्पद्रुमाङ्कुराः| विषयातिशयाः पञ्च शराः कुसुमधन्वनः||३५||
🔊 Audio coming soon
సర్వస్మిన్ మదాత్యయే హర్షణీ క్రియేష్యతే యస్మాన్మద్యం మనో నాక్షోభ్య అపి తు సంక్షోభ్య మదాత్యయం కురుతే| శరీరం చావిహన్యాపి తు విహన్య ఉభయత్రాపి హర్షణీ క్రియా హితా| తథా పంచవిషయాణాం శబ్దాదీనామతిశయాః సేవ్యాః త ఏవ పంచ కుసుమచాపస్య శరాః| ధర్మ ఏవ కల్పద్రుమః తస్యాంకురాః ఫలప్రరోహాస్తే||35||
Adhikarana madAtyaye kShIraviShayaH (36) · Śloka 36
సంశుద్ధిశమనాద్యేషు మదదోషః కృతేష్వపి| న చేచ్ఛామ్యేత్కఫే క్షీణే జాతే దౌర్బల్యలాఘవే| తస్య మద్యవిదగ్ధస్య వాతపిత్తాధికస్య చ| గ్రీష్మోపతప్తస్య తరోర్యథా వర్షం తథా పయః| మద్యక్షీణస్య హి క్షీరః క్షీణమాశ్వేవ పుష్యతి| ఓజస్తుల్యం గుణైః సర్వైర్విపరీతం చ మద్యతః||36||
संशुद्धिशमनाद्येषु मददोषः कृतेष्वपि| न चेच्छाम्येत्कफे क्षीणे जाते दौर्बल्यलाघवे| तस्य मद्यविदग्धस्य वातपित्ताधिकस्य च| ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर्यथा वर्षं तथा पयः| मद्यक्षीणस्य हि क्षीरः क्षीणमाश्वेव पुष्यति| ओजस्तुल्यं गुणैः सर्वैर्विपरीतं च मद्यतः||३६||
🔊 Audio coming soon
సంశుద్ధీత్యాదినా క్షీరస్య విషయ ఉచ్యతే| మద్యేన క్షీణస్య పురుషస్య యత్కించిత్ క్షీణమోజస్తత్ క్షీరం శీఘ్రమేవ పుష్యతి| యతస్తత్క్షీరమోజసో గుణైః సర్వైస్తుల్యం మద్యస్య చ విపరీతం||36||
Adhikarana tataH krameNa madyasevanam (37) · Śloka 37
పయసా విహతే రోగే బలే జాతే నివర్తయేత్| క్షీరప్రయోగం మద్యం చ క్రమేణాల్పాల్పమాచరేత్| న విక్షయధ్వంసకోత్థైః స్పృశేతోపద్రవైర్యథా| తయోస్తు స్యాత్ ఘృతం క్షీరం బస్తయో బృంహణాః శివాః| అభ్యంగోద్వర్తనస్నానాన్యన్నపానం చ వాతజిత్||37||
पयसा विहते रोगे बले जाते निवर्तयेत्| क्षीरप्रयोगं मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पमाचरेत्| न विक्षयध्वंसकोत्थैः स्पृशेतोपद्रवैर्यथा| तयोस्तु स्यात् घृतं क्षीरं बस्तयो बृंहणाः शिवाः| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानान्यन्नपानं च वातजित्||३७||
🔊 Audio coming soon
తతః క్షీరేణ మద్యరోగే విహతే బలే చ జాతే క్షీరప్రయోగం క్రమేణ నివర్తయేత్ క్రమేణైవ చాల్పాల్పం మద్యమాచరేత్| సహసా మద్యపానాత్ ధ్వంసకవిక్షయోపద్రవోద్భవః| తయోస్తు ధ్వంసకవిక్షయయోర్ఘృతాదికం వాతజిత్ స్యాత్||37||
Adhikarana yuktamadyasevanam (38) · Śloka 38
యుక్తమద్యస్య మద్యోత్థో న వ్యాధిరుపజాయతే| అతోఽస్య వక్ష్యతే యోగో యః సుఖాయైవ కేవలం||38||
युक्तमद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिरुपजायते| अतोऽस्य वक्ष्यते योगो यः सुख़ायैव केवलम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ఉపయుక్తమద్యస్య పుంసో మద్యోత్థో వ్యాధిర్నోపజాయత ఏవ యతోఽతః కారణాదస్య మద్యస్య యోగో వక్ష్యతే యః సుఖాయైవ కేవలం||38||
Adhikarana madyapraSaMsA (39) · Śloka 39
ఆశ్వినం యా మహత్తేజో బలే సారస్వతం చ యా| దధాత్యైంద్రం చ యా వీర్యం ప్రభావం వైష్ణవంచ యా| అస్త్రం మకరకేతోర్యా పురుషార్థో బలస్య యా| సౌత్రామణ్యాం ద్విజముఖే హుతాశే హూతయే చ యా| యా సర్వౌషధిసంపూర్ణాన్మథ్యమానాత్సురాసురైః| మహోదధేః సముద్భూతా శ్రీశశాంకామృతైః సహ| మధుమాధవమైరేయసీధుగౌడాసవాదిభిః| మదశక్తిమనుజ్ఞంతీ యా రూపైర్బహుభిః స్థితా| యామాస్వాద్య విలాసిన్యో యథార్థం నామ బిభ్రతి| కులాంగనాపి యాం పీత్వా నయత్యుద్ధతమానసా| అనంగాలింగితైరంగైః క్వాపి చేతో మునేరపి| తరంగభంగభ్రుకుటీతర్జనైర్మానినీమనః| ఏకం ప్రసాద్య కురుతే యా ద్వయోరపి నిర్వృతిం| యథాకామభటావాప్తిపరిహృష్టాప్సరోగణే| తృణవత్పురుషా యుద్ధే యామాస్వాద్య జహత్యసూన్| యాం శీలయిత్వాపి చిరం బహుధా బహువిగ్రహాం| నిత్యం హర్షాతివేగేన తత్ పూర్వమివ సేవతే| శోకోద్వేగరతిభయైర్యా దృష్ట్వా నాభిభూయతే| గోష్ఠీమహోత్సవోద్యానం న యస్యాః శోభతే వినా| స్మృత్వా స్మృత్వా చ బహుశో వియుక్తః శోచతే యయా| అప్రసన్నాపి యా ప్రీత్యై ప్రసన్నా స్వర్గ ఏవ యా| అపీంద్రం మన్యతే దుస్స్థం హృదయస్థితయా యయా| అనిర్దేశ్యసుఖాస్వాదా స్వసంవేద్యైవ యా పరం| ఇతి చిత్రాస్వవస్థాసు ప్రియామనుకరోతి యా| ప్రియాతిప్రియతాం యాతి యత్ప్రియస్య విశేషతః| యా ప్రీతిర్యా రతిర్యా వాగ్యా పుష్టిరితి చ స్తుతా| దేవదానవగంధర్వయక్షరాక్షసమానుషైః| పానప్రవృతౌ సత్యాం తు తాం సురాం విధినా పిబేత్||39||
आश्विनं या महत्तेजो बले सारस्वतं च या| दधात्यैन्द्रं च या वीर्यं प्रभावं वैष्णवञ्च या| अस्त्रं मकरकेतोर्या पुरुषार्थो बलस्य या| सौत्रामण्यां द्विजमुख़े हुताशे हूतये च या| या सर्वौषधिसम्पूर्णान्मथ्यमानात्सुरासुरैः| महोदधेः समुद्भूता श्रीशशाङ्कामृतैः सह| मधुमाधवमैरेयसीधुगौडासवादिभिः| मदशक्तिमनुज्ञन्ती या रूपैर्बहुभिः स्थिता| यामास्वाद्य विलासिन्यो यथार्थं नाम बिभ्रति| कुलाङ्गनापि यां पीत्वा नयत्युद्धतमानसा| अनङ्गालिङ्गितैरङ्गैः क्वापि चेतो मुनेरपि| तरङ्गभङ्गभ्रुकुटीतर्जनैर्मानिनीमनः| एकं प्रसाद्य कुरुते या द्वयोरपि निर्वृतिम्| यथाकामभटावाप्तिपरिहृष्टाप्सरोगणे| तृणवत्पुरुषा युद्धे यामास्वाद्य जहत्यसून्| यां शीलयित्वापि चिरं बहुधा बहुविग्रहाम्| नित्यं हर्षातिवेगेन तत् पूर्वमिव सेवते| शोकोद्वेगरतिभयैर्या दृष्ट्वा नाभिभूयते| गोष्ठीमहोत्सवोद्यानं न यस्याः शोभते विना| स्मृत्वा स्मृत्वा च बहुशो वियुक्तः शोचते यया| अप्रसन्नापि या प्रीत्यै प्रसन्ना स्वर्ग एव या| अपीन्द्रं मन्यते दुस्स्थं हृदयस्थितया यया| अनिर्देश्यसुख़ास्वादा स्वसंवेद्यैव या परम्| इति चित्रास्ववस्थासु प्रियामनुकरोति या| प्रियातिप्रियतां याति यत्प्रियस्य विशेषतः| या प्रीतिर्या रतिर्या वाग्या पुष्टिरिति च स्तुता| देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसमानुषैः| पानप्रवृतौ सत्यां तु तां सुरां विधिना पिबेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
ఆశ్వినమిత్యాదేస్తాం సురాం విధినా పిబేదిత్యనేన సంబంధః| ఏవమితిహాసేషు శ్రూయతే యథా కిల సురయా అశ్విభ్యాం స్వతేజో దత్తం| సరస్వత్యా చ బలం| ఇంద్రేణ వీర్యం| విష్ణునా ప్రభావః| యా చ సురా మకరకేతోః కామస్యాస్త్రం; బలస్య చ హలభృతో యా పురుషార్థః| యా చ సౌత్రామణ్యాధ్వరే ద్విజముఖే బ్రాహ్మణప్రత్యక్షమగ్నౌ హూయతే| యా చ మహోదధేః సర్వౌషధిసంపూర్ణాత్ సురాసురైర్మథ్యమానాత్ శ్య్రాదిభిః సహోత్పన్నా| యా చ మధ్వాదిభిర్బహుభీ రూపైర్మదశక్తిమనుజ్ఝంతి స్థితా| యాం చాస్వాద్య విలాసిన్యః కత్రర్యో విలాసినీతి నామ యథార్థం బిభ్రతి| సురయా విలాసస్యాగమనాత్| యాం సురాం పీత్వా కులాంగనాపి లజ్జాదిమత్వాదలలితాపి మునేరభ్యస్తధైర్యస్యాపి క్వాపి చేతో నయత్యనంగేన కామేనాలింగితైరంగైః కరణభూతైః| యా చ సురా ఏకం మానినీమనః ప్రసాద్య ద్వయోరపి మానినీవల్లభయోర్నివృతిం కురుతే| అతినివేడమానావష్టంభపరవశాప్యాస్వాదితకాదంబరీరసా మానం పృష్ఠతః కృత్వా అవధీరితపూర్వమపి ప్రయాంసం ప్రార్థయితుం యతతే| యత్ర చైవముత్ప్రేక్ష్యతే యస్యాః సురాయా యే తరంగభాసైవ భ్రుకుటీ తయా తర్జనేన సఖీవ సఖ్యా వల్లభావధీరణానుతాపభియేవ మానిన్యా మానమవధీర్య మనః ప్రసాదయతి| తయా చ ప్రసన్నమనసా ద్వితీయో మానిన్యా మానమవధీర్య మనః ప్రసాదయతి| తయా చ ప్రసన్నమనసా ద్వితీయో నిర్వృతిమాసాదయతి| తదిదం సురాయా మహత్ కౌశలం| యదేకత్ర ప్రసాదమాపాద్యాన్యత్ర నిర్వృతిమాప్నోతి| యాం చ సురామాస్వాద్య యుద్ధే పురుషస్తృణవదసూన్ ప్రాణాంస్త్యజంతి| కింభూతే యుద్ధే ఆహ-యథేత్యాది| యథాకామం యథేచ్ఛం యా భటానామవాప్తిస్తయా పరిహృష్టోఽప్సరోగణో యస్మిన్యుద్ధే| ఇతి చిత్రావస్వస్థాసు ప్రియామనుకరోతి యేతి వక్ష్యమాణత్వాత్సర్వత్రాపీతఃప్రభృతి ప్రియాయాః సురాయాశ్చ శ్లేషః| తథా చ యేనైవ ప్రియా ఆస్వాదితా భవతి స ఏవాప్సరోవిషయేఽతిశయం పశ్యంస్తల్లాభోపాయే యుద్ధే తృణవదసూంస్త్యజతి| యాం సురాం బహుధా మధ్వాదినా బహువిగ్రహాం చిరం శీలయిత్వాపి పురుషో నిత్యం తాం అపూర్వమివ సేవతే| సదైవాభినవామేవాతిప్రియత్వాజ్జానాతీత్యర్థః| ప్రియపి బహుధా రతిప్రయోగైర్బహువిగ్రహానేకశః కృతప్రణయకలహాపి నిత్యం హర్షాతివేగేనాభినవేవ సేవ్యతే| యాంచ సురాం దృష్ట్వా శోకాదిభిర్నాభిభూయతే| ప్రియామపి దృష్ట్వా శోకాదిభిర్నాభిభూయతే| దర్శనాభిభవయోః శోకాదయ ఏవం కర్త్తృత్వేన నీయంతే యేన సమానకర్త్తృకత్వం భవతి| తత్సన్నిధానే శోకాదయో న భవంతీతి తాత్పర్యం| యస్యాశ్చ సురాయా వనా గోష్ఠ్యాదికం న శోభతే| ప్రియయా వా వినా న శోభతే| యయా చ సురయా వియుక్తస్తాం స్మృత్వాఽఽత్మానాం శోచతే ప్రియయా వియుక్తశ్చ శోయతే| యా సురా అప్రసన్నాపి ఘనాపి ప్రీత్యై భవతి| ప్రసన్నా చ స్వర్గ ఏవ| ప్రియాప్యకృతప్రసాదాపి ప్రీత్యై భవతి| ప్రసన్నా పునః స్వర్గ ఏవ| యథా చ సురయా హృదయస్థితయా పీతయా పురుష ఇంద్రమపి దుఃస్థం మన్యతే ఆత్మానమేవ సుస్థం| తద్వత్ ప్రియయాపి హృదయస్థితయా మనసి గృహీతయా| యా చ సురా అనిర్దేశ్య సుఖాస్వాదా సుఖమాస్వాదశ్చ యస్యాః పరస్య నిర్దేష్టుమిదంతయా న పార్యతే| ప్రియాఽప్యేవం| యా చ సురా పరం స్వసంవేద్యైవ| ప్రియాపి తద్వత్| ఇత్యేవమనంతరోక్తప్రకారేణ చిత్రాసు విఛిత్రాస్వవస్థాసు యా సురా ప్రియామనుకరోతి తాం సురాం విధినా పిబేదితి సురయాః ప్రత్యవమర్శః| యస్య హి సురా ప్రియా తస్య పీతమాత్రాయామేవ తస్యాం వల్లభాపి నితరాం వల్లభాత్వం యాతి| ప్రీత్యాదిశబ్దైశ్చ యా దేవాదిభిః స్తుతా| తాం సురాం మద్యపానప్రవృత్తౌ సత్యాం పిబేద్వక్ష్యమాణేన విధినా; న తు యథేచ్ఛం||39||
Adhikarana medorogasya vidhipItayA surayA nivRuttiH (40) · Śloka 40
సంభవంతి న తే రోగా మేదానిలకఫోద్భవాః| విధియుక్తాదృతే మద్యాద్యే న సిద్ధ్యంతి దారుణాః||40||
सम्भवन्ति न ते रोगा मेदानिलकफोद्भवाः| विधियुक्तादृते मद्याद्ये न सिद्ध्यन्ति दारुणाः||४०||
🔊 Audio coming soon
కిం తయా సురయా విధినా పీతయా భవతీత్యాహ-సంభవంతీత్యాది| యే రోగా మేదోప్రభృతిజా దారుణాస్తే విధియుక్తాన్మద్యాదృతే ద్రవ్యాంతరేణ న సిద్ధ్యంతి| విధియుక్తేన మద్యేనైవ సిద్ధ్యంతి| తే రోగా విధివిపరీతయా సురయా న సంభవంతి న జాయంతే||40||
Adhikarana vidhiyuktamadyapAne~apavAdaH (41) · Śloka 41
అస్తి దేహస్య సాఽవస్థా యస్యాం పానం నివార్యతే| అన్యత్ర మద్యాన్నిగదాద్వివిధౌషధసంభృతాన్||41||
अस्ति देहस्य साऽवस्था यस्यां पानं निवार्यते| अन्यत्र मद्यान्निगदाद्विविधौषधसम्भृतान्||४१||
🔊 Audio coming soon
ఏవంవిధమపి విధియుక్తం పానం న సర్వత్ర ప్రయోజ్యమితి ప్రదర్శనార్థమాహ-అస్తీత్యాది| సుబోధం||41||
Adhikarana madyasaMskArAH (42) · Śloka 42
ఆనూపం జాంగలం మాంసం విధినాఽప్యుపకల్పితం| మద్యం సహాయమప్రాప్య సమ్యక్ పరిణమేత్కథం| సుతీవ్రమారుతవ్యాధిఘతినో లశునస్య చ| మద్యమాంసవియుక్తస్య ప్రయోగే స్యాక్తియాన్ గుణః| నిగూఢశల్యాహరణే శస్త్రక్షారాగ్నికర్మణి| పీతమద్యో విషహతే సుఖం వైద్యవికత్థనాం| అనలోత్తేజనం రుచ్యం శోకశ్రమవినాశనం| న చాతః పరమస్త్యన్యదారోగ్యబలపుష్టికృత్||42||
आनूपं जाङ्गलं मांसं विधिनाऽप्युपकल्पितम्| मद्यं सहायमप्राप्य सम्यक् परिणमेत्कथम्| सुतीव्रमारुतव्याधिघतिनो लशुनस्य च| मद्यमांसवियुक्तस्य प्रयोगे स्याक्तियान् गुणः| निगूढशल्याहरणे शस्त्रक्षाराग्निकर्मणि| पीतमद्यो विषहते सुख़ं वैद्यविकत्थनाम्| अनलोत्तेजनं रुच्यं शोकश्रमविनाशनम्| न चातः परमस्त्यन्यदारोग्यबलपुष्टिकृत्||४२||
🔊 Audio coming soon
ఆనూపేత్యాదినా మద్యసంస్కారా ఉచ్యంతే| మద్యేన సహాయేన మాంసం సమ్యక్ పరిణతిం యాతీతి తాత్పర్యార్థః| మహాగుణస్య చ లశునస్య మద్యమాంససంయుక్తస్యైవ సఫలత్వం| నిగూఢస్య దేహే దూరప్రాప్తస్యాదృశ్యస్య శల్యస్యాహరణే శస్త్రాదికర్మణి వైద్యవికత్థనాం వైద్యకదర్థనాం పీతమద్య ఏవ సుఖం విషహతే సాధు సోఢుం శక్నోతి సుబోధం| అత ఇతి మద్యాన్||42||
Adhikarana jIvitaM rakShatA madyaM peyam (43) · Śloka 43
రక్షతా జీవితం తస్మాత్పేయమాత్మవతా సదా| ఆశ్రితోపాశ్రితహితం పరమం ధర్మసాధనం||43||
रक्षता जीवितं तस्मात्पेयमात्मवता सदा| आश्रितोपाश्रितहितं परमं धर्मसाधनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
తస్మాన్మద్యమాత్మవతా బుద్ధిమతా జీవితే రక్షాం కుర్వతా సదా పేయం| మద్యే త్వనేకధా జీవితాపాయ ఆశంక్యతే| ఆశ్రితేత్యాది మద్యవిశేషణం| ఆశ్రితా ఉపకృతా భృత్యబాంధవాద్యాః| ఉపాశ్రితాః ఆశ్రితాశ్రితాః||43||
Adhikarana vasumatAM madyapAnavidhiH (44) · Śloka 44
స్నాతః ప్రణమ్య సురవిప్రగురూన్యథాస్వం వృత్తిం విధాయ చ సమస్తపరిగ్రహస్య| ఆపానభూమిమథ గంధజలభిషిక్తామాహారమండపసమీపగతాం శ్రయేత| స్వాతృతేఽథ శయనే కమనీయే మిత్రభృత్యరమణీసమవేతః| స్వం యశః కథకచారణసంఘైరుద్ధతం నిశమయన్నతిలోకం| విలాసినీనాంచ విలాసశోభిగీతం సనృత్తం కలతూర్యఘోషైః| కాంచీకలాపైశ్చలకింకిణీకైః క్రీడావిహంగైశ్చ కృతానునాదం| మణికనకసముత్యైరావనేయైర్విచిత్రైః సజలవివిధభక్తిక్షౌమవస్త్రావృతాంగైః| అపి మునిజనచిత్తక్షోభసంపాదనీభిశ్చకితహరిణలోలప్రేక్షణీభిః ప్రియాభిః| స్తననితంబకృతాదతిగౌరవాదలసమాకులమీశ్వరసంశ్రయాత్| ఇతి గతం దధతీభిరసంస్థితం తరుణచిత్తవిలోభనకార్మణం| యౌవనాసవమత్తాభిర్విలాసాధిష్ఠితాత్మభిః| సంచార్యమాణం యుగపత్తన్వంగీభిరితస్తతః| తాలవృంతనలినీదలానిలైః శీతలీకృతమతీవ శితలైః| దర్శనేఽపి విదధద్వశానుగం స్వాదితం కిముత చిత్తజన్మనః| చూతరసేందుమృగైః కృతవాసం మల్లికోజ్జ్వలతయా చ సనాథం| స్ఫటికశుక్తిగతం సతరంగం కాంతమనంగమివోద్వహదంగం| తాలీసాద్యం చూర్ణమేలాదికం వా హృద్యం ప్రాశ్య ప్రాగ్వయఃస్థాపనం వా| తత్ప్రార్థిభ్యో భూమిభాగే సుమృష్టే తోయోన్మిశ్రం దాపయిత్వా తతశ్చ| ధృతిమాన్ స్మృతిమాన్ నిత్యమనూనాధికమాచరన్| ఉచితేనోపచారేణ సర్వమేవోపపాలయన్| జితవికసితాసితసరోజనయనసంక్రాంతివర్ధితశ్రీకం| కాంతాముఖమివ సౌరభహృతమధుపగణం పిబేన్మద్యం||44||
स्नातः प्रणम्य सुरविप्रगुरून्यथास्वं वृत्तिं विधाय च समस्तपरिग्रहस्य| आपानभूमिमथ गन्धजलभिषिक्तामाहारमण्डपसमीपगतां श्रयेत| स्वातृतेऽथ शयने कमनीये मित्रभृत्यरमणीसमवेतः| स्वं यशः कथकचारणसङ्घैरुद्धतं निशमयन्नतिलोकम्| विलासिनीनाञ्च विलासशोभिगीतं सनृत्तं कलतूर्यघोषैः| काञ्चीकलापैश्चलकिङ्किणीकैः क्रीडाविहङ्गैश्च कृतानुनादम्| मणिकनकसमुत्यैरावनेयैर्विचित्रैः सजलविविधभक्तिक्षौमवस्त्रावृताङ्गैः| अपि मुनिजनचित्तक्षोभसम्पादनीभिश्चकितहरिणलोलप्रेक्षणीभिः प्रियाभिः| स्तननितम्बकृतादतिगौरवादलसमाकुलमीश्वरसंश्रयात्| इति गतं दधतीभिरसंस्थितं तरुणचित्तविलोभनकार्मणम्| यौवनासवमत्ताभिर्विलासाधिष्ठितात्मभिः| सञ्चार्यमाणं युगपत्तन्वङ्गीभिरितस्ततः| तालवृन्तनलिनीदलानिलैः शीतलीकृतमतीव शितलैः| दर्शनेऽपि विदधद्वशानुगं स्वादितं किमुत चित्तजन्मनः| चूतरसेन्दुमृगैः कृतवासं मल्लिकोज्ज्वलतया च सनाथम्| स्फटिकशुक्तिगतं सतरङ्गं कान्तमनङ्गमिवोद्वहदङ्गम्| तालीसाद्यं चूर्णमेलादिकं वा हृद्यं प्राश्य प्राग्वयःस्थापनं वा| तत्प्रार्थिभ्यो भूमिभागे सुमृष्टे तोयोन्मिश्रं दापयित्वा ततश्च| धृतिमान् स्मृतिमान् नित्यमनूनाधिकमाचरन्| उचितेनोपचारेण सर्वमेवोपपालयन्| जितविकसितासितसरोजनयनसङ्क्रान्तिवर्धितश्रीकम्| कान्तामुख़मिव सौरभहृतमधुपगणं पिबेन्मद्यम्||४४||
🔊 Audio coming soon
తచ్చ మద్యమేవం పిబేదితి ప్రదర్శనార్థమాహ-స్నాత ఇత్యాది| సర్వస్య పరిగ్రహస్య యథాస్వం వృత్తిం విధాయ, న తు భృత్యాదేరసంవిభజ్య| ఏతత్కృత్వా ప్రథమేవాపానభూమిమాశ్రయేత్| కింభూతామాహ-గంధజలాభిషిక్తామాహారమండపనికటవర్తినీం| అథ స్వాతృతే శయనే స్థిత ఇదమిదం కుర్వన్ పిబేత్| కమనీయే కాంతే| స్వం యశో నిశమయన్ మనసా గృహ్ణన్| ఉత్కర్షేణ లోకమతిక్రాంతమతిలోకం| విలాసినీనాంచ సనృత్తాదికం గీతం నిశమయన్| తచ్చ గీతం కాంచీకలాపాదిభిః కృతానునాదం| తచ్చ మద్యమేవంవిధమేవంవిధాభిస్తన్వంగీభిః సంచార్యమాణం| కింభూతం మద్యమాహ-మణీత్యాది| ఆవరేయైర్భాండవిశేషైర్మణిమయైః కనకమయైర్వా| విచిత్రైః రమణీయసంస్థానాదిభిః| అన్యచ్చ కింభూతైరావరేయైః సజలాని జలార్ద్రాణి వివిధభక్తీని నానివిధరచితశకునిపత్రాదివిచ్ఛేదాని యాని క్షౌమాణి తైరాచ్ఛాదితశరీరైః| కింభూతాభిస్తన్వంగీభిః అపి మునిజనచిత్తక్షోభసంపాదనీభిస్తథా చకితహరిణవత్ లోలప్రేక్షణీభి- శ్చంచలప్రేక్షణీభిస్తథా ప్రియాభిస్తాభిశ్చ తన్వంగీభిర్గతం దధతీభిర్గమనం ధారయంతీభిః| కింభూతం స్తనాభ్యాం నితంబేన చ యత్కృతం దేహస్య గౌరవం తేనాలసం| ఈశ్వరహేతుకాచ్చ సంభ్రమాదాకులం| తథా అసంస్థితమనేకరూపం| తరుణచిత్తస్య విలోభనే కార్మణం వశీకరణప్రయోగం| యౌవనమేవ మదహేతుత్వాదాసవస్తేన మత్తాభిస్తన్వంగీభిస్తథా విలాసేనాధిష్ఠిత ఆత్మా స్వభావో యాసాం తాభిర్యుగపద్బహ్వీభిః| తచ్చ మద్యం తాలవృంతాద్యనిలైశ్చందనాద్యంబుసంయోగాదతీవ శీతలైః శితలీ-కృతం| తాలవృంతం వ్యజనం| తథా యన్మద్యం దర్శనమాత్రేఽపి చిత్తజన్మనః కామస్య సర్వం వశానుగం విదధత్| కిముత స్వాదితం| చూతరసాదిభిః కృతవాసనం| చూతరసః సహకారః| ఇందుః కర్పూరం| మృగః కస్తూరికా| మల్లికా ప్రసిద్ధః పుష్పవిశేషః| తత్కాంతం మద్యమనంగమివ కామమివోద్వహదంగం సశరీరం| సుబోధం| వయఃస్థాపనం యత్కించిజ్జరాపహారకృత్| తతోఽనంతరమిదం కృత్వైవ మద్యం పిబేదితి సంబంధః| కిం కృత్వేత్యాహ-తత్ప్రార్థిభ్య ఇత్యాది| తన్మద్యం యే ప్రార్థయంత్యభిలషంతి భూతవిశేషాః తేభ్యస్తోయోన్మిశ్రం తోయమిశ్రితం తచ్చ దాపయిత్వా ధృతిమత్వాదియుతః పిబేత్| అనూనాధికం తత్ర మద్యపానే ఆచరన్| తథావిధేనోపచారేణ సర్వమేవ పరివారముపలాలయన్ సాంత్వయన్| తచ్చ మద్యం జితాని శోభాతిశయేన పరాభూతాని వికసితాన్యసితసరోజాని నీలోత్పలాని యాభ్యాం నయనాభ్యాం వివర్ధితశ్రీకం| కాంతాముఖసదృశం యతః సౌరభేణ హతో మధుపగణోఽలిసమూహో యేన ఏవంభూతం మద్యం పిబేత్||44||
Adhikarana madyapAnottaraM Bojanam (45) · Śloka 45
పీత్వైవం చషకత్రయం పరిజనం సమ్మాన్య సర్వం తతో| గత్వాహారభువం పురః సుభిషజో భుంజీత భూయోఽత్ర చ| మాంసాపూపఘృతార్ద్రకాదిహరితైర్యుక్తం ససౌవర్చలైః| ద్విస్త్రిర్వా నిశి చాల్పమేవ వనితాసంవల్గనార్థం పిబేత్||45||
पीत्वैवं चषकत्रयं परिजनं सम्मान्य सर्वं ततो| गत्वाहारभुवं पुरः सुभिषजो भुञ्जीत भूयोऽत्र च| मांसापूपघृतार्द्रकादिहरितैर्युक्तं ससौवर्चलैः| द्विस्त्रिर्वा निशि चाल्पमेव वनितासंवल्गनार्थं पिबेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
ఏవమనంతరోక్తేన ప్రకారేణ చషకత్రయం పీత సర్వంచ పరిజనముచితేన ప్రకారేణ సమ్మాన్య తత ఆహారభువం గత్వా సుభిషజః పుర ఉత్కృష్టవైద్యస్యాగ్రతః స్థితో భుంజీత| అత్ర చ భోజనే భూయః పునర్మాంసాదియుక్తం సద్ ద్వౌ వారౌ త్రీన్ వా వారాన్ పిబేత్| నిశి రాత్రావల్పం వనితాసంవల్గాహమాత్రం పిబేద్యావతా చిత్తోల్లాసేన కేలిసుఖం భవతి||45||
Adhikarana tataH krIDA Sayana~jca (46) · Śloka 46
రహసి దయితామంకే కృత్వా భుజాంతరపీడనాత్ పులకితతనుం జాతస్వేదాం సకంపపయోధరాం| యది సరభసం సీధోర్వారం న పాయయతే కృతీ కిమనుభవతి క్లేశప్రాయం తదా గృహతంత్రతాం| వరతనువక్త్రం సంగతిసుగంధితరం సరకం ద్రుతమివ పద్మరాగమణిమాసవరూపధరం| భవతి రతిశ్రమేణ చ మదః పిబేతోఽల్పమపి క్షయమత ఓజసః పరిహరన్ స శయీత పరం||46||
रहसि दयितामङ्के कृत्वा भुजान्तरपीडनात् पुलकिततनुं जातस्वेदां सकम्पपयोधराम्| यदि सरभसं सीधोर्वारं न पाययते कृती किमनुभवति क्लेशप्रायं तदा गृहतन्त्रताम्| वरतनुवक्त्रं सङ्गतिसुगन्धितरं सरकं द्रुतमिव पद्मरागमणिमासवरूपधरम्| भवति रतिश्रमेण च मदः पिबेतोऽल्पमपि क्षयमत ओजसः परिहरन् स शयीत परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
రహస్యేకాంతే దయితామంకే ఉత్సంగే కృత్వా యదా సీధోర్వారమేకం చషకం న పాయయతే తదా గృహతంత్రతాం గృహవిషమతాం స కృతీ కిమర్థమనుభవతి| క్లేశప్రాయం బహుక్లేశం| కింభూతాం దయితామాహ-భుజాంతరపీడనాత్ పులకితతనుం తథా జాతస్వేదాం రతిశ్రమాత్ సకంపౌ పయోధరౌ యస్యాస్తథావిధాం| వరతన్విత్యాదినా నత్కుటకాహ్వయేన సురాఫలం| తచ్చ సరకమేవంభూతం సదల్పమపి పిబతో రతిశ్రమేణైవ మదో భవత్యతోఽనంతరం స పుమాన్ ఓజసః క్షయం పరిహరన్ శయీత| కింభూతం సకరం వరతనోః కాంతాయా వక్త్రసంగత్యా స్వభావసుగంధ్యపి సుగంధితరం| ఏవముత్ప్రేక్షతే ద్రుతమివ పద్మరాగమణిమాసవరూపధరం||46||
Adhikarana vidhivanmadyapAnasya Palam (47) · Śloka 47
ఇత్థం యుక్త్యా పిబన్మద్యం న త్రివర్గాద్విహీయతే| అసారసంసారసుఖం పరమం చాధిగచ్ఛతి| ఏశ్వర్యస్యోపభోగోఽయం స్పృహణీయః సురైరపి| అన్యథా హి విపత్సు స్యాత్పశ్చాత్తాపేంధనం ధనం| ఉపభోగేన రహితో భోగవానితి నింద్యతే| నిర్మితోఽతికదర్యోఽయం విధినా నిధిపావకః| త్స్మాద్వ్యవస్థయా పానం పానస్య సతతం హితం| జిత్వా విషయలుబ్ధానామింద్రియాణాం స్వతంత్రతాం| విధిర్వసుమతామేష భవిష్యద్వసవస్తు యే| యథోపపత్తితైర్మద్యం పాతవ్యం మాత్రయా హితం||47||
इत्थं युक्त्या पिबन्मद्यं न त्रिवर्गाद्विहीयते| असारसंसारसुख़ं परमं चाधिगच्छति| एश्वर्यस्योपभोगोऽयं स्पृहणीयः सुरैरपि| अन्यथा हि विपत्सु स्यात्पश्चात्तापेन्धनं धनम्| उपभोगेन रहितो भोगवानिति निन्द्यते| निर्मितोऽतिकदर्योऽयं विधिना निधिपावकः| त्स्माद्व्यवस्थया पानं पानस्य सततं हितम्| जित्वा विषयलुब्धानामिन्द्रियाणां स्वतन्त्रताम्| विधिर्वसुमतामेष भविष्यद्वसवस्तु ये| यथोपपत्तितैर्मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ఇత్థమనయా యుక్త్యా మద్యం పిబన్ పురుషః త్రివర్గాద్ధర్మార్థకామాన్న హీయతే న తస్య త్రివర్గహానిర్భవతీత్యర్థః| అసారస్య చ సంసారస్య యత్ పరమం స్వాదు విషయోపభోగాఖ్యం సుఖం తదధిగచ్ఛతి ప్రాప్నోతి| అయంచ యో మద్యస్య విధిరుక్తః స ఏశ్వర్యస్యోపభోగః సురైరపి స్పృహణీయః| అన్యథా యో ధనవానైశ్వర్యవాన్నోపభుంక్తే తస్య విపత్సు రాజోపద్రవాదిషు ధనం పశ్చాత్తాపేంధనం పశ్చాత్తాపస్యేంధనముద్బోధకం స్యాత్| యశ్చ ధనస్యోపభోగేన రహితో భోగవానితి జనైర్నింద్యంతే| కథమేవం యథాయమతికదర్యో విధినా నిధిపావకో నిర్మితః| తస్మాద్విషయేషు లుబ్ధానామింద్రియాణాం స్వతంత్రతాం జిత్వా పానస్య మద్యస్య పానం వ్యవస్థయా హితం న త్వనియమేన| ఏష చ యథోక్తో విధిర్వసుమతాం ధనినాం విజ్ఞేయః యే పునర్భవిష్య- ద్వసవస్తైర్మద్యం యథోపపత్తి యథాసంభవముపచారేణ మాత్రయా పాతవ్యం| హితం పథ్యం| భవిష్యద్వసుశబ్దేన వ్యుత్పత్త్యా దరిద్రా ఉక్తాః| భవిష్యంతి వసూని యేషామితి కృత్వా||47||
Adhikarana madyapAnamaryAdA (48) · Śloka 48
యావద్దృష్టేర్న సంభ్రాంతిర్యావన్న క్షోభ్యతే మనః| తావదేవ విరంతవ్యం మద్యాదాత్మవతా సదా||48||
यावद्दृष्टेर्न सम्भ्रान्तिर्यावन्न क्षोभ्यते मनः| तावदेव विरन्तव्यं मद्यादात्मवता सदा||४८||
🔊 Audio coming soon
యావదిత్యాదినా మద్యపానవిధిః సుబోధః||48||
Adhikarana doShAnusAraM madyapAnavidhiH (49) · Śloka 49
అభ్యంగోద్వర్తనస్నానవాసధూపానులేపనైః| స్నిగ్ధోష్ణైర్భావితైశ్చాన్నైః పానం వాతోత్తరః పిబేత్| శీతోపచారైర్వివిధైర్మధురస్నిగ్ధశీతలైః| పైత్తికో భావితశ్చాన్నైః పిబన్మద్యం న సీదతి| ఉపచారైరశిశిరైర్యవగోధూమభుక్ పిబేత్| శ్లైష్మికో ధన్వజైర్మాంసైర్మద్యం మారిచికైః సహ||49||
अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानवासधूपानुलेपनैः| स्निग्धोष्णैर्भावितैश्चान्नैः पानं वातोत्तरः पिबेत्| शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः| पैत्तिको भावितश्चान्नैः पिबन्मद्यं न सीदति| उपचारैरशिशिरैर्यवगोधूमभुक् पिबेत्| श्लैष्मिको धन्वजैर्मांसैर्मद्यं मारिचिकैः सह||४९||
🔊 Audio coming soon
తచ్చ మద్యమభ్యంగాదిభిర్భావిత అహితసంస్కారః సన్ వాతాధికః పురుషః పిబేత్| వాసః పటవాసః| శితోపచారాదిభిః పైత్తికో మద్యం పిబన్ న సీదతి| అశిశిరోపచారాదినా శ్లైష్మికో మద్యం పిబేత్| అశిశిరశబ్దేనాతిశిశిరస్య ప్రతిషేధః| నోష్ణవిధానం| ఉష్ణోప-చారస్య మద్యే ప్రతిషేధాత్ మరిచేన సంస్కృతం మారిచికం| ధన్వజం జాంగలం||49||
Adhikarana doShAnusAraM madyaprakArAH kAlaSca (50) · Śloka 50
తత్ర వాతే హితం మద్యం ప్రాయః పైష్టికగౌడికం| పిత్తే సాంభో మధు కఫే మార్ద్వికారిష్టమాధవం| ప్రాక్పిబేచ్ఛ్లైష్మికో మద్యం భుక్తస్యోపరి పైత్తికః| వాతికస్తు పిబేన్మధ్యే సమదోషో యథేచ్ఛతి||50||
तत्र वाते हितं मद्यं प्रायः पैष्टिकगौडिकम्| पित्ते साम्भो मधु कफे मार्द्विकारिष्टमाधवम्| प्राक्पिबेच्छ्लैष्मिको मद्यं भुक्तस्योपरि पैत्तिकः| वातिकस्तु पिबेन्मध्ये समदोषो यथेच्छति||५०||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాది సుబోధం| శాలిపిష్టేన పైష్టికం| గుడేన గౌడికం| పిత్తే మధు మాక్షికం సాంభః| కఫే మార్ద్వికం| ప్రాగిత్యాదినా మద్యస్య దోషవిశేషాశ్రయేణ కాలనియమః సుబోధః||50||
Adhikarana madamUrcCAyayoScikitsA (51) · Śloka 51
మదేషు వాతపిత్తఘ్నం ప్రాయో మూర్చ్ఛాసు చేష్యతే| సర్వత్రాపి విశేషేణ పిత్తమేవోపలక్షయేత్| శీతాః ప్రదేహాః మణయః సేకా వ్యజనమారుతాః| సితాద్రాక్షేక్షుఖర్జూరకాశ్మర్యస్వరసాః పయః| సిద్ధా మధురవర్గేణ రసా యూషాః సదాడిమాః| షష్టికాః శాలయో ముద్గా యవాః సర్పిశ్చ జీవనం| కల్యాణకం పంచగవ్యం షట్పలం పయసాగ్నికం| పిప్పల్యో వా శిలాహ్వం వా రసాయనవిధానతః| త్రిఫలా వా ప్రయోక్తవ్యా సఘృతక్షౌద్రశర్కరా||51||
मदेषु वातपित्तघ्नं प्रायो मूर्च्छासु चेष्यते| सर्वत्रापि विशेषेण पित्तमेवोपलक्षयेत्| शीताः प्रदेहाः मणयः सेका व्यजनमारुताः| सिताद्राक्षेक्षुख़र्जूरकाश्मर्यस्वरसाः पयः| सिद्धा मधुरवर्गेण रसा यूषाः सदाडिमाः| षष्टिकाः शालयो मुद्गा यवाः सर्पिश्च जीवनम्| कल्याणकं पञ्चगव्यं षट्पलं पयसाग्निकम्| पिप्पल्यो वा शिलाह्वं वा रसायनविधानतः| त्रिफला वा प्रयोक्तव्या सघृतक्षौद्रशर्करा||५१||
🔊 Audio coming soon
మదేష్విత్యాదినా క్రమప్రాప్తానాం మదమూర్చ్ఛాసంన్యాసానాం చికిత్సా| ప్రాయోగ్రహణం వ్యభిచారసూచనార్థం| సర్వస్యపి మద్యవికారేషు పిత్తమేవ చికిత్స్యత్వేనోపలక్షయేత్| సర్వత్ర శీతాః ప్రదేహాదయః ప్రయోక్తవ్యాః| తథా సితాదిమధురస్కంధేన శృతం పయః| సుబోధం| కల్యాణకాదీని వక్ష్యంతే| షట్పలముక్తం యక్ష్మణి||51||
Adhikarana prasaktavegeShu viSeShaH (52) · Śloka 52
ప్రసక్తవేగేషు హితం ముఖనాసావరోధనం| పిబేద్వా మానుషీక్షీరం తేన దద్యాచ్చ నావనం||52||
प्रसक्तवेगेषु हितं मुख़नासावरोधनम्| पिबेद्वा मानुषीक्षीरं तेन दद्याच्च नावनम्||५२||
🔊 Audio coming soon
ప్రసక్తవేగేషు సంతతవేగేషు మదమూర్చ్ఛాయేషు ముఖనాసయోః పాణ్యాదికేనావరోధనం హితం| తేన మానుషీక్షీరేణ నస్యం||52||
Adhikarana vogottarakAlInA cikitsA (53) · Śloka 53
మృణాలబిసకృష్ణా వా లిహ్యాత్క్షౌద్రేణ సాభయాః| దురాలభాం వా ముస్తాం వా శీతేన సలిలేన వా| పిబేన్మరిచకోలాస్థిమజ్జోశీరాహికేసరం| ధాత్రీఫలరసే సిద్ధం పథ్యా క్వాథేన వా ఘృతం| కుర్యాత్ క్రియాం జ్వరోక్తాంచ యథాదోషబలోదయాం| పంచ కర్మాణి శస్తాని తథా రక్తావసేచనం| సత్త్వస్యాలంబనం జ్ఞానమగృద్ధిర్విషయేషు చ||53||
मृणालबिसकृष्णा वा लिह्यात्क्षौद्रेण साभयाः| दुरालभां वा मुस्तां वा शीतेन सलिलेन वा| पिबेन्मरिचकोलास्थिमज्जोशीराहिकेसरम्| धात्रीफलरसे सिद्धं पथ्या क्वाथेन वा घृतम्| कुर्यात् क्रियां ज्वरोक्ताञ्च यथादोषबलोदयाम्| पञ्च कर्माणि शस्तानि तथा रक्तावसेचनम्| सत्त्वस्यालम्बनं ज्ञानमगृद्धिर्विषयेषु च||५३||
🔊 Audio coming soon
మృణాలాద్యభయాంతం క్షౌద్రేణ లేహః దురాలభాం వా క్షౌద్రేణ| ముస్తాం వా| మరిచాదికం శీతేన సలిలేన పిబేత్| ధాత్రీఫలరసేన వా చతుర్గుణేన సిద్ధం ఘృతం| పథ్యా క్వాథేన వా స్నేహసమే సిద్ధం ఘృతం పిబేత్| దోషబలానతిక్రమేణ చ మదమూర్చ్ఛాయయోః జ్వరోక్తాం క్రియాం కుర్యాత్| సుబోధం| సత్త్వస్యాలంబనం ధైర్యస్యావష్టంభః| గృద్ధిర్లోలుపతా విషయేషు ద్వారాదిషు||53||
Adhikarana atipravRuddhAdiShu viSeShaH (54) · Śloka 54
మదేష్వతిప్రవృద్ధేషు మూర్చ్ఛాయేషు చ యోజయేత్| తీక్ష్ణం సంన్యాసవిహితం విషజం విషజేషు చ||54||
मदेष्वतिप्रवृद्धेषु मूर्च्छायेषु च योजयेत्| तीक्ष्णं संन्यासविहितं विषजं विषजेषु च||५४||
🔊 Audio coming soon
సంన్యాసవిహితం తీక్ష్ణం నస్యాది యత్తత్సర్వమతిప్రవృద్ధేషు సర్వేషు మదేషు మూర్చ్ఛాయేషు చ యోజయేత్| విషయజేషు మదేషు విషఘ్నంచ యోజయేత్||54||
Adhikarana saMnyAsacikitsA (55) · Śloka 55
ఆశు ప్రయోజ్యం సంన్యాసే సుతీక్ష్ణం నస్యమంజనం| ధూమం ప్రధమనం తోదః సూచీభిశ్చ నఖాంతరే| కేశానాం లుంచనం దాహో దంశో దశనవృశ్చికైః| కద్వమ్లగాలనం వక్త్రే కపికచ్ఛ్వావఘర్షణం| ఉత్థితో లబ్ధసంజ్ఞశ్చ లశునస్వరసం పిబేత్| ఖాదేత్సవ్యోషలవణం బీజపూరకకేసరం| లఘ్వన్నం కటుతీక్ష్ణోష్ణమద్యాత్ స్రోతోవిశుద్ధయే||55||
आशु प्रयोज्यं संन्यासे सुतीक्ष्णं नस्यमञ्जनम्| धूमं प्रधमनं तोदः सूचीभिश्च नख़ान्तरे| केशानां लुञ्चनं दाहो दंशो दशनवृश्चिकैः| कद्वम्लगालनं वक्त्रे कपिकच्छ्वावघर्षणम्| उत्थितो लब्धसंज्ञश्च लशुनस्वरसं पिबेत्| ख़ादेत्सव्योषलवणं बीजपूरककेसरम्| लघ्वन्नं कटुतीक्ष्णोष्णमद्यात् स्रोतोविशुद्धये||५५||
🔊 Audio coming soon
దుర్జయత్వేన ప్రాధాన్యాత్సంన్యాసస్య చికిత్సాం పృథగుచ్యతే-ఆశ్విత్యాది| సంన్యాసే శీఘ్రమేవ సుతీక్ష్ణం నస్యాదికం ప్రయోజ్యం| ప్రధమనాంతానాం సుతీక్ష్ణశబ్దేన సంబంధః| ప్రధమనం నాసాయాం చూర్ణేన| నఖమాంసయోర్మధ్యే సూచీభిస్తోదః| లుంచనమవనయనం| దాహోఽంగేష్వగ్న్యాదినా| దంతైర్వృశ్చికైశ్చాంగదంశః| వక్త్రే కటూనాం మరిచాదిరమ్లానాం మద్యాదీనాం గాలనం స్రావణం||55||
Adhikarana pralayahetoScittasaMrakShaNam (56-9) · Śloka 9
విస్మాపనైః సంస్మరణైః ప్రియశ్రవణదర్శనైః| పటుభిర్గీతవాదిత్రశబ్దైర్వ్యాయామశీలనైః| స్రంసనోల్లేఖనైర్ధూమైః శోణితస్యావసేచనైః| ఉపాచరేత్తం ప్రతతమనుబంధభయాత్ పనః| తస్య సంరక్షితవ్యం చ మనః ప్రలయహేతుతః||56|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే మదాత్యయచికిత్సితన్నామ నవమోఽధ్యాయః||9||
विस्मापनैः संस्मरणैः प्रियश्रवणदर्शनैः| पटुभिर्गीतवादित्रशब्दैर्व्यायामशीलनैः| स्रंसनोल्लेख़नैर्धूमैः शोणितस्यावसेचनैः| उपाचरेत्तं प्रततमनुबन्धभयात् पनः| तस्य संरक्षितव्यं च मनः प्रलयहेतुतः||५६|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने मदात्ययचिकित्सितन्नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
తస్య చ నివృత్తసంన్యాసస్య ప్రలయహేతోశ్చిత్తక్లేశాత్మనో విస్మాపనాదిభిః సంరక్షితవ్యం పునరనుబంధం న గృహ్ణాతీతి||56|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికిత్సితస్థానే నవమోఽధ్యాయః