13. mūtrāghātacikitsitam

Adhikarana atha mUtrAghAtacikitsitannAma trayodasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಮೂತ್ರಾಘಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಮೂತ್ರಾಘಾತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana vAtaje mUtrakRucchre (2) · Śloka 2

ವಾತಾನ್ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ವಾತಹರತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತಗಾತ್ರಸ್ಯಾಧೋನಾಭೇಃ ಸರ್ವ ಮಙ್ಗಂ ಪಿಣ್ಡೇನ ಸೇಕಾವಗಾಹೈಶ್ಚ ವಾತಘ್ನೈಃ ಕಮ್ಭೀಸ್ವೇದೇನ ಚ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ದಶಮೂಲಬಲೈರಣ್ಡಮೂಲಪುನರ್ನವಾಶತಾವರೀವೃಶ್ಚೀವಪತ್ತೂರಪಾಷಾ ಣಭೇದಕಕೋಲಕುಲತ್ಥಯವಕ್ವಾಥೇನ ತತ್ಕಲ್ಕೇನ ಚ ತೈಲಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸೂಕರರ್ಕ್ಷವಸಾಲವಣಪಞ್ಚಕೋಪೇತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪಾನಾಯ ದದ್ಯಾತ್| ಏತಾನ್ಯೇವ ಚೌಷಧಾನ್ಯನ್ನಪಾನೇ ಪಿಣ್ಡೋಪನಾಹಸ್ವೇದಯಾಂಶ್ಚ ತೈಲ ಫಲಸ್ನೇಹಾಮ್ಲಯುಕ್ತಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪ್ರಸನ್ನಾಂ ಚ ಸೌವರ್ಚಲಾಢ್ಯಾಂ ಪಿಬೇತ್||೨||

ವಾತಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ವಾತಹರದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಕ್ತಗಾತ್ರಸ್ಯ ನಾಭೇರಧಃ ಸರ್ವಮಙ್ಗಂ ಶರೀರಂ ವಾತಹರದ್ರವ್ಯಕೃತೈರೇವ ಪಿಣ್ಡಸ್ವೇದಾದಿಭಿಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ದಶಮೂಲಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ತೈಲಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಸರ್ಪಿರಾದಿನಾ ಚ ಮಿಶ್ರೀಭೂತೇನ ತೈಲಸಮೇನ ಚ ದಶಮೂಲಾದೀನ್ಯೇವ ಚ ಗರ್ಭೇ ಕಲ್ಕಪರಿಭಾಷಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಲವಣಪಞ್ಚಕಂ ದತ್ವಾ ಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ಪಾನಾಯ ದದ್ಯಾತ್| ಏತಾನ್ಯೇವ ದಶಮೂಲಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ತೈಲಾದಿಯುಕ್ತಾನ್ಯನ್ನಾದಿಕೇ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಫಲಶಬ್ದೇನ ಸ್ನೇಹೋ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ| ಸ್ನೇಹಾನಾಮನೇಕಯೋನಿತ್ವಾತ್| ಯದ್ವಾ ಯೇಭ್ಯಸ್ತೈಲಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ತಾನಿ ತೈಲಫಲಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಮ್ಲಾನಿ ದಾಡಿಮಾದೀನಿ| ಸೌವರ್ಚಲೇನಾಢ್ಯಾ ಪ್ರಭೂತಸೌವರ್ಚಲಾ ಪ್ರಸನ್ನಾ ಪೇಯಾ|| ೨||

Adhikarana pittaje mUtrakRucchre (3) · Śloka 3

ಪಿತ್ತಜೇ ಶೀತಸೇಕಾವಗಾಹಪ್ರದೇಹಾನ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಭೀರುವಿದಾರೀಕಶೇರುಕಕ್ವಾಥಂ ಶೀತಂ ಸಮಧುಶರ್ಕರಂ ಪಿಬೇತ್| ತದ್ವಚ್ಚ ಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷುರಕಮೂಲಮ್| ಕಮಲೋತ್ಪಲವಿದಾರೀ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ ವಾ| ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೇನ ವಾ ತ್ರಪುಸಕುಸುಮ್ಭೋರ್ವಾರೂ ಬೀಜವೃಷಕಕುಙ್ಕುಮಕಲ್ಕಂ ಸರ್ವಮೂತ್ರಾಘಾತಘ್ನಮ್| ಮಧುಕದಾರ್ವ್ಯು ರ್ವಾರೂಬೀಜಾನಿ ವಾ ತಣ್ಡುಲಧಾವನೇನ| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ವಾ ದಾರ್ವೀ ಮಾಮಲಕರಸೇನ| ಮೃದ್ವೀಕಾಕಲ್ಕಂ ವಾ ಪರ್ಯುಷಿತಾಮ್ಭಸಾ||೩||

ಪಿತ್ತಜೇ ಶೀತಾನ್ ಸೇಕಾದೀನ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಾದಿಕಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಸಶರ್ಕರಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಶೇರೂಕಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಮಧ್ಯದೇಶೇ| ಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷುರಕಮೂಲಂ ವಾ ತದ್ವತ್| ಕಮಲಾದೀನಿ ವಾ ತದ್ವದಿತಿ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾಣಿ| ಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷುರಕಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ತ್ರಪುಸಾದಿಕಲ್ಕೋ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೇನ ಸರ್ವಮೂತ್ರಾಘಾತಘ್ನಃ| ತ್ರಪುಸಾದೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಬೀಜಮ್| ಉರ್ವಾರೂಃ ಕರ್ಕಟಿಕಾ| ಮಧುಕಾದೀನಿ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ| ದಾರ್ವೀ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾ ಆಮಲಕರಸೇನ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಕಲ್ಕಂ ಪರ್ಯುಷಿತೋದಕೇನ| ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಯತ್ಕ್ವಥಿತಂ ಸದ್ರಾತ್ರಿಸ್ಥಿತಮ್||೩||

Adhikarana kaphaje mUtrakRucchre (4) · Śloka 4

ಕಫಜೇ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ವೇದೋ ವಮನಂ ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಕ್ಷಾರಮನ್ನ ಪಾನಂ ಯವಾನ್ನಂ ತಕ್ರಂ ಚ| ಪಿಬೇಚ್ಚ ಮದ್ಯೇನ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಮಾಮಲಕರಸೇನ ವಾ ಮಧುಯುತಾಂ ವಾ ಕದಲೀರಸೇನ ಕೈಡರ್ಯಕರಸೇನ ವಾ| ಶೀತಿ ವಾರಕಬೀಜಂ ವಾ ತಕ್ರೇಣ| ಪ್ರವಾಲಚೂರ್ಣಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ| ಧವಕುಟಜಕರಞ್ಜಾಮೃತಾಕೇಬುಕೈಲಾರಗ್ವಧಸಪ್ರಚ್ಛದಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಶೀತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಮ್| ತತ್ಸಿದ್ಧಾಂ ವಾ ಯವಾಗೂಮ್| ಕಣ್ಟಕಾರಿ ಕಾಸ್ವರಸಂ ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ವ್ಯೋಷೈಲಾಗೋಕ್ಷುರಕಸಾರಸಾ ಸ್ಥೀನಿ ವಾ ಮಧುಮೂತ್ರಯುಕ್ತಾನಿ| ಪಾಟಲೀಕ್ಷಾರಂ ವಾ ಬಹುಕೃತ್ವಃ ಪರಿಸ್ರುತಂ ತೈಲಯುಕ್ತಮ್| ತಿಲಪಾಟಲೀಪಾಱ್ರಿಭದ್ರಯಾವಶೂಕ ಕ್ಷಾರೋದಕಾನುವಿದ್ಧಾಂ ವಾ ತ್ವಗೇಲೋಷಕಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಾಂ ಪ್ರಸನ್ನಾಮ್| ತಿಲಾದೀನಾಂ ವಾ ಪೃಥಕ್ಕ್ಷಾರಂ ಗುಡೋಪದಂಶಮಶ್ನೀಯಾತ್| ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಷ್ಣದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧಂ ವ ತೈಲಂ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥೇ||೪||

ಕಫಜೇ ಮೂತ್ರಾಘಾತೇ ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಸ್ವೇದವಮನಾದಿಕಂ ಹಿತಮ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ ಮದ್ಯೇನ ವಾಮಲಕರಸೇನ ವಾ| ಅಥವಾ ಮಧುಯುಕ್ತಾಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಂ ಕದಲೀರಸಕೈಡರ್ಯರಸಯೋರನ್ಯತೇರಣ| ಸುಬೋಧಮ್| ಶೀತೀವಾರಕಂ ಕುರುಣ್ಟಕಮ್| ಧವಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಶೀತಃ ಸನ್ ಸಮಾಕ್ಷಿಕ ಉಪಯೋಜ್ಯಃ| ಅಥವಾ ತತ್ಸಿದ್ಧಾಂ ಧವಾದಿಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಶೀತಾಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ಚ| ಸಾರಸಾಸ್ಥಿ ಸರಸಿಭವಪ್ರಾಣಿನಾಮಸ್ಥಿ| ಪಾಟಲ್ಯಾಃ ಭಸ್ಮನಾ ಬಹುಕೃತ್ವಃ ಸ್ರುತಮುದಕಂ ನಾತಿಘಾನಾಚ್ಛ ತೈಲಸಂಯುಕ್ತಂ ಹಿತಮ್| ತಿಲಾದಿಕ್ಷಾರೇಣಾನುಬಿದ್ಧಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತಾಂ ತ್ವಗಾದಿಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಾಂ ಸುರಾಮ್| ಉಪದಂಶೋ ಯಮುಪದಶ್ಯಾನ್ನಂ ಭುಜ್ಯತೇ|| ೪||

Adhikarana sAnnipAtike mUtrakRucchre (5) · Śloka 5

ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ಮಕೇ ವಾತಾದೀನಾಂ ಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಯಥಾಸನ್ನಂ ಪ್ರತಿ ಕುರ್ವೀತ| ಯಥೋಲ್ಬಣಂ ವಾ ಸರ್ವೇಷು ಸಮಸ್ಥಿತೇಷು ವಾ ಸಮಸಿತಂ ಯವಕ್ಷಾರಂ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಅಪಿ ಚ ಏಲಾಶ್ಮಭೇದಕಶಿಲಾಜತುಪಿಪ್ಲೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ ತಣ್ಡುಲಜಲಾಲುಡಿತಾನಿ ಪೀತ್ವಾ| ತದ್ವದ್ಗುಡೇನ ಸಹಿತಾನ್ಯುಪಯುಜ್ಯ ಮಾಸ ಮಾಸನ್ನಮೃತ್ಯುರಪಿ ಜೀವತಿ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೀ| ಏಲೋಪಕುಲ್ಯಾಮಧುಕಾಶ್ಮಭೇದಕೌನ್ತೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾವೃಷಕೋರುಪೂಗೈಃ| ಕ್ವಾಥಂ ಪಿಬೇಚ್ಛರ್ಕರಯಾವಗಾಢಂ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಸದಾಹೇ ಸರುಜೇ ವಿಬನ್ಧೇ| ಹರೀತಕೀಗೋಕ್ಷುರರಾಜವೃಕ್ಷಪಾಷಾಣಾಭಿದ್ಧನ್ವಯವಾಸಕಾನಾಮ್| ಕ್ವಾಥಂ ಪಿಬೇದಶ್ಮಜತುಪ್ರಧಾನಂ ಸಶರ್ಕರೇ ಸಾಶ್ಮರಿಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ||೫||

ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ಮಕೇ ಮೂತ್ರಾಘಾತೇ ಯ ಏವಂ ದೋಷ ಆಸನ್ನೋ ಬಸ್ತೌ ತಸ್ಯೈವ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತ| ಅಥವಾ ಯ ಏವಾಧಿಕಃ| ಸರ್ವೇಷ್ವಿತಿ ಮೂತ್ರಾಘಾತೇಷು| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಏಲಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ ತಣ್ಡುಲಜಲೇನ ಗುಡೇನ ಚ ಮಾಸಮುಪಯುಜ್ಯ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೀ ಆಸನ್ನಮೃತ್ಯುರಪಿ ಜೀವತಿ| ಪುನರೇಲಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಶರ್ಕರಯಾವಗಾಢೋ ಘನಃ| ಹರೀತಕ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೋಽಶ್ಮಜತುಪ್ರಧಾನೋ ಯಃ ಶಿಲಾಜತುನೋ ಲೋಡನಾಯೋಪಕರೋತಿ|| ೫||

Adhikarana ashmaryAdiShvatideshaH (6) · Śloka 6

ಅಶ್ಮರ್ಯಾಮಚಿರೋತ್ಥಿತಾಯಾಂ ವಾತಬಸ್ತ್ಯಾದಿಷು ಚ ಯಥಾದೋಷ ಮಿದಮೇವಾಚರೇತ್||೬||

ಅಶ್ಮರ್ಯಾಂ ನವೋತ್ಥಿತಾಯಾಂ ವಾತಬಸ್ತ್ಯಾದಿಕೇಷು ಚ ನಿದಾನಸ್ಥಾನಪ್ರದರ್ಶಿತೇಷ್ವಭಿನವೋತ್ಥಿತೇಷ್ವಿದಮೇವಾನನ್ತರೋಕ್ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ದೋಷಾನತಿಕ್ರಮೇಣಾಚರೇತ್|| ೬||

Adhikarana tatra vAtAshmaryAm (7) · Śloka 7

ಪಾಷಾಣಭೇದಕವಸುಕವಸಿರಾಶ್ಮನ್ತಕಶತಾವರೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಬೃಹತೀ ದ್ವಯಕಪೋತಪಙ್ಕಾಬಲಾತಿಬಲಾಕಚ್ಛುರೋಶೀರಗುನ್ಧುವೃಕ್ಷಾದನೀ ಭಲ್ಲೂಕವರಣಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಶಾಕಫಲಕತಕಫಲಕ್ವಾಥೇ ಸರ್ಪಿರೂಷಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ವಿಪಾಚ್ಯ ಪೀತಮಾಶು ವಾತಾಶ್ಮರೀಂ ಭಿನತ್ತಿ, ಏಭಿರೇವ ಚ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕಷಾಯಕ್ಷಾರಾನ್ನಪಾನಾನಿ ಕಲ್ಪ ಯೇತ್| ಸಿಂಹೀವ್ಯಾಘ್ರೀಗೋಕ್ಷುರಕೇಕ್ಷುರಕೋರೂಬೂಕಮೂಲಕಲ್ಕೋಽಮಧುರೇಣ ದಧ್ನಾ ಪೀತಃ ಸಪ್ತಾಹಾದಶ್ಮರೀಂ ಭಿನತ್ತಿ| ಶಿಗ್ರುಮೂಲಕಲ್ಕೇನ ದಧಿಲವಣಯಕಸಿದ್ಧೋ ಯೂಷಃ||೭||

ಪಾಷಾಣಭೇದಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನೋಷಕಾದಿಗಣಗರ್ಭೇಣ ಚ ವಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ವಾತಾಶ್ಮಯ್ರಾಂ ಭೇದನಮ್| ವಸುಕಂ ಬುಕಃ| ಕಾಶ್ಮೀರೇ ಮುಸೂರಃ| ವಸಿರಃ ಪಾರ್ವತೇಯಃ| ಅಶ್ಮನ್ತಕ ಇನ್ದ್ರಕಃ| ಸ ಏವ ಮಾಲುಪರ್ಣಃ| ಕಪೋತಪಙ್ಕಾ ಬ್ರಹ್ಮಸುವರ್ಚಲಾ| ಕಚ್ಛುರಂ ತುನಿಕಂ ರಙ್ಗದ್ರವ್ಯಮ್| ಗುನ್ಧುಸ್ತೃಣವಿಶೇಷಃ| ಭಲ್ಲೂಕಃ ಸಲ್ಲಕೋ ಫಲ್ಗುರ್ವೃತ್ತಕೋ ಜಮ್ಬುಕೋ ನತಃ| ಶಾಕವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಫಲಾನಿ| ಕತಕವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಚ| ಏಭಿರಿತಿ ಪಾಷಾಣಭೇದಾದಿಭಿಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಸಿಂಹ್ಯಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕೋಽಮ್ಲೇನ ದಧ್ನಾ ಪೀತಃ ಸಪ್ತಾಹಮಶ್ಮರೀಂ ಹನ್ತಿ| ಸಿಂಹೀ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ| ವ್ಯಾಘ್ರೀ ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾ| ಇಕ್ಷುರಕ ಇಕ್ಷುವಿಶೇಷಃ| ಊರೂಬೂಕ ಏರಣ್ಡಃ| ಶಿಗ್ರುಕಲ್ಕಾದಿಭಿಶ್ಚ ಸಿದ್ಧೋ ಯೂಷೋಽಶ್ಮರೀಂ ಭಿನತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೭||

Adhikarana pittAshmaryAm (8) · Śloka 8

ವೀರತರಾದಿಗುನ್ದ್ರೇತ್ಕಟಪತ್ತೂರವಾರಾಹೀಪಾಠಾಪಾಟಲೀಶಿರೀಷಶಾಲಿ ಮೂಲವಿದಾರೀದ್ವಿಪುನರ್ನವಕ್ವಾಥೇ ತ್ರಪುಸಕುಸುಮ್ಭೈರ್ವಾರೂರ್ಕಾರೂಬೀಜ ಮಧುಕಶಿಲಾಜತುಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಪಾಚ್ಯ ಪೀತಮಾಶು ಪಿತ್ತಾ ಶ್ಮರೀಂ ಭಿನತ್ತಿ| ಪೂರ್ವವಚ್ಚ ಕಷಾಯಾದೀನೇಭಿಃ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೮||

ವೀರತರಾದಿಗಣಗುನ್ದ್ರಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ತ್ರಪುಸಬೀಜಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ಘೃತಮ್| ಗುನ್ದ್ರೇತ್ಕಟೇ ವೀರತರಾದಿತ್ವೇನ ದತ್ತೇ ಅಪಿ ಪುನರ್ದೀಯತೇ| ಗುನ್ದ್ರಾ ಗುಚ್ಛಪುಷ್ಪಿಕಾ ನಾಮ| ಇತ್ಕಟಃ ಶರವಿಶೇಷಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಪತ್ತೂರೋ ಮತ್ಸ್ಯಾಕ್ಷಕಃ| ಮತ್ಸ್ಯಾಕ್ಷಕಸ್ತು ಪತ್ತೂರೋ ಪತ್ತುನಃ ಪ್ರಿಯ ಇತ್ಯಪಿ| ವಾರಾಹೀ ಗೃಷ್ಟಿಃ| ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನಾ ಕಾರಾ| ವಾರಾಹೀ ಗೃಷ್ಟಿಕಾಕಾರಾ| ಏಭಿರಿತಿ ವೀರತರಾದಿಭಿಃ ಕಶಾಯಾದೀನ್ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ವಾತಾಶ್ಮರೀವತ್| ಪಿತ್ತಾಶ್ಮರ್ಯಾಮಪಿ|| ೮||

Adhikarana shleShmAshmaryAm (9) · Śloka 9

ವರಣಾದಿಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿಗುಗ್ಗುಲ್ವೇಲಾದ್ವಯಕುಷ್ಠಮರಿಚಚಿತ್ರಕ ಮುಸ್ತಾಸುರಸಾಹ್ವಯೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಸಾಧಿತಮೂಷಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶ್ಮರೀಂ ಭಿನ್ನತ್ತಿತಿ ಸಮಾನಂ ಪೂರ್ವೇಣ| ಮಸ್ತುನಾ ಬಹುಶಃ ಪಾಟಲೀಭಸ್ಮ ಗಾಲಯಿತ್ವಾ ಭಸ್ಮ ವಿಸ ರ್ಜಯೇತ್| ತತಸ್ತನ್ಮಸ್ತು ಗೃಹೀತ್ವಾ ಕುಲತ್ಥೈಃ ಸಹ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ತಂ ಕ್ವಾಥಂ ಗೋಕ್ಷುರಕಮೂಲೈಲಾತ್ರಪುಸಕುಟಜಬೀಜಪಾಷಾಣಭೇದ ಕಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲೀಢ್ವಾಽನುಪಿಬೇತ್| ತಥಾ ಶೀಘ್ರಮೇವಾಶ್ಮರೀ ಭಿದ್ಯತೇ ಚ್ಯವತೇ ಚ||೯||

ವರಣಾದಿಗಣಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿಗಣಯೋಃ ಗುಗ್ಗುಲ್ವಾದೀನಾಂ ಚ ಕಲ್ಕೇ ಜಲಪಿಷ್ಟೇ ಊಷಕಾದಿಗಣಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶ್ಮರೀಭೇದನಮ್| ಸುರಸಾಹ್ವಯೋ ಮೂರ್ವಾ ಕದರಶ್ಚ| ಪೀತಮಾಶು ನಿಹನ್ತೀತಿ| ಮಸ್ತುನೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಗಾಲನಂ ಪಟೇನ ಸ್ರಾವಣಮ್| ವಿಸರ್ಜಯೇದ್ಭಸ್ಮ ತ್ಯಜೇತ್| ಕ್ಷಾರಮಸ್ತ್ವಘನಾಚ್ಛಮ್| ಕುರುಣ್ಟಕಃ ಶೀತಿವಾರಕಃ| ಗೋಕ್ಷುರಕಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಲೀಢ್ವಾ ತಂ ಕ್ವಾಂಥಮನು ಪಿಬೇತ್| ಚ್ಯವತೇ ಭಿನ್ನಾ ಬಹಿರ್ನಿಸ್ಸರತಿ|| ೯||

Adhikarana pUrvoktauShadhAnAM kShArakalpanA (10) · Śloka 10

ಅಶ್ಮರೀಭೇಷಜಾನಾಂ ಘೃತಾಕ್ತಾನಾಮನ್ತರ್ಧೂಮದಗ್ಧಾನಾಂ ಕ್ಷಾರಂ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಪಶುಶಕೃತ್ಕ್ಷಾರಞ್ಚ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಬಹುಕೃತ್ವೋ ಗಾಲಯಿತ್ವಾ ತಮಚ್ಛ ಮಗ್ನೌ ಸಾಧಯೇತ್| ಘನೀಭವತಿ ಚ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತ್ರ್ಯೂಷಣೋಷಕಾದಿಚೂರ್ಣಂ ದದ್ಯಾದ್ದರ್ವೀಪ್ರಲೇಪಂ ಚಾವತಾರಯೇತ್| ಏಷ ಕ್ಷೀರಾಶಿನಃ ಕ್ಷಾರಾವ ಲೇಹೋಽಶ್ಮರೀಮ್ ಭಿನತ್ತಿ ಪಾತಯತಿ ಚ ಶರ್ಕರಾಮ್||೧೦||

ಅಶ್ಮರೀಭೇಷಜಾನ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಯಥಾಲಾಭಂ ದಹ್ಯನ್ತೇ| ಅಚ್ಛಮಿತಿ ಕ್ಷಾರಸ್ರುತಗೋಮೂತ್ರಮ್| ಶರ್ಕರಾ ಭಿನ್ನಾ ಅಶ್ಮರೀ ಬಹ್ವವಯವಾ||೧೦||

Adhikarana tilAdyanye kShArAH (11) · Śloka 11

ತಿಲಕದಲೀಯವಾಪಾಮಾರ್ಗಪಲಾಶಕ್ಷಾರೋಽವಿಮೂತ್ರೇಣ ಪೀತಃ ಸಮಾನಃ ಪೂರ್ವೇಣ| ಕೇತಕಪತ್ರಕ್ವಾಥೇನ ಹಿಙ್ಗುಕ್ರೌಞ್ಚಸ್ಥಿಕ್ಷಾರ ಯುತಃ ಪಾಟಲೀಕರವೀರಕ್ಷಾರಶ್ಚ ಕ್ರೌಞ್ಚೋಷ್ಟ್ರಗರ್ದಭಾಸ್ಥಿಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಕದಮ್ಬಮೂಲತಾಲಪತ್ರಿಕಾಜಮೋದನಾಗರಚೂರ್ಣಶ್ಚ ಸುರಾಮಣ್ಡೋಷ್ಣೋ ದಕಾನ್ಯತರಪ್ರಯುಕ್ತಃ||೧೧||

ಅವೇರ್ಮೇಷಸ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣ ತಿಲಾದೀನಾಂ ಕ್ಷಾರಃ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಮಾನೋಽಶ್ಮರೀಭೇದನಃ ಶರ್ಕರಾಪಾತನಶ್ಚ| ಪಾಟಲೀಕರವೀರಯೋಃ ಕ್ಷಾರೋ ಹಿಙ್ಗುನಾ ಕ್ರೌಞ್ಚಾಸ್ಥ್ನಾ ಚ ಯುಕ್ತಃ ಕೇತಕವೃಕ್ಷಪತ್ರಾಣಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ| ಕ್ರೌಞ್ಚಾಸ್ಥ್ಯಾದೀನಿ ಚೂರ್ಣಿತಾನಿ ಸುರಾಮಣ್ಡೇನ ವೋಷ್ಣೋದಕೇನ ವಾ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ತಾಲಪತ್ರಿಕಾ ಮಿಶ್ರೇಯಃ|| ೧೧||

Adhikarana picukAdiphalakvAthAdyAH prayogAH (12) · Śloka 12

ಪಿಚುಕಾಙ್ಕೋಲಶಾಕಕತಕೇನ್ದೀವರಫಲಕ್ವಾಥಶ್ಚ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಗುಡಯುಕ್ತಃ| ನೃತ್ಯಕುಣ್ಡಕಬೀಜಚೂರ್ಣಶ್ಚ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೋಽವಿಕ್ಷೀರ ಯುಕ್ತಃ| ಕಪೋತವಙ್ಕಾಮೂಲಞ್ಚ ಸುರಯಾ| ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯೋಽಶ್ಮ ರೀವೇದನಾರ್ತ್ತಃ ಪಿಬೇತ್| ಸಿದ್ಧಂ ವಾಭಯಾಸ್ಥಿಭಿಃ ಪುನರ್ನವೇನ ವಾ||೧೨||

ಪಿಚುಕಾದೀನಾಂ ಫಲಕ್ವಾಥ ಉಷ್ಣೋ ಗುಡಮಿಶ್ರಃ| ಪಿಚುಕಃ ಶ್ರೀಹಸ್ತಿನೀ| ಕುರುಣ್ಟಕಃ ಪಿಚುಕಃ ಶೀತಿವಾರಕಃ| 'ಅಙ್ಕೋಟೋಽಙ್ಕೋಲಕೋ ರೇಚೀ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ದೀರ್ಘಕಾಲಕಃ|' ಶಾಕಕತಕೌ ವೃಕ್ಷೌ ಸರ್ವೇಷಾಮೇಷಾಂ ಫಲಾನಿ| 'ಮಧೂಲಿಕಾ ಗುಡತೃಣೋ ನೃತ್ಯಕುಣ್ಡೋ ಮಲಿಞ್ಚಕಃ|' ತಸ್ಯ ಬೀಜಮವಿಕ್ಷೀರೇಣ| ಸುರಯಾ ವಾ ಕಪೋತವಙ್ಕಾಮೂಲಮ್| ಕಪೋತವಙ್ಕಾ ಬ್ರಹ್ಮಸುವರ್ಚಲಾ| ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಕಪೋತವಙ್ಕಾಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಮ್| ಅಭಯಾಸ್ಥಿಭಿರ್ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ| ಪುನರ್ನವೇನ ವಾ ಸಿದ್ಧಮ್|| ೧೨||

Adhikarana sheShamUtrAghAteShvetadeva yojyam (13) · Śloka 13

ಶೇಷೇಷ್ವೇವಂ ಮೂತ್ರಾಘಾತೇಷ್ವತ ಏವ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಿಭಜೇತ್||೧೩||

ಶೇಷೇಷು ಮೂತ್ರಾಘಾತೇಷು ವಾತಬಸ್ತ್ಯಾದಿಷು ದೋಷಾದಿಸಮನ್ವಯೇನ ಸಂಯೋಗವಿಭಾಗೈರನನ್ತರೋಕ್ತಾಮೇವ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್|| ೧೩||

Adhikarana sarveShu kecana sAmAnyaprayogAH (14) · Śloka 14

ಹ್ರಸ್ವಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ದ್ವಿಗುಣತ್ರಿಕಣ್ಟಕೇನ ಸಾಧಿತಂ ತೋಯಂ ಪಯೋ ವಾ ಕೇವಲಂ ಘೃತಮಿಶ್ರಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ವಮುತ್ರಾಘಾತಘ್ನಮ್| ಗೋಕ್ಷುರಕಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಕೃತಾಂ ವಾ ಸಫಾಣಿತಾಂ ಯವಾಗೂಮ್| ತಾಮ್ರಚೂಡರಸಸಿದ್ಧಾಂ ವಾ| ವೀರತರಾದಿಕ್ವಾಥೇನ ವಾ| ತೇನ ವಾ ತದ್ಭಾವಿತಂ ಶಿಲಾಜತು| ವಾಜಿರಾಸಭಾನ್ಯತರಶಕೃದ್ರಸಂ ವಾ| ದುರಾಲಭಾಸ್ವರಸಂ ವಾ| ಕಕುಭಕಷಾಯಂ ವಾ| ಮೂರ್ವಾಭಯಾಮು ಸ್ತದೇವದಾರೂಮಧುಕಕಲ್ಕಂ ವಾ| ವಾರುಣೀಕ್ಷೀರೋಷ್ಣೋದಕಾನ್ಯ ತಮೇನ ತ್ರಿಫಲಾಕಲ್ಕಂ ವಾ ಸಸೈನ್ಧವಂ ಸುಖಾಮ್ಭಸಾ| ಕೇವಲ ಮೇವ ವಾ ಬಿಭೀತಕಬೀಜಂ ಸುರಯಾ| ವಿಹಗಪಿಶಿತೋಪದಂಶಂ ವಾ ನಿಗದಮದಿರಾಮಣ್ಡಂ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮಾಸವಾನ್ ವಾ ವಿವಿಧಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಪೀತಮದ್ಯಶ್ಚ ಶೀಘ್ರವೇಗೇನ ವಾಜಿನಾ ರಥೇನ ವಾ ಯಾಯಾತ್| ಏವಮಶ್ಮರೀ ಶರ್ಕರಾ ಚ ಪ್ರಚ್ಯವತೇ| ಸರ್ವೇಷು ಚ ಮೂತ್ರಾಘಾತೇಷು ವಿಶೇಷತೋಽಶ್ಮರೀಶರ್ಕರಾಸು ವೀರತರಾದಿಃ ಸರ್ವಥಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ ತಿಲ್ವಕಘೃತಂ ಚ ವಿರೇಕಾರ್ಥಮ್| ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಿಶೇ ಷೇಣೋತ್ತರಬಸ್ತಿಃ||೧೪||

ಅಸ್ಮಿನ್ ಗ್ರನ್ಥೇ ಆಚಾರ್ಯೇಣಂ ತೋಯಪಯಸೋರೇವ ಪಕ್ಷೇ ಘೃತಮಿಶ್ರಿತಯೋಃ| ಪ್ರಯೋಗಃ ಪ್ರದರ್ಶಿತಃ| ಹೃದಯೇ ತು ತೋಯಪ್ರಯೋಗವತ್| ಘೃತಮಪಿ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ದ್ವಿಗುಣಗೋಕ್ಷುರಕೇಣ ಸಾಧ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತಮ್| ಗೋಕ್ಷುರಕಕಣ್ಟಕಾರೀಭ್ಯಾಂ ಸಕ್ಷುದ್ರಗುಡಾಂ ಯವಾಗೂಂ ತಾಮ್ರಚೂಡಸ್ಯ ರಸೇನ ವಾ ಸಿದ್ಧಾಂ ಯವಾಗೂಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಸಸೈನ್ಧವಂ ತ್ರಿಫಲಾಕಲ್ಕಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ| ಬಿಭೀತಕಬೀಜಂ ಕೇವಲಮೇವ ಸುರಯಾ| ವಿಹಙ್ಗಾನಾಂ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಮಾಂಸಮುಪದಶ್ಯ ಯಃ ಪೀಯತೇ ಸುರಾಮಣ್ಡಃ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ನಿಗದೋ ನಿರ್ದೋಷಃ| ತಥೈವ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮಾಸವಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಸರ್ವಥೇತಿ ಕ್ವಾಥಾದಿನಾನ್ನಾದಿಷು ಚ| ತಿಲ್ವಕಘೃತಂ ವಾತವ್ಯಾಧೌ ವಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೧೪||

Adhikarana nirUho~anuvAsanashca (15) · Śloka 15

ತತ್ರ ಶ್ಯಾಮಾದಿರರ್ಧಾರ್ಧವಿಹಿತೋ ಗೋಮೂತ್ರಸಿದ್ಧೋ ನಿರೂಹಃ| ಬಿಲ್ವಾ ದಿಮೂಲೈಶ್ಚ ಸುರಾಸೌವೀರಕಾದಿಸಿದ್ಧೈಸ್ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಶೃತ ಕ್ಷೀರವಾಂಶ್ಚ ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರೂಕಶತಾಹ್ವಬೀಜಕರ್ಷಭಕಯವಾನೀ ಕಲ್ಕಿತಃ| ಪೀತದಾರೂಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಮನುವಾಸನಮ್||೧೫||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರೇತಿ ನಿರೂಹಾದಿನಿರ್ಧಾರಣೇ| ಶ್ಯಾಮಾದಿರರ್ಧಶ್ಲೋಕವಿಹಿತಃ| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತಯೋರ್ಮೂಲಮ್| ತಥಾ ದನ್ತೀ ದ್ರವನ್ತೀ ಚೇತಿ ಮೂತ್ರಸಿದ್ಧೋ ನಿರೂಹಃ| ಬಿಲ್ವಾದಿಮುಲೈರಿತಿ ಮಹತಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಸುರಾಸೌವೀರಕಾದಿಭಿರಮ್ಲೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚ ಸಿದ್ಧೇನ ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಾದಿಸಿದ್ಧಕ್ಷೀರವಾನ್ ತ್ರಪುಸಾದಿರಕಲ್ಕಯುಕ್ತಃ| ದಾರುಹರಿದ್ರಯಾ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಮನುವಾಸನಮ್||೧೫||

Adhikarana uttarabastyAdika~jca (16) · Śloka 16

ಶತಾವರೀಗೋಕ್ಷುರಕಬೃಹತೀದ್ವಯಪುನರ್ನವೋಶೀರಮಧುಕದ್ವಿಸಾರಿವಾ ಶ್ರೇಯಸೀಲೋಧ್ರತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಕಷಾಯೇ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣಂ ಬಲಾವೃಕ್ಷಕ ಖರಾಹ್ವೋಪಕುಞ್ಚಿಕಾವತ್ಸಕತ್ರಪುಸೋರ್ವಾರೂಬೀಜಶೀತಿವಾರಕಮಧು ಕಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಶತಾಹ್ವಾಶ್ಮಭೇದಮದನಹಪುಷಾಕಲ್ಕಗರ್ಭತೈಲಮುತ್ತರ ಬಸ್ತಿಃ| ತದ್ವಿಶುದ್ಧಸ್ರೋತಸಾ ಚ ಪುನಃ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರ್ಯಾ ಶುಕ್ರಾಶಯ ಶೋಧನಾರ್ಥಂ ಬಲಸ್ಥೇನ ಪುಂಸಾ ವೃಷ್ಯಾಣಾಂ ಮಾಂಸಾನಾಂ ಕುಕ್ಕುಟ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಚ ತೃಪ್ತೇನಾನುಕೂಲಾಃ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಪ್ರಿಯಾಃ ಪ್ರಮದಾ ಯಥಾ ಕಾಲಮಸೇವ್ಯಾ ಇತಿ||೧೬||

ಶತಾವರ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣೇ ಕ್ಷೀರೇ ಚ ಬಲಾದಿಗರ್ಭಂ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಮುತ್ತರಬಸ್ತಿಃ| ಏವಂ ಸರ್ವಾಂಶ್ಮರೀಷು ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಕ್ತ್ವಾ ಪುನರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರ್ಯಾಂ ವಿಶೇಷಃ| ವೃಷ್ಯಾಣಾಂ ಕುಕ್ಕುಟಮಾಂಸಸ್ಯ ಚ| ಷಷ್ಠೀ ತೃಪ್ತ್ಯಪೇಕ್ಷಾ| ಪ್ರಕರ್ಷೇಣಾತಿಶಯೇನ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪ್ರಮದಾಃ ಸೇವ್ಯಾಃ||೧೬||

Adhikarana shastrAvacaraNAvasthA (17) · Śloka 17

ಕ್ರಿಯಾಭಿರಾಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾಮಿರ್ನ ಚೇಚ್ಛಾನ್ತಿಸ್ತತೋ ಭಿಷಕ್| ಇತಿ ರಾಜಾನಮಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ಶಸ್ತಂ ಸಾಧ್ವವಚಾರಯೇತ್| ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಧ್ರುವೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಸಂಶಯೋ ಭವೇತ್| ನಿಶ್ಚಿತಸ್ಯಾಪಿ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಬಹುಶಃ ಸಿದ್ಧಕರ್ಮಣಃ||೧೭||

ಆಭಿರನನ್ತರೋಕ್ತಾಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾಭಿರ್ನಿಸ್ಸಂಶಯಂ ಸ್ವಕಾರ್ಯಸಮ್ಪಾದಿನೀಭಿರ್ನ ಚೇಚ್ಛಾನ್ತಿರಶ್ಮರ್ಯಾ ಭವತಿ| ತತೋ ರಾಜಾನಂ ದೇಶನಾಯಕಮಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ಶ್ರಾವಯಿತ್ವಾ ಸಾಧು ಕೃತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರಮವಚಾರಯೇತ್| ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯಾನವಚಾರಣೇ ಧ್ರುವೋಽವಶ್ಯಮ್ಭಾವೀ ಮೃತ್ಯುಃ| ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಪುನರ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ಯಾಪಿ ವಿಷಯಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯಾಪ್ಯನೇಕಶಶ್ಚಾಶ್ಮನಿ ಸುಸಿದ್ಧಕರ್ಮಣೋ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಸುಸಂಶಯೋ ಭವೇದತೋ ವರಂ ಕ್ರಿಯಾ| ನ ತ್ವಕ್ರಿಯಾ| ಅಥವಾ ಅಕ್ರಿಯಾ ದುಷ್ಕ್ರಿಯಾ|| ೧೭||

Adhikarana shastrAvacAraNavidhiH (18) · Śloka 18

ಅಥಾತುರಮುಪಸ್ನಿಗ್ಧಮಪಕೃಷ್ಟದೋಷಮೀಷತ್ಕರ್ಶಿತಮಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನ ಶರೀರಮಭುಕ್ತವನ್ತಂ ಕೃತಮಙ್ಗಲಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಮುಪಕಲ್ಪಿತ ಸಮ್ಭಾರಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ತತೋ ಬಲವನ್ತಮವಿಕ್ಲವಮಾಜಾನುಸಮೇ ಫಲಕೇ ಪ್ರಾಗುಪವೇಶ್ಯ ಪುರುಷಂ ತಸ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗೇ ಸುನಿಷಣ್ಣಪೂರ್ವ ಕಾಯಮುತ್ತಾನಂ ವಸ್ತ್ರಚುಮ್ಬಲೋಪವಿಷ್ಟಂ ಸಙ್ಕುಚಿತಜಾನುಕೂರ್ಪರಮಿತ ರೇಣ ಪುಂಸಾ ಸಹ ಬದ್ಧಂ ಸೂತ್ರೈಃ ಶಾಟಕೇನ ವಾ ತತೋಽಸ್ಯ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಂ ನಾಭಿಪ್ರದೇಶಂ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಿಮೃದ್ಯ ಮುಷ್ಟಿನಾವಪೀಡಯೇತ್| ಅಧೋನಾಭೇರ್ಯಾವದಶ್ಮರ್ಯಧಃ ಪ್ರತಿಪನ್ನಾ ತತಸ್ತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತೇ ಕೃತ್ತ ನಖೇ ವಾಮಹಸ್ತಪ್ರದೇಶಿನೀಮಧ್ಯಮೇ ಪಾಯೌ ಪ್ರಣಿಧಾಯಾನುಸೇವ ನ್ಯಾಸಾದ್ಯ ಚ ಪ್ರಯತ್ನಬಲಾಭ್ಯಾಮಶ್ಮರೀಂ ಮೇಢ್ರಗುದಯೋರನ್ತರಮಾನೀಯ ನಿರ್ವಲೀಕಮನಯಾಯತವಿಷಮಂ ಚ ಬಸ್ತಿಂ ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ ಭೃಶಮು ತ್ಪೀಡಯೇದಙ್ಗುಲೀಭ್ಯಾಂ ಯಾವತ್ ಗ್ರನ್ಥಿರಿವೋನ್ನತಂ ಶಲ್ಯಂ ಭವತಿ| ತತಃ ಸೇವನ್ಯಾಃ ಸವ್ಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸೇವನೀಂ ಯವಮಾತ್ರಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ನಿದಧ್ಯಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಮಶ್ಮರೀಪ್ರಮಾಣೇನ| ದಕ್ಷಿಣತೋ ವಾ ಕ್ರಿಯಾಸೌ ಕರ್ಯಹೇತೋರಿತ್ಯೇಕೇ| ಯಥಾ ನ ವಿಭಿದ್ಯತೇ ವಿಚೂರ್ಣ್ಯತೇ ವಾ ತಥಾ ಪ್ರಯತೇತ| ತಚ್ಚೂರ್ಣಮಲ್ಪಮಪ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ಪುನಃ ಪರಿವೃದ್ಧಿಮೇತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮಗ್ರಾಮಗ್ರವಕ್ರೇಣಾದದೀತ||೧೮||

ಅಥೇತಿ ಮಙ್ಗಲಾರ್ಥಶ್ಚರಕಾಚಾರ್ಯಶೈಲೀ| ಸ್ನಿಗ್ಧಮೇವೋಪಸ್ನಿಗ್ಧಮ್| ತಥಾ ಶೋಧನಾನನ್ತರಮೀಷತ್ಕರ್ಶಿತಮ್| ಕರ್ಶನೇನ ಹ್ಯಶ್ಮರೀ ಸುಖಸಞ್ಚಾರ್ಯಾ ಭವತಿ| ಸಮ್ಭಾರಃ ಶೀತೋದಕೌಷಧಾದಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್| ಬಲವತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮುಪಾಶ್ರಯಪುರುಷಂ ಫಲಕ ಉಪವೇಶಯೇತ್| ವಸ್ತ್ರಚುಮ್ಬಲಂ ವಸ್ತ್ರಮಯಮಾಸನಮ್| ಸಙ್ಕುಚಿತಕೂರ್ಪರಜಾನುಸಮಾಶ್ರಯಪುರುಷೇಣ ಸಹ ರಜ್ವಾ ಶಾಟಕೇನ ಬದ್ಧಮ್| ವಾಮಹಸ್ತಸಮ್ಬನ್ಧಿನ್ಯೌ ಪ್ರದೇಶಿನೀಮಧ್ಯಮೇ ತಥೋಕ್ತೇ| ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಸಮೀಪಸ್ಥಾಙ್ಗುಲೀ| ಸೇವನೀಮನು ಸೇವನೀಮನುಸರನ್| ತಾಭ್ಯಾಮಙ್ಗುಲೀಭ್ಯಾಮನ್ತರ್ವಸ್ತು ತಥಾ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯಥಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರದೇಶೇ ಬಲಿರಹಿತತ್ವಾದಿ ಸಮ್ಭವತಿ| ಬಲಯಃ ಸಙ್ಕೋಚಾಃ ವಿಷಯಂ ನಿಮ್ನೋಕ್ತಮ್| ಶಲ್ಯಮಶ್ಮರೀ| ಅಶ್ಮರೀಪ್ರಮಾಣೇನ ಸೀವನ್ಯಾ ವಾಮೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಶಸ್ತ್ರಕಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್| ಏಕ ಆಚಾರ್ಯಾ ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸೀವನ್ಯಾಃ ಛೇದನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಹೇತುರ್ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಸುಕರತಾ| ತಥಾ ಚ ವೈದ್ಯೇನ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ಕಾರ್ಯಂ ಯಥಾ ನಾಶ್ಮರೀ ಚೂರ್ಣ್ಯತೇ| ಚೂರ್ಣಿತಾಯಾ ಅಲ್ಪಮಪ್ಯವಶಿಷ್ಟಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪುನರಶ್ಮರೀತ್ವಮೇವ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಅಗ್ರವಕ್ರಮಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣಂ ಸರ್ಪಫಣವದ್ವಕ್ರಮಗ್ರತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್||೧೮||

Adhikarana strINAM visheShaH (19) · Śloka 19

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ಬಸ್ತಿಃ ಪಾರ್ಶ್ವಗತೋ ಗರ್ಭಾಶಯಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಃ ತಸ್ಮಾತ್ತಾ ಸಾಮುತ್ಸಙ್ಗವದಧಃ ಶಸ್ತ್ರಂ ಪಾತಯೇತ್| ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ಖಲ್ವಾಸಾಂ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣೋ ಭವತಿ, ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಕ್ಷಣನಾತ್| ಅಶ್ಮರೀನಿಮಿತ್ತಮೇಕತೋ ಭಿನ್ನೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸಿಧ್ಯತಿ| ಕ್ರಿಯಾಭ್ಯಾ ಸಾಚ್ಛಸ್ರವಿಹಿತಚ್ಛೇದಾದನಿಷ್ಪನ್ದಪರಿವೃದ್ಧತ್ವಾಚ್ಚ ಶಲ್ಯಸ್ಯೇತಿ| ನ ತು ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರಶ್ಮರೀಮಾನಪಿ||೧೯||

ಸ್ತ್ರೀಣಾಮುತ್ಸಙ್ಗವಚ್ಛಸ್ರಂ ನ್ಯಸೇತ್| ಉತ್ಸಙ್ಗೋ ಮುಖಮೂಲೇ ಶಸ್ತ್ರಪೀಠಿಕಾ| ಯಥಾವರುದ್ಧಪ್ರವೇಶಂ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವವ್ರಣಕಾರಣಾಯಾಸಮರ್ಥಮ್ ಭವತಿ| ಪುರುಷಸ್ಯಾಪಿ ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಕ್ಷಣನಾತ್ ಮೂತ್ರಸ್ರೋತಸಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸ್ಪರ್ಶಾತ್ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣೋ ಭವತಿ| ಅಶ್ಮರೀನಿಮಿತ್ತಂ ಯೋ ಭಿನ್ನೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸ ಏಕಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ಭಿನ್ನಃ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ| ಭಿಷಜೋಽಕೌಶಲಾದ್ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನೇ ನ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ| ಅಶ್ಮರೀಮಾನಾದಧಿಕಂ ಭಿನ್ನಃ ಸುತರಾಂ ನ ಸಿದ್ಧ್ಯತ್ಯಪಿಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಥಃ|| ೧೯||

Adhikarana shastrakarmottaraM karma (20) · Śloka 20

ಉದ್ಧೃತಶಲ್ಯಂ ತೂಷ್ಣೋದಕದ್ರೋಣ್ಯಾಮವಗಾಹ್ಯ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ತಥಾ ಬಸ್ತಿರಸೃಜಾ ನಾಪೂರ್ಯತೇ| ಪೂರ್ಣೇ ತು ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಕಷಾಯಂ ಪುಷ್ಪನೇತ್ರೇಣ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಸ ಹಿ ತಥಾ ಬಸ್ತಿಗತಮಶ್ಮರೀಚೂರ್ಣಂ ರಕ್ತಂ ಚ ನಿರ್ಹರತಿ| ಮೂತ್ರವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಚ ಗುಡಸೌಹಿತ್ಯಂ ಕಾರಯೇತ್||೨೦||

ಅವಗಾಹಸ್ವೇದೇನಾಸೃಜಾ ಬಸ್ತಿರ್ನಾಪೂರ್ಯತೇ| ಅಥ ಕದಾಚಿದಾಪೂರ್ಣಸ್ತತಃ ಪುಷ್ಪನೇತ್ರೇಣ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಕಷಾಯಂ ವ್ರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾಯ ದದ್ಯಾತ್| ಪುಷ್ಪನೇತ್ರ ಗ್ರಹಣೇನೋತ್ತರಬಸ್ತಿರ್ಮೇಢ್ರಪ್ರಣಿಧೇಯ ಉಕ್ತೋ ಭವತಿ| ಕುನ್ದಾಶ್ವಮಾರಸುಮನಃ ಪುಷ್ಪವೃನ್ತೋಪಮಂ ದೃಢಂ ನೇತ್ರಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್| ಗುಡಸೌಹಿತ್ಯಂ ಗುಡಸ್ಯ ತೃಪ್ತಿಃ|| ೨೦||

Adhikarana AhAravidhAnam (21) · Śloka 21

ಉತ್ಥಾಪ್ಯ ಚೈನಂ ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತವ್ರಣಂ ಮೂತ್ರವಿಶೋಧನದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧ ಮುಷ್ಣಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಸಘೃತಾಂ ಪಾಯಯೇದುಭಯಕಾಲಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಮ್| ತ್ರಿರಾತ್ರಾ ದೂರ್ಧ್ವಂ ಗುಡಪ್ರಗಾಢೇನ ಪಯಸಾ ಮೃದುಮೋದನಮಲ್ಪಂ ಭೋಜಯೇದಾದಶ ರಾತ್ರಾತ್| ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಫಲಾಮ್ಲೈರ್ಜಾಙ್ಗಲರಸೈಃ||೨೧||

ಉತ್ಥಾಪ್ಯ ಚೈನಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್||೨೧||

Adhikarana vraNopacArAH (22) · Śloka 22

ವ್ರಣಞ್ಚ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಲೋಧ್ರಮಧುಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಕಲ್ಕೇನ ಲೇಪಯೇತ್| ದ್ವಾದಶರಾತ್ರಂ ಚೈನಮಪ್ರಮತ್ತಃ ಸ್ವೇದ ಯೇತ್| ಏತೇಷ್ವೇವ ಚ ಹರಿದ್ರಾಯುಕ್ತೇಷು ತೈಲಂ ವಿಪಕ್ವಂ ವ್ರಣಾ ಭ್ಯಞ್ಜನಮ್| ಸಪ್ತರಾತ್ರಾಚ್ಚ ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಪ್ರತಿಪದ್ಯಮಾನೇ ಮೂತ್ರೇ ಯಥೋ ಕ್ತಮಗ್ನಿನಾ ವ್ರಣಂ ದಹೇತ್| ಸ್ವಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪನ್ನೇ ಚೋತ್ತರಬಸ್ತ್ಯಾ ಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನೈ-ರ್ಮಧುರಪ್ರಾಯೈರುಪಾಚರೇತ್||೨೨||

ಅಪ್ರಮತ್ತ ಇತಿ ಪ್ರಮಾದೇನ ಸ್ವೇದಸ್ಯಾತಿಯೋಗೋ ಮಹತೇ ದೋಷಾಯ ಭವತೀತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಏತೇಷ್ವಿತಿ ಲೋಧ್ರಾದಿಷು ಹರಿದ್ರಾಗಣಸಂಯುಕ್ತೇಷು ಕಲ್ಕಪರಿಭಾಷಯಾ ತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ವ್ರಣಾಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಹಿತಮ್| ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಾಯಾತಿ ವ| ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮನಾಗತಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್|| ೨೨||

Adhikarana shukrAshmarIharaNam (23) · Śloka 23

ಯದೃಚ್ಛಯಾ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪನ್ನಾಮನ್ತರಾಸಕ್ತಾಂ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಂ ಶರ್ಕರಾಂ ವಾ ಸ್ರೋತಸಾಪಹರೇತ್| ವಿದಾರ್ಯ ವಾ ನಾಡೀಂ ಬಡಿಶೇನೋ ದ್ಧರೇತ್| ರೂಢವ್ರಣಶ್ಚ ವರ್ಷಮಙ್ಗನಾಶ್ಚ ನಗನಾಗರಥದ್ರುಮಾನ್ ನಾರೋ ಹೇತ್| ನಾಪ್ಸು ಪ್ಲವೇತ ಭುಞ್ಜೀತ ವಾ ಗುರೂಣಿ||೨೩||

ಯದೃಚ್ಛಯೇತಿ ವಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾತ್ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀ ಯದಾ ಅನ್ತರಾ ಮಧ್ಯ ಆಸಜ್ಜತೇ ತದಾ ಶಲಾಕಾದಿನಾ ಸಞ್ಚಾಲ್ಯ ಸ್ವ-ಸ್ರೋತಸೈವಾಪಹರೇತ್| ಯದಿ ತು ಸ್ರೋತಸಾ ಆಹರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ ತದಾ ತಾಂ ನಾಡೀಂ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ವಿದಾರ್ಯ ಬಡಿಶೇನೋದ್ಧರೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಭುಞ್ಜೀತ ವಾ ಗುರೂಣಿ ನೇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ|| ೨೩||

Adhikarana shastrakarmaNi parihartavyamaShTakam (24-13) · Śloka 13

ಕರ್ಮಣಿ ತು ಮೂತ್ರವಹಶುಕ್ರವಹಮುಷ್ಕಸ್ರೋತೋ ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಸೇವ ನೀಯೋನಿಗುದಬಸ್ತಯೋಽಷ್ಟೌ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಾಃ| ತತ್ರ ಮೂತ್ರವಹಚ್ಛೇದಾತ್ ಮೂತ್ರಪೂರ್ಣಬಸ್ತೇರ್ಮರಣಮ್| ಶುಕ್ರವಹಚ್ಛೇದಾನ್ಮರಣಂ ಕ್ಲೈಬ್ಯಂ ವಾ| ಮುಷ್ಕಸ್ರೋತಸೋರುಪಘಾತಾತ್ ಧ್ವಜಭಙ್ಗಃ| ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಚ್ಛೇದಾನ್ಮೂತ್ರ ಸ್ರವಣಮ್| ಸೇವನೀಯೋನಿಚ್ಛೇದನಾದ್ರುಜಾಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ| ಗುದಬಸ್ತಿ ವಿದ್ಧಸ್ಯ ಸದ್ಯೋಮರಣಮುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಗಿತಿ| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಮರ್ಮಾಣ್ಯಮೂನ್ಯವಿಜ್ಞಾಯ ಸ್ರೋತೋಜಾನಿ ಶರೀರಿಣಾಮ್| ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿಧ್ರುವಂ ಹನ್ತಿ ಸಾಹಸಾತ್ಕೇವಲೋ ಯಥಾ| ಇತಿ||೨೪|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವ ಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಮೂತ್ರಾ ಘಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||

ಅಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣೇ ಚ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಮೂತ್ರವಹಸ್ರೋತಃಪ್ರಭೃತ್ಯಷ್ಟಕಂ ಭಿಷಜಾ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಮ್| ಧ್ವಜಭಙ್ಗೋ ಮೇಢ್ರಸ್ಯಾಸ್ತಬ್ಧತಾ ಉಕ್ತಂ ಪ್ರಾಙ್ ಮರ್ಮವಿಭಾಗೇ| ಅಮೂನ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಮರ್ಮಾಣಿ ಸ್ರೋತೋಜಾನ್ಯವಿಜ್ಞಾಯ ಅಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣೇ ಯಃ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿರ್ಭವತಿ ಸ ಧ್ರುವಮವಶ್ಯಮಾತುರಂ ಹನ್ತಿ| ಯಥಾ ಕೇವಲಃ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿರ್ಧ್ರುವಂ ಹನ್ತಿ| ಕೇವಲ ಇತ್ಯುನ್ಮತ್ತವಾಚೀ ಭಾಷಾಶಬ್ದ ಇತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗ ಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತ ಸ್ಥಾನೇ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ