Adhikarana atha pANDurogacikitsitannAmAShTAdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః పాండురోగచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः पाण्डुरोगचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
క్రమప్రాప్తస్య పాండురోగస్య చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే|| 1||
Adhikarana tatrAdau sarpiHpAnam (2) · Śloka 2
పాండ్వామయినమాదౌ కల్యాణపంచగవ్యతిక్తకానామన్యతమం సర్పిః పాయయేత్||2||
पाण्ड्वामयिनमादौ कल्याणपञ्चगव्यतिक्तकानामन्यतमं सर्पिः पाययेत्||२||
🔊 Audio coming soon
పాండ్వామయీ ప్రథమమేవ కల్యాణకాదీనాం ఘృతానామన్యతమం పిబేత్||2||
Adhikarana dADimAdiGRutam (3) · Śloka 3
దాడిమసారతః కుడవం ధాన్యకార్ద్ధకుడవం పిప్పల్యష్టమికాం శుంఠీచిత్రకయోశ్చ పలం పలమేకతః కల్కీకృత్య తోయాఢకే వింశతిపలం ఘృతస్య సిద్ధం హృత్పాండురోగగుల్మప్లీహార్శః శ్వా సకాసమూఢవాతవాతకఫార్తిహరమగ్నిదీపనం వంధ్యానాం సమ్మతం దుఃఖప్రసవినీనాం చ||3||
दाडिमसारतः कुडवं धान्यकार्द्धकुडवं पिप्पल्यष्टमिकां शुण्ठीचित्रकयोश्च पलं पलमेकतः कल्कीकृत्य तोयाढके विंशतिपलं ग़ृतस्य सिद्धं हृत्पाण्डुरोगगुल्मप्लीहार्शः श्वा सकासमूढवातवातकफार्तिहरमग्निदीपनं वन्ध्यानां सम्मतं दुःख़प्रसविनीनां च||३||
🔊 Audio coming soon
దాడిమాద్యం సుబోధం| దాడిమసారో దాడిమబీజాని| అష్టమికార్ధపలం| వంధ్యానామప్రవృత్తప్రజానాం ప్రసవకాలే యా దుఃఖేన ప్రసూయంతే తాస్తథోక్తాః|| 3||
Adhikarana durAlaBAdiGRutam (4) · Śloka 4
దురాలభచందనపటోలత్రాయమాణాగుడూచికిరాతతిక్తరోహిణీ ఘననిశాద్వయేంద్రయవదేవదారుపర్పటకాజమోదైః కార్షికైః క్షీరాఢకే ఘృతప్రస్థం సాధయేత్| పాండురోగకామిలారక్త పిత్తజ్వరదాహాసృగ్దరవిస్ఫోటశ్వయథుభగందరార్శోఘ్నం||4||
दुरालभचन्दनपटोलत्रायमाणागुडूचिकिराततिक्तरोहिणी ग़ननिशाद्वयेन्द्रयवदेवदारुपर्पटकाजमोदैः कार्षिकैः क्षीराढके ग़ृतप्रस्थं साधयेत्| पाण्डुरोगकामिलारक्त पित्तज्वरदाहासृग्दरविस्फोटश्वयथुभगन्दरार्शोग़्नम्||४||
🔊 Audio coming soon
దురాలభాదిఘృతం పాండురోగావిఘ్నం| కటురోహిణీ కటుకా| నిశాద్వయం దార్వీరజన్యౌ|| 4|
Adhikarana vamanaM taduttaraM kramashca (5) · Śloka 5
స్నిగ్ధం చైనం తీక్ష్ణైర్వామయేత్| పునశ్చ స్నిగ్ధం మూత్రయుక్తం గవ్యం మాహిషం వార్ధమాసం పయః పాయయేత్| మాగధికాశృతం వా| మూత్రసిద్ధాం వా త్రిఫలాం| స్పతాహం మూత్రేణ వా హరీతకీః కల్కితాః| స్వర్ణక్షీరీభద్రదారునాగరశ్యామాత్రివృన్మూలాని తేనైవ వా క్వథితాని| ఏభిర్వా శృతం పయః||5||
स्निग्धं चैनं तीक्ष्णैर्वामयेत्| पुनश्च स्निग्धं मूत्रयुक्तं गव्यं माहिषं वार्धमासं पयः पाययेत्| मागधिकाशृतं वा| मूत्रसिद्धां वा त्रिफलाम्| स्पताहं मूत्रेण वा हरीतकीः कल्किताः| स्वर्णक्षीरीभद्रदारुनागरश्यामात्रिवृन्मूलानि तेनैव वा क्वथितानि| एभिर्वा शृतं पयः||५||
🔊 Audio coming soon
ఏవం పాండురోగిణమేతైఘృతైః స్నిగ్ధం తీక్ష్ణైరోషధైర్వామయేత్| పునశ్చ వమనే కృతే స్నిగ్ధం పాయయేన్మాసమర్ధమాసం వా గవ్యం పయో మాహిషం వా| అథవా మాగధికయా పిప్పల్యా శృతం పయః పాయయేత్| త్రిఫలాం మూత్రేణ సిద్ధామాపాకమామూత్రక్షయం క్వథితాం| హరీతకీర్వా మూత్రేణ కల్కితాః| తేన మూత్రేణైవ క్వథితాని వ| ఏభిరితి ప్రయోగౌషధైః శృతం పయో వా|| 5||
Adhikarana vatsakabIjAdicUrNam (6) · Śloka 6
వత్సకబీజవిశాలాకుష్ఠకటుకాదారుముస్తానాం సమా భాగాః మూర్వాభాగద్వయమతివిషాభాగార్ధం చ చూర్ణితం సుఖాంబునా పీత్వా క్షౌద్రమనులిహ్యాత్| ఏతత్ పాండుకామిలాజ్వరారుచిగుల్మా నాహామవాతరక్తపిత్తకాసశ్వాసానపోహతి||6||
वत्सकबीजविशालाकुष्ठकटुकादारुमुस्तानां समा भागाः मूर्वाभागद्वयमतिविषाभागार्धं च चूर्णितम् सुख़ाम्बुना पीत्वा क्षौद्रमनुलिह्यात्| एतत् पाण्डुकामिलाज्वरारुचिगुल्मा नाहामवातरक्तपित्तकासश्वासानपोहति||६||
🔊 Audio coming soon
వత్సకాదీనాం సమా భాగాః| మూర్వా ఏకస్మాదౌషధభాగాద్ ద్విగుణా| అతివిషా వత్సకాద్యన్యతమస్య భాగస్యౌర్ధేన| ఏతచ్చూర్ణముష్ణాంబునా పీత్వా పశ్చాన్మాక్షికం కేవలం లిహ్యాత్| ఏతచ్చ పాండ్వాదీనపోహతి వినాశయతి|| 6||
Adhikarana trikaTukAdi vaTakAH (7) · Śloka 7
త్రికటుకకాలతిలలోహైర్వా మాక్షికధాతుతుల్యైర్మాక్షికేణ వటకాన్ కృత్వా తక్రానుపానాన్ పాండురోగీ భక్షయేత్|7|
त्रिकटुककालतिललोहैर्वा माक्षिकधातुतुल्यैर्माक्षिकेण वटकान् कृत्वा तक्रानुपानान् पाण्डुरोगी भक्षयेत्|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navAyasacUrNam (7) · Śloka 7
త్రిఫలావ్యోషఘనాగ్నివిడంగభాగా నవ నవ చాయసచూర్ణ భాగా మధుఘృతాభ్యాం తక్రేణోష్ణోదకేన వోపయుక్తా హృత్పాండు రోగకామిలాకుష్ఠార్శఃశోఫోదరప్లీహమేహహరాః||7||
त्रिफलाव्योषग़नाग्निविडङ्गभागा नव नव चायसचूर्ण भागा मधुग़ृताभ्यां तक्रेणोष्णोदकेन वोपयुक्ता हृत्पाण्डु रोगकामिलाकुष्ठार्शःशोफोदरप्लीहमेहहराः||७||
🔊 Audio coming soon
త్రికటూకాదీనాం మిశ్రితానాం సమం| మాక్షికధాతువట్టమాక్షికం| మాక్షికం వటకీకరణాయ| త్రిఫలాద్యే హరీతక్యాదీనాం నవ భాగాస్తావంత ఏవాయశ్చూర్ణస్య మధ్వాదిభిరుపయోగః| ఏతస్య నవాయసస్య హృద్రోగాదిహరత్వం| అగ్నిశ్చిత్రకః| వేల్లం విడంగం|| 7||
Adhikarana maNDUravaTakAH (8) · Śloka 8
మాక్షికధాతుచవికాదారుదార్వీత్వగ్గ్రంథికాన్ త్రిఫలాదీని చ నవ విచూర్ణయ చూర్ణాద్ ద్విగుణం చ సుశ్లక్ష్ణం పృథఙ్ మండూరం తతో గోమూత్రం సర్వతోఽష్టగుణం పక్త్వా తస్మింస్తత్క్షిపేత్| అనంతరం చ వటకాన్ కుర్యాత్| తే తక్రానుపానమభ్యస్తాః పరమౌషధం పాండ్వామయినాం శోఫార్శః కుష్ఠకామిలామేహ ప్లీహాఢ్యవాతకఫర్తానాం చ||8||
माक्षिकधातुचविकादारुदार्वीत्वग्ग्रन्थिकान् त्रिफलादीनि च नव विचूर्णय चूर्णाद् द्विगुणं च सुश्लक्ष्णं पृथङ् मण्डूरं ततो गोमूत्रं सर्वतोऽष्टगुणं पक्त्वा तस्मिंस्तत्क्षिपेत्| अनन्तरं च वटकान् कुर्यात्| ते तक्रानुपानमभ्यस्ताः परमौषधं पाण्ड्वामयिनां शोफार्शः कुष्ठकामिलामेह प्लीहाढ्यवातकफर्तानां च||८||
🔊 Audio coming soon
మాక్షికధాత్వాదికే మాక్షికధాతుర్వట్టమాక్షికం| గ్రంథికం పిప్పలీమూలం| త్రిఫలాదీని నవాయసోక్తాని| తస్మాద్ ద్విగుణం మండూరం లోహమలం| సర్వత ఇతి మండురసహితాచ్చూర్ణాదష్టగుణం గోమూత్రం పక్తవ్యం| అస్మింశ్చ వటకసంపాదనయోగ్యే చూర్ణం మండూరం చ ప్రక్షేప్తవ్యం| మేదసా ఆవృతో వాయురాఢ్యవాతః|| 8||
Adhikarana yogarAjaguTikA (9) · Śloka 9
శిలాజతుతాప్యరుప్యాయోమలాః పృథక్ పంచపలికాస్త్రి ఫలాదయశ్చ విగతఘనాః పలాంశాః శ్లక్ష్ణరజసః సితో పలాపలాష్టకయుక్తా క్షౌద్రద్రుతా యోగరాజః| కులత్థాది థూషాశినా యథాగ్న్యభ్యవహృతః సమానః పూర్వేణ| యక్ష్మవిష విషమజ్వరకాసశ్వాసాపస్మారహరశ్చ||9||
शिलाजतुताप्यरुप्यायोमलाः पृथक् पञ्चपलिकास्त्रि फलादयश्च विगतग़नाः पलांशाः श्लक्ष्णरजसः सितो पलापलाष्टकयुक्ता क्षौद्रद्रुता योगराजः| कुलत्थादि थूषाशिना यथाग्न्यभ्यवहृतः समानः पूर्वेण| यक्ष्मविष विषमज्वरकासश्वासापस्मारहरश्च||९||
🔊 Audio coming soon
శిలాజత్వాదినా యోగరాజనామ్నా గులికా| త్రిఫలాదీని నవాయసోక్తాని ఘనేన ముస్తేన వినాష్టౌ పలాంశాని ప్రత్యేకం పాలికాని| తాప్యం వట్టమాక్షికం| అయోమలం మండూరం| కులత్థాదయ ఇత్యాది గ్రహణేన సర్వాణి విదాహీని సంగృహీతాని|| 9||
Adhikarana vajraBidhA gulikA (10) · Śloka 10
త్రిఫలాకుటజఫలఘనపటోలపిచుమందమహౌషధకషాయైర్మాస మర్ధమాసం వా భావితాన్యష్టౌ శిలాహ్వయపలాని సమసితా న్యుపకుల్యాతుగాక్షీరీధాత్రీఫలకర్కటశృంగయః పృథప లాంశాః నిదిగ్ధికాఫలమూలయోః పలం త్రిజాతకత్రికర్షంచ క్షౌద్రత్రిపలయుక్తాన్ వటకాన్ వర్తయేత్| తే దాడిమాంబుక్షీర రససలిలసురాసవాన్యతమానుపానా వజ్రాభిధానా వజ్రమి వానంతరోక్తాన్ రోగాన్ దారయంతి| హృద్రోగగలరోగగరోదరా సృగ్దరభగందరగుల్మవర్ధ్మశుక్రమూత్రదోషాంశ్చ||10||
त्रिफलाकुटजफलग़नपटोलपिचुमन्दमहौषधकषायैर्मास मर्धमासं वा भावितान्यष्टौ शिलाह्वयपलानि समसिता न्युपकुल्यातुगाक्षीरीधात्रीफलकर्कटशृङ्गयः पृथप लांशाः निदिग्धिकाफलमूलयोः पलं त्रिजातकत्रिकर्षञ्च क्षौद्रत्रिपलयुक्तान् वटकान् वर्तयेत्| ते दाडिमाम्बुक्षीर रससलिलसुरासवान्यतमानुपाना वज्राभिधाना वज्रमि वानन्तरोक्तान् रोगान् दारयन्ति| हृद्रोगगलरोगगरोदरा सृग्दरभगन्दरगुल्मवर्ध्मशुक्रमूत्रदोषांश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలేత్యాదినా వజ్రాభిధాననామ్నా గులికా| త్రిఫలాదీనాం పృథక్ పృథక్ క్వాథైః శిలాజతునో భావనా| మాసేనార్ధమాసేన వా భావనానిష్పత్తిః| భావితశిలాజతుసమా శర్కరా| సుబోధం| కుటజఫలమింద్రయవః| ఘనో ముస్తం| పిచుమందో నింబః| మహౌషధం శృంగివేరం| అనంతరోక్తాన్ రోగాన్ మండూరవటకోక్తాన్ రోగాన్ హృద్రోగాదీంశ్చ దారయంతి| దారణాద్వజ్రాభిధానం| అసృగ్దరం నారీషు రజోదోషస్తచ్చోత్తరే వక్ష్యతే| మూత్రదోషాః శుక్రదోషాశ్చ సర్వే మూత్రశుక్రాశ్రయా వ్యాధయః||10||
Adhikarana drAkShAlehaH (11) · Śloka 11
ద్రాక్షాపిప్పలీప్రస్థద్వయం శర్కరార్ధతులాం తవక్షీరీనాగరమధు కాని చ ద్విపలికాని చూర్ణయిత్వాఽఽమలకరసద్రోణే ప్రక్షిప్య మృద్వగ్నినా పచేత్| లేహీభూతే శీతే చ తస్మిన్ మధు ప్రస్థం భావయేత్| త్రిసుగంధికస్య కర్షయత్రం చ చూర్ణీకృత్య దర్వ్యా పరిఘట్య జాతీపుష్పాదివాసితే మృద్భాండే నిదధ్యాత్| అయం ద్రాక్షాలేహ ఉపయుజ్యమానః పాండ్వామయహృద్రోగకామిలా హలీమకజ్వరగుల్మోదరశోఫోదావర్త్తాదీనవరానపి విరేక సాధ్యాన్ వ్యాధీన్ ప్రసహ్య వాయురివాభ్రాణ్యపహరతి||11||
द्राक्षापिप्पलीप्रस्थद्वयं शर्करार्धतुलां तवक्षीरीनागरमधु कानि च द्विपलिकानि चूर्णयित्वाऽऽमलकरसद्रोणे प्रक्षिप्य मृद्वग्निना पचेत्| लेहीभूते शीते च तस्मिन् मधु प्रस्थं भावयेत्| त्रिसुगन्धिकस्य कर्षयत्रं च चूर्णीकृत्य दर्व्या परिग़ट्य जातीपुष्पादिवासिते मृद्भाण्डे निदध्यात्| अयं द्राक्षालेह उपयुज्यमानः पाण्ड्वामयहृद्रोगकामिला हलीमकज्वरगुल्मोदरशोफोदावर्त्तादीनवरानपि विरेक साध्यान् व्याधीन् प्रसह्य वायुरिवाभ्राण्यपहरति||११||
🔊 Audio coming soon
ద్రాక్షాదిలేహం పాండ్వామయాదిషు లిహ్యాత్|| 11||
Adhikarana BojanaM pAna~jca (12) · Śloka 12
భోజనం తు సాత్మ్యతః శాలియవగోధూమముద్గజాంగలమాంసాని పయో ఘృతం వృషపటోలవేత్రపర్పటకశాకం ద్రాక్షాద్రాడిమఖర్జూరా మలకరసాని| పానమనుపానంచ మూలకసిద్ధం వారి వాతా ధికే| ఘనహ్నీబేరశుంఠీసాధితం పిత్తోత్తరే| శ్లేశ్మణ్య రిష్టసీధుమార్ద్వీకాసవాః| సర్వత్ర వా తక్రం||12||
भोजनं तु सात्म्यतः शालियवगोधूममुद्गजाङ्गलमांसानि पयो ग़ृतं वृषपटोलवेत्रपर्पटकशाकं द्राक्षाद्राडिमख़र्जूरा मलकरसानि| पानमनुपानञ्च मूलकसिद्धं वारि वाता धिके| ग़नह्नीबेरशुण्ठीसाधितं पित्तोत्तरे| श्लेश्मण्य रिष्टसीधुमार्द्वीकासवाः| सर्वत्र वा तक्रम्||१२||
🔊 Audio coming soon
సర్వస్య పాండురోగిణః సాత్మ్యవశాచ్ఛాల్యాదికం భోజనం| పానం చేత్యాది సుబోధం| అథవా సర్వత్ర వాతే పిత్తే శ్లేష్మణి చ తక్రం||12||
Adhikarana sArAriShTaH (13) · Śloka 13
బీజకసారప్రస్థం| వరాయాః పలాని పంచవింశతిః| పంచ ద్రాక్షాయః బలాయాః సప్త| జలద్రోణే పక్త్వా పాదశేషం తేభ్యో రసమాదాయ పూతశీతేఽస్మిన్ శర్కరాతులాం మధుప్రస్థం కర్షాంశాని చ చూర్ణితాని వ్యోషవ్యాఘ్రనఖోశీరక్రమకైల వాలుకకుష్ఠమధుకాని నిక్షిప్య ఘృతభాజనే సర్వమైకధ్యం యవపల్లే గ్రీష్మే దశరాత్రం వింశతిరాత్రం శీతే స్థాపయేత్| అయం బీజకసారారిష్టః పాండుకామిలామేహాహృద్రోగవాత శోణితవిషమజ్వరారోచకకాసశ్వాసాన్ నిబర్హతి||13||
बीजकसारप्रस्थम्| वरायाः पलानि पञ्चविंशतिः| पञ्च द्राक्षायः बलायाः सप्त| जलद्रोणे पक्त्वा पादशेषं तेभ्यो रसमादाय पूतशीतेऽस्मिन् शर्करातुलां मधुप्रस्थं कर्षांशानि च चूर्णितानि व्योषव्याग़्रनख़ोशीरक्रमकैल वालुककुष्ठमधुकानि निक्षिप्य ग़ृतभाजने सर्वमैकध्यं यवपल्ले ग्रीष्मे दशरात्रं विंशतिरात्रं शीते स्थापयेत्| अयं बीजकसारारिष्टः पाण्डुकामिलामेहाहृद्रोगवात शोणितविषमज्वरारोचककासश्वासान् निबर्हति||१३||
🔊 Audio coming soon
బీజకేత్యాదినా సారారిష్టః పాండ్వాదీన్ నిబర్హతి| బీజకమసనః| వరా త్రిఫలా| క్రముకః పట్టికాలోధ్రః| ఏలవాలుకమైలేయం సుగంధి హరివాలుకం| మధుకం మధుయష్టీ|| 13||
Adhikarana gaNDIrAriShTaH (14) · Śloka 14
గండీరతరోః సమూలపుష్పశాఖస్య తులామాహరేత్| అర్ధతులాం దశమూలస్య త్రిఫలాయాః పృథగర్ధప్రస్థం కుటజత్వచశ్చ| కుడవాంశాన్ ముస్తారుష్కరకృమిఘ్నేంద్రయవాన్| పాలికాన్ పాఠాదంతీమధురసారాస్నాశఠీచిత్రకాన్| మృద్వీకార్ధప్రస్థేన శ్లక్ష్ణపిష్టేన గ్రంథికపలేనార్ధపలికైశ్చ మరిచవిడ ంగైలవాలుకైః ప్రలిప్తే ఘృతకుంభే నిధాపయేత్| మాసమాత్రం స్థితోఽయం గండీరారిష్టోఽధికగుణః పూర్వస్మాత్| గ్రంథ్య ర్బుదకృమిహరశ్చ||14||
गण्डीरतरोः समूलपुष्पशाख़स्य तुलामाहरेत्| अर्धतुलां दशमूलस्य त्रिफलायाः पृथगर्धप्रस्थं कुटजत्वचश्च| कुडवांशान् मुस्तारुष्करकृमिग़्नेन्द्रयवान्| पालिकान् पाठादन्तीमधुरसारास्नाशठीचित्रकान्| मृद्वीकार्धप्रस्थेन श्लक्ष्णपिष्टेन ग्रन्थिकपलेनार्धपलिकैश्च मरिचविड ङ्गैलवालुकैः प्रलिप्ते ग़ृतकुम्भे निधापयेत्| मासमात्रं स्थितोऽयं गण्डीरारिष्टोऽधिकगुणः पूर्वस्मात्| ग्रन्थ्य र्बुदकृमिहरश्च||१४||
🔊 Audio coming soon
గండీరారిష్టః సుబోధః| గండీరో మహాన్ ద్రుమపాయః కార్తికేయపురాదౌ గిరిరాజభూమిప్రసిద్ధః సుధేత్యన్యే| త్రిఫలాయా ద్రవ్యత్రయస్య పృథగర్ధప్రస్థం| కుటజత్వచశ్చార్ధప్రస్థం| ముస్తాదికం ప్రత్యేకం కుడవభాగం| పాఠాదికం తథైవ పాలికం| సర్వతః షోడశగుణమంభః| మాగధికా పిప్పలీ| గ్రంథికం పిప్పలీమూలం| మాగధికాదీన్యుక్తమానాని శ్లక్ష్ణపేషితాని| ఘటప్రలేపాయ|| 14||
Adhikarana mastvariShTaH (15) · Śloka 15
అథవా చవ్యకుష్ఠచిత్రకప్రలిప్తే భాజనే మస్తుద్రోణం గుడ తులాం పిప్పలీప్రస్థత్రయం త్రిఫలాప్రస్థత్రయం విడంగప్రస్థత్రయం కుడవాంశాంశ్చ మరిచపరూషకద్రాక్షాకాశ్మర్యఫలేంద్రయవాన్ ద్విపలికాని చ దంతీచిత్రకభల్లాతకాని చూర్ణితాని ప్రక్షిపేత్| తతో యవపలస్థం పక్షముపేక్ష్య యథాబలం పిబేత్| ఏష మస్త్వరిష్టః పాండురోగమేహస్థౌల్యమేదార్శోగ్రహణీప్లీహ శోఫోదరభగందరహరః| పరమం చాగ్నిదీపన ఇతి||15||
अथवा चव्यकुष्ठचित्रकप्रलिप्ते भाजने मस्तुद्रोणं गुड तुलां पिप्पलीप्रस्थत्रयं त्रिफलाप्रस्थत्रयं विडङ्गप्रस्थत्रयं कुडवांशांश्च मरिचपरूषकद्राक्षाकाश्मर्यफलेन्द्रयवान् द्विपलिकानि च दन्तीचित्रकभल्लातकानि चूर्णितानि प्रक्षिपेत्| ततो यवपलस्थं पक्षमुपेक्ष्य यथाबलं पिबेत्| एष मस्त्वरिष्टः पाण्डुरोगमेहस्थौल्यमेदार्शोग्रहणीप्लीह शोफोदरभगन्दरहरः| परमं चाग्निदीपन इति||१५||
🔊 Audio coming soon
అథవా చవికాకుష్ఠాభ్యాం ప్రలిప్తే భాజనే మస్త్వాదీని ప్రక్షిప్య యవరాశౌ పక్షం నిక్షిప్య యథాబలం మస్త్వరిష్టం పిబేత్| ఏష చ పాండురోగాదిహరోఽగ్నిదీపనశ్చ|| 15||
Adhikarana doShAnusAraM cikitsAvikalpaH (16) · Śloka 16
భవతి చాత్ర పాండురోగప్రశాన్యర్థం విహితం యచ్చికిత్సితం| వికల్ప్యమేతద్విదుషా పృథగ్దోషబలం ప్రతి| స్నేహప్రాయం పవనజే తిక్తశీతం తు పైత్తికే| శ్లైష్మికే కటుRరూక్షోష్ణం విమిశ్రం సాన్నిపాతికే||16||
भवति चात्र पाण्डुरोगप्रशान्यर्थं विहितं यच्चिकित्सितम्| विकल्प्यमेतद्विदुषा पृथग्दोषबलं प्रति| स्नेहप्रायं पवनजे तिक्तशीतं तु पैत्तिके| श्लैष्मिके कटुऱ्रूक्षोष्णं विमिश्रं सान्निपातिके||१६||
🔊 Audio coming soon
గతానుగతికా| అస్మిన్నధ్యాయే పాండురోగస్య ప్రశాంత్యర్థం సామాన్యేన యచ్చికిత్సితముక్తం తద్విదుషా పండితేన పృథగ్దోషబలం ప్రతి వికల్ప్య వాతాదికేషు విభాగేన| యద్యత్ర పథ్యం తత్తత్ర యోజ్యమిత్యర్థః| ఏతదేవ స్నేహప్రాయమిత్యాదినా స్ఫుటీక్రియతే|| 16||
Adhikarana mRujje pANDau kramaH (17) · Śloka 17
మృదం నిర్ఘాతయేత్ కాయాత్తీక్ష్ణైః సంశోధనైః పురః| బలాధానాని సర్పీంషి శుద్ధే కోష్ఠే తు యోజయేత్||17||
मृदं निर्ग़ातयेत् कायात्तीक्ष्णैः संशोधनैः पुरः| बलाधानानि सर्पींषि शुद्धे कोष्ठे तु योजयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
మృదమిత్యాదినా మృద్భక్షణపాండురోగచికిత్సా| తత్రాపి మృద్యావదపక్త్వా కోష్ఠే వ్యవతిష్ఠతే తావత్కుతస్తద్వికారణాముపశమః| తస్మాత్ ప్రథమమేవ మృదుః కాయాన్నిర్ఘాతనం| పశ్చాత్ పాండురోగచికిత్సా| తాం చ మృదం తీక్ష్ణైః సంశోధనైః కాయాన్నిర్ఘాతయేత్| పశ్చాత్ కోష్ఠే శుద్ధే సర్పీంషి యోజయేత్| తాని బలాధానాని బలస్యోత్పాదకాని భవంతి||17||
Adhikarana vyoShAdiGRutam (18) · Śloka 18
వ్యోషబిల్వద్విరజనీత్రిఫలాద్విపునర్నవం| ముస్తాన్యయోరజః పాఠా విడంగం దేవదారు చ| వృశ్చికాలీ చ భారంగీ చ సక్షీరైస్తైః శృతం ఘృతం| సర్వాన్ ప్రశమయత్యాశు వికారాన్ మృత్తికాకృతాన్||18||
व्योषबिल्वद्विरजनीत्रिफलाद्विपुनर्नवम्| मुस्तान्ययोरजः पाठा विडङ्गं देवदारु च| वृश्चिकाली च भार्ङ्गी च सक्षीरैस्तैः शृतं ग़ृतम्| सर्वान् प्रशमयत्याशु विकारान् मृत्तिकाकृतान्||१८||
🔊 Audio coming soon
వ్యోషాదిభిః కల్కీకృతైః క్షీరేణ చ స్నేహసమేన సర్పిర్విపక్వం మృత్తికాకృతాన్ సర్వాన్ వికారాన్ ప్రశమయతి|| 18||
Adhikarana kesarAdiGRutam (19) · Śloka 19
తద్వత్ కేసరయష్ట్యాహ్వపిప్పలీక్షీరశాడ్వలైః||19||
तद्वत् केसरयष्ट्याह्वपिप्पलीक्षीरशाड्वलैः||१९||
🔊 Audio coming soon
కేసరాదిభిః శృతం ఘృతం తద్వద్గుణైర్వేషాదివదిత్యర్థః|| 19||
Adhikarana mRuddveShaNAya BAvitamRudvitaraNam mRudBede doShAnuguNacikitsA (20) · Śloka 20
మృద్ద్వేషణాయ తల్లౌల్యే వితరేద్భావితాం మృదం| విడంగే నాతివిషయా పాఠయా నింబపల్లవైః| వార్త్తాకైః కటురోహిణ్యా కౌటజైర్మూర్వయాథవా| మృద్భేదభిన్నదోషానుగమాద్యోజ్యం చ భేషజం||20||
मृद्द्वेषणाय तल्लौल्ये वितरेद्भावितां मृदम्| विडङ्गे नातिविषया पाठया निम्बपल्लवैः| वार्त्ताकैः कटुरोहिण्या कौटजैर्मूर्वयाथवा| मृद्भेदभिन्नदोषानुगमाद्योज्यं च भेषजम्||२०||
🔊 Audio coming soon
యదా తు మృద్విషయం లౌల్యం శ్రద్ధా భవతి తదా తస్యా మృదో ద్వేషణార్థం విడంగాదిభిర్భావితాం మృదమస్మై దద్యాత్| న కేవలమేతత్కుర్యాద్యావన్మృద్భేదేన యో దోషభేదస్తదనుగమాత్ భేషజంచ యోజ్యం| తేనైతదుక్తం భవతి-కషాయరసమృద్భక్షణజేశు వికారేషు వాతహరం భేషజం యోజ్యం| ఊషరాయాం మృది భుక్తాయాం పిత్తహరం| మధురాయాం కఫహరమితి|| 20||
Adhikarana kAmalAyAM kramaH (21) · Śloka 21
కామిలాయంతు పిత్తఘ్నం పాండురోగావిరోధి యత్|21|
कामिलायन्तु पित्तग़्नं पाण्डुरोगाविरोधि यत्|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tadarthaM GRutaprayogAH (21) · Śloka 21
పథ్యాశతరసే పథ్యావృంతార్ధశతకల్కితః| ప్రస్థః సిద్ధో ఘృతాద్గుల్మకామిలాపాండురోగజిత్| దంతీచతుష్పలరసే పిష్టైర్దంతీశలాటుభిః| ఘృతప్రస్థః శృతస్తద్వత్ ప్లీహాశ్వయథుజిచ్చ సః| పురాణసర్పిషః ప్రస్థో ద్రాక్షార్ధప్రస్థసాధితః| కామిలాగుల్మపాండ్వర్తిజ్వరమేహోదరాపహః| హరిద్రాత్రిఫలానింబబలామధుకసాధితం| సక్షీరం మాహిషం సర్పిః కామిలాహరముత్తమం||21||
पथ्याशतरसे पथ्यावृन्तार्धशतकल्कितः| प्रस्थः सिद्धो ग़ृताद्गुल्मकामिलापाण्डुरोगजित्| दन्तीचतुष्पलरसे पिष्टैर्दन्तीशलाटुभिः| ग़ृतप्रस्थः शृतस्तद्वत् प्लीहाश्वयथुजिच्च सः| पुराणसर्पिषः प्रस्थो द्राक्षार्धप्रस्थसाधितः| कामिलागुल्मपाण्ड्वर्तिज्वरमेहोदरापहः| हरिद्रात्रिफलानिम्बबलामधुकसाधितम्| सक्षीरं माहिषं सर्पिः कामिलाहरमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
కామిలాయాం తు పిత్తఘ్న ఉపక్రమో యోజ్యో యః పాండురోగే న విరుధ్యతే| ఏతత్ పాండురోగకామిలామధికృత్యోచ్యతే| యథా-పథ్యానాం శతస్య క్వాథే పథ్యావృంతానామేవ శతం కల్కీకృతం దత్వా ఘృతం పచేత్| పథ్యాయా హరీతక్యా వృంతాని పత్రాణి| దంతీఘృతం తద్వత్ పథ్యాదివత్ గుల్మాదిజిదిత్యర్థః| అస్య తు ప్లీహశ్వయతు జిత్త్వం| స ఇతి ఘృతప్రస్థః| సుబోధం| సర్వత్ర జలస్య స్మర్తవ్యం| హరిద్రాదికం సుబోధం|| 21||
Adhikarana mAhiShaGRutayogau (22) · Śloka 22
గోమూత్రే ద్విగుణే దార్వీకల్కార్ధపలసాధితః| దార్వీపంచపలక్వాథే కల్కే కాలీయకే పరః| మాహిషాత్సర్పిషః ప్రస్థం పూర్వః పుర్వే పరః పరే| సిద్ధం కాలీయకక్వాథే సనిశం చోత్తరే హితం||22||
गोमूत्रे द्विगुणे दार्वीकल्कार्धपलसाधितः| दार्वीपञ्चपलक्वाथे कल्के कालीयके परः| माहिषात्सर्पिषः प्रस्थं पूर्वः पुर्वे परः परे| सिद्धं कालीयकक्वाथे सनिशं चोत्तरे हितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
మాహిషాత్సర్పిషః ప్రస్థో ద్విగుణేన గోమూత్రేణ దార్వీమాహిషాత్సర్పిషః ప్రస్థో దార్వ్యాః పంచపలస్య క్వాథే కాలీయకే చ కల్కే స్నేహాచ్చతుర్థాంశే భవతి| కోఽనయోః సర్పిఃప్రస్థయోర్విషయ ఇతి పృష్ట ఆహ| పూర్వో గోమూత్రపక్వః పూర్వే పాండురోగ ఇత్యర్థః| పరో దార్వీక్వాథసిద్ధః పరే రోగే కామిలాయామిత్యర్థః| కాలీయకం పీతచందనం| ఉత్తరే చ కామిలాఖ్యే కాలీయకాది సిద్ధమపి హితం|| 22||
Adhikarana kAmalAnAshanAH anye yogAH (23) · Śloka 23
ఆరగ్వధం రసేనేక్షోర్విదార్యామలకస్య వా| సత్ర్యూషణం బిల్వమాత్రం పాయయేత్కామిలాపహం| పిబేన్నికుంభకల్కం వా ద్విగుడం శీతవారిణా| కుంభస్య చూర్ణం సక్షౌద్రం త్రైఫలేన రసేన వా| సశర్కరాం త్రిభాండీం వా గవాక్షీం వా ప్రయోజయేత్||23||
आरग्वधं रसेनेक्षोर्विदार्यामलकस्य वा| सत्र्यूषणं बिल्वमात्रं पाययेत्कामिलापहम्| पिबेन्निकुम्भकल्कं वा द्विगुडं शीतवारिणा| कुम्भस्य चूर्णं सक्षौद्रं त्रैफलेन रसेन वा| सशर्करां त्रिभाण्डीं वा गवाक्षीं वा प्रयोजयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
ఇక్ష్వాదీనామన్యతమస్య రసేనారగ్వధం సమేన త్ర్యూషణేన యుక్తం కామిలాపహం భిషగాతురం పాయయేత్| బిల్వమాత్రం మరిచాదియుక్తం సన్మాత్రశబ్దేనాచార్యః పలస్య దోషాద్యపేక్షయా ఊనస్యాధికస్య వా ప్రయోగముపదిశతి| నికుంభస్య దంత్యా ద్విగుణగుడం| కుంభో ద్రవంతీ| తస్యాశ్చూర్ణం త్రిఫలాయాః కషాయేణ పిబేద్వా| సుబోధం|| 23||
Adhikarana triPalAdisvarasAH (24) · Śloka 24
త్రిఫలాయా గుడూచ్యా వా దార్వ్యా నింబస్య వా రసం| ప్రాతః ప్రాతర్మధుయుతం కామిలర్తాయ యోజయేత్||24||
त्रिफलाया गुडूच्या वा दार्व्या निम्बस्य वा रसम्| प्रातः प्रातर्मधुयुतं कामिलर्ताय योजयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలాదీనామన్యతమస్య రసం క్వథితగృహీతం కషాయం మాక్షికేణ యుక్తం కామిలార్తాయ ప్రాతః ప్రాతర్యోజయేదితి సామాన్యేన కామిలాయాశ్చికిత్సా|| 24||
Adhikarana ruddhapathakAmalA tatra kramashca (25) · Śloka 25
తిలపిష్టనిభం యస్తు కామిలావాన్సృజేన్మలం| కఫరుద్ధపథం తస్య పిత్తం కఫహరైర్జయేత్||25||
तिलपिष्टनिभं यस्तु कामिलावान्सृजेन्मलम्| कफरुद्धपथं तस्य पित्तं कफहरैर्जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
తిలపిష్ఠేత్యాదినా విశేషేణ|| 25||
Adhikarana shAKAshritA kAmalA (26) · Śloka 26
రూక్షశీతగురుస్వాదువ్యాయామచలనిగ్రహైః| కఫసమ్మూర్చ్ఛితో వాయుర్యదా పిత్తం బహిఃక్షిపేత్| హారిద్రనేత్రమూత్రత్వక్శ్వేతవర్చస్తదా నరః| భవేత్సాటోపవిష్టంభో గురుణా హృదయేన చ| దౌర్బల్యాల్పాగ్నిపాRశ్వార్తిహిధ్మాశ్వాసారుచిజ్వరైః| క్రమేణాల్పేఽనుషజ్యేత పిత్తే శాఖాసమాశ్రితే||26||
रूक्षशीतगुरुस्वादुव्यायामचलनिग्रहैः| कफसम्मूर्च्छितो वायुर्यदा पित्तं बहिःक्षिपेत्| हारिद्रनेत्रमूत्रत्वक्श्वेतवर्चस्तदा नरः| भवेत्साटोपविष्टम्भो गुरुणा हृदयेन च| दौर्बल्याल्पाग्निपाऱ्श्वार्तिहिध्माश्वासारुचिज्वरैः| क्रमेणाल्पेऽनुषज्येत पित्ते शाख़ासमाश्रिते||२६||
🔊 Audio coming soon
రూక్షశీతేతియాదినా కామిలాయాః శాఖాశ్రయకారణం లింగం చికిత్సాం చ క్రమేణోచ్యతే| రూక్షాదిభిః సర్వైః శ్లేష్మణా సమ్మూర్చ్ఛిత ఏకత్వమాపన్నో వాయుః కుపితో యదా పిత్తం కోష్ఠాద్బహిః క్షిపేత్తదా హారిద్రనేత్రత్వాదిమానాతురః సాటోపవిష్టంభో భవేత్| గురుణా చ హృదయేనోపలక్షితో భవేత్| శాఖాసమాశ్రితే చ పిత్తే అంతరల్పే సతి దౌబల్యాదిభిరాతురః క్రమేణానుషజ్యేత్|| 26||
Adhikarana shAKAshritakAmalAyAM cikitsA (27) · Śloka 27
రసైస్తం రూక్షకట్వమ్లైః శిఖితిత్తిరిదక్షజైః| శుష్కమూలకజైర్యూషైః కూలత్థోత్థైశ్చ భోజయేత్| భృశామ్లతీక్ష్ణకటుకలవణోష్ణం చ శస్యతే| సబీజపూరకరసం లిహ్యాద్వ్యోషం తథాశయం| స్వం పిత్తమేతి తేనాస్య శకృదప్యనురజ్యతే| వాయుశ్చ యాతి ప్రశమం సహాటోపాద్యుపద్రవైః| నివృత్తోపద్రవస్యాస్య కార్యః కామిలికో విధిః||27||
रसैस्तं रूक्षकट्वम्लैः शिख़ितित्तिरिदक्षजैः| शुष्कमूलकजैर्यूषैः कूलत्थोत्थैश्च भोजयेत्| भृशाम्लतीक्ष्णकटुकलवणोष्णं च शस्यते| सबीजपूरकरसं लिह्याद्व्योषं तथाशयम्| स्वं पित्तमेति तेनास्य शकृदप्यनुरज्यते| वायुश्च याति प्रशमं सहाटोपाद्युपद्रवैः| निवृत्तोपद्रवस्यास्य कार्यः कामिलिको विधिः||२७||
🔊 Audio coming soon
తం తథావిధం శాఖాకామిలినం రూక్షత్వాదియుక్తైః శిఖ్యాదీనాం మాంసరసైః శుష్కమూలకాదిజైశ్చ యూషైరన్నం భోజయేత్| తస్య చాహారౌషధాదికం సర్వం భృశమతిశయేనామ్లత్వాదియుక్తం శస్యతే| వ్యోషం చ బీజపూరకస్య రసేన లిహ్యాత్| తథేత్యుక్తేనోపక్రమేణాంతర్వాతశ్లేష్మణి జితే పిత్తం శాఖాభ్యః స్థానమేతి| తేనేతి పిత్తేన| అస్యేతి రోగిణః| కామిలిక ఇతి సామాన్యకామిలామధికృత్యోక్తః కార్యో విధిః|| 27||
Adhikarana kumBakAmalA cikitsitam (28) · Śloka 28
గోమూత్రేణ పిబేత్ కుంభకామిలాయాం శిలాజతు| మాసం మాక్షికధాతుం వ కిట్టం వాథ హిరణ్యజం||28||
गोमूत्रेण पिबेत् कुम्भकामिलायां शिलाजतु| मासं माक्षिकधातुं व किट्टं वाथ हिरण्यजम्||२८||
🔊 Audio coming soon
గోమూత్రేణేత్యాదినా కుంభకామిలాయాం| సుబోధం| మాక్షికధాతుర్వట్టమాక్షికం| హిరణ్యజం కిట్టం సువర్ణమలం|| 28||
Adhikarana halImakacikitsA (29-18) · Śloka 18
గుడూచీస్వరసక్షీరసాధితేన హలీమకీ| మహిషాహవిషా స్నిగ్ధః పిబేద్ధాత్రీరసేన తు| త్రివృతాం తద్విరిక్తోఽద్యాత్స్వాదుపిత్తానిలాపహం| ద్రాక్షాలేహం చ పూర్వోక్తం సర్పీషి మధురాణి చ| యాపనాన్ క్షీరబస్తీంశ్చ శీలయేత్సానువాసనాన్| మార్ద్వీకారిష్టయోగాంశ్చ పిబేద్యుక్త్యాఽగ్నివృద్ధయే| కాసికం చాభయాలేహం పిప్పలీం మధుకం బలాం| పయసా చ ప్రయుంజీత యథాదోషం యథాబలం| పాండురోగేషు కుశలః శోఫోక్తంచ క్రియాక్రమం||29|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే పాండు రోగచికిత్సితన్నామాష్టాదశోఽధ్యాయః||18||
गुडूचीस्वरसक्षीरसाधितेन हलीमकी| महिषाहविषा स्निग्धः पिबेद्धात्रीरसेन तु| त्रिवृतां तद्विरिक्तोऽद्यात्स्वादुपित्तानिलापहम्| द्राक्षालेहं च पूर्वोक्तं सर्पीषि मधुराणि च| यापनान् क्षीरबस्तींश्च शीलयेत्सानुवासनान्| मार्द्वीकारिष्टयोगांश्च पिबेद्युक्त्याऽग्निवृद्धये| कासिकं चाभयालेहं पिप्पलीं मधुकं बलाम्| पयसा च प्रयुञ्जीत यथादोषं यथाबलम्| पाण्डुरोगेषु कुशलः शोफोक्तञ्च क्रियाक्रमम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने पाण्डु रोगचिकित्सितन्नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon
యస్తు హలీమకీ స గుడూచీస్వరసక్షీరాభ్యాం సాధితేన సిద్ధేన మహిషీహవిషా స్నిగ్ధదేహః సన్నామలకరసేన త్రివృతాం పిబేత్| తయా చ విరిక్తో యత్కించిత్పిత్తానిలహరం మధురంచ తదద్యాన్నాన్యత్ కించిత్| ద్రాక్షాలేహః పూర్వమస్మిన్నేవాధ్యాయ ఉక్తః| యాపనాదీని కల్పే వక్ష్యంతే| పిప్పల్యాద్యన్యతమం పయసా ప్రయుంజీత సర్వం దోషబలానతిక్రమేణ చ| యశ్చ కుశలో భిషక్ స శోఫోక్తమపి క్రియాక్రమం సమ్యగ్వికల్ప్య పాండురోగేషు ప్రయుంజీతేతి|| 29|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికిత్సితస్థానేఽష్టాదశోఽధ్యాయః