Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતઃ પ્રમેહ ચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ક્રમપ્રાપ્તાનાં પ્રમેહાણામ્ ચિકિત્સાપ્રદર્શનાર્થમધ્યાય આરભ્યતે||૧||
Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતઃ પ્રમેહ ચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ક્રમપ્રાપ્તાનાં પ્રમેહાણામ્ ચિકિત્સાપ્રદર્શનાર્થમધ્યાય આરભ્યતે||૧||
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
પ્રાયેણ હિ પ્રમેહિણોઽભિષ્યણ્ણદેહત્વાદુપહતાગ્નેર્ભક્ષ્યા દિપઞ્ચવિધમપ્યન્નમુપયુક્તં મૂત્રાય મેદસે ચ વિપરિણમતે| તસ્માદસ્ય તેજોધાતુવૃદ્ધયે ક્લેદમેદઃ પ્રશમનાય ચ બલિનઃ સંશોધનાનિ પ્રયુઞ્જીત| દુર્બલસ્ય તુ સંશમનાનિ| સર્વસ્ય ચ બદ્ધમૂત્રાણ્યમેદસ્કરાણ્યબૃંહણાન્યગ્નિદીપનાનિ બલજનનાનિ ચાન્નપાનાનિ| બલં ચ વિધિનોપચિતમશેષા મયક્ષયાય સમ્પ્રવર્તતે||૨||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
સર્વપ્રમેહિણામગ્ન્યુપઘાતાન્મૂત્રં મેદશ્ચાધિકં ભવત્યતોઽગ્નિવૃદ્ધ્યર્થં ક્લેદાદિશમનાર્થં ચ સંશોધનં કુર્યાદિતિ પ્રદર્શયિતુમાહ-પ્રાયેણેત્યાદિ| સુબોધમ્| સર્વસ્યેતિ સામાન્યેન પ્રમેહેષુ દુર્બલત્વાદિકમનપેક્ષ્ય|| ૨||
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
પ્રાયેણ હિ પ્રમેહિણોઽભિષ્યણ્ણદેહત્વાદુપહતાગ્નેર્ભક્ષ્યા દિપઞ્ચવિધમપ્યન્નમુપયુક્તં મૂત્રાય મેદસે ચ વિપરિણમતે| તસ્માદસ્ય તેજોધાતુવૃદ્ધયે ક્લેદમેદઃ પ્રશમનાય ચ બલિનઃ સંશોધનાનિ પ્રયુઞ્જીત| દુર્બલસ્ય તુ સંશમનાનિ| સર્વસ્ય ચ બદ્ધમૂત્રાણ્યમેદસ્કરાણ્યબૃંહણાન્યગ્નિદીપનાનિ બલજનનાનિ ચાન્નપાનાનિ| બલં ચ વિધિનોપચિતમશેષા મયક્ષયાય સમ્પ્રવર્તતે||૨||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
સર્વપ્રમેહિણામગ્ન્યુપઘાતાન્મૂત્રં મેદશ્ચાધિકં ભવત્યતોઽગ્નિવૃદ્ધ્યર્થં ક્લેદાદિશમનાર્થં ચ સંશોધનં કુર્યાદિતિ પ્રદર્શયિતુમાહ-પ્રાયેણેત્યાદિ| સુબોધમ્| સર્વસ્યેતિ સામાન્યેન પ્રમેહેષુ દુર્બલત્વાદિકમનપેક્ષ્ય|| ૨||
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
અથ સંશોધનાર્હં પ્રમેહિણમાદાવેવ બિભીતકસર્ષપેઙ્ગુદી કરઞ્જનિમ્બનિકુમ્ભાન્યતમતૈલેન ત્રિકણ્ટકાદિના વા યથાસ્વં સિદ્ધેન સ્નેહેન પ્રિયઙ્ગ્વાદિશૃતેન વા હવિષા સ્નેહયિત્વા કલ્પવિહિતૈઃ પ્રયોગૈર્વામયેદ્વિરેચયેચ્ચ||૩||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
શોધનાર્હં વમનવિરેચનવિધ્યુક્તપ્રકા્રેણ| ત્રિકણ્ટકાદિના સિદ્ધેન| દોષાદ્યપેક્ષયા તૈલાદીનામન્યતમમિતિ યથાસ્વશબ્દર્થઃ| ત્રિકણ્ટકાદિમત્રૈવ વક્ષ્યતે| પ્રિયઙ્ગ્વાદિના ગણેન શૃતં ઘૃતમ્| કલ્પવિહિતા વમનકલ્પોક્તા વિરેચનકલ્પોક્તાશ્ચ|| ૩||
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
અથ સંશોધનાર્હં પ્રમેહિણમાદાવેવ બિભીતકસર્ષપેઙ્ગુદી કરઞ્જનિમ્બનિકુમ્ભાન્યતમતૈલેન ત્રિકણ્ટકાદિના વા યથાસ્વં સિદ્ધેન સ્નેહેન પ્રિયઙ્ગ્વાદિશૃતેન વા હવિષા સ્નેહયિત્વા કલ્પવિહિતૈઃ પ્રયોગૈર્વામયેદ્વિરેચયેચ્ચ||૩||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
શોધનાર્હં વમનવિરેચનવિધ્યુક્તપ્રકા્રેણ| ત્રિકણ્ટકાદિના સિદ્ધેન| દોષાદ્યપેક્ષયા તૈલાદીનામન્યતમમિતિ યથાસ્વશબ્દર્થઃ| ત્રિકણ્ટકાદિમત્રૈવ વક્ષ્યતે| પ્રિયઙ્ગ્વાદિના ગણેન શૃતં ઘૃતમ્| કલ્પવિહિતા વમનકલ્પોક્તા વિરેચનકલ્પોક્તાશ્ચ|| ૩||
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
તતો જાતબલં મુસ્તામરદારુનાગરપ્રતિવાપેન સુરસાદિ કષાયેણાસ્થાપયેત્| પિત્તોત્તરં તુ ન્યગ્રોધાદિકષાયેણ||૪||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
તત ઇતિ શોધને| સુરસાદિગણક્વાથો મુસ્તાદિપ્રતિવાપો બસ્તિઃ| બસ્તિસ્તુ ન્યગ્રોધાદિકષાયઃ પિત્તપ્રમેહેષ્વેવ|| ૪||
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
તતો જાતબલં મુસ્તામરદારુનાગરપ્રતિવાપેન સુરસાદિ કષાયેણાસ્થાપયેત્| પિત્તોત્તરં તુ ન્યગ્રોધાદિકષાયેણ||૪||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
તત ઇતિ શોધને| સુરસાદિગણક્વાથો મુસ્તાદિપ્રતિવાપો બસ્તિઃ| બસ્તિસ્તુ ન્યગ્રોધાદિકષાયઃ પિત્તપ્રમેહેષ્વેવ|| ૪||
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
તતશ્ચ જાઙ્ગલરસૈઃ ક્રમેણ સન્તર્પયેત્| અત્યપતર્પણેન હિ પ્રમેહિણો વિશેષેણ મૂત્રકૃચ્છ્રબસ્તિમેઢ્રશૂલગુલ્માતિકર્શ્ય ભ્રમાદીનાં સમ્ભવઃ| તતોઽનુબન્ધરક્ષણાર્થં શમનાર્હસ્ય ચ શમનાન્યવચારયેત્||૫||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
અત્યપતર્પણેનેત્યાદિ જાઙ્ગલરસૈઃ સન્તર્પણે હેતુઃ| તતોઽનન્તરં પ્રમેહાનુબન્ધરક્ષણાર્થં શમનાન્યૌષધાનિ પ્રયોજયેત્| તાનિ ચ સર્વપ્રમેહેષુ હરિદ્રામિત્યાદિના પ્રદર્શ્યન્તે|| ૫||
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
તતશ્ચ જાઙ્ગલરસૈઃ ક્રમેણ સન્તર્પયેત્| અત્યપતર્પણેન હિ પ્રમેહિણો વિશેષેણ મૂત્રકૃચ્છ્રબસ્તિમેઢ્રશૂલગુલ્માતિકર્શ્ય ભ્રમાદીનાં સમ્ભવઃ| તતોઽનુબન્ધરક્ષણાર્થં શમનાર્હસ્ય ચ શમનાન્યવચારયેત્||૫||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
અત્યપતર્પણેનેત્યાદિ જાઙ્ગલરસૈઃ સન્તર્પણે હેતુઃ| તતોઽનન્તરં પ્રમેહાનુબન્ધરક્ષણાર્થં શમનાન્યૌષધાનિ પ્રયોજયેત્| તાનિ ચ સર્વપ્રમેહેષુ હરિદ્રામિત્યાદિના પ્રદર્શ્યન્તે|| ૫||
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
પ્રાતઃ સર્વપ્રમેષુ હરિદ્રામધુના યુક્તામામલકરસેન પિ બેત્| અથવા સાલસપ્તપર્ણકુટજકપિત્થકમ્પિલ્લક બિભીતકરોહિતકકુસુમાનિ તચ્ચૂર્ણં વા ક્ષૌદ્રેણ લિહ્યાત્| હરીતકીચૂર્ણં વ| પિબેદ્વા ત્રિફલામુસ્તાદેવદારુહરિદ્રા ક્વાથમ્| અસનચિત્રકત્રિફલાદાર્વીકલિઙ્ગકાનાં વા સક્ષૌદ્રમ્| તદ્વત્ ગુડૂચ્યા વા સ્વરસમામલકાનાં વા||૬||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
હરિદ્રાં માક્ષિકયુક્તમામલકરસેન પિબેત્| સાલાદિકુસુમાનિ વા મધુયુક્તાન્યામલકરસેન પિબેત્| એષામેવ વા સાલાદિકુસુમાનાં ચૂર્ણં માક્ષિકેણ લિહ્યાત્| ત્રિફલાદીનાં વા ક્વાથં પિબેત્| અસ-નાદીનાં વા ક્વાથં સક્ષૌદ્રં પિબેત્| ગુડૂચ્યાઃ સ્વરસમામલકાનાં વા સ્વરસમ્| તદ્વદિતિ સક્ષૌદ્રમ્|| ૬||
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
પ્રાતઃ સર્વપ્રમેષુ હરિદ્રામધુના યુક્તામામલકરસેન પિ બેત્| અથવા સાલસપ્તપર્ણકુટજકપિત્થકમ્પિલ્લક બિભીતકરોહિતકકુસુમાનિ તચ્ચૂર્ણં વા ક્ષૌદ્રેણ લિહ્યાત્| હરીતકીચૂર્ણં વ| પિબેદ્વા ત્રિફલામુસ્તાદેવદારુહરિદ્રા ક્વાથમ્| અસનચિત્રકત્રિફલાદાર્વીકલિઙ્ગકાનાં વા સક્ષૌદ્રમ્| તદ્વત્ ગુડૂચ્યા વા સ્વરસમામલકાનાં વા||૬||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
હરિદ્રાં માક્ષિકયુક્તમામલકરસેન પિબેત્| સાલાદિકુસુમાનિ વા મધુયુક્તાન્યામલકરસેન પિબેત્| એષામેવ વા સાલાદિકુસુમાનાં ચૂર્ણં માક્ષિકેણ લિહ્યાત્| ત્રિફલાદીનાં વા ક્વાથં પિબેત્| અસ-નાદીનાં વા ક્વાથં સક્ષૌદ્રં પિબેત્| ગુડૂચ્યાઃ સ્વરસમામલકાનાં વા સ્વરસમ્| તદ્વદિતિ સક્ષૌદ્રમ્|| ૬||
Adhikarana kaPameheShu visheShaH (7) · Śloka 7
વિશેષતસ્તુ કફમેહેષુ કટ્ફલમુસ્તાલોધ્રાભયાનાં સમા ક્ષિકં કષાયમ્| તગરવિડઙ્ગદ્વિહરિદ્રાણાં વા| ચન્દના ગરુકુષ્ઠદેવદારૂણાં વા| પાઠાગ્નિમન્થચવિકાત્રિફલાનાં વા|૭| વિશેષતસ્તુ કફમેહેષુ કટ્ફલમુસ્તાલોધ્રાભયાનાં સમા ક્ષિકં કષાયમ્| તગરવિડઙ્ગદ્વિહરિદ્રાણાં વા| ચન્દના ગરુકુષ્ઠદેવદારૂણાં વા| પાઠાગ્નિમન્થચવિકાત્રિફલાનાં વા|૭|
विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७| विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७|
🔊 Audio coming soon
૦૦
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
પિત્તપ્રમેહેષુ તુ લોધ્રસેવ્યાર્જુનચન્દનાનામ્| નિમ્બામૃતા મલકપટોલીનાં વા| શીરીષસર્જાર્જુનકેસરાણાં વા| ફલિની કમલોત્પલકીંશુકાનાં વા| કુટજોત્પલકટ ઙ્ગટેરીનાં વા||૭||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
કટ્ફલાદિકષાયં સક્ષૌદ્રં વિશેષતઃ કફે| સર્વત્ર સર્વસ્ય પથ્યત્વાદ્વિશેષગ્રહણમ્| તગરાદીનાં વા ક્વાથઃ સમાક્ષિકઃ| સુબોધમ્| સર્વકષાયેષુ માક્ષિકપ્રયોગઃ પિત્તપ્રમેહેષુ લોધ્રનિમ્બશિરીષફલિનીકુટજાદયઃ પઞ્ચકષાયાઃ|| ૭||
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
પિત્તપ્રમેહેષુ તુ લોધ્રસેવ્યાર્જુનચન્દનાનામ્| નિમ્બામૃતા મલકપટોલીનાં વા| શીરીષસર્જાર્જુનકેસરાણાં વા| ફલિની કમલોત્પલકીંશુકાનાં વા| કુટજોત્પલકટ ઙ્ગટેરીનાં વા||૭||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
કટ્ફલાદિકષાયં સક્ષૌદ્રં વિશેષતઃ કફે| સર્વત્ર સર્વસ્ય પથ્યત્વાદ્વિશેષગ્રહણમ્| તગરાદીનાં વા ક્વાથઃ સમાક્ષિકઃ| સુબોધમ્| સર્વકષાયેષુ માક્ષિકપ્રયોગઃ પિત્તપ્રમેહેષુ લોધ્રનિમ્બશિરીષફલિનીકુટજાદયઃ પઞ્ચકષાયાઃ|| ૭||
Adhikarana tatrApi BedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
તેષ્વપિ ચ વિશેષેણ પિબેદુદકમેહાદિષુ ક્રમાત્ કષાયં પારિજાતસ્ય વૈજયન્ત્યાઃ સપ્તચ્છદસ્યારિષ્ટસ્ય નિશાયાઃ કકુભચન્દનયોશ્ચિત્રકસ્ય પાઠાજોઙ્ગકયોઃ ખદિરસ્ય ત્રિફલારગ્વધયોશ્ચ મધુયુતમ્| પિબેચ્ચ સિકતામેહે હિઙ્ગુ પ્રવાલકૈલાલવણાનિ મદ્યેન મૂત્રેણ ક્ષારોદકેન વા| ક્ષારમેહાદિષુ ત્રિફલાયા અસનાદેઃ ન્યગ્રોધાદેઃ શમ્યા કસ્ય ચન્દનમઞ્જિષ્ઠયોઃ ગુડૂચીતિન્દુકાસ્થિકાશ્મર્યખર્જૂ રાણાં ચ મધુયુક્તમ્| શોણિતમેહે મદયન્તીપત્રકલ્કં ચ સક્ષૌદ્રં શીતામ્બુના||૮||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः ख़दिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यख़र्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
તેષ્વિત્યનન્તરોક્તેષુ કફપિત્તપ્રમેહેષુ સામાન્યેનોક્તઃ| ઉદકમેહાદિષુ વિશેષેણોચ્યતે| ઉદકમેહે પારિજાતસ્ય કષાયઃ ઇક્ષુમેહે વૈજયન્ત્યાઃ| વૈજયન્ત્યગ્નિમન્થઃ સાન્દ્રે સપ્તચ્છાદસ્ય| સુરામેહે નિમ્બસ્ય| પિષ્ટે હરિદ્રાયાઃ શુક્રમેહે કકુભચન્દનયોઃ સિકતામેહે ચિત્રકસ્ય| શીતમેહે પાઠાજોઙ્ગકયોઃ| શનૈર્મેહે ખદિરસ્ય| લાલામેહે ત્રિફલારગ્વધયોરિતિ ક્રમાર્થઃ| સર્વ એવ કષાયા માક્ષિકયુક્તાઃ| સિકતામેહે હિઙ્ગ્વાદીન્યપિ મદ્યાદીનામન્યતમેન| ક્ષારમેહે ત્રિફલાયાઃ કષાયઃ| કાલમેહે અસનાદેઃ| નીલમેહે ન્યગ્રોધાદેઃ| હારિદ્રમેહે શામ્યાકસ્ય| મઞ્જિષ્ઠામેહે ચન્દનમઞ્જિષ્ઠયોઃ| શોણિતમેહે શમ્યાકસ્ય ગુદૂચ્યાદીનામ્| શોણિતમેહે મદયન્તીકલ્કમપિ સક્ષૌદ્રં શીતોદકેન|| ૮||
Adhikarana tatrApi BedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
તેષ્વપિ ચ વિશેષેણ પિબેદુદકમેહાદિષુ ક્રમાત્ કષાયં પારિજાતસ્ય વૈજયન્ત્યાઃ સપ્તચ્છદસ્યારિષ્ટસ્ય નિશાયાઃ કકુભચન્દનયોશ્ચિત્રકસ્ય પાઠાજોઙ્ગકયોઃ ખદિરસ્ય ત્રિફલારગ્વધયોશ્ચ મધુયુતમ્| પિબેચ્ચ સિકતામેહે હિઙ્ગુ પ્રવાલકૈલાલવણાનિ મદ્યેન મૂત્રેણ ક્ષારોદકેન વા| ક્ષારમેહાદિષુ ત્રિફલાયા અસનાદેઃ ન્યગ્રોધાદેઃ શમ્યા કસ્ય ચન્દનમઞ્જિષ્ઠયોઃ ગુડૂચીતિન્દુકાસ્થિકાશ્મર્યખર્જૂ રાણાં ચ મધુયુક્તમ્| શોણિતમેહે મદયન્તીપત્રકલ્કં ચ સક્ષૌદ્રં શીતામ્બુના||૮||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः खदिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यखर्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
તેષ્વિત્યનન્તરોક્તેષુ કફપિત્તપ્રમેહેષુ સામાન્યેનોક્તઃ| ઉદકમેહાદિષુ વિશેષેણોચ્યતે| ઉદકમેહે પારિજાતસ્ય કષાયઃ ઇક્ષુમેહે વૈજયન્ત્યાઃ| વૈજયન્ત્યગ્નિમન્થઃ સાન્દ્રે સપ્તચ્છાદસ્ય| સુરામેહે નિમ્બસ્ય| પિષ્ટે હરિદ્રાયાઃ શુક્રમેહે કકુભચન્દનયોઃ સિકતામેહે ચિત્રકસ્ય| શીતમેહે પાઠાજોઙ્ગકયોઃ| શનૈર્મેહે ખદિરસ્ય| લાલામેહે ત્રિફલારગ્વધયોરિતિ ક્રમાર્થઃ| સર્વ એવ કષાયા માક્ષિકયુક્તાઃ| સિકતામેહે હિઙ્ગ્વાદીન્યપિ મદ્યાદીનામન્યતમેન| ક્ષારમેહે ત્રિફલાયાઃ કષાયઃ| કાલમેહે અસનાદેઃ| નીલમેહે ન્યગ્રોધાદેઃ| હારિદ્રમેહે શામ્યાકસ્ય| મઞ્જિષ્ઠામેહે ચન્દનમઞ્જિષ્ઠયોઃ| શોણિતમેહે શમ્યાકસ્ય ગુદૂચ્યાદીનામ્| શોણિતમેહે મદયન્તીકલ્કમપિ સક્ષૌદ્રં શીતોદકેન|| ૮||
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
વાતજેષ્વપિ યાપનાર્થં કફપિત્તોલ્બણેષુ પિબેત્કષાયમ્| તત્ર વસામેહેઽગ્નિમન્થસ્ય| મજ્જમેહેઽમૃતાચિત્રકયોઃ કુષ્ઠ-કુટજપાઠાકટુરોહિણીકલ્કમિશ્રમ્| હસ્તિમેહે હસ્તિસૂકરખરોષ્ટ્રાસ્થિક્ષારમ્| મધુમેહે કદરખદિર પુરકષાયમ્||૯||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरख़रोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरख़दिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
વાતપ્રમેહેષુ કફપિત્તોલ્બણેષુ ચાસાધ્યત્વેઽપિ યાપનાર્થં કષાયં પિબેદેવ| સુબોધમ્| હસ્ત્યાદ્યસ્થિક્ષારં કુટજાદિકલ્કમિશ્રિતમ્| મધુમેહે કદરાદિકષાયમ્|| ૯||
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
વાતજેષ્વપિ યાપનાર્થં કફપિત્તોલ્બણેષુ પિબેત્કષાયમ્| તત્ર વસામેહેઽગ્નિમન્થસ્ય| મજ્જમેહેઽમૃતાચિત્રકયોઃ કુષ્ઠ-કુટજપાઠાકટુરોહિણીકલ્કમિશ્રમ્| હસ્તિમેહે હસ્તિસૂકરખરોષ્ટ્રાસ્થિક્ષારમ્| મધુમેહે કદરખદિર પુરકષાયમ્||૯||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरखरोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरखदिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
વાતપ્રમેહેષુ કફપિત્તોલ્બણેષુ ચાસાધ્યત્વેઽપિ યાપનાર્થં કષાયં પિબેદેવ| સુબોધમ્| હસ્ત્યાદ્યસ્થિક્ષારં કુટજાદિકલ્કમિશ્રિતમ્| મધુમેહે કદરાદિકષાયમ્|| ૯||
Adhikarana vAtajeshu snehaprayoga vikalpanA (10) · Śloka 10
કફાનુગતેષુ તુ વસાદિમેહેષુ યથાસ્વકષાયેણ સાધિતાનિ તૈલાનિ| પિત્તાનુગતેષુ ચ ઘૃતાનિ યમકં વા પ્રયુઞ્જીત||૧૦||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च ग़ृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
એતેન શેષેષ્વપિ મેહેષુ સ્નેહવિકલ્પ ઉક્તો વેદિતવ્યઃ| તથા કષાયસંપૃક્તૈઃ સ્નેહૈઃ કફપિત્તમૂત્રમેદસામનિલસ્ય ચોપશમો ભવતિ| વસામેહાદીનાં ચતુર્ણાં વાતોદ્ભવાનાં કફાનુગતત્વે સતિ સ્વૈઃ સ્વૈઃ કશાયૌષધૈઃ સિદ્ધાનિ તૈલાનિ શસ્યન્તે| પિત્તાનુગતત્વે તૈરેવ ઘૃતાનિ| યમકં વા પ્રકૃતત્વાત્ ઘૃતતૈલાભ્યામ્| એતેન કષાયૌષધસ્નેહસાધનેન શેષેષ્વપિ કફમેહેષુ ચ કષાયૌષધૈઃ સ્નેહવિકલ્પ ઉક્ત ઇતિ વેદિતવ્યઃ| તથા પ્રમેહિણે કષાયેણ સહ પ્રયુક્તૈઃ સહ કફાદીનામનિલસ્ય ચોપશમો ભવતિ| કષાયશબ્દઃ ક્વાથાદિકલ્પનાવાચકઃ|| ૧૦||
Adhikarana vAtajeshu snehaprayoga vikalpanA (10) · Śloka 10
કફાનુગતેષુ તુ વસાદિમેહેષુ યથાસ્વકષાયેણ સાધિતાનિ તૈલાનિ| પિત્તાનુગતેષુ ચ ઘૃતાનિ યમકં વા પ્રયુઞ્જીત||૧૦||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च घृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
એતેન શેષેષ્વપિ મેહેષુ સ્નેહવિકલ્પ ઉક્તો વેદિતવ્યઃ| તથા કષાયસંપૃક્તૈઃ સ્નેહૈઃ કફપિત્તમૂત્રમેદસામનિલસ્ય ચોપશમો ભવતિ| વસામેહાદીનાં ચતુર્ણાં વાતોદ્ભવાનાં કફાનુગતત્વે સતિ સ્વૈઃ સ્વૈઃ કશાયૌષધૈઃ સિદ્ધાનિ તૈલાનિ શસ્યન્તે| પિત્તાનુગતત્વે તૈરેવ ઘૃતાનિ| યમકં વા પ્રકૃતત્વાત્ ઘૃતતૈલાભ્યામ્| એતેન કષાયૌષધસ્નેહસાધનેન શેષેષ્વપિ કફમેહેષુ ચ કષાયૌષધૈઃ સ્નેહવિકલ્પ ઉક્ત ઇતિ વેદિતવ્યઃ| તથા પ્રમેહિણે કષાયેણ સહ પ્રયુક્તૈઃ સહ કફાદીનામનિલસ્ય ચોપશમો ભવતિ| કષાયશબ્દઃ ક્વાથાદિકલ્પનાવાચકઃ|| ૧૦||
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaGnaH (11) · Śloka 11
ત્રિકણ્ટકાતિવિષાભલ્લાતકલોધ્રવચાપિચુમન્દઘનનિશા જમોદાર્જુનાશ્મન્તકપટોલસોમવલ્કમઞ્જિષ્ઠાપદ્મકચન્દ નાગરુભિશ્ચ સ્નેહો વિપક્વઃ સર્વમેહઘ્નઃ||૧૧||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दग़ननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहग़्नः||११||
🔊 Audio coming soon
ત્રિકણ્ટકાદિભિઃ સ્નેહાચ્ચતુર્થાંશૈર્જલેન ચ સ્નેહસમેન સ્નેહો વિપક્વઃ સર્વમેહઘ્નઃ| સામાન્યોક્તં કપાનુગતત્વે તૈલં પિત્તાનુગત્વે ઘૃતં મિશ્રકો વેતિ વેદિતવ્યમ્|| ૧૧||
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaGnaH (11) · Śloka 11
ત્રિકણ્ટકાતિવિષાભલ્લાતકલોધ્રવચાપિચુમન્દઘનનિશા જમોદાર્જુનાશ્મન્તકપટોલસોમવલ્કમઞ્જિષ્ઠાપદ્મકચન્દ નાગરુભિશ્ચ સ્નેહો વિપક્વઃ સર્વમેહઘ્નઃ||૧૧||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दघननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहघ्नः||११||
🔊 Audio coming soon
ત્રિકણ્ટકાદિભિઃ સ્નેહાચ્ચતુર્થાંશૈર્જલેન ચ સ્નેહસમેન સ્નેહો વિપક્વઃ સર્વમેહઘ્નઃ| સામાન્યોક્તં કપાનુગતત્વે તૈલં પિત્તાનુગત્વે ઘૃતં મિશ્રકો વેતિ વેદિતવ્યમ્|| ૧૧||
Adhikarana dhAnvantaraM GRutam (12) · Śloka 12
દશમૂલહરીતકીદેવદારુષ્કરઞ્જદ્વયદ્વિવર્ષાભૂદન્તીભક દમ્બભલ્લાતકશઠીપુષ્કરમૂલાર્કમૂલસ્નુહીમૂલવરણમૂ લપિપ્પલીમૂલાનિ પ્રત્યેકશો દશપલોન્મિતાનિ યવકોલ કુલત્થપ્રસ્થત્રયં ચાષ્ટગુણેઽમ્ભસિ સાધયિત્વા પાદશેષં કષાયમવતારયેત્| તેન વચાવિડઙ્ગકમ્પિલ્લકભલ્લા તકભાર્ઙ્ગીરોહિષચવિકાપિપ્પલીદ્વયત્રિવૃન્નિચુલવિશ્વ ભેષજપ્રતીવાપં ઘૃતપ્રસ્થં વિપચેત્| એતદ્ધાન્વન્તરં સર્પિઃ સર્વમેહપિટકાકુષ્ઠવિષશોફાર્શોગુલ્મવિદ્રધિપ્લીહજ ઠરશ્વાસકાસવર્ધ્મપાણ્ડુરોગવાતશોણિતોન્માદાપસ્મા રહરમ્||૧૨||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं ग़ृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
દશમૂલેત્યાદિના ધાન્વન્તરં સર્પિઃ| દશમૂલાનાં સંયુક્તાનાં દશપલમ્| દશમૂલસ્યૈકત્વાત્ પ્રત્યેકમિત્યુક્તમ્| કરઞ્જદ્વયં કૃષ્ણશ્વેતભેદેન| વર્ષાભ્વૌ પુનર્નવે| ભૂકદમ્બકો યવાની કૌણ્ડિન્યકશ્ચ| યવાદીનાં મિશ્રીભૂતાનાં પ્રસ્થત્રયમ્| પ્રત્યેકં તુ ષોડશપલં શુષ્કદ્રવ્યત્વાત્ પ્રસ્થઃ| સર્વસ્માદેકીકૃતાદષ્ટગુણાદમ્ભસઃ પાદશેષં ક્વાથં ગૃહ્ણીયાત્| વચાદીનિ ગર્ભે| કમ્પિલ્લકો રઞ્જનકો રેવકો રક્તચૂર્ણકઃ| રોહિષઃ પ્લીહાપહઃ|| ૧૨||
Adhikarana dhAnvantaraM GRutam (12) · Śloka 12
દશમૂલહરીતકીદેવદારુષ્કરઞ્જદ્વયદ્વિવર્ષાભૂદન્તીભક દમ્બભલ્લાતકશઠીપુષ્કરમૂલાર્કમૂલસ્નુહીમૂલવરણમૂ લપિપ્પલીમૂલાનિ પ્રત્યેકશો દશપલોન્મિતાનિ યવકોલ કુલત્થપ્રસ્થત્રયં ચાષ્ટગુણેઽમ્ભસિ સાધયિત્વા પાદશેષં કષાયમવતારયેત્| તેન વચાવિડઙ્ગકમ્પિલ્લકભલ્લા તકભાર્ઙ્ગીરોહિષચવિકાપિપ્પલીદ્વયત્રિવૃન્નિચુલવિશ્વ ભેષજપ્રતીવાપં ઘૃતપ્રસ્થં વિપચેત્| એતદ્ધાન્વન્તરં સર્પિઃ સર્વમેહપિટકાકુષ્ઠવિષશોફાર્શોગુલ્મવિદ્રધિપ્લીહજ ઠરશ્વાસકાસવર્ધ્મપાણ્ડુરોગવાતશોણિતોન્માદાપસ્મા રહરમ્||૧૨||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं घृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
દશમૂલેત્યાદિના ધાન્વન્તરં સર્પિઃ| દશમૂલાનાં સંયુક્તાનાં દશપલમ્| દશમૂલસ્યૈકત્વાત્ પ્રત્યેકમિત્યુક્તમ્| કરઞ્જદ્વયં કૃષ્ણશ્વેતભેદેન| વર્ષાભ્વૌ પુનર્નવે| ભૂકદમ્બકો યવાની કૌણ્ડિન્યકશ્ચ| યવાદીનાં મિશ્રીભૂતાનાં પ્રસ્થત્રયમ્| પ્રત્યેકં તુ ષોડશપલં શુષ્કદ્રવ્યત્વાત્ પ્રસ્થઃ| સર્વસ્માદેકીકૃતાદષ્ટગુણાદમ્ભસઃ પાદશેષં ક્વાથં ગૃહ્ણીયાત્| વચાદીનિ ગર્ભે| કમ્પિલ્લકો રઞ્જનકો રેવકો રક્તચૂર્ણકઃ| રોહિષઃ પ્લીહાપહઃ|| ૧૨||
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
આહારઞ્ચ યવવિકૃતિપ્રાયં મધ્વામલકોપેતમાહારયેત્| યથાયથં પ્રમેહઘ્નૌષધનિર્યૂહૈઃ સુબહુશો યવાન્ ભવયિત્વા સક્તુમન્થાપૂપધાનાલાજવાટ્યાદીન્ વિવિધાંશ્ચ લઘૂન્ ભાક્ષ્યાનુપકલ્પયેત્| તદ્વચ્ચ ગોધૂમાન્| ગવાશ્વખરજઠર સ્થિતૈશ્ચ તથા શાલિષષ્ટિકતૃણધાન્યાનિ મુદ્ગાદયસ્તિ ક્તાનિ શાકાનિ જાઙ્ગલાનિ ચ પિશિતાનિ શૂલ્યાનિ પરિશુષ્કાણિ પ્રદિગ્ધાનિ ભૃષ્ટચણકોપદંશાનિ વિવિધા સવાનુપાનાન્યુપયુઞ્જીત||૧૩||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लग़ून् भाक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वख़रजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
સર્વશ્ચ મેહી યવવિકારભૂયિષ્ઠં માક્ષિકામલકયુક્તં ભોજનમાહારયેત્ મેહેષુ યથાસ્વૌષધક્વાથભવિતાન્ યવાન્ સક્ત્વાદિષુ નાનાપ્રકારેષુ ચ ભક્ષ્યેષૂપકલ્પયેત્| ગવાદિજઠરમધ્યુષિતૈર્યવૈસ્તદ્વિષ્ઠાતશ્ચ ગૃહીતૈર્વંશયવૈર્વા સક્ત્વાદીન્ કલ્પયેત્| યવો હીત્યાદિ સુબોધમ્| તથા શાલ્યાદિકમપ્યુપયુઞ્જીત| શૂલ્યાદિકં જાઙ્ગલમાંસવિશેષણમ્| પ્રદિગ્ધમુપદેહસિદ્ધમ્| ભૃષ્ટચણકાદ્યુપદંશો યેષામાસવાનુપાનાનામ્|| ૧૩||
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
આહારઞ્ચ યવવિકૃતિપ્રાયં મધ્વામલકોપેતમાહારયેત્| યથાયથં પ્રમેહઘ્નૌષધનિર્યૂહૈઃ સુબહુશો યવાન્ ભવયિત્વા સક્તુમન્થાપૂપધાનાલાજવાટ્યાદીન્ વિવિધાંશ્ચ લઘૂન્ ભક્ષ્યાનુપકલ્પયેત્| તદ્વચ્ચ ગોધૂમાન્| ગવાશ્વખરજઠર સ્થિતૈશ્ચ તથા શાલિષષ્ટિકતૃણધાન્યાનિ મુદ્ગાદયસ્તિ ક્તાનિ શાકાનિ જાઙ્ગલાનિ ચ પિશિતાનિ શૂલ્યાનિ પરિશુષ્કાણિ પ્રદિગ્ધાનિ ભૃષ્ટચણકોપદંશાનિ વિવિધા સવાનુપાનાન્યુપયુઞ્જીત||૧૩||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लघून् भक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वखरजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
સર્વશ્ચ મેહી યવવિકારભૂયિષ્ઠં માક્ષિકામલકયુક્તં ભોજનમાહારયેત્ મેહેષુ યથાસ્વૌષધક્વાથભવિતાન્ યવાન્ સક્ત્વાદિષુ નાનાપ્રકારેષુ ચ ભક્ષ્યેષૂપકલ્પયેત્| ગવાદિજઠરમધ્યુષિતૈર્યવૈસ્તદ્વિષ્ઠાતશ્ચ ગૃહીતૈર્વંશયવૈર્વા સક્ત્વાદીન્ કલ્પયેત્| યવો હીત્યાદિ સુબોધમ્| તથા શાલ્યાદિકમપ્યુપયુઞ્જીત| શૂલ્યાદિકં જાઙ્ગલમાંસવિશેષણમ્| પ્રદિગ્ધમુપદેહસિદ્ધમ્| ભૃષ્ટચણકાદ્યુપદંશો યેષામાસવાનુપાનાનામ્|| ૧૩||
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
લોધ્રમૂર્વાશઠીવિડઙ્ગત્રિફલાપુષ્કરમૂલચાતુર્જાતક્રમુકચ વિકાયવાનીશ્યામાભાર્ઙ્ગીદ્વિવિશાલાભૂનિમ્બતરચિત્ર કપિપ્પલીમૂલકટુરોહિણીકુષ્ઠપાઠેન્દ્રયવાતિવિષાપ્લવ નખમરિચાનિ કર્ષાંશાન્યપાં કલશેઽધિશૃત્ય તુર્યશેષે રસે પૂતે જતુશૃતપુરાણઘૃતભાજનસ્થેઽર્ધભાગેન મધુ નિધાય પક્ષમુપેક્ષિતોઽયમ્ લોધ્રાસવઃ સર્વપ્રમેહકુષ્ઠકિલાસસ્થૌ લ્યારોચકકૃમિપાણ્ડુશોફર્શોગ્રહણીદોષાન્નિહન્તિ||૧૪||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नख़मरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणग़ृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
લોધ્રાસવઃ સુબોધ| ક્રમુકઃ પટ્ટિકાલોધ્રઃ પ્લવં પરિપેલવમ્| કલશો દ્વાદશાધિકાનિ પઞ્ચ પલશતાનિ ભવન્તિ| તુર્યાંશશ્ચતુર્થભાગશેષઃ| તસ્યાર્ધભાગશ્ચતુષ્ષષ્ટિપલાનિ દ્વૌ પ્રસ્થૌ ભવતઃ||૧૪||
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
લોધ્રમૂર્વાશઠીવિડઙ્ગત્રિફલાપુષ્કરમૂલચાતુર્જાતક્રમુકચ વિકાયવાનીશ્યામાભાર્ઙ્ગીદ્વિવિશાલાભૂનિમ્બતરચિત્ર કપિપ્પલીમૂલકટુરોહિણીકુષ્ઠપાઠેન્દ્રયવાતિવિષાપ્લવ નખમરિચાનિ કર્ષાંશાન્યપાં કલશેઽધિશૃત્ય તુર્યશેષે રસે પૂતે જતુશૃતપુરાણઘૃતભાજનસ્થેઽર્ધભાગેન મધુ નિધાય પક્ષમુપેક્ષિતોઽયમ્ લોધ્રાસવઃ સર્વપ્રમેહકુષ્ઠકિલાસસ્થૌ લ્યારોચકકૃમિપાણ્ડુશોફર્શોગ્રહણીદોષાન્નિહન્તિ||૧૪||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नखमरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणघृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
લોધ્રાસવઃ સુબોધ| ક્રમુકઃ પટ્ટિકાલોધ્રઃ પ્લવં પરિપેલવમ્| કલશો દ્વાદશાધિકાનિ પઞ્ચ પલશતાનિ ભવન્તિ| તુર્યાંશશ્ચતુર્થભાગશેષઃ| તસ્યાર્ધભાગશ્ચતુષ્ષષ્ટિપલાનિ દ્વૌ પ્રસ્થૌ ભવતઃ||૧૪||
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
દશમૂલદન્તીત્રિવૃચ્છ્યામાશ્રેયસીચિત્રકપુનર્નવસધાય વૈકૈષિકાગણ્ડીરગુડૂચીનામ્ પૃથક્પઞ્ચવિંશતિપલાન્ ભાગાં સ્ત્રિફલાઢકં ચ સલિલદ્રોણૈર્દશભિઃ પાદશેષં નિર્યુહ મવતારયેત્| તસ્મિન્ પૂતશીતે શુચિભાજનસ્થે પુરાણગુડ તુલાદ્વયં ગોમૂત્રાઢકમયોરજોઽર્ધાઢકં માગાધિકાપ્રસ્થં કુટજાર્જુનકુષ્ઠક્રિમિઘ્નવચાચિત્રકપલાનિ ચ દ્વાદશ પ્રતીવાપં દત્વા માસં સ્થાપયેત્| એષ દશમૂલારિષ્ટઃ સમાનઃ પૂર્વેણ||૧૫||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिग़्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
દશમૂલેત્યાદિના દશમૂલારિષ્ટઃ સુબોધઃ| શુષ્કદ્રવ્યાણાં કુડવાદ્યાર્દ્રાત્ દ્રવાચ્ચાર્ધમિતિ સ્મર્તવ્યમ્| શ્રેયસી હસ્તિપિપ્પલી| એકૈષિકા અમ્બષ્ઠા| સૈવ મયૂરશિખા| સૈવબહુમૂલિકા|| ૧૫||
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
દશમૂલદન્તીત્રિવૃચ્છ્યામાશ્રેયસીચિત્રકપુનર્નવસધાય વૈકૈષિકાગણ્ડીરગુડૂચીનામ્ પૃથક્પઞ્ચવિંશતિપલાન્ ભાગાં સ્ત્રિફલાઢકં ચ સલિલદ્રોણૈર્દશભિઃ પાદશેષં નિર્યુહ મવતારયેત્| તસ્મિન્ પૂતશીતે શુચિભાજનસ્થે પુરાણગુડ તુલાદ્વયં ગોમૂત્રાઢકમયોરજોઽર્ધાઢકં માગાધિકાપ્રસ્થં કુટજાર્જુનકુષ્ઠક્રિમિઘ્નવચાચિત્રકપલાનિ ચ દ્વાદશ પ્રતીવાપં દત્વા માસં સ્થાપયેત્| એષ દશમૂલારિષ્ટઃ સમાનઃ પૂર્વેણ||૧૫||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिघ्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
દશમૂલેત્યાદિના દશમૂલારિષ્ટઃ સુબોધઃ| શુષ્કદ્રવ્યાણાં કુડવાદ્યાર્દ્રાત્ દ્રવાચ્ચાર્ધમિતિ સ્મર્તવ્યમ્| શ્રેયસી હસ્તિપિપ્પલી| એકૈષિકા અમ્બષ્ઠા| સૈવ મયૂરશિખા| સૈવબહુમૂલિકા|| ૧૫||
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
અસનાદિદ્રવ્યાણિ પૃથગ્વિંશતિપલાન્યમ્ભસાં ઘટાષ્ટકેન ક્વાથયેત્| ચતુર્થસ્થિતઞ્ચ પરિસ્રુતં સુશીતં ગુડપલશત દ્વયેન મધ્વર્ધાઢકેન ચ પૃથક્પલાંશેન વત્સકાદિના સંયો જ્ય સક્ષૌદ્રેણ પિપ્પલીચૂર્ણેનાન્તઃપ્રલિપ્તે જતુસૃતે ઘૃત કુમ્ભે આવાપ્ય યવપલ્લે નિધાપયેત્| તત્ર ચ તનૂનિ ખદિરાઙ્ગારપ્રતપ્તાનિ તીક્ષ્ણલોહપત્રાણિ બહુશો નિમજ્જ્યે દાલોહવિલયનાત્| ત્રીંશ્ચતુરો વા માસાનયં વિધૃતો લોહા રિષ્ટઃ પૂર્વસ્માદધિકગુણઃ| સીધુમધુમાધવાનપિ ચ નિગ દાન્ પિબેત્||૧૬||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां ग़टाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते ग़ृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि ख़दिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
અસનાદિગણદ્રવ્યાણિ પૃથગ્વિંશતિપલાન્યેકીકૃત્ય ક્વાથયેત્| વત્સકાદિગણદ્રવ્યાણિ પલાંશાનિ ચૂર્ણિતાનિ દત્વા ઘટે પિપ્પલીમૂલેનાન્તર્લિપ્તે સ્થાપયેત્| સુબોધમ્| નિગદમદુષ્ટમ્|| ૧૬||
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
અસનાદિદ્રવ્યાણિ પૃથગ્વિંશતિપલાન્યમ્ભસાં ઘટાષ્ટકેન ક્વાથયેત્| ચતુર્થસ્થિતઞ્ચ પરિસ્રુતં સુશીતં ગુડપલશત દ્વયેન મધ્વર્ધાઢકેન ચ પૃથક્પલાંશેન વત્સકાદિના સંયો જ્ય સક્ષૌદ્રેણ પિપ્પલીચૂર્ણેનાન્તઃપ્રલિપ્તે જતુસૃતે ઘૃત કુમ્ભે આવાપ્ય યવપલ્લે નિધાપયેત્| તત્ર ચ તનૂનિ ખદિરાઙ્ગારપ્રતપ્તાનિ તીક્ષ્ણલોહપત્રાણિ બહુશો નિમજ્જ્યે દાલોહવિલયનાત્| ત્રીંશ્ચતુરો વા માસાનયં વિધૃતો લોહા રિષ્ટઃ પૂર્વસ્માદધિકગુણઃ| સીધુમધુમાધવાનપિ ચ નિગ દાન્ પિબેત્||૧૬||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां घटाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते घृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि खदिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
અસનાદિગણદ્રવ્યાણિ પૃથગ્વિંશતિપલાન્યેકીકૃત્ય ક્વાથયેત્| વત્સકાદિગણદ્રવ્યાણિ પલાંશાનિ ચૂર્ણિતાનિ દત્વા ઘટે પિપ્પલીમૂલેનાન્તર્લિપ્તે સ્થાપયેત્| સુબોધમ્| નિગદમદુષ્ટમ્|| ૧૬||
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
નિવૃત્તમદ્યસ્તુ સારોદકં દર્ભામ્ભોમધુકપિત્થતિન્દુકમરિ ચાનુવિદ્ધાનિ પાનકાનિ રાગષાડવાંશ્ચ સાર્ષપિકાન્યનુ પાનાનિ ચ તદ્વિધાનિ| ઉષ્ટ્રાશ્વતરખરપુરીષચૂર્ણાનુવિદ્ધં ચાસ્મૈ દદ્યાદશનમ્||૧૭||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरख़रपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
નિવૃત્તમદ્યો બ્રાહ્મણાદિઃ સારોદકાદિકં પિબેત્| સારોદકં ખદિરાદિસારોષિતમ્| રાગાન્ ષાડવાંશ્ચ સર્ષપયા સંસ્કૃતાન્ સાર્ષપિકાન્| પાનકાનિ તદ્વિધાનિ સર્ષપાદિતીક્ષ્ણદ્રવ્યસંસ્કૃતાનિ| અસ્મૈ ચામદ્યપપ્રમેહિન ઉષ્ટ્રાદિપુરીષચૂર્ણાનુવિદ્ધમશનં દદ્યાત્|| ૧૭||
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
નિવૃત્તમદ્યસ્તુ સારોદકં દર્ભામ્ભોમધુકપિત્થતિન્દુકમરિ ચાનુવિદ્ધાનિ પાનકાનિ રાગષાડવાંશ્ચ સાર્ષપિકાન્યનુ પાનાનિ ચ તદ્વિધાનિ| ઉષ્ટ્રાશ્વતરખરપુરીષચૂર્ણાનુવિદ્ધં ચાસ્મૈ દદ્યાદશનમ્||૧૭||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरखरपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
નિવૃત્તમદ્યો બ્રાહ્મણાદિઃ સારોદકાદિકં પિબેત્| સારોદકં ખદિરાદિસારોષિતમ્| રાગાન્ ષાડવાંશ્ચ સર્ષપયા સંસ્કૃતાન્ સાર્ષપિકાન્| પાનકાનિ તદ્વિધાનિ સર્ષપાદિતીક્ષ્ણદ્રવ્યસંસ્કૃતાનિ| અસ્મૈ ચામદ્યપપ્રમેહિન ઉષ્ટ્રાદિપુરીષચૂર્ણાનુવિદ્ધમશનં દદ્યાત્|| ૧૭||
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
મુસ્તામૃતાગણ્ડીરદ્વિહરિદ્રાસારિવાદ્વિદર્ભવર્ષાભૂત્રિકણ્ટકવ્યો ષફલ્ગુરોહિષપલ્લવશ્યામાસુરદારુકાલાવિડઙ્ગપાઠાકમ્પિ લ્લકભાર્ઙ્ગીનિદિગ્ધિકાદન્તીચિત્રકકટુકૈરણ્ડમૂલાનિ સમાંશાન્યૈકધ્યં ચૂર્ણયિત્વા તચ્ચૂર્ણાદયશ્ચૂર્ણં દ્વિગુણં શ્લક્ષ્ણમાવાપ્ય મદ્યાનુપાનં મધુનાઽવલિહ્યાત્| પિબેદ્વા સુખોદકેન ત્રિફલામ્ભસા વા| તેન મેહપ્લીહહલીમક પાણ્ડુરોગશ્વયથુદુર્નામગુલ્મોદરાણિ શીઘ્રમુપશામ્યન્તિ||૧૮||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुख़ोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीग़्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
મુસ્તાદિચૂર્ણં માક્ષિકેણ લિહ્યાન્મધુનાઽનુપાનમ્| રોહિષઃ પ્લીહઘ્નાખ્યસ્તસ્ય પલ્લવમ્| શ્યામા પિપ્પલી| કટકં મરિચમ્| એરણ્ડસ્યૈવ મૂલમ્| ઉષ્ણોદકેન વા ત્રિફલાક્વથિતજલેન વા મુસ્તાદિચૂર્ણં પિબેત્| તેનેતિ ચૂર્ણેન|| ૧૮||
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
મુસ્તામૃતાગણ્ડીરદ્વિહરિદ્રાસારિવાદ્વિદર્ભવર્ષાભૂત્રિકણ્ટકવ્યો ષફલ્ગુરોહિષપલ્લવશ્યામાસુરદારુકાલાવિડઙ્ગપાઠાકમ્પિ લ્લકભાર્ઙ્ગીનિદિગ્ધિકાદન્તીચિત્રકકટુકૈરણ્ડમૂલાનિ સમાંશાન્યૈકધ્યં ચૂર્ણયિત્વા તચ્ચૂર્ણાદયશ્ચૂર્ણં દ્વિગુણં શ્લક્ષ્ણમાવાપ્ય મદ્યાનુપાનં મધુનાઽવલિહ્યાત્| પિબેદ્વા સુખોદકેન ત્રિફલામ્ભસા વા| તેન મેહપ્લીહહલીમક પાણ્ડુરોગશ્વયથુદુર્નામગુલ્મોદરાણિ શીઘ્રમુપશામ્યન્તિ||૧૮||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुखोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीघ्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
મુસ્તાદિચૂર્ણં માક્ષિકેણ લિહ્યાન્મધુનાઽનુપાનમ્| રોહિષઃ પ્લીહઘ્નાખ્યસ્તસ્ય પલ્લવમ્| શ્યામા પિપ્પલી| કટકં મરિચમ્| એરણ્ડસ્યૈવ મૂલમ્| ઉષ્ણોદકેન વા ત્રિફલાક્વથિતજલેન વા મુસ્તાદિચૂર્ણં પિબેત્| તેનેતિ ચૂર્ણેન|| ૧૮||
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
દ્વિવિધોપક્રમણીયોક્તાંશ્ચાતિસ્થૌલ્યાદિગદયોગાંશ્ચ શીલ યેત્| પ્રવૃદ્ધમેદસઃ પ્રગાઢવ્યાયામોદ્વર્તનસ્નાનવિલેપનાનિ ચ રૂક્ષાભિરોષધીભિઃ||૧૯||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शील येत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
સુબોધમ્| પ્રગાઢો વ્યાયામો દૃઢમ્| રૂક્ષાભિશ્ચૌષધીભિરુદ્વર્તનાદિકમ્|| ૧૯||
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
દ્વિવિધોપક્રમણીયોક્તાંશ્ચાતિસ્થૌલ્યાદિગદયોગાંશ્ચ શીલયેત્| પ્રવૃદ્ધમેદસઃ પ્રગાઢવ્યાયામોદ્વર્તનસ્નાનવિલેપનાનિ ચ રૂક્ષાભિરોષધીભિઃ||૧૯||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शीलयेत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
સુબોધમ્| પ્રગાઢો વ્યાયામો દૃઢમ્| રૂક્ષાભિશ્ચૌષધીભિરુદ્વર્તનાદિકમ્|| ૧૯||
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
અધનસ્તુ છત્રપાદત્રવિરહિતો મુનિવૃત્તિર્યોજનશતમધિકં વા ગચ્છેત્| શ્યામાકનીવારામતિન્દુકકપિત્થાશ્મન્તક ફલમૂલાહારો વા મૃગૈઃ સહ વસેત્| ગોભિર્વા સહ તન્મૂત્ર શકૃદ્દૃત્તિઃ પરિભ્રમેત્| તડાગાનિ વા ખનેત્| કૃશં ત્વવિ રુદ્ધૈર્બૃંહયેત્||૨૦||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्र शकृद्दृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा ख़नेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
સધનત્વે દાનેનાધર્મનાશનં નિર્ધનત્વે ચાસૌખ્યાન્મેદઃપ્રભૃતીનાં ક્ષયઃ| અતોઽધનશ્છત્રપાદરહિતો મુનિવૃત્તિશ્ચ ફલમૂલતૃણધાન્યાશનાદિના શતં યોજનાનાં યાયાત્| શ્યામાકાદ્યાહારો મૃગૈઃ સહારણ્યે વસેત્| ગોભિર્વા સહ વસેત્| તદિતિ ગવાં પરામર્શઃ| અવિરુદ્ધા યે બૃંહણા અપિ મેદઃશ્લેષ્મવૃદ્ધિં ન કુર્વન્તિ|| ૨૦||
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
અધનસ્તુ છત્રપાદત્રવિરહિતો મુનિવૃત્તિર્યોજનશતમધિકં વા ગચ્છેત્| શ્યામાકનીવારામતિન્દુકકપિત્થાશ્મન્તક ફલમૂલાહારો વા મૃગૈઃ સહ વસેત્| ગોભિર્વા સહ તન્મૂત્રશકૃદ્દ્વૃત્તિઃ પરિભ્રમેત્| તડાગાનિ વા ખનેત્| કૃશં ત્વવિ રુદ્ધૈર્બૃંહયેત્||૨૦||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्रशकृद्द्वृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा खनेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
સધનત્વે દાનેનાધર્મનાશનં નિર્ધનત્વે ચાસૌખ્યાન્મેદઃપ્રભૃતીનાં ક્ષયઃ| અતોઽધનશ્છત્રપાદરહિતો મુનિવૃત્તિશ્ચ ફલમૂલતૃણધાન્યાશનાદિના શતં યોજનાનાં યાયાત્| શ્યામાકાદ્યાહારો મૃગૈઃ સહારણ્યે વસેત્| ગોભિર્વા સહ વસેત્| તદિતિ ગવાં પરામર્શઃ| અવિરુદ્ધા યે બૃંહણા અપિ મેદઃશ્લેષ્મવૃદ્ધિં ન કુર્વન્તિ|| ૨૦||
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
શરાવિકાદ્યાસ્તુ અપક્વાઃ શોફવદુપાચરેત્| પક્વાશ્ચ વ્રણવત્| પુર્વરૂપેષ્વેવ તુ તાસાં પાને વનસ્પતિકષાયં બસ્ત મૂત્રં ચોપદિશન્તિ| તીક્ષ્ણં ચ સંશોધનં દુર્વિરેચ્યા હિ મેહિનો ભવન્તિ મેદોભિવ્યાપૃદેહત્વાત્| તૈલં ચ વ્રણરોપણાર્થમે લાદૌ કુર્વીત| આરગ્વધાદેઃ કષાયમુદ્વર્તને| અસનાદેઃ પરિષેચને વત્સકાદેઃ પાનભોજનેષુ||૨૧||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
શરાવિકાદ્યાઃ પિટકાઃ અપક્વા એકદેશશોફવદુપાચરેત્| પક્વાસ્તુ વ્રણપ્રતિષેધચિકિત્સયા| તાસાં ચ પિટકાનાં પ્રાગ્રૂપદર્શનકાલ એવ વનસ્પતિકષાયં છાગમૂત્રં ચોપદિશન્તિ| પુષ્પં વિના ફલિનો વનસ્પતયઃ| ઉપદિશન્તીત્યનેનાચાર્યોઽનાદરેણાગમં પ્રદર્શયતિ| અનાદરકારણં ચ મૂત્રાણાં તીક્ષ્ણત્વાત્ પાકહેતુત્વમ્| હૃદયે તુ ઇતિ પાઠાઃ ક્ષીરિવૃક્ષામ્બુપાનાય બસ્તમૂત્રં ચ શસ્યતે| તીક્ષ્ણં સંશોધનં યન્નિશ્શેષં દોષાન્ શોધયતિ| તીક્ષ્ણસંશોધનહેતુર્મેહિનાં દુર્વિરેચ્યત્વમ્| તત્ર હેતુર્મેદસાતિવ્યાપ્તદેહત્વમ્| વિરેકશબ્દો વમનવિરેચનયોર્વર્તતે| સુબોધમ્| એલાદિર્ગણઃ| ઉદ્વર્તને કષાયં ઘનં કુર્યાત્|| ૨૧||
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
શરાવિકાદ્યાસ્તુ અપક્વાઃ શોફવદુપાચરેત્| પક્વાશ્ચ વ્રણવત્| પુર્વરૂપેષ્વેવ તુ તાસાં પાને વનસ્પતિકષાયં બસ્ત મૂત્રં ચોપદિશન્તિ| તીક્ષ્ણં ચ સંશોધનં દુર્વિરેચ્યા હિ મેહિનો ભવન્તિ મેદોભિવ્યાપૃદેહત્વાત્| તૈલં ચ વ્રણરોપણાર્થમે લાદૌ કુર્વીત| આરગ્વધાદેઃ કષાયમુદ્વર્તને| અસનાદેઃ પરિષેચને વત્સકાદેઃ પાનભોજનેષુ||૨૧||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
શરાવિકાદ્યાઃ પિટકાઃ અપક્વા એકદેશશોફવદુપાચરેત્| પક્વાસ્તુ વ્રણપ્રતિષેધચિકિત્સયા| તાસાં ચ પિટકાનાં પ્રાગ્રૂપદર્શનકાલ એવ વનસ્પતિકષાયં છાગમૂત્રં ચોપદિશન્તિ| પુષ્પં વિના ફલિનો વનસ્પતયઃ| ઉપદિશન્તીત્યનેનાચાર્યોઽનાદરેણાગમં પ્રદર્શયતિ| અનાદરકારણં ચ મૂત્રાણાં તીક્ષ્ણત્વાત્ પાકહેતુત્વમ્| હૃદયે તુ ઇતિ પાઠાઃ ક્ષીરિવૃક્ષામ્બુપાનાય બસ્તમૂત્રં ચ શસ્યતે| તીક્ષ્ણં સંશોધનં યન્નિશ્શેષં દોષાન્ શોધયતિ| તીક્ષ્ણસંશોધનહેતુર્મેહિનાં દુર્વિરેચ્યત્વમ્| તત્ર હેતુર્મેદસાતિવ્યાપ્તદેહત્વમ્| વિરેકશબ્દો વમનવિરેચનયોર્વર્તતે| સુબોધમ્| એલાદિર્ગણઃ| ઉદ્વર્તને કષાયં ઘનં કુર્યાત્|| ૨૧||
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
પાઠાચિત્રકશાર્ઙ્ગેષ્ટાક્ષુદ્રબૃહતીશારિવાસોમવલ્કસપ્ત પર્ણારગ્વદકુટજમૂલચૂર્ણં મધુના લિહ્યાન્નવાયસં વા| અસનાદિવર્ગસ્ય કષાયં પાદશેષં પરિગૃહ્ય પરિસ્રાવ્ય ચ પુનઃ પ્રિયગ્વામલકલોધ્રદન્તીકૃષ્ણાયસ્તામ્રચૂર્ણાવાપં દર્વીપ્રલેપિનમવતારયેત્| તં યથાબલમવલિહ્યાત્| યથા સ્વઞ્ચ પ્રમેહઘ્નૌષધનિર્યૂહૈર્ભાવિતશિલાજતુતુલોપયુક્તા સર્વમેહાન્ સપિટકાનપકર્ષતીતિ||૨૨||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
પાઠાદિકં મધુના લિહ્યાત્ નવાયસં વા પાણ્ડુરોગે વક્ષ્યમાણં મધુના લિહ્યાત્| અસનાદિકષાયઃ પ્રિયઙ્ગ્વાદિગણચુર્ણયુક્તો લેહપાકઃ| યથાબલત્વેનાનિયતમાત્ર ઉપયોગઃ પ્રદર્શિતઃ| શિલાજસ્ય તુલા સ્વૈઃ સ્વૈઃ પ્રમેહૌષધક્વાથૈર્ભાવિતા સત્યુપયુક્તા સર્વમેહાન્ પિટકાંશ્ચાપકર્ષતિ|| ૨૨||
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
પાઠાચિત્રકશાર્ઙ્ગેષ્ટાક્ષુદ્રબૃહતીશારિવાસોમવલ્કસપ્ત પર્ણારગ્વદકુટજમૂલચૂર્ણં મધુના લિહ્યાન્નવાયસં વા| અસનાદિવર્ગસ્ય કષાયં પાદશેષં પરિગૃહ્ય પરિસ્રાવ્ય ચ પુનઃ પ્રિયગ્વામલકલોધ્રદન્તીકૃષ્ણાયસ્તામ્રચૂર્ણાવાપં દર્વીપ્રલેપિનમવતારયેત્| તં યથાબલમવલિહ્યાત્| યથા સ્વઞ્ચ પ્રમેહઘ્નૌષધનિર્યૂહૈર્ભાવિતશિલાજતુતુલોપયુક્તા સર્વમેહાન્ સપિટકાનપકર્ષતીતિ||૨૨||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
પાઠાદિકં મધુના લિહ્યાત્ નવાયસં વા પાણ્ડુરોગે વક્ષ્યમાણં મધુના લિહ્યાત્| અસનાદિકષાયઃ પ્રિયઙ્ગ્વાદિગણચુર્ણયુક્તો લેહપાકઃ| યથાબલત્વેનાનિયતમાત્ર ઉપયોગઃ પ્રદર્શિતઃ| શિલાજસ્ય તુલા સ્વૈઃ સ્વૈઃ પ્રમેહૌષધક્વાથૈર્ભાવિતા સત્યુપયુક્તા સર્વમેહાન્ પિટકાંશ્ચાપકર્ષતિ|| ૨૨||
Adhikarana (23) · Śloka 23
ભવતિ ચાત્ર- માગધીમધુકં લોધ્રં કુષ્ઠમેલાહરેણવઃ| સમઙ્ગા ધાતકીપુષ્પં શારિવા રજનીદ્વયમ્| પ્રિયઙ્ગ્વઃ સર્જરસઃ પદ્મકં પદ્મકેસરમ્| માતુલુઙ્ગસ્ય પત્રાણિ મધૂચ્છિષ્ટં સસૈન્ધવમ્| તૈસ્તૈલં સિદ્ધમભ્યઙ્ગાચ્છોધયેદ્રોપયેત ચ| દુષ્ટારુઃપિટકાગણ્ડગણ્ડમાલાભગન્દરાન્||૨૩||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ભવતિ ચાત્રેતિ ગતાનુગતિકા| માગધિકાદિભિઃ સ્નેહપાકેન સિદ્ધં તૈલં દુષ્ટારૂંષિકાદીનાં શોધનં રોપણઞ્ચ| અરૂંષિકાઃ સન્ધિષુ દીર્ઘમૂલાઃ| પિટકાઃ શરાવિકાદ્યાઃ| ગણ્ડાનિ નાનાવિધાનિ| ગણ્ડમાલા ગ્રન્થ્યાદિવિજ્ઞાને વક્ષ્યતે|| ૨૩||
Adhikarana (23) · Śloka 23
ભવતિ ચાત્ર- માગધીમધુકં લોધ્રં કુષ્ઠમેલાહરેણવઃ| સમઙ્ગા ધાતકીપુષ્પં શારિવા રજનીદ્વયમ્| પ્રિયઙ્ગ્વઃ સર્જરસઃ પદ્મકં પદ્મકેસરમ્| માતુલુઙ્ગસ્ય પત્રાણિ મધૂચ્છિષ્ટં સસૈન્ધવમ્| તૈસ્તૈલં સિદ્ધમભ્યઙ્ગાચ્છોધયેદ્રોપયેત ચ| દુષ્ટારુઃપિટકાગણ્ડગણ્ડમાલાભગન્દરાન્||૨૩||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ભવતિ ચાત્રેતિ ગતાનુગતિકા| માગધિકાદિભિઃ સ્નેહપાકેન સિદ્ધં તૈલં દુષ્ટારૂંષિકાદીનાં શોધનં રોપણઞ્ચ| અરૂંષિકાઃ સન્ધિષુ દીર્ઘમૂલાઃ| પિટકાઃ શરાવિકાદ્યાઃ| ગણ્ડાનિ નાનાવિધાનિ| ગણ્ડમાલા ગ્રન્થ્યાદિવિજ્ઞાને વક્ષ્યતે|| ૨૩||
Adhikarana piTakAnAM shIGracikitsyatvam (24) · Śloka 24
પિટકાઃ સાધયેચ્છીઘ્રં તા હ્યસૂન્ ઘ્નન્તિ મેહિનઃ| અનુ શેષાનપિ ભિષગ્યથાબલમુપદ્રવાન્||૨૪||
पिटकाः साधयेच्छीग़्रं ता ह्यसून् ग़्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
પ્રમેહિણાં પિટકા અવિપાકાદથશ્ચોપદ્રવા યદા ભવન્તિ તદા ભિષગ્વૈદ્યઃ શીઘ્રપિટકાઃ સાધયેત્ ચિકિત્સેત્| હિશબ્દો યસ્માદર્થે|| યસ્માત્તાઃ પિટકાઃ મોહિનોઽસૂન્ ઘ્નન્તિ| અનુ પશ્ચાત્તાસુ પિટકાસુ સિદ્ધાસુ યથાબલમુપદ્રવાન્ સાધયેત્|| યથાબલમિતિ બલાનતિક્રમેણ| ય એવોપદ્રવો બલવાન્ સ એવાદૌ સાધ્ય ઇત્યર્થઃ||૨૪||
Adhikarana piTakAnAM shIGracikitsyatvam (24) · Śloka 24
પિટકાઃ સાધયેચ્છીઘ્રં તા હ્યસૂન્ ઘ્નન્તિ મેહિનઃ| અનુ શેષાનપિ ભિષગ્યથાબલમુપદ્રવાન્||૨૪||
पिटकाः साधयेच्छीघ्रं ता ह्यसून् घ्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
પ્રમેહિણાં પિટકા અવિપાકાદથશ્ચોપદ્રવા યદા ભવન્તિ તદા ભિષગ્વૈદ્યઃ શીઘ્રપિટકાઃ સાધયેત્ ચિકિત્સેત્| હિશબ્દો યસ્માદર્થે|| યસ્માત્તાઃ પિટકાઃ મોહિનોઽસૂન્ ઘ્નન્તિ| અનુ પશ્ચાત્તાસુ પિટકાસુ સિદ્ધાસુ યથાબલમુપદ્રવાન્ સાધયેત્|| યથાબલમિતિ બલાનતિક્રમેણ| ય એવોપદ્રવો બલવાન્ સ એવાદૌ સાધ્ય ઇત્યર્થઃ||૨૪||
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
સર્વજત્વાન્મહામર્મસંશ્રયાદનુષઙ્ગતઃ| સુબહૂપદ્રવત્વાચ્ચ પ્રમેહો દારુણો ગદઃ||૨૫|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવ ષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને પ્રમેહ ચિકિત્સિતન્નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ||૧૪||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
પ્રમેહનામા ચ વ્યાધિઃ| સર્વવ્યાધિભ્યો દારુણઃ| કથમિત્યાહ| સર્વજત્વાદિતિ હેતુચતુષ્ટયમ્| સર્વો હિ પ્રમેહઃ સર્વદોષજો ભવતિ બસ્ત્યાખ્યમહામર્મસમાશ્રયશ્ચ| સ્વભાવાદેવ ચ દીર્ઘકાલાનુષઙ્ગવાન્ ભવતિ બહૂપદ્રવશ્ચ| તસ્માત્તં યત્નેન સાધયેદિતિ|| ૨૫|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
સર્વજત્વાન્મહામર્મસંશ્રયાદનુષઙ્ગતઃ| સુબહૂપદ્રવત્વાચ્ચ પ્રમેહો દારુણો ગદઃ||૨૫|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવ ષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને પ્રમેહ ચિકિત્સિતન્નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ||૧૪||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
પ્રમેહનામા ચ વ્યાધિઃ| સર્વવ્યાધિભ્યો દારુણઃ| કથમિત્યાહ| સર્વજત્વાદિતિ હેતુચતુષ્ટયમ્| સર્વો હિ પ્રમેહઃ સર્વદોષજો ભવતિ બસ્ત્યાખ્યમહામર્મસમાશ્રયશ્ચ| સ્વભાવાદેવ ચ દીર્ઘકાલાનુષઙ્ગવાન્ ભવતિ બહૂપદ્રવશ્ચ| તસ્માત્તં યત્નેન સાધયેદિતિ|| ૨૫|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ
Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતઃ પ્રમેહ ચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ક્રમપ્રાપ્તાનાં પ્રમેહાણામ્ ચિકિત્સાપ્રદર્શનાર્થમધ્યાય આરભ્યતે||૧||
Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતઃ પ્રમેહ ચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ક્રમપ્રાપ્તાનાં પ્રમેહાણામ્ ચિકિત્સાપ્રદર્શનાર્થમધ્યાય આરભ્યતે||૧||
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
પ્રાયેણ હિ પ્રમેહિણોઽભિષ્યણ્ણદેહત્વાદુપહતાગ્નેર્ભક્ષ્યા દિપઞ્ચવિધમપ્યન્નમુપયુક્તં મૂત્રાય મેદસે ચ વિપરિણમતે| તસ્માદસ્ય તેજોધાતુવૃદ્ધયે ક્લેદમેદઃ પ્રશમનાય ચ બલિનઃ સંશોધનાનિ પ્રયુઞ્જીત| દુર્બલસ્ય તુ સંશમનાનિ| સર્વસ્ય ચ બદ્ધમૂત્રાણ્યમેદસ્કરાણ્યબૃંહણાન્યગ્નિદીપનાનિ બલજનનાનિ ચાન્નપાનાનિ| બલં ચ વિધિનોપચિતમશેષા મયક્ષયાય સમ્પ્રવર્તતે||૨||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
સર્વપ્રમેહિણામગ્ન્યુપઘાતાન્મૂત્રં મેદશ્ચાધિકં ભવત્યતોઽગ્નિવૃદ્ધ્યર્થં ક્લેદાદિશમનાર્થં ચ સંશોધનં કુર્યાદિતિ પ્રદર્શયિતુમાહ-પ્રાયેણેત્યાદિ| સુબોધમ્| સર્વસ્યેતિ સામાન્યેન પ્રમેહેષુ દુર્બલત્વાદિકમનપેક્ષ્ય|| ૨||
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
પ્રાયેણ હિ પ્રમેહિણોઽભિષ્યણ્ણદેહત્વાદુપહતાગ્નેર્ભક્ષ્યા દિપઞ્ચવિધમપ્યન્નમુપયુક્તં મૂત્રાય મેદસે ચ વિપરિણમતે| તસ્માદસ્ય તેજોધાતુવૃદ્ધયે ક્લેદમેદઃ પ્રશમનાય ચ બલિનઃ સંશોધનાનિ પ્રયુઞ્જીત| દુર્બલસ્ય તુ સંશમનાનિ| સર્વસ્ય ચ બદ્ધમૂત્રાણ્યમેદસ્કરાણ્યબૃંહણાન્યગ્નિદીપનાનિ બલજનનાનિ ચાન્નપાનાનિ| બલં ચ વિધિનોપચિતમશેષા મયક્ષયાય સમ્પ્રવર્તતે||૨||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
સર્વપ્રમેહિણામગ્ન્યુપઘાતાન્મૂત્રં મેદશ્ચાધિકં ભવત્યતોઽગ્નિવૃદ્ધ્યર્થં ક્લેદાદિશમનાર્થં ચ સંશોધનં કુર્યાદિતિ પ્રદર્શયિતુમાહ-પ્રાયેણેત્યાદિ| સુબોધમ્| સર્વસ્યેતિ સામાન્યેન પ્રમેહેષુ દુર્બલત્વાદિકમનપેક્ષ્ય|| ૨||
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
અથ સંશોધનાર્હં પ્રમેહિણમાદાવેવ બિભીતકસર્ષપેઙ્ગુદી કરઞ્જનિમ્બનિકુમ્ભાન્યતમતૈલેન ત્રિકણ્ટકાદિના વા યથાસ્વં સિદ્ધેન સ્નેહેન પ્રિયઙ્ગ્વાદિશૃતેન વા હવિષા સ્નેહયિત્વા કલ્પવિહિતૈઃ પ્રયોગૈર્વામયેદ્વિરેચયેચ્ચ||૩||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
શોધનાર્હં વમનવિરેચનવિધ્યુક્તપ્રકા્રેણ| ત્રિકણ્ટકાદિના સિદ્ધેન| દોષાદ્યપેક્ષયા તૈલાદીનામન્યતમમિતિ યથાસ્વશબ્દર્થઃ| ત્રિકણ્ટકાદિમત્રૈવ વક્ષ્યતે| પ્રિયઙ્ગ્વાદિના ગણેન શૃતં ઘૃતમ્| કલ્પવિહિતા વમનકલ્પોક્તા વિરેચનકલ્પોક્તાશ્ચ|| ૩||
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
અથ સંશોધનાર્હં પ્રમેહિણમાદાવેવ બિભીતકસર્ષપેઙ્ગુદી કરઞ્જનિમ્બનિકુમ્ભાન્યતમતૈલેન ત્રિકણ્ટકાદિના વા યથાસ્વં સિદ્ધેન સ્નેહેન પ્રિયઙ્ગ્વાદિશૃતેન વા હવિષા સ્નેહયિત્વા કલ્પવિહિતૈઃ પ્રયોગૈર્વામયેદ્વિરેચયેચ્ચ||૩||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
શોધનાર્હં વમનવિરેચનવિધ્યુક્તપ્રકા્રેણ| ત્રિકણ્ટકાદિના સિદ્ધેન| દોષાદ્યપેક્ષયા તૈલાદીનામન્યતમમિતિ યથાસ્વશબ્દર્થઃ| ત્રિકણ્ટકાદિમત્રૈવ વક્ષ્યતે| પ્રિયઙ્ગ્વાદિના ગણેન શૃતં ઘૃતમ્| કલ્પવિહિતા વમનકલ્પોક્તા વિરેચનકલ્પોક્તાશ્ચ|| ૩||
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
તતો જાતબલં મુસ્તામરદારુનાગરપ્રતિવાપેન સુરસાદિ કષાયેણાસ્થાપયેત્| પિત્તોત્તરં તુ ન્યગ્રોધાદિકષાયેણ||૪||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
તત ઇતિ શોધને| સુરસાદિગણક્વાથો મુસ્તાદિપ્રતિવાપો બસ્તિઃ| બસ્તિસ્તુ ન્યગ્રોધાદિકષાયઃ પિત્તપ્રમેહેષ્વેવ|| ૪||
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
તતો જાતબલં મુસ્તામરદારુનાગરપ્રતિવાપેન સુરસાદિ કષાયેણાસ્થાપયેત્| પિત્તોત્તરં તુ ન્યગ્રોધાદિકષાયેણ||૪||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
તત ઇતિ શોધને| સુરસાદિગણક્વાથો મુસ્તાદિપ્રતિવાપો બસ્તિઃ| બસ્તિસ્તુ ન્યગ્રોધાદિકષાયઃ પિત્તપ્રમેહેષ્વેવ|| ૪||
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
તતશ્ચ જાઙ્ગલરસૈઃ ક્રમેણ સન્તર્પયેત્| અત્યપતર્પણેન હિ પ્રમેહિણો વિશેષેણ મૂત્રકૃચ્છ્રબસ્તિમેઢ્રશૂલગુલ્માતિકર્શ્ય ભ્રમાદીનાં સમ્ભવઃ| તતોઽનુબન્ધરક્ષણાર્થં શમનાર્હસ્ય ચ શમનાન્યવચારયેત્||૫||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
અત્યપતર્પણેનેત્યાદિ જાઙ્ગલરસૈઃ સન્તર્પણે હેતુઃ| તતોઽનન્તરં પ્રમેહાનુબન્ધરક્ષણાર્થં શમનાન્યૌષધાનિ પ્રયોજયેત્| તાનિ ચ સર્વપ્રમેહેષુ હરિદ્રામિત્યાદિના પ્રદર્શ્યન્તે|| ૫||
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
તતશ્ચ જાઙ્ગલરસૈઃ ક્રમેણ સન્તર્પયેત્| અત્યપતર્પણેન હિ પ્રમેહિણો વિશેષેણ મૂત્રકૃચ્છ્રબસ્તિમેઢ્રશૂલગુલ્માતિકર્શ્ય ભ્રમાદીનાં સમ્ભવઃ| તતોઽનુબન્ધરક્ષણાર્થં શમનાર્હસ્ય ચ શમનાન્યવચારયેત્||૫||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
અત્યપતર્પણેનેત્યાદિ જાઙ્ગલરસૈઃ સન્તર્પણે હેતુઃ| તતોઽનન્તરં પ્રમેહાનુબન્ધરક્ષણાર્થં શમનાન્યૌષધાનિ પ્રયોજયેત્| તાનિ ચ સર્વપ્રમેહેષુ હરિદ્રામિત્યાદિના પ્રદર્શ્યન્તે|| ૫||
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
પ્રાતઃ સર્વપ્રમેષુ હરિદ્રામધુના યુક્તામામલકરસેન પિ બેત્| અથવા સાલસપ્તપર્ણકુટજકપિત્થકમ્પિલ્લક બિભીતકરોહિતકકુસુમાનિ તચ્ચૂર્ણં વા ક્ષૌદ્રેણ લિહ્યાત્| હરીતકીચૂર્ણં વ| પિબેદ્વા ત્રિફલામુસ્તાદેવદારુહરિદ્રા ક્વાથમ્| અસનચિત્રકત્રિફલાદાર્વીકલિઙ્ગકાનાં વા સક્ષૌદ્રમ્| તદ્વત્ ગુડૂચ્યા વા સ્વરસમામલકાનાં વા||૬||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
હરિદ્રાં માક્ષિકયુક્તમામલકરસેન પિબેત્| સાલાદિકુસુમાનિ વા મધુયુક્તાન્યામલકરસેન પિબેત્| એષામેવ વા સાલાદિકુસુમાનાં ચૂર્ણં માક્ષિકેણ લિહ્યાત્| ત્રિફલાદીનાં વા ક્વાથં પિબેત્| અસ-નાદીનાં વા ક્વાથં સક્ષૌદ્રં પિબેત્| ગુડૂચ્યાઃ સ્વરસમામલકાનાં વા સ્વરસમ્| તદ્વદિતિ સક્ષૌદ્રમ્|| ૬||
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
પ્રાતઃ સર્વપ્રમેષુ હરિદ્રામધુના યુક્તામામલકરસેન પિ બેત્| અથવા સાલસપ્તપર્ણકુટજકપિત્થકમ્પિલ્લક બિભીતકરોહિતકકુસુમાનિ તચ્ચૂર્ણં વા ક્ષૌદ્રેણ લિહ્યાત્| હરીતકીચૂર્ણં વ| પિબેદ્વા ત્રિફલામુસ્તાદેવદારુહરિદ્રા ક્વાથમ્| અસનચિત્રકત્રિફલાદાર્વીકલિઙ્ગકાનાં વા સક્ષૌદ્રમ્| તદ્વત્ ગુડૂચ્યા વા સ્વરસમામલકાનાં વા||૬||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
હરિદ્રાં માક્ષિકયુક્તમામલકરસેન પિબેત્| સાલાદિકુસુમાનિ વા મધુયુક્તાન્યામલકરસેન પિબેત્| એષામેવ વા સાલાદિકુસુમાનાં ચૂર્ણં માક્ષિકેણ લિહ્યાત્| ત્રિફલાદીનાં વા ક્વાથં પિબેત્| અસ-નાદીનાં વા ક્વાથં સક્ષૌદ્રં પિબેત્| ગુડૂચ્યાઃ સ્વરસમામલકાનાં વા સ્વરસમ્| તદ્વદિતિ સક્ષૌદ્રમ્|| ૬||
Adhikarana kaphameheShu visheShaH (7) · Śloka 7
વિશેષતસ્તુ કફમેહેષુ કટ્ફલમુસ્તાલોધ્રાભયાનાં સમા ક્ષિકં કષાયમ્| તગરવિડઙ્ગદ્વિહરિદ્રાણાં વા| ચન્દના ગરુકુષ્ઠદેવદારૂણાં વા| પાઠાગ્નિમન્થચવિકાત્રિફલાનાં વા|૭| વિશેષતસ્તુ કફમેહેષુ કટ્ફલમુસ્તાલોધ્રાભયાનાં સમા ક્ષિકં કષાયમ્| તગરવિડઙ્ગદ્વિહરિદ્રાણાં વા| ચન્દના ગરુકુષ્ઠદેવદારૂણાં વા| પાઠાગ્નિમન્થચવિકાત્રિફલાનાં વા|૭|
विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७| विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७|
🔊 Audio coming soon
૦૦
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
પિત્તપ્રમેહેષુ તુ લોધ્રસેવ્યાર્જુનચન્દનાનામ્| નિમ્બામૃતા મલકપટોલીનાં વા| શીરીષસર્જાર્જુનકેસરાણાં વા| ફલિની કમલોત્પલકીંશુકાનાં વા| કુટજોત્પલકટ ઙ્ગટેરીનાં વા||૭||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
કટ્ફલાદિકષાયં સક્ષૌદ્રં વિશેષતઃ કફે| સર્વત્ર સર્વસ્ય પથ્યત્વાદ્વિશેષગ્રહણમ્| તગરાદીનાં વા ક્વાથઃ સમાક્ષિકઃ| સુબોધમ્| સર્વકષાયેષુ માક્ષિકપ્રયોગઃ પિત્તપ્રમેહેષુ લોધ્રનિમ્બશિરીષફલિનીકુટજાદયઃ પઞ્ચકષાયાઃ|| ૭||
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
પિત્તપ્રમેહેષુ તુ લોધ્રસેવ્યાર્જુનચન્દનાનામ્| નિમ્બામૃતા મલકપટોલીનાં વા| શીરીષસર્જાર્જુનકેસરાણાં વા| ફલિની કમલોત્પલકીંશુકાનાં વા| કુટજોત્પલકટ ઙ્ગટેરીનાં વા||૭||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
કટ્ફલાદિકષાયં સક્ષૌદ્રં વિશેષતઃ કફે| સર્વત્ર સર્વસ્ય પથ્યત્વાદ્વિશેષગ્રહણમ્| તગરાદીનાં વા ક્વાથઃ સમાક્ષિકઃ| સુબોધમ્| સર્વકષાયેષુ માક્ષિકપ્રયોગઃ પિત્તપ્રમેહેષુ લોધ્રનિમ્બશિરીષફલિનીકુટજાદયઃ પઞ્ચકષાયાઃ|| ૭||
Adhikarana tatrApi bhedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
તેષ્વપિ ચ વિશેષેણ પિબેદુદકમેહાદિષુ ક્રમાત્ કષાયં પારિજાતસ્ય વૈજયન્ત્યાઃ સપ્તચ્છદસ્યારિષ્ટસ્ય નિશાયાઃ કકુભચન્દનયોશ્ચિત્રકસ્ય પાઠાજોઙ્ગકયોઃ ખદિરસ્ય ત્રિફલારગ્વધયોશ્ચ મધુયુતમ્| પિબેચ્ચ સિકતામેહે હિઙ્ગુ પ્રવાલકૈલાલવણાનિ મદ્યેન મૂત્રેણ ક્ષારોદકેન વા| ક્ષારમેહાદિષુ ત્રિફલાયા અસનાદેઃ ન્યગ્રોધાદેઃ શમ્યા કસ્ય ચન્દનમઞ્જિષ્ઠયોઃ ગુડૂચીતિન્દુકાસ્થિકાશ્મર્યખર્જૂ રાણાં ચ મધુયુક્તમ્| શોણિતમેહે મદયન્તીપત્રકલ્કં ચ સક્ષૌદ્રં શીતામ્બુના||૮||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः ख़दिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यख़र्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
તેષ્વિત્યનન્તરોક્તેષુ કફપિત્તપ્રમેહેષુ સામાન્યેનોક્તઃ| ઉદકમેહાદિષુ વિશેષેણોચ્યતે| ઉદકમેહે પારિજાતસ્ય કષાયઃ ઇક્ષુમેહે વૈજયન્ત્યાઃ| વૈજયન્ત્યગ્નિમન્થઃ સાન્દ્રે સપ્તચ્છાદસ્ય| સુરામેહે નિમ્બસ્ય| પિષ્ટે હરિદ્રાયાઃ શુક્રમેહે કકુભચન્દનયોઃ સિકતામેહે ચિત્રકસ્ય| શીતમેહે પાઠાજોઙ્ગકયોઃ| શનૈર્મેહે ખદિરસ્ય| લાલામેહે ત્રિફલારગ્વધયોરિતિ ક્રમાર્થઃ| સર્વ એવ કષાયા માક્ષિકયુક્તાઃ| સિકતામેહે હિઙ્ગ્વાદીન્યપિ મદ્યાદીનામન્યતમેન| ક્ષારમેહે ત્રિફલાયાઃ કષાયઃ| કાલમેહે અસનાદેઃ| નીલમેહે ન્યગ્રોધાદેઃ| હારિદ્રમેહે શામ્યાકસ્ય| મઞ્જિષ્ઠામેહે ચન્દનમઞ્જિષ્ઠયોઃ| શોણિતમેહે શમ્યાકસ્ય ગુદૂચ્યાદીનામ્| શોણિતમેહે મદયન્તીકલ્કમપિ સક્ષૌદ્રં શીતોદકેન|| ૮||
Adhikarana tatrApi bhedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
તેષ્વપિ ચ વિશેષેણ પિબેદુદકમેહાદિષુ ક્રમાત્ કષાયં પારિજાતસ્ય વૈજયન્ત્યાઃ સપ્તચ્છદસ્યારિષ્ટસ્ય નિશાયાઃ કકુભચન્દનયોશ્ચિત્રકસ્ય પાઠાજોઙ્ગકયોઃ ખદિરસ્ય ત્રિફલારગ્વધયોશ્ચ મધુયુતમ્| પિબેચ્ચ સિકતામેહે હિઙ્ગુ પ્રવાલકૈલાલવણાનિ મદ્યેન મૂત્રેણ ક્ષારોદકેન વા| ક્ષારમેહાદિષુ ત્રિફલાયા અસનાદેઃ ન્યગ્રોધાદેઃ શમ્યા કસ્ય ચન્દનમઞ્જિષ્ઠયોઃ ગુડૂચીતિન્દુકાસ્થિકાશ્મર્યખર્જૂ રાણાં ચ મધુયુક્તમ્| શોણિતમેહે મદયન્તીપત્રકલ્કં ચ સક્ષૌદ્રં શીતામ્બુના||૮||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः खदिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यखर्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
તેષ્વિત્યનન્તરોક્તેષુ કફપિત્તપ્રમેહેષુ સામાન્યેનોક્તઃ| ઉદકમેહાદિષુ વિશેષેણોચ્યતે| ઉદકમેહે પારિજાતસ્ય કષાયઃ ઇક્ષુમેહે વૈજયન્ત્યાઃ| વૈજયન્ત્યગ્નિમન્થઃ સાન્દ્રે સપ્તચ્છાદસ્ય| સુરામેહે નિમ્બસ્ય| પિષ્ટે હરિદ્રાયાઃ શુક્રમેહે કકુભચન્દનયોઃ સિકતામેહે ચિત્રકસ્ય| શીતમેહે પાઠાજોઙ્ગકયોઃ| શનૈર્મેહે ખદિરસ્ય| લાલામેહે ત્રિફલારગ્વધયોરિતિ ક્રમાર્થઃ| સર્વ એવ કષાયા માક્ષિકયુક્તાઃ| સિકતામેહે હિઙ્ગ્વાદીન્યપિ મદ્યાદીનામન્યતમેન| ક્ષારમેહે ત્રિફલાયાઃ કષાયઃ| કાલમેહે અસનાદેઃ| નીલમેહે ન્યગ્રોધાદેઃ| હારિદ્રમેહે શામ્યાકસ્ય| મઞ્જિષ્ઠામેહે ચન્દનમઞ્જિષ્ઠયોઃ| શોણિતમેહે શમ્યાકસ્ય ગુદૂચ્યાદીનામ્| શોણિતમેહે મદયન્તીકલ્કમપિ સક્ષૌદ્રં શીતોદકેન|| ૮||
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
વાતજેષ્વપિ યાપનાર્થં કફપિત્તોલ્બણેષુ પિબેત્કષાયમ્| તત્ર વસામેહેઽગ્નિમન્થસ્ય| મજ્જમેહેઽમૃતાચિત્રકયોઃ કુષ્ઠ-કુટજપાઠાકટુરોહિણીકલ્કમિશ્રમ્| હસ્તિમેહે હસ્તિસૂકરખરોષ્ટ્રાસ્થિક્ષારમ્| મધુમેહે કદરખદિર પુરકષાયમ્||૯||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरख़रोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरख़दिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
વાતપ્રમેહેષુ કફપિત્તોલ્બણેષુ ચાસાધ્યત્વેઽપિ યાપનાર્થં કષાયં પિબેદેવ| સુબોધમ્| હસ્ત્યાદ્યસ્થિક્ષારં કુટજાદિકલ્કમિશ્રિતમ્| મધુમેહે કદરાદિકષાયમ્|| ૯||
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
વાતજેષ્વપિ યાપનાર્થં કફપિત્તોલ્બણેષુ પિબેત્કષાયમ્| તત્ર વસામેહેઽગ્નિમન્થસ્ય| મજ્જમેહેઽમૃતાચિત્રકયોઃ કુષ્ઠ-કુટજપાઠાકટુરોહિણીકલ્કમિશ્રમ્| હસ્તિમેહે હસ્તિસૂકરખરોષ્ટ્રાસ્થિક્ષારમ્| મધુમેહે કદરખદિર પુરકષાયમ્||૯||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरखरोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरखदिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
વાતપ્રમેહેષુ કફપિત્તોલ્બણેષુ ચાસાધ્યત્વેઽપિ યાપનાર્થં કષાયં પિબેદેવ| સુબોધમ્| હસ્ત્યાદ્યસ્થિક્ષારં કુટજાદિકલ્કમિશ્રિતમ્| મધુમેહે કદરાદિકષાયમ્|| ૯||
Adhikarana vAtajeshu snehaprayogavikalpanA (10) · Śloka 10
કફાનુગતેષુ તુ વસાદિમેહેષુ યથાસ્વકષાયેણ સાધિતાનિ તૈલાનિ| પિત્તાનુગતેષુ ચ ઘૃતાનિ યમકં વા પ્રયુઞ્જીત||૧૦||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च ग़ृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
એતેન શેષેષ્વપિ મેહેષુ સ્નેહવિકલ્પ ઉક્તો વેદિતવ્યઃ| તથા કષાયસંપૃક્તૈઃ સ્નેહૈઃ કફપિત્તમૂત્રમેદસામનિલસ્ય ચોપશમો ભવતિ| વસામેહાદીનાં ચતુર્ણાં વાતોદ્ભવાનાં કફાનુગતત્વે સતિ સ્વૈઃ સ્વૈઃ કશાયૌષધૈઃ સિદ્ધાનિ તૈલાનિ શસ્યન્તે| પિત્તાનુગતત્વે તૈરેવ ઘૃતાનિ| યમકં વા પ્રકૃતત્વાત્ ઘૃતતૈલાભ્યામ્| એતેન કષાયૌષધસ્નેહસાધનેન શેષેષ્વપિ કફમેહેષુ ચ કષાયૌષધૈઃ સ્નેહવિકલ્પ ઉક્ત ઇતિ વેદિતવ્યઃ| તથા પ્રમેહિણે કષાયેણ સહ પ્રયુક્તૈઃ સહ કફાદીનામનિલસ્ય ચોપશમો ભવતિ| કષાયશબ્દઃ ક્વાથાદિકલ્પનાવાચકઃ|| ૧૦||
Adhikarana vAtajeshu snehaprayogavikalpanA (10) · Śloka 10
કફાનુગતેષુ તુ વસાદિમેહેષુ યથાસ્વકષાયેણ સાધિતાનિ તૈલાનિ| પિત્તાનુગતેષુ ચ ઘૃતાનિ યમકં વા પ્રયુઞ્જીત||૧૦||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च घृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
એતેન શેષેષ્વપિ મેહેષુ સ્નેહવિકલ્પ ઉક્તો વેદિતવ્યઃ| તથા કષાયસંપૃક્તૈઃ સ્નેહૈઃ કફપિત્તમૂત્રમેદસામનિલસ્ય ચોપશમો ભવતિ| વસામેહાદીનાં ચતુર્ણાં વાતોદ્ભવાનાં કફાનુગતત્વે સતિ સ્વૈઃ સ્વૈઃ કશાયૌષધૈઃ સિદ્ધાનિ તૈલાનિ શસ્યન્તે| પિત્તાનુગતત્વે તૈરેવ ઘૃતાનિ| યમકં વા પ્રકૃતત્વાત્ ઘૃતતૈલાભ્યામ્| એતેન કષાયૌષધસ્નેહસાધનેન શેષેષ્વપિ કફમેહેષુ ચ કષાયૌષધૈઃ સ્નેહવિકલ્પ ઉક્ત ઇતિ વેદિતવ્યઃ| તથા પ્રમેહિણે કષાયેણ સહ પ્રયુક્તૈઃ સહ કફાદીનામનિલસ્ય ચોપશમો ભવતિ| કષાયશબ્દઃ ક્વાથાદિકલ્પનાવાચકઃ|| ૧૦||
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaghnaH (11) · Śloka 11
ત્રિકણ્ટકાતિવિષાભલ્લાતકલોધ્રવચાપિચુમન્દઘનનિશા જમોદાર્જુનાશ્મન્તકપટોલસોમવલ્કમઞ્જિષ્ઠાપદ્મકચન્દ નાગરુભિશ્ચ સ્નેહો વિપક્વઃ સર્વમેહઘ્નઃ||૧૧||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दग़ननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहग़्नः||११||
🔊 Audio coming soon
ત્રિકણ્ટકાદિભિઃ સ્નેહાચ્ચતુર્થાંશૈર્જલેન ચ સ્નેહસમેન સ્નેહો વિપક્વઃ સર્વમેહઘ્નઃ| સામાન્યોક્તં કપાનુગતત્વે તૈલં પિત્તાનુગત્વે ઘૃતં મિશ્રકો વેતિ વેદિતવ્યમ્|| ૧૧||
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaghnaH (11) · Śloka 11
ત્રિકણ્ટકાતિવિષાભલ્લાતકલોધ્રવચાપિચુમન્દઘનનિશા જમોદાર્જુનાશ્મન્તકપટોલસોમવલ્કમઞ્જિષ્ઠાપદ્મકચન્દ નાગરુભિશ્ચ સ્નેહો વિપક્વઃ સર્વમેહઘ્નઃ||૧૧||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दघननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहघ्नः||११||
🔊 Audio coming soon
ત્રિકણ્ટકાદિભિઃ સ્નેહાચ્ચતુર્થાંશૈર્જલેન ચ સ્નેહસમેન સ્નેહો વિપક્વઃ સર્વમેહઘ્નઃ| સામાન્યોક્તં કપાનુગતત્વે તૈલં પિત્તાનુગત્વે ઘૃતં મિશ્રકો વેતિ વેદિતવ્યમ્|| ૧૧||
Adhikarana dhAnvantaraM ghRutam (12) · Śloka 12
દશમૂલહરીતકીદેવદારુષ્કરઞ્જદ્વયદ્વિવર્ષાભૂદન્તીભક દમ્બભલ્લાતકશઠીપુષ્કરમૂલાર્કમૂલસ્નુહીમૂલવરણમૂ લપિપ્પલીમૂલાનિ પ્રત્યેકશો દશપલોન્મિતાનિ યવકોલ કુલત્થપ્રસ્થત્રયં ચાષ્ટગુણેઽમ્ભસિ સાધયિત્વા પાદશેષં કષાયમવતારયેત્| તેન વચાવિડઙ્ગકમ્પિલ્લકભલ્લા તકભાર્ઙ્ગીરોહિષચવિકાપિપ્પલીદ્વયત્રિવૃન્નિચુલવિશ્વ ભેષજપ્રતીવાપં ઘૃતપ્રસ્થં વિપચેત્| એતદ્ધાન્વન્તરં સર્પિઃ સર્વમેહપિટકાકુષ્ઠવિષશોફાર્શોગુલ્મવિદ્રધિપ્લીહજ ઠરશ્વાસકાસવર્ધ્મપાણ્ડુરોગવાતશોણિતોન્માદાપસ્મા રહરમ્||૧૨||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं ग़ृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
દશમૂલેત્યાદિના ધાન્વન્તરં સર્પિઃ| દશમૂલાનાં સંયુક્તાનાં દશપલમ્| દશમૂલસ્યૈકત્વાત્ પ્રત્યેકમિત્યુક્તમ્| કરઞ્જદ્વયં કૃષ્ણશ્વેતભેદેન| વર્ષાભ્વૌ પુનર્નવે| ભૂકદમ્બકો યવાની કૌણ્ડિન્યકશ્ચ| યવાદીનાં મિશ્રીભૂતાનાં પ્રસ્થત્રયમ્| પ્રત્યેકં તુ ષોડશપલં શુષ્કદ્રવ્યત્વાત્ પ્રસ્થઃ| સર્વસ્માદેકીકૃતાદષ્ટગુણાદમ્ભસઃ પાદશેષં ક્વાથં ગૃહ્ણીયાત્| વચાદીનિ ગર્ભે| કમ્પિલ્લકો રઞ્જનકો રેવકો રક્તચૂર્ણકઃ| રોહિષઃ પ્લીહાપહઃ|| ૧૨||
Adhikarana dhAnvantaraM ghRutam (12) · Śloka 12
દશમૂલહરીતકીદેવદારુષ્કરઞ્જદ્વયદ્વિવર્ષાભૂદન્તીભક દમ્બભલ્લાતકશઠીપુષ્કરમૂલાર્કમૂલસ્નુહીમૂલવરણમૂ લપિપ્પલીમૂલાનિ પ્રત્યેકશો દશપલોન્મિતાનિ યવકોલ કુલત્થપ્રસ્થત્રયં ચાષ્ટગુણેઽમ્ભસિ સાધયિત્વા પાદશેષં કષાયમવતારયેત્| તેન વચાવિડઙ્ગકમ્પિલ્લકભલ્લા તકભાર્ઙ્ગીરોહિષચવિકાપિપ્પલીદ્વયત્રિવૃન્નિચુલવિશ્વ ભેષજપ્રતીવાપં ઘૃતપ્રસ્થં વિપચેત્| એતદ્ધાન્વન્તરં સર્પિઃ સર્વમેહપિટકાકુષ્ઠવિષશોફાર્શોગુલ્મવિદ્રધિપ્લીહજ ઠરશ્વાસકાસવર્ધ્મપાણ્ડુરોગવાતશોણિતોન્માદાપસ્મા રહરમ્||૧૨||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं घृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
દશમૂલેત્યાદિના ધાન્વન્તરં સર્પિઃ| દશમૂલાનાં સંયુક્તાનાં દશપલમ્| દશમૂલસ્યૈકત્વાત્ પ્રત્યેકમિત્યુક્તમ્| કરઞ્જદ્વયં કૃષ્ણશ્વેતભેદેન| વર્ષાભ્વૌ પુનર્નવે| ભૂકદમ્બકો યવાની કૌણ્ડિન્યકશ્ચ| યવાદીનાં મિશ્રીભૂતાનાં પ્રસ્થત્રયમ્| પ્રત્યેકં તુ ષોડશપલં શુષ્કદ્રવ્યત્વાત્ પ્રસ્થઃ| સર્વસ્માદેકીકૃતાદષ્ટગુણાદમ્ભસઃ પાદશેષં ક્વાથં ગૃહ્ણીયાત્| વચાદીનિ ગર્ભે| કમ્પિલ્લકો રઞ્જનકો રેવકો રક્તચૂર્ણકઃ| રોહિષઃ પ્લીહાપહઃ|| ૧૨||
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
આહારઞ્ચ યવવિકૃતિપ્રાયં મધ્વામલકોપેતમાહારયેત્| યથાયથં પ્રમેહઘ્નૌષધનિર્યૂહૈઃ સુબહુશો યવાન્ ભવયિત્વા સક્તુમન્થાપૂપધાનાલાજવાટ્યાદીન્ વિવિધાંશ્ચ લઘૂન્ ભાક્ષ્યાનુપકલ્પયેત્| તદ્વચ્ચ ગોધૂમાન્| ગવાશ્વખરજઠર સ્થિતૈશ્ચ તથા શાલિષષ્ટિકતૃણધાન્યાનિ મુદ્ગાદયસ્તિ ક્તાનિ શાકાનિ જાઙ્ગલાનિ ચ પિશિતાનિ શૂલ્યાનિ પરિશુષ્કાણિ પ્રદિગ્ધાનિ ભૃષ્ટચણકોપદંશાનિ વિવિધા સવાનુપાનાન્યુપયુઞ્જીત||૧૩||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लग़ून् भाक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वख़रजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
સર્વશ્ચ મેહી યવવિકારભૂયિષ્ઠં માક્ષિકામલકયુક્તં ભોજનમાહારયેત્ મેહેષુ યથાસ્વૌષધક્વાથભવિતાન્ યવાન્ સક્ત્વાદિષુ નાનાપ્રકારેષુ ચ ભક્ષ્યેષૂપકલ્પયેત્| ગવાદિજઠરમધ્યુષિતૈર્યવૈસ્તદ્વિષ્ઠાતશ્ચ ગૃહીતૈર્વંશયવૈર્વા સક્ત્વાદીન્ કલ્પયેત્| યવો હીત્યાદિ સુબોધમ્| તથા શાલ્યાદિકમપ્યુપયુઞ્જીત| શૂલ્યાદિકં જાઙ્ગલમાંસવિશેષણમ્| પ્રદિગ્ધમુપદેહસિદ્ધમ્| ભૃષ્ટચણકાદ્યુપદંશો યેષામાસવાનુપાનાનામ્|| ૧૩||
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
આહારઞ્ચ યવવિકૃતિપ્રાયં મધ્વામલકોપેતમાહારયેત્| યથાયથં પ્રમેહઘ્નૌષધનિર્યૂહૈઃ સુબહુશો યવાન્ ભવયિત્વા સક્તુમન્થાપૂપધાનાલાજવાટ્યાદીન્ વિવિધાંશ્ચ લઘૂન્ ભક્ષ્યાનુપકલ્પયેત્| તદ્વચ્ચ ગોધૂમાન્| ગવાશ્વખરજઠર સ્થિતૈશ્ચ તથા શાલિષષ્ટિકતૃણધાન્યાનિ મુદ્ગાદયસ્તિ ક્તાનિ શાકાનિ જાઙ્ગલાનિ ચ પિશિતાનિ શૂલ્યાનિ પરિશુષ્કાણિ પ્રદિગ્ધાનિ ભૃષ્ટચણકોપદંશાનિ વિવિધા સવાનુપાનાન્યુપયુઞ્જીત||૧૩||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लघून् भक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वखरजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
સર્વશ્ચ મેહી યવવિકારભૂયિષ્ઠં માક્ષિકામલકયુક્તં ભોજનમાહારયેત્ મેહેષુ યથાસ્વૌષધક્વાથભવિતાન્ યવાન્ સક્ત્વાદિષુ નાનાપ્રકારેષુ ચ ભક્ષ્યેષૂપકલ્પયેત્| ગવાદિજઠરમધ્યુષિતૈર્યવૈસ્તદ્વિષ્ઠાતશ્ચ ગૃહીતૈર્વંશયવૈર્વા સક્ત્વાદીન્ કલ્પયેત્| યવો હીત્યાદિ સુબોધમ્| તથા શાલ્યાદિકમપ્યુપયુઞ્જીત| શૂલ્યાદિકં જાઙ્ગલમાંસવિશેષણમ્| પ્રદિગ્ધમુપદેહસિદ્ધમ્| ભૃષ્ટચણકાદ્યુપદંશો યેષામાસવાનુપાનાનામ્|| ૧૩||
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
લોધ્રમૂર્વાશઠીવિડઙ્ગત્રિફલાપુષ્કરમૂલચાતુર્જાતક્રમુકચ વિકાયવાનીશ્યામાભાર્ઙ્ગીદ્વિવિશાલાભૂનિમ્બતરચિત્ર કપિપ્પલીમૂલકટુરોહિણીકુષ્ઠપાઠેન્દ્રયવાતિવિષાપ્લવ નખમરિચાનિ કર્ષાંશાન્યપાં કલશેઽધિશૃત્ય તુર્યશેષે રસે પૂતે જતુશૃતપુરાણઘૃતભાજનસ્થેઽર્ધભાગેન મધુ નિધાય પક્ષમુપેક્ષિતોઽયમ્ લોધ્રાસવઃ સર્વપ્રમેહકુષ્ઠકિલાસસ્થૌ લ્યારોચકકૃમિપાણ્ડુશોફર્શોગ્રહણીદોષાન્નિહન્તિ||૧૪||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नख़मरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणग़ृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
લોધ્રાસવઃ સુબોધ| ક્રમુકઃ પટ્ટિકાલોધ્રઃ પ્લવં પરિપેલવમ્| કલશો દ્વાદશાધિકાનિ પઞ્ચ પલશતાનિ ભવન્તિ| તુર્યાંશશ્ચતુર્થભાગશેષઃ| તસ્યાર્ધભાગશ્ચતુષ્ષષ્ટિપલાનિ દ્વૌ પ્રસ્થૌ ભવતઃ||૧૪||
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
લોધ્રમૂર્વાશઠીવિડઙ્ગત્રિફલાપુષ્કરમૂલચાતુર્જાતક્રમુકચ વિકાયવાનીશ્યામાભાર્ઙ્ગીદ્વિવિશાલાભૂનિમ્બતરચિત્ર કપિપ્પલીમૂલકટુરોહિણીકુષ્ઠપાઠેન્દ્રયવાતિવિષાપ્લવ નખમરિચાનિ કર્ષાંશાન્યપાં કલશેઽધિશૃત્ય તુર્યશેષે રસે પૂતે જતુશૃતપુરાણઘૃતભાજનસ્થેઽર્ધભાગેન મધુ નિધાય પક્ષમુપેક્ષિતોઽયમ્ લોધ્રાસવઃ સર્વપ્રમેહકુષ્ઠકિલાસસ્થૌ લ્યારોચકકૃમિપાણ્ડુશોફર્શોગ્રહણીદોષાન્નિહન્તિ||૧૪||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नखमरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणघृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
લોધ્રાસવઃ સુબોધ| ક્રમુકઃ પટ્ટિકાલોધ્રઃ પ્લવં પરિપેલવમ્| કલશો દ્વાદશાધિકાનિ પઞ્ચ પલશતાનિ ભવન્તિ| તુર્યાંશશ્ચતુર્થભાગશેષઃ| તસ્યાર્ધભાગશ્ચતુષ્ષષ્ટિપલાનિ દ્વૌ પ્રસ્થૌ ભવતઃ||૧૪||
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
દશમૂલદન્તીત્રિવૃચ્છ્યામાશ્રેયસીચિત્રકપુનર્નવસધાય વૈકૈષિકાગણ્ડીરગુડૂચીનામ્ પૃથક્પઞ્ચવિંશતિપલાન્ ભાગાં સ્ત્રિફલાઢકં ચ સલિલદ્રોણૈર્દશભિઃ પાદશેષં નિર્યુહ મવતારયેત્| તસ્મિન્ પૂતશીતે શુચિભાજનસ્થે પુરાણગુડ તુલાદ્વયં ગોમૂત્રાઢકમયોરજોઽર્ધાઢકં માગાધિકાપ્રસ્થં કુટજાર્જુનકુષ્ઠક્રિમિઘ્નવચાચિત્રકપલાનિ ચ દ્વાદશ પ્રતીવાપં દત્વા માસં સ્થાપયેત્| એષ દશમૂલારિષ્ટઃ સમાનઃ પૂર્વેણ||૧૫||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिग़्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
દશમૂલેત્યાદિના દશમૂલારિષ્ટઃ સુબોધઃ| શુષ્કદ્રવ્યાણાં કુડવાદ્યાર્દ્રાત્ દ્રવાચ્ચાર્ધમિતિ સ્મર્તવ્યમ્| શ્રેયસી હસ્તિપિપ્પલી| એકૈષિકા અમ્બષ્ઠા| સૈવ મયૂરશિખા| સૈવબહુમૂલિકા|| ૧૫||
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
દશમૂલદન્તીત્રિવૃચ્છ્યામાશ્રેયસીચિત્રકપુનર્નવસધાય વૈકૈષિકાગણ્ડીરગુડૂચીનામ્ પૃથક્પઞ્ચવિંશતિપલાન્ ભાગાં સ્ત્રિફલાઢકં ચ સલિલદ્રોણૈર્દશભિઃ પાદશેષં નિર્યુહ મવતારયેત્| તસ્મિન્ પૂતશીતે શુચિભાજનસ્થે પુરાણગુડ તુલાદ્વયં ગોમૂત્રાઢકમયોરજોઽર્ધાઢકં માગાધિકાપ્રસ્થં કુટજાર્જુનકુષ્ઠક્રિમિઘ્નવચાચિત્રકપલાનિ ચ દ્વાદશ પ્રતીવાપં દત્વા માસં સ્થાપયેત્| એષ દશમૂલારિષ્ટઃ સમાનઃ પૂર્વેણ||૧૫||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिघ्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
દશમૂલેત્યાદિના દશમૂલારિષ્ટઃ સુબોધઃ| શુષ્કદ્રવ્યાણાં કુડવાદ્યાર્દ્રાત્ દ્રવાચ્ચાર્ધમિતિ સ્મર્તવ્યમ્| શ્રેયસી હસ્તિપિપ્પલી| એકૈષિકા અમ્બષ્ઠા| સૈવ મયૂરશિખા| સૈવબહુમૂલિકા|| ૧૫||
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
અસનાદિદ્રવ્યાણિ પૃથગ્વિંશતિપલાન્યમ્ભસાં ઘટાષ્ટકેન ક્વાથયેત્| ચતુર્થસ્થિતઞ્ચ પરિસ્રુતં સુશીતં ગુડપલશત દ્વયેન મધ્વર્ધાઢકેન ચ પૃથક્પલાંશેન વત્સકાદિના સંયો જ્ય સક્ષૌદ્રેણ પિપ્પલીચૂર્ણેનાન્તઃપ્રલિપ્તે જતુસૃતે ઘૃત કુમ્ભે આવાપ્ય યવપલ્લે નિધાપયેત્| તત્ર ચ તનૂનિ ખદિરાઙ્ગારપ્રતપ્તાનિ તીક્ષ્ણલોહપત્રાણિ બહુશો નિમજ્જ્યે દાલોહવિલયનાત્| ત્રીંશ્ચતુરો વા માસાનયં વિધૃતો લોહા રિષ્ટઃ પૂર્વસ્માદધિકગુણઃ| સીધુમધુમાધવાનપિ ચ નિગ દાન્ પિબેત્||૧૬||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां ग़टाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते ग़ृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि ख़दिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
અસનાદિગણદ્રવ્યાણિ પૃથગ્વિંશતિપલાન્યેકીકૃત્ય ક્વાથયેત્| વત્સકાદિગણદ્રવ્યાણિ પલાંશાનિ ચૂર્ણિતાનિ દત્વા ઘટે પિપ્પલીમૂલેનાન્તર્લિપ્તે સ્થાપયેત્| સુબોધમ્| નિગદમદુષ્ટમ્|| ૧૬||
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
અસનાદિદ્રવ્યાણિ પૃથગ્વિંશતિપલાન્યમ્ભસાં ઘટાષ્ટકેન ક્વાથયેત્| ચતુર્થસ્થિતઞ્ચ પરિસ્રુતં સુશીતં ગુડપલશત દ્વયેન મધ્વર્ધાઢકેન ચ પૃથક્પલાંશેન વત્સકાદિના સંયો જ્ય સક્ષૌદ્રેણ પિપ્પલીચૂર્ણેનાન્તઃપ્રલિપ્તે જતુસૃતે ઘૃત કુમ્ભે આવાપ્ય યવપલ્લે નિધાપયેત્| તત્ર ચ તનૂનિ ખદિરાઙ્ગારપ્રતપ્તાનિ તીક્ષ્ણલોહપત્રાણિ બહુશો નિમજ્જ્યે દાલોહવિલયનાત્| ત્રીંશ્ચતુરો વા માસાનયં વિધૃતો લોહા રિષ્ટઃ પૂર્વસ્માદધિકગુણઃ| સીધુમધુમાધવાનપિ ચ નિગ દાન્ પિબેત્||૧૬||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां घटाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते घृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि खदिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
અસનાદિગણદ્રવ્યાણિ પૃથગ્વિંશતિપલાન્યેકીકૃત્ય ક્વાથયેત્| વત્સકાદિગણદ્રવ્યાણિ પલાંશાનિ ચૂર્ણિતાનિ દત્વા ઘટે પિપ્પલીમૂલેનાન્તર્લિપ્તે સ્થાપયેત્| સુબોધમ્| નિગદમદુષ્ટમ્|| ૧૬||
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
નિવૃત્તમદ્યસ્તુ સારોદકં દર્ભામ્ભોમધુકપિત્થતિન્દુકમરિ ચાનુવિદ્ધાનિ પાનકાનિ રાગષાડવાંશ્ચ સાર્ષપિકાન્યનુ પાનાનિ ચ તદ્વિધાનિ| ઉષ્ટ્રાશ્વતરખરપુરીષચૂર્ણાનુવિદ્ધં ચાસ્મૈ દદ્યાદશનમ્||૧૭||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरख़रपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
નિવૃત્તમદ્યો બ્રાહ્મણાદિઃ સારોદકાદિકં પિબેત્| સારોદકં ખદિરાદિસારોષિતમ્| રાગાન્ ષાડવાંશ્ચ સર્ષપયા સંસ્કૃતાન્ સાર્ષપિકાન્| પાનકાનિ તદ્વિધાનિ સર્ષપાદિતીક્ષ્ણદ્રવ્યસંસ્કૃતાનિ| અસ્મૈ ચામદ્યપપ્રમેહિન ઉષ્ટ્રાદિપુરીષચૂર્ણાનુવિદ્ધમશનં દદ્યાત્|| ૧૭||
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
નિવૃત્તમદ્યસ્તુ સારોદકં દર્ભામ્ભોમધુકપિત્થતિન્દુકમરિ ચાનુવિદ્ધાનિ પાનકાનિ રાગષાડવાંશ્ચ સાર્ષપિકાન્યનુ પાનાનિ ચ તદ્વિધાનિ| ઉષ્ટ્રાશ્વતરખરપુરીષચૂર્ણાનુવિદ્ધં ચાસ્મૈ દદ્યાદશનમ્||૧૭||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरखरपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
નિવૃત્તમદ્યો બ્રાહ્મણાદિઃ સારોદકાદિકં પિબેત્| સારોદકં ખદિરાદિસારોષિતમ્| રાગાન્ ષાડવાંશ્ચ સર્ષપયા સંસ્કૃતાન્ સાર્ષપિકાન્| પાનકાનિ તદ્વિધાનિ સર્ષપાદિતીક્ષ્ણદ્રવ્યસંસ્કૃતાનિ| અસ્મૈ ચામદ્યપપ્રમેહિન ઉષ્ટ્રાદિપુરીષચૂર્ણાનુવિદ્ધમશનં દદ્યાત્|| ૧૭||
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
મુસ્તામૃતાગણ્ડીરદ્વિહરિદ્રાસારિવાદ્વિદર્ભવર્ષાભૂત્રિકણ્ટકવ્યો ષફલ્ગુરોહિષપલ્લવશ્યામાસુરદારુકાલાવિડઙ્ગપાઠાકમ્પિ લ્લકભાર્ઙ્ગીનિદિગ્ધિકાદન્તીચિત્રકકટુકૈરણ્ડમૂલાનિ સમાંશાન્યૈકધ્યં ચૂર્ણયિત્વા તચ્ચૂર્ણાદયશ્ચૂર્ણં દ્વિગુણં શ્લક્ષ્ણમાવાપ્ય મદ્યાનુપાનં મધુનાઽવલિહ્યાત્| પિબેદ્વા સુખોદકેન ત્રિફલામ્ભસા વા| તેન મેહપ્લીહહલીમક પાણ્ડુરોગશ્વયથુદુર્નામગુલ્મોદરાણિ શીઘ્રમુપશામ્યન્તિ||૧૮||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुख़ोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीग़्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
મુસ્તાદિચૂર્ણં માક્ષિકેણ લિહ્યાન્મધુનાઽનુપાનમ્| રોહિષઃ પ્લીહઘ્નાખ્યસ્તસ્ય પલ્લવમ્| શ્યામા પિપ્પલી| કટકં મરિચમ્| એરણ્ડસ્યૈવ મૂલમ્| ઉષ્ણોદકેન વા ત્રિફલાક્વથિતજલેન વા મુસ્તાદિચૂર્ણં પિબેત્| તેનેતિ ચૂર્ણેન|| ૧૮||
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
મુસ્તામૃતાગણ્ડીરદ્વિહરિદ્રાસારિવાદ્વિદર્ભવર્ષાભૂત્રિકણ્ટકવ્યો ષફલ્ગુરોહિષપલ્લવશ્યામાસુરદારુકાલાવિડઙ્ગપાઠાકમ્પિ લ્લકભાર્ઙ્ગીનિદિગ્ધિકાદન્તીચિત્રકકટુકૈરણ્ડમૂલાનિ સમાંશાન્યૈકધ્યં ચૂર્ણયિત્વા તચ્ચૂર્ણાદયશ્ચૂર્ણં દ્વિગુણં શ્લક્ષ્ણમાવાપ્ય મદ્યાનુપાનં મધુનાઽવલિહ્યાત્| પિબેદ્વા સુખોદકેન ત્રિફલામ્ભસા વા| તેન મેહપ્લીહહલીમક પાણ્ડુરોગશ્વયથુદુર્નામગુલ્મોદરાણિ શીઘ્રમુપશામ્યન્તિ||૧૮||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुखोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीघ्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
મુસ્તાદિચૂર્ણં માક્ષિકેણ લિહ્યાન્મધુનાઽનુપાનમ્| રોહિષઃ પ્લીહઘ્નાખ્યસ્તસ્ય પલ્લવમ્| શ્યામા પિપ્પલી| કટકં મરિચમ્| એરણ્ડસ્યૈવ મૂલમ્| ઉષ્ણોદકેન વા ત્રિફલાક્વથિતજલેન વા મુસ્તાદિચૂર્ણં પિબેત્| તેનેતિ ચૂર્ણેન|| ૧૮||
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
દ્વિવિધોપક્રમણીયોક્તાંશ્ચાતિસ્થૌલ્યાદિગદયોગાંશ્ચ શીલ યેત્| પ્રવૃદ્ધમેદસઃ પ્રગાઢવ્યાયામોદ્વર્તનસ્નાનવિલેપનાનિ ચ રૂક્ષાભિરોષધીભિઃ||૧૯||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शील येत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
સુબોધમ્| પ્રગાઢો વ્યાયામો દૃઢમ્| રૂક્ષાભિશ્ચૌષધીભિરુદ્વર્તનાદિકમ્|| ૧૯||
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
દ્વિવિધોપક્રમણીયોક્તાંશ્ચાતિસ્થૌલ્યાદિગદયોગાંશ્ચ શીલયેત્| પ્રવૃદ્ધમેદસઃ પ્રગાઢવ્યાયામોદ્વર્તનસ્નાનવિલેપનાનિ ચ રૂક્ષાભિરોષધીભિઃ||૧૯||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शीलयेत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
સુબોધમ્| પ્રગાઢો વ્યાયામો દૃઢમ્| રૂક્ષાભિશ્ચૌષધીભિરુદ્વર્તનાદિકમ્|| ૧૯||
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
અધનસ્તુ છત્રપાદત્રવિરહિતો મુનિવૃત્તિર્યોજનશતમધિકં વા ગચ્છેત્| શ્યામાકનીવારામતિન્દુકકપિત્થાશ્મન્તક ફલમૂલાહારો વા મૃગૈઃ સહ વસેત્| ગોભિર્વા સહ તન્મૂત્ર શકૃદ્દૃત્તિઃ પરિભ્રમેત્| તડાગાનિ વા ખનેત્| કૃશં ત્વવિ રુદ્ધૈર્બૃંહયેત્||૨૦||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्र शकृद्दृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा ख़नेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
સધનત્વે દાનેનાધર્મનાશનં નિર્ધનત્વે ચાસૌખ્યાન્મેદઃપ્રભૃતીનાં ક્ષયઃ| અતોઽધનશ્છત્રપાદરહિતો મુનિવૃત્તિશ્ચ ફલમૂલતૃણધાન્યાશનાદિના શતં યોજનાનાં યાયાત્| શ્યામાકાદ્યાહારો મૃગૈઃ સહારણ્યે વસેત્| ગોભિર્વા સહ વસેત્| તદિતિ ગવાં પરામર્શઃ| અવિરુદ્ધા યે બૃંહણા અપિ મેદઃશ્લેષ્મવૃદ્ધિં ન કુર્વન્તિ|| ૨૦||
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
અધનસ્તુ છત્રપાદત્રવિરહિતો મુનિવૃત્તિર્યોજનશતમધિકં વા ગચ્છેત્| શ્યામાકનીવારામતિન્દુકકપિત્થાશ્મન્તક ફલમૂલાહારો વા મૃગૈઃ સહ વસેત્| ગોભિર્વા સહ તન્મૂત્રશકૃદ્દ્વૃત્તિઃ પરિભ્રમેત્| તડાગાનિ વા ખનેત્| કૃશં ત્વવિ રુદ્ધૈર્બૃંહયેત્||૨૦||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्रशकृद्द्वृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा खनेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
સધનત્વે દાનેનાધર્મનાશનં નિર્ધનત્વે ચાસૌખ્યાન્મેદઃપ્રભૃતીનાં ક્ષયઃ| અતોઽધનશ્છત્રપાદરહિતો મુનિવૃત્તિશ્ચ ફલમૂલતૃણધાન્યાશનાદિના શતં યોજનાનાં યાયાત્| શ્યામાકાદ્યાહારો મૃગૈઃ સહારણ્યે વસેત્| ગોભિર્વા સહ વસેત્| તદિતિ ગવાં પરામર્શઃ| અવિરુદ્ધા યે બૃંહણા અપિ મેદઃશ્લેષ્મવૃદ્ધિં ન કુર્વન્તિ|| ૨૦||
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
શરાવિકાદ્યાસ્તુ અપક્વાઃ શોફવદુપાચરેત્| પક્વાશ્ચ વ્રણવત્| પુર્વરૂપેષ્વેવ તુ તાસાં પાને વનસ્પતિકષાયં બસ્ત મૂત્રં ચોપદિશન્તિ| તીક્ષ્ણં ચ સંશોધનં દુર્વિરેચ્યા હિ મેહિનો ભવન્તિ મેદોભિવ્યાપૃદેહત્વાત્| તૈલં ચ વ્રણરોપણાર્થમે લાદૌ કુર્વીત| આરગ્વધાદેઃ કષાયમુદ્વર્તને| અસનાદેઃ પરિષેચને વત્સકાદેઃ પાનભોજનેષુ||૨૧||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
શરાવિકાદ્યાઃ પિટકાઃ અપક્વા એકદેશશોફવદુપાચરેત્| પક્વાસ્તુ વ્રણપ્રતિષેધચિકિત્સયા| તાસાં ચ પિટકાનાં પ્રાગ્રૂપદર્શનકાલ એવ વનસ્પતિકષાયં છાગમૂત્રં ચોપદિશન્તિ| પુષ્પં વિના ફલિનો વનસ્પતયઃ| ઉપદિશન્તીત્યનેનાચાર્યોઽનાદરેણાગમં પ્રદર્શયતિ| અનાદરકારણં ચ મૂત્રાણાં તીક્ષ્ણત્વાત્ પાકહેતુત્વમ્| હૃદયે તુ ઇતિ પાઠાઃ ક્ષીરિવૃક્ષામ્બુપાનાય બસ્તમૂત્રં ચ શસ્યતે| તીક્ષ્ણં સંશોધનં યન્નિશ્શેષં દોષાન્ શોધયતિ| તીક્ષ્ણસંશોધનહેતુર્મેહિનાં દુર્વિરેચ્યત્વમ્| તત્ર હેતુર્મેદસાતિવ્યાપ્તદેહત્વમ્| વિરેકશબ્દો વમનવિરેચનયોર્વર્તતે| સુબોધમ્| એલાદિર્ગણઃ| ઉદ્વર્તને કષાયં ઘનં કુર્યાત્|| ૨૧||
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
શરાવિકાદ્યાસ્તુ અપક્વાઃ શોફવદુપાચરેત્| પક્વાશ્ચ વ્રણવત્| પુર્વરૂપેષ્વેવ તુ તાસાં પાને વનસ્પતિકષાયં બસ્ત મૂત્રં ચોપદિશન્તિ| તીક્ષ્ણં ચ સંશોધનં દુર્વિરેચ્યા હિ મેહિનો ભવન્તિ મેદોભિવ્યાપૃદેહત્વાત્| તૈલં ચ વ્રણરોપણાર્થમે લાદૌ કુર્વીત| આરગ્વધાદેઃ કષાયમુદ્વર્તને| અસનાદેઃ પરિષેચને વત્સકાદેઃ પાનભોજનેષુ||૨૧||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
શરાવિકાદ્યાઃ પિટકાઃ અપક્વા એકદેશશોફવદુપાચરેત્| પક્વાસ્તુ વ્રણપ્રતિષેધચિકિત્સયા| તાસાં ચ પિટકાનાં પ્રાગ્રૂપદર્શનકાલ એવ વનસ્પતિકષાયં છાગમૂત્રં ચોપદિશન્તિ| પુષ્પં વિના ફલિનો વનસ્પતયઃ| ઉપદિશન્તીત્યનેનાચાર્યોઽનાદરેણાગમં પ્રદર્શયતિ| અનાદરકારણં ચ મૂત્રાણાં તીક્ષ્ણત્વાત્ પાકહેતુત્વમ્| હૃદયે તુ ઇતિ પાઠાઃ ક્ષીરિવૃક્ષામ્બુપાનાય બસ્તમૂત્રં ચ શસ્યતે| તીક્ષ્ણં સંશોધનં યન્નિશ્શેષં દોષાન્ શોધયતિ| તીક્ષ્ણસંશોધનહેતુર્મેહિનાં દુર્વિરેચ્યત્વમ્| તત્ર હેતુર્મેદસાતિવ્યાપ્તદેહત્વમ્| વિરેકશબ્દો વમનવિરેચનયોર્વર્તતે| સુબોધમ્| એલાદિર્ગણઃ| ઉદ્વર્તને કષાયં ઘનં કુર્યાત્|| ૨૧||
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
પાઠાચિત્રકશાર્ઙ્ગેષ્ટાક્ષુદ્રબૃહતીશારિવાસોમવલ્કસપ્ત પર્ણારગ્વદકુટજમૂલચૂર્ણં મધુના લિહ્યાન્નવાયસં વા| અસનાદિવર્ગસ્ય કષાયં પાદશેષં પરિગૃહ્ય પરિસ્રાવ્ય ચ પુનઃ પ્રિયગ્વામલકલોધ્રદન્તીકૃષ્ણાયસ્તામ્રચૂર્ણાવાપં દર્વીપ્રલેપિનમવતારયેત્| તં યથાબલમવલિહ્યાત્| યથા સ્વઞ્ચ પ્રમેહઘ્નૌષધનિર્યૂહૈર્ભાવિતશિલાજતુતુલોપયુક્તા સર્વમેહાન્ સપિટકાનપકર્ષતીતિ||૨૨||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
પાઠાદિકં મધુના લિહ્યાત્ નવાયસં વા પાણ્ડુરોગે વક્ષ્યમાણં મધુના લિહ્યાત્| અસનાદિકષાયઃ પ્રિયઙ્ગ્વાદિગણચુર્ણયુક્તો લેહપાકઃ| યથાબલત્વેનાનિયતમાત્ર ઉપયોગઃ પ્રદર્શિતઃ| શિલાજસ્ય તુલા સ્વૈઃ સ્વૈઃ પ્રમેહૌષધક્વાથૈર્ભાવિતા સત્યુપયુક્તા સર્વમેહાન્ પિટકાંશ્ચાપકર્ષતિ|| ૨૨||
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
પાઠાચિત્રકશાર્ઙ્ગેષ્ટાક્ષુદ્રબૃહતીશારિવાસોમવલ્કસપ્ત પર્ણારગ્વદકુટજમૂલચૂર્ણં મધુના લિહ્યાન્નવાયસં વા| અસનાદિવર્ગસ્ય કષાયં પાદશેષં પરિગૃહ્ય પરિસ્રાવ્ય ચ પુનઃ પ્રિયગ્વામલકલોધ્રદન્તીકૃષ્ણાયસ્તામ્રચૂર્ણાવાપં દર્વીપ્રલેપિનમવતારયેત્| તં યથાબલમવલિહ્યાત્| યથા સ્વઞ્ચ પ્રમેહઘ્નૌષધનિર્યૂહૈર્ભાવિતશિલાજતુતુલોપયુક્તા સર્વમેહાન્ સપિટકાનપકર્ષતીતિ||૨૨||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
પાઠાદિકં મધુના લિહ્યાત્ નવાયસં વા પાણ્ડુરોગે વક્ષ્યમાણં મધુના લિહ્યાત્| અસનાદિકષાયઃ પ્રિયઙ્ગ્વાદિગણચુર્ણયુક્તો લેહપાકઃ| યથાબલત્વેનાનિયતમાત્ર ઉપયોગઃ પ્રદર્શિતઃ| શિલાજસ્ય તુલા સ્વૈઃ સ્વૈઃ પ્રમેહૌષધક્વાથૈર્ભાવિતા સત્યુપયુક્તા સર્વમેહાન્ પિટકાંશ્ચાપકર્ષતિ|| ૨૨||
Adhikarana piTakanAshanAH yogAH (23) · Śloka 23
ભવતિ ચાત્ર- માગધીમધુકં લોધ્રં કુષ્ઠમેલાહરેણવઃ| સમઙ્ગા ધાતકીપુષ્પં શારિવા રજનીદ્વયમ્| પ્રિયઙ્ગ્વઃ સર્જરસઃ પદ્મકં પદ્મકેસરમ્| માતુલુઙ્ગસ્ય પત્રાણિ મધૂચ્છિષ્ટં સસૈન્ધવમ્| તૈસ્તૈલં સિદ્ધમભ્યઙ્ગાચ્છોધયેદ્રોપયેત ચ| દુષ્ટારુઃપિટકાગણ્ડગણ્ડમાલાભગન્દરાન્||૨૩||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ભવતિ ચાત્રેતિ ગતાનુગતિકા| માગધિકાદિભિઃ સ્નેહપાકેન સિદ્ધં તૈલં દુષ્ટારૂંષિકાદીનાં શોધનં રોપણઞ્ચ| અરૂંષિકાઃ સન્ધિષુ દીર્ઘમૂલાઃ| પિટકાઃ શરાવિકાદ્યાઃ| ગણ્ડાનિ નાનાવિધાનિ| ગણ્ડમાલા ગ્રન્થ્યાદિવિજ્ઞાને વક્ષ્યતે|| ૨૩||
Adhikarana piTakanAshanAH yogAH (23) · Śloka 23
ભવતિ ચાત્ર- માગધીમધુકં લોધ્રં કુષ્ઠમેલાહરેણવઃ| સમઙ્ગા ધાતકીપુષ્પં શારિવા રજનીદ્વયમ્| પ્રિયઙ્ગ્વઃ સર્જરસઃ પદ્મકં પદ્મકેસરમ્| માતુલુઙ્ગસ્ય પત્રાણિ મધૂચ્છિષ્ટં સસૈન્ધવમ્| તૈસ્તૈલં સિદ્ધમભ્યઙ્ગાચ્છોધયેદ્રોપયેત ચ| દુષ્ટારુઃપિટકાગણ્ડગણ્ડમાલાભગન્દરાન્||૨૩||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ભવતિ ચાત્રેતિ ગતાનુગતિકા| માગધિકાદિભિઃ સ્નેહપાકેન સિદ્ધં તૈલં દુષ્ટારૂંષિકાદીનાં શોધનં રોપણઞ્ચ| અરૂંષિકાઃ સન્ધિષુ દીર્ઘમૂલાઃ| પિટકાઃ શરાવિકાદ્યાઃ| ગણ્ડાનિ નાનાવિધાનિ| ગણ્ડમાલા ગ્રન્થ્યાદિવિજ્ઞાને વક્ષ્યતે|| ૨૩||
Adhikarana piTakAnAM shIghracikitsyatvam (24) · Śloka 24
પિટકાઃ સાધયેચ્છીઘ્રં તા હ્યસૂન્ ઘ્નન્તિ મેહિનઃ| અનુ શેષાનપિ ભિષગ્યથાબલમુપદ્રવાન્||૨૪||
पिटकाः साधयेच्छीग़्रं ता ह्यसून् ग़्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
પ્રમેહિણાં પિટકા અવિપાકાદથશ્ચોપદ્રવા યદા ભવન્તિ તદા ભિષગ્વૈદ્યઃ શીઘ્રપિટકાઃ સાધયેત્ ચિકિત્સેત્| હિશબ્દો યસ્માદર્થે|| યસ્માત્તાઃ પિટકાઃ મોહિનોઽસૂન્ ઘ્નન્તિ| અનુ પશ્ચાત્તાસુ પિટકાસુ સિદ્ધાસુ યથાબલમુપદ્રવાન્ સાધયેત્|| યથાબલમિતિ બલાનતિક્રમેણ| ય એવોપદ્રવો બલવાન્ સ એવાદૌ સાધ્ય ઇત્યર્થઃ||૨૪||
Adhikarana piTakAnAM shIghracikitsyatvam (24) · Śloka 24
પિટકાઃ સાધયેચ્છીઘ્રં તા હ્યસૂન્ ઘ્નન્તિ મેહિનઃ| અનુ શેષાનપિ ભિષગ્યથાબલમુપદ્રવાન્||૨૪||
पिटकाः साधयेच्छीघ्रं ता ह्यसून् घ्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
પ્રમેહિણાં પિટકા અવિપાકાદથશ્ચોપદ્રવા યદા ભવન્તિ તદા ભિષગ્વૈદ્યઃ શીઘ્રપિટકાઃ સાધયેત્ ચિકિત્સેત્| હિશબ્દો યસ્માદર્થે|| યસ્માત્તાઃ પિટકાઃ મોહિનોઽસૂન્ ઘ્નન્તિ| અનુ પશ્ચાત્તાસુ પિટકાસુ સિદ્ધાસુ યથાબલમુપદ્રવાન્ સાધયેત્|| યથાબલમિતિ બલાનતિક્રમેણ| ય એવોપદ્રવો બલવાન્ સ એવાદૌ સાધ્ય ઇત્યર્થઃ||૨૪||
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
સર્વજત્વાન્મહામર્મસંશ્રયાદનુષઙ્ગતઃ| સુબહૂપદ્રવત્વાચ્ચ પ્રમેહો દારુણો ગદઃ||૨૫|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવ ષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને પ્રમેહ ચિકિત્સિતન્નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ||૧૪||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
પ્રમેહનામા ચ વ્યાધિઃ| સર્વવ્યાધિભ્યો દારુણઃ| કથમિત્યાહ| સર્વજત્વાદિતિ હેતુચતુષ્ટયમ્| સર્વો હિ પ્રમેહઃ સર્વદોષજો ભવતિ બસ્ત્યાખ્યમહામર્મસમાશ્રયશ્ચ| સ્વભાવાદેવ ચ દીર્ઘકાલાનુષઙ્ગવાન્ ભવતિ બહૂપદ્રવશ્ચ| તસ્માત્તં યત્નેન સાધયેદિતિ|| ૨૫|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
સર્વજત્વાન્મહામર્મસંશ્રયાદનુષઙ્ગતઃ| સુબહૂપદ્રવત્વાચ્ચ પ્રમેહો દારુણો ગદઃ||૨૫|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવ ષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને પ્રમેહ ચિકિત્સિતન્નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ||૧૪||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
પ્રમેહનામા ચ વ્યાધિઃ| સર્વવ્યાધિભ્યો દારુણઃ| કથમિત્યાહ| સર્વજત્વાદિતિ હેતુચતુષ્ટયમ્| સર્વો હિ પ્રમેહઃ સર્વદોષજો ભવતિ બસ્ત્યાખ્યમહામર્મસમાશ્રયશ્ચ| સ્વભાવાદેવ ચ દીર્ઘકાલાનુષઙ્ગવાન્ ભવતિ બહૂપદ્રવશ્ચ| તસ્માત્તં યત્નેન સાધયેદિતિ|| ૨૫|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ