Adhikarana atha rAjayakShmacikitsitaM nAma saptamo~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো রাজযক্ষ্মচিকিত্সিতং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो राजयक्ष्मचिकित्सितं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ক্রমপ্রাপ্তং রাজযক্ষ্মচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাতুমধ্যাযারম্ভঃ||১||
Adhikarana balinaH Sodhanam (2) · Śloka 2
বলিনোবহুদোষস্য স্নিগ্ধস্বিন্নস্য শোধনম্| ঊর্ধ্বাধো যক্ষ্মিণঃ কুর্যাত্সস্নেহং যন্ন কর্শনম্| পযসা ফলযুক্তেন মধুরেণ রসেন বা| সর্পিষ্মত্যা যবাগ্বা বা বমনদ্রব্যসিদ্ধযা| বমেদ্বিরেচনং দদ্যাত্ত্রিবৃচ্ছ্যামান্নৃপদ্রুমান্| শর্করামধুসর্পির্ভিঃ পযসা তর্পণেন বা| দ্রাক্ষাবিদারীকাশ্মর্যমাংসানাং বা রসৈর্যুতান্||২||
बलिनोबहुदोषस्य स्निग्धस्विन्नस्य शोधनम्| ऊर्ध्वाधो यक्ष्मिणः कुर्यात्सस्नेहं यन्न कर्शनम्| पयसा फलयुक्तेन मधुरेण रसेन वा| सर्पिष्मत्या यवाग्वा वा वमनद्रव्यसिद्धया| वमेद्विरेचनं दद्यात्त्रिवृच्छ्यामान्नृपद्रुमान्| शर्करामधुसर्पिर्भिः पयसा तर्पणेन वा| द्राक्षाविदारीकाश्मर्यमांसानां वा रसैर्युतान्||२||
🔊 Audio coming soon
বলিন ইত্যাদি সুবোধম্| ঊর্ধ্বমিতি বমনেন| অধ ইতি বিরেচনেন| পযসেত্যাদিনা বমেদিতি সম্বদ্ধ্যতে| ক্ষীরেণ বা মধুরেণ মাংসরসেন্ বা পলযুক্তেন| ত্রিবৃত্তাদীন্ পৃথগ্ভূতান্ শর্করাদীনামন্যতমেন সহ বিরেচনং দদ্যাত্| তর্পণং সক্তবঃ| অথবা ত্রিবৃতাদীন্ দ্রাক্ষাদীনামন্যতমস্য রসেন যুতান্||২||
Adhikarana SodhanottaraM bRuMhaNaM dIpana~jca (3) · Śloka 3
শুদ্ধকোষ্ঠস্য যুঞ্জীত বিধিং বৃংহণদীপনম্| হৃদ্যানি চান্নপানানি বাতঘ্নানি লঘূনি চ| শালিষষ্টিকগোধূমযবমুদ্গং সমাস্থিতম্| লঘুমচ্যুবীর্যং চ সুজরং বলকৃচ্চ যত্| আজং ক্ষীরং ঘৃতং মাংসং ক্রব্যান্মাংসঞ্চ শোষজিত্| কাকোলুকবৃকদ্বীপিগবাশ্বনকুলোরগম্| গৃধ্রমাংসখরোষ্ট্রং চ হিতং ছদ্মোপসংহিতম্| জ্ঞাতং জুগুপ্সিতং তদ্ধি ছর্দিষে ন বলৌজসে||৩||
शुद्धकोष्ठस्य युञ्जीत विधिं बृंहणदीपनम्| हृद्यानि चान्नपानानि वातघ्नानि लघूनि च| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गं समास्थितम्| लघुमच्युवीर्यं च सुजरं बलकृच्च यत्| आजं क्षीरं घृतं मांसं क्रव्यान्मांसञ्च शोषजित्| काकोलुकवृकद्वीपिगवाश्वनकुलोरगम्| गृध्रमांसखरोष्ट्रं च हितं छद्मोपसंहितम्| ज्ञातं जुगुप्सितं तद्धि छर्दिषे न बलौजसे||३||
🔊 Audio coming soon
শুদ্ধকোষ্ঠস্যেত্যাদি সুবোধম্| সমাস্থিতং সংবত্সরোষিতম্| কাকাদিকং হৃদ্যোপসংহিতম্| তথা চরকঃ -`কাকাংস্তিত্তিরিশব্দেন মত্স্যশব্দেন চোরগান্| দদ্যান্মত্স্যান্ত্রশব্দেন পৃথগ্গণ্ডূপদানপী' ত্যেবমাদি| জ্ঞানমিত্যাদি ছদ্মোপসংহিতত্বে হেতুঃ||৩||
Adhikarana mRugAdimAMsasevane vidhiH (4) · Śloka 4
মৃগাদ্যাঃ পিত্তকফযোঃ পবনে প্রসহাদযঃ| বেশবারীকৃতাঃ পথ্যা রসাদিষু চ কল্পিতাঃ| ভৃষ্টাঃ সর্ষপতৈলেন সর্পিষা বা যথাযথম্| রসিকা মৃদবঃ স্নিগ্ধাঃ পটুদ্রব্যাভিসংস্কৃতাঃ| হিতা মৌদ্গককৌলত্থাস্তদ্বদ্যূষাশ্চ সাধিতাঃ| সপিপ্পলীকং সযবং সকুলত্থং সনাগরম্| সদাডিমং সামলকং স্নিগ্ধমাজং রসং পিবেত্| তেন ষড্ বিনিবর্তন্তে বিকারাঃ পীনসাদযঃ||৪||
मृगाद्याः पित्तकफयोः पवने प्रसहादयः| वेशवारीकृताः पथ्या रसादिषु च कल्पिताः| भृष्टाः सर्षपतैलेन सर्पिषा वा यथायथम्| रसिका मृदवः स्निग्धाः पटुद्रव्याभिसंस्कृताः| हिता मौद्गककौलत्थास्तद्वद्यूषाश्च साधिताः| सपिप्पलीकं सयवं सकुलत्थं सनागरम्| सदाडिमं सामलकं स्निग्धमाजं रसं पिबेत्| तेन षड् विनिवर्तन्ते विकाराः पीनसादयः||४||
🔊 Audio coming soon
মৃগাদ্যাঃ মৃগবিষ্কিরপ্রতুদবিলেশযাঃ| শেষাঃ প্রসহাদযঃ| বেশবারীকৃতা ইত্যাদি সর্বেষাং বিশেষণম্| রসিকাদযঃ সর্বে আহারপ্রকারাঃ| রসিকা রসবন্তো ভৃষ্টা ভর্জিতাঃ| সপিপ্পলীকাদি সুবোধম্|
Adhikarana kolAdiBiScandrakAntaH (5) · Śloka 5
কোলদাদিমনির্যাসপিষ্টযাস্থিবিহীনযা| দ্রাক্ষযা স্বচ্ছধান্যাম্বুপ্লুতালোডিতকল্কযা| কার্যঃ সৌবর্চলব্যোষপত্রৈলাদীপ্যকান্বিতঃ| সমাক্ষিকঃ সকর্পূরঃ সলবঙ্গ সকেসরঃ| চন্দ্রকান্তো যথার্যাখ্যঃ শোষহাগ্নিরুচিপ্রদঃ||৫||
कोलदादिमनिर्यासपिष्टयास्थिविहीनया| द्राक्षया स्वच्छधान्याम्बुप्लुतालोडितकल्कया| कार्यः सौवर्चलव्योषपत्रैलादीप्यकान्वितः| समाक्षिकः सकर्पूरः सलवङ्ग सकेसरः| चन्द्रकान्तो यथार्याख़्यः शोषहाग्निरुचिप्रदः||५||
🔊 Audio coming soon
স্বচ্ছধান্যাম্লেনাপ্লুত আলোডিতঞ্চ কল্কো যস্যা দ্রাক্ষযাস্তথা চন্দ্রকান্তো নাম||৫||
Adhikarana drAkShArAgaH (6) · Śloka 6
শুক্তাম্লধাত্রীস্বরসৈর্দ্রাক্ষাযাঃ কল্কিতং পলম্| গুডশর্করসংযুক্তং যুক্তং শ্লক্ষ্ণৈশ্চ কার্ষিকৈঃ| বৃক্ষাম্লধান্যদ্রমিলীরাজিকাদাডিমোষণৈঃ| পলেন নাগপুষ্পস্য কিঞ্চিত্সৌবর্চলেন চ| সসেব্যপত্রত্বক্তোযসুরসারসমূর্চ্ছিতঃ| ভূরিভূস্তৃণকো রোগঃ কণ্ঠ্যো রুচ্যঃ সমাক্ষিকঃ||৬||
शुक्ताम्लधात्रीस्वरसैर्द्राक्षायाः कल्कितं पलम्| गुडशर्करसंयुक्तं युक्तं श्लक्ष्णैश्च कार्षिकैः| वृक्षाम्लधान्यद्रमिलीराजिकादाडिमोषणैः| पलेन नागपुष्पस्य किञ्चित्सौवर्चलेन च| ससेव्यपत्रत्वक्तोयसुरसारसमूर्च्छितः| भूरिभूस्तृणको रोगः कण्ठ्यो रुच्यः समाक्षिकः||६||
🔊 Audio coming soon
সুবোধঃ||৬||
Adhikarana pAnam (7) · Śloka 7
পিবেচ্চ সুতরাং মদ্যং জীর্ণং স্রোতোবিশোধনম্| পিত্তাদিষু বিশেষেণ মধ্বরিষ্টাচ্ছবারুণীঃ| সিদ্ধং বা পঞ্চমূলেন তামলক্যাথবা জলম্| পর্ণিনীভিশ্চতসৃভির্ধান্যনাগরকেণ বা| কল্কযেচ্চানুকূলোঽস্য তেনান্নং শুচি যত্নবান্||৭||
पिबेच्च सुतरां मद्यं जीर्णं स्रोतोविशोधनम्| पित्तादिषु विशेषेण मध्वरिष्टाच्छवारुणीः| सिद्धं वा पञ्चमूलेन तामलक्याथवा जलम्| पर्णिनीभिश्चतसृभिर्धान्यनागरकेण वा| कल्कयेच्चानुकूलोऽस्य तेनान्नं शुचि यत्नवान्||७||
🔊 Audio coming soon
পঞ্চমূলেন তামলক্যা বা সিদ্ধং জলং পিবেত্| তেনেতি পঞ্চমূলাদ্যম্ভসা||৭||
Adhikarana balAgarbhaM dashamUlaghRutam (8) · Śloka 8
দশমূলেন পযসা সিদ্ধং মাংসরসেন বা| বলাগর্ভং ঘৃতং যোজ্যং ক্রব্যান্মাংসরসেনবা| সক্ষৌদ্রং পযসা সিদ্ধং সর্পির্দশগুণেন বা||৮||
दशमूलेन पयसा सिद्धं मांसरसेन वा| बलागर्भं घृतं योज्यं क्रव्यान्मांसरसेनवा| सक्षौद्रं पयसा सिद्धं सर्पिर्दशगुणेन वा||८||
🔊 Audio coming soon
দশমূলেন পযসা মাংসরসেন চ বলাগর্ভং ঘৃতম্| অথবা ক্রব্যাদানাং মাংসরসেন| সর্পিষো দশগুণেন চ পযসা সিদ্ধং ঘৃতং সক্ষৌদ্রং যোজ্যম্||৮||
Adhikarana jIvantyAdighRutam (9) · Śloka 9
জীবন্তীং মধুকং দ্রাক্ষাং ফলানি কুটজস্য চ| পুষ্করাহ্বং শঠীং কৃষ্ণাং ব্যাঘ্রীং গোক্ষুরকং বলাম্| নীলোত্পলং তামলকীং ত্রাযমাণাং দুরালভাম্| কল্কীকৃত্য ঘৃতং পক্বং রোগরাজহরং পরম্||৯||
जीवन्तीं मधुकं द्राक्षां फलानि कुटजस्य च| पुष्कराह्वं शठीं कृष्णां व्याघ्रीं गोक्षुरकं बलाम्| नीलोत्पलं तामलकीं त्रायमाणां दुरालभाम्| कल्कीकृत्य घृतं पक्वं रोगराजहरं परम्||९||
🔊 Audio coming soon
জীবন্ত্যাদ্যে জলং স্নেহসমম্| স্নেহাচ্চতুর্গুণং জলমিত্যরুণদত্তঃ||৯||
Adhikarana durAlabhAdighRutam (10) · Śloka 10
দুরালভাং গোক্ষুরকং চতস্রঃ পর্ণিনীর্বলাম্| ভাগান্ পলোন্মিতান্ কৃত্বা পলং পর্পটকস্য চ| পচেদ্দশগুণে তোযে দশভাগাবশেষিতে| পূতে তস্মিন্ ঘৃতপ্রস্থং ক্ষীরদ্বিগুণিতং পচেত্| গর্ভং দত্বা শঠীকৃষ্ণাভূনিম্বোত্পলসারিবাঃ| ত্রাযন্তীং পৌষ্করং মূলং সহপত্রফলাং ফলম্| কুটজাচ্চ জযেত্তদ্ধি শিরঃপর্শ্বাংসবেদনাম্| তৃষ্ণাং ছর্দ্যমতীসারং কাসদাহভ্রমজ্বরান্||১০||
दुरालभां गोक्षुरकं चतस्रः पर्णिनीर्बलाम्| भागान् पलोन्मितान् कृत्वा पलं पर्पटकस्य च| पचेद्दशगुणे तोये दशभागावशेषिते| पूते तस्मिन् घृतप्रस्थं क्षीरद्विगुणितं पचेत्| गर्भं दत्वा शठीकृष्णाभूनिम्बोत्पलसारिवाः| त्रायन्तीं पौष्करं मूलं सहपत्रफलां फलम्| कुटजाच्च जयेत्तद्धि शिरःपर्श्वांसवेदनाम्| तृष्णां छर्द्यमतीसारं कासदाहभ्रमज्वरान्||१०||
🔊 Audio coming soon
দশগুণং তোযং দুরালভাদিভ্যঃ| উত্পলশারিবা কৃষ্ণমূলশারিবা| সহপত্রফলা তামলকীম্| কুটজাত্ ফলমিন্দ্রযবঃ||১০||
Adhikarana kharjUrAdighRutam (11) · Śloka 11
ঘৃতং খর্জূরমৃদ্বীকামধুকৈঃ সপরূষকৈঃ| সপিপ্পলীকং বৈস্বর্যকাসশ্বাসজ্বরাপহম্||১১||
घृतं खर्जूरमृद्वीकामधुकैः सपरूषकैः| सपिप्पलीकं वैस्वर्यकासश्वासज्वरापहम्||११||
🔊 Audio coming soon
খর্জূরদিভির্জলেন চ পক্বে ঘৃতে পিপ্পল্যাশ্চূর্ণো যোজ্যঃ||১১||
Adhikarana dashamUlakShIrodbhavaM ghRutam (12) · Śloka 12
দশমূলশৃতাত্ ক্ষীরাত্ সর্পির্যদুদিযান্নবম্| সপিপ্পলীকং সক্ষৌদ্রং তত্ পরং স্বরবোধনম্| শিরঃপার্শ্বাংসশূলঘ্নং কাসশ্বাসজ্বরাপহম্||১২||
दशमूलशृतात् क्षीरात् सर्पिर्यदुदियान्नवम्| सपिप्पलीकं सक्षौद्रं तत् परं स्वरबोधनम्| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासज्वरापहम्||१२||
🔊 Audio coming soon
নবং সর্পির্নবনীতম্||১২||
Adhikarana pa~jcapa~jcamUlodbhavaM ghRUtam (13) · Śloka 13
পঞ্চভিঃ পঞ্চমূলৈর্বা শৃতাদ্যদুদিযাদ্ ঘৃতম্| পঞ্চানাং পঞ্চমূলানাং রসে ক্ষীরচতুর্গুণে| সিদ্ধং সর্পির্জযত্যেতদ্যক্ষ্মণঃ সপ্তকং বলম্||১৩||
पञ्चभिः पञ्चमूलैर्वा शृताद्यदुदियाद् घृतम्| पञ्चानां पञ्चमूलानां रसे क्षीरचतुर्गुणे| सिद्धं सर्पिर्जयत्येतद्यक्ष्मणः सप्तकं बलम्||१३||
🔊 Audio coming soon
পঞ্চ পঞ্চমূলান্যাদ্যনি ক্ষীরক্বথনে| ততঃ ক্ষীরাদজাতাদেব ঘৃতং নবনীতং গ্রাহ্যম্| তত্ ঘৃতং পঞ্চপঞ্চমূলক্বাথে স্নেহাচ্চতুর্গুণে বিপাচ্যম্| ক্বাথাত্ ক্ষীরং চতুর্গুণম্| সপ্তকং বলং কণ্ঠোদ্ধ্বংসাদিসপ্তোপদ্রবকৃতম্||১৩||
Adhikarana pa~jcakoladighRutam (14) · Śloka 14
পঞ্চকোলযবক্ষারষট্পলেন পচেদ্ ঘৃতম্| প্রস্থোন্মিতং তুল্যপযঃ স্রোতসাং তদ্বিশোধনম্| গুল্মজ্বরোদরপ্লীহগ্রহণীপাণ্ডুপীনসান্| কাসশ্বাসাগ্নিসদনশ্বযথূর্ধ্বানিলান্ জযেত্||১৪||
पञ्चकोलयवक्षारषट्पलेन पचेद् घृतम्| प्रस्थोन्मितं तुल्यपयः स्रोतसां तद्विशोधनम्| गुल्मज्वरोदरप्लीहग्रहणीपाण्डुपीनसान्| कासश्वासाग्निसदनश्वयथूर्ध्वानिलान् जयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ষট্পলেন প্রত্যেকং দ্রব্যপলিকং জলেন বিনা দ্রব্যাণাং রসো ন নির্যাতীতি স্মর্তব্যম্| অন্যে তু প্রতিপদপঠিতত্বাদ্ দ্রবস্য ক্ষীরস্য জলং নৈবেচ্ছন্তি||১৪||
Adhikarana rAsnAdighRutam (15) · Śloka 15
রাস্নাবলাগোক্ষুরকস্থিরাবর্ষাভূবারিণি| জীবন্তীপিপ্পলীগর্ভং সক্ষীরং শোষজিদ্ঘৃতম্||১৫||
रास्नाबलागोक्षुरकस्थिरावर्षाभूवारिणि| जीवन्तीपिप्पलीगर्भं सक्षीरं शोषजिद्घृतम्||१५||
🔊 Audio coming soon
রাস্নাদীনাং ক্বাথে জীবন্তীপিপ্পলীগর্ভম্| গর্ভং কল্কঃ||১৫||
Adhikarana ashvagandhAghRutam (16) · Śloka 16
অশ্বগন্ধাশৃতাত্ ক্ষীরাত্ ঘৃতং চ সসিতাপযঃ||১৬||
अश्वगन्धाशृतात् क्षीरात् घृतं च ससितापयः||१६||
🔊 Audio coming soon
অশ্বগন্ধাশৃতাত্ ক্ষীরাত্ প্রমথ্য গৃহীতং ঘৃতং শর্করাক্ষীরসংযুক্তং শোষজিত্||১৬||
Adhikarana mAMsasarpiH (17) · Śloka 17
সাধারণামিষতুলাং তোযেদ্রোণদ্বযে পচেত্| তেনাষ্টভাগশেষেণ জীবনীযৈঃ পলোন্মিতৈঃ| সাধযেত্সর্পিষঃ প্রস্থং বাতপিত্তামযাপহম্| মাংসসর্পিরিদং পীতং যুক্তং মাংসরসেন বা| কাসশ্বাসস্বরভ্রংশশোষহৃত্পার্শ্বশূলজিত্||১৭||
साधारणामिषतुलां तोयेद्रोणद्वये पचेत्| तेनाष्टभागशेषेण जीवनीयैः पलोन्मितैः| साधयेत्सर्पिषः प्रस्थं वातपित्तामयापहम्| मांससर्पिरिदं पीतं युक्तं मांसरसेन वा| कासश्वासस्वरभ्रंशशोषहृत्पार्श्वशूलजित्||१७||
🔊 Audio coming soon
সাধারণানি মাংসানি বিলেশযপ্রসহানাম্| তেনেতি দ্রোণদ্বযপরামর্শঃ| মাংসরসেন বা ভোজ্যেষু প্রযুক্তম্||১৭|
Adhikarana pArAsharaM ghRutam (18) · Śloka 18
যষ্টীবলাগুডূচ্যল্পং পঞ্চমূলতুলাং পচেত্| শূর্পেঽপামষ্টভাগস্থে তত্র পাত্রম্পচেদ্ঘৃতাত্| ধাত্রীবিদারীক্ষুরসত্রিপাত্রে পযসোঽর্মণে| সুপিষ্টৈর্জীবনীযৈশ্চ পারাশরমিদং ঘৃতম্| সসৈন্যং রাজযক্ষ্মাণমুন্মূলযতি শীতিতম্||১৮||
यष्टीबलागुडूच्यल्पं पञ्चमूलतुलां पचेत्| शूर्पेऽपामष्टभागस्थे तत्र पात्रम्पचेद्घृतात्| धात्रीविदारीक्षुरसत्रिपात्रे पयसोऽर्मणे| सुपिष्टैर्जीवनीयैश्च पाराशरमिदं घृतम्| ससैन्यं राजयक्ष्माणमुन्मूलयति शीतितम्||१८||
🔊 Audio coming soon
শূর্পো দ্রোণদ্বযং চতুর্বিংশং চতুর্বিংশত্যধিকং পলং জলস্য| পাত্রমাঢকমষ্টাবিশত্যধিকং শতম্| অর্মণো দ্রোণঃ| পঞ্চশতানি দ্বাদশাধিকানি ক্ষীরস্য| জীবনীযানি স্নেহাচ্চতুর্থাংশেন||১৮||
Adhikarana svAduskandhaM ghRutam (19) · Śloka 19
মূর্বাহরিদ্রাখদিরক্বাথসর্পিঃ শকৃদ্রসম্| গোগজাজাবিহযজং পযস্তুল্যান্ দশদ্রবান্| স্বাদুস্কন্ধং ত্রিকটুকং কল্কিতং দেবদারূ চ| পচেত্তচ্চাশু দোষঘ্নং তদ্বদ্বাসাবরীঘৃতম্||১৯||
मूर्वाहरिद्राखदिरक्वाथसर्पिः शकृद्रसम्| गोगजाजाविहयजं पयस्तुल्यान् दशद्रवान्| स्वादुस्कन्धं त्रिकटुकं कल्कितं देवदारू च| पचेत्तच्चाशु दोषघ्नं तद्वद्वासावरीघृतम्||१९||
🔊 Audio coming soon
দশদ্রবাঃ মূর্বাযাঃ ক্বাথ হরিদ্রাযাঃ খদিরস্য চ ঘৃতম্| গোঃ শকৃদ্রসঃ গজস্য অজস্য অবের্হযস্য চ| তথা ক্ষীরম্| কল্কো ঘৃতাচ্চতুর্থাংশঃ| বাসাবরীভ্যাং বাসাশতাবরীভ্যাম্||১৯||
Adhikarana dvipa~jcamUlAdighRutam (20) · Śloka 20
করঞ্জবোলস্থবিরকুলত্থবদরাগ্নিকাঃ| ভল্লাতকঞ্চ তত্ক্বাথে ষড্গুণে সাধযেদ্ঘৃতম্| গর্ভং ধৃত্বা স্নুহিক্ষীরং শুকাখ্যাচব্যসৈন্ধবম্| হরিতকীং চ তচ্ছেষশোফমেহোদরাপহম্||২০||
करञ्जबोलस्थविरकुलत्थबदराग्निकाः| भल्लातकञ्च तत्क्वाथे षड्गुणे साधयेद्घृतम्| गर्भं धृत्वा स्नुहिक्षीरं शुकाख्याचव्यसैन्धवम्| हरितकीं च तच्छेषशोफमेहोदरापहम्||२०||
🔊 Audio coming soon
দ্বে পঞ্চমূলে আদ্যে| বোলস্থবিরং বোলবৃক্ষঃ কুলহতোঽলম্বুসো ভূকদম্বকঃ| কুটকদেশে মুণ্ডিকেতি প্রসিদ্ধঃ| তত্ক্বাথঃপরিভাষযা ঘৃতাত্ ষড্গুণঃ| শুকাখ্যা শুক্লাখ্যা||২০||
Adhikarana siddhaghRutAnAM prayogAH (21) · Śloka 21
যবাগ্বা বা পিবেন্মাত্রাং লিহ্যাদ্বা মধুনান্বিতাম্| সিদ্ধানাং সর্পিষামেষাং দদ্যাদম্ভেন বা সহ||২১||
यवाग्वा वा पिबेन्मात्रां लिह्याद्वा मधुनान्विताम्| सिद्धानां सर्पिषामेषां दद्यादम्भेन वा सह||२१||
🔊 Audio coming soon
এষাং সর্পিষাং যবাগ্বাদিনা প্রযোগঃ| সিদ্ধানাং নিঃসংশযানাং ব্যাধ্যুপশমে||২১||
Adhikarana elAdiko lehaH (22) · Śloka 22
এলাজমোদাত্রিফলাসৌরাষ্ট্রীব্যোষচিত্রকান্| সারানরিষ্টগাযত্রীসালবীজকসম্ভবান্| ভল্লাতকং বিডঙ্গঞ্চ পৃথগষ্টপলোমিন্তম্| সলিলে ষোডশগুণে ষোডশাংশস্থিতং পচেত্| পুনস্তেন ঘৃতপ্রস্থং সিদ্ধে চাস্মিন্ পলানি ষট্| তবক্ষীর্যাঃ ক্ষিপেত্ত্রিংশত্ সিতাযা দ্বিগুণং মধু| ঘৃতাত্ত্রিজাতাত্ত্রিফলং ততো লীঢং খজাহতম্| পযোনুপানং তত্ প্রাহ্ণে রসাযনমযন্ত্রণম্| মেধ্যং চক্ষুষ্যমাযুষ্যং দীপনং হন্তি চাচিরাত্| মেহগুল্মক্ষযব্যাধিপাণ্ডুরোগভগন্দরান্| যে চ সর্পির্গুডাঃপ্রোক্তাঃ ক্ষতে যোজ্যাঃ ক্ষযেঽপি তে||২২||
एलाजमोदात्रिफलासौराष्ट्रीव्योषचित्रकान्| सारानरिष्टगायत्रीसालबीजकसम्भवान्| भल्लातकं विडङ्गञ्च पृथगष्टपलोमिन्तम्| सलिले षोडशगुणे षोडशांशस्थितं पचेत्| पुनस्तेन घृतप्रस्थं सिद्धे चास्मिन् पलानि षट्| तवक्षीर्याः क्षिपेत्त्रिंशत् सिताया द्विगुणं मधु| घृतात्त्रिजातात्त्रिफलं ततो लीढं खजाहतम्| पयोनुपानं तत् प्राह्णे रसायनमयन्त्रणम्| मेध्यं चक्षुष्यमायुष्यं दीपनं हन्ति चाचिरात्| मेहगुल्मक्षयव्याधिपाण्डुरोगभगन्दरान्| ये च सर्पिर्गुडाःप्रोक्ताः क्षते योज्याः क्षयेऽपि ते||२२||
🔊 Audio coming soon
এলাদিকো লেহঃ সুবোধঃ| ঘৃতাদ্দ্বিগুণং মধু| যে ক্ষতে উরঃক্ষতে প্রোক্তাঃ তে সর্পির্গুডাঃক্ষযেঽপি রাজযক্ষ্মণি চ যোজ্যা||২২||
Adhikarana kharjUrAdipa~jcalehAH (23) · Śloka 23
খর্জূরপিপ্পলীদ্রাক্ষাপথ্যাশৃঙ্গীদুরালভাঃ| ত্রিফলাপিপ্পলীমুস্তাশৃঙ্গাটগুডশর্করাঃ| বীরাশঠীপুষ্করাখ্যাসুরসাশর্করাগুডঃ| নাগরং চিত্রকো লাজাঃ পিপ্পল্যামলকং গুডঃ| বিডঙ্গং সারশ্চবিকাত্র্যূষণং চ বিচূর্ণিতম্| অর্ধশ্লোকৈঃ স্মৃতা লেহাঃ পঞ্চৈতে মধুসর্পিষা| স্বর্যাঃ কাসক্ষযশ্বাসপার্শ্বরুক্কফনাশনাঃ||২৩||
खर्जूरपिप्पलीद्राक्षापथ्याशृङ्गीदुरालभाः| त्रिफलापिप्पलीमुस्ताशृङ्गाटगुडशर्कराः| वीराशठीपुष्कराख्यासुरसाशर्करागुडः| नागरं चित्रको लाजाः पिप्पल्यामलकं गुडः| विडङ्गं सारश्चविकात्र्यूषणं च विचूर्णितम्| अर्धश्लोकैः स्मृता लेहाः पञ्चैते मधुसर्पिषा| स्वर्याः कासक्षयश्वासपार्श्वरुक्कफनाशनाः||२३||
🔊 Audio coming soon
খর্জূরত্রিফলাবীরানাগরবিডঙ্গাদিভিঃ পঞ্চভিরর্ধশ্লোকৈঃ পঞ্চ ক্ষৌদ্রসর্পিষা লেহাঃ||২৩||
Adhikarana tvagelAdikaM cUrNam (24) · Śloka 24
ত্বগেলাপিপ্পলীক্ষীরীশর্করা দ্বিগুণাঃ ক্রমাত্| চূর্ণিতা ভক্ষযেল্লিহ্যাত্ পূর্ববদ্বা তথাগুণাঃ||২৪||
त्वगेलापिप्पलीक्षीरीशर्करा द्विगुणाः क्रमात्| चूर्णिता भक्षयेल्लिह्यात् पूर्ववद्वा तथागुणाः||२४||
🔊 Audio coming soon
ত্বচো দ্বিগুণাঃ এলাস্তাভ্যঃ পিপ্পল্যঃ তাভ্যস্তুগাক্ষীরী তস্যাঃ শর্করেতি ক্রমার্থঃ| একদ্বিচতুরষ্টষোডশাংশা ইত্যর্থঃ||২৪||
Adhikarana tilAdikaM cUrNAdikam (25) · Śloka 25
তিলমাষাশ্বগন্ধা বা মাক্ষিকাজঘৃতাদ্রুতাঃ| পূর্বোক্তেষ্বেব রোগেষু বাতপ্রাযেষু পূজিতা||২৫||
तिलमाषाश्वगन्धा वा माक्षिकाजघृताद्रुताः| पूर्वोक्तेष्वेव रोगेषु वातप्रायेषु पूजिता||२५||
🔊 Audio coming soon
তিলাদিকং সুবোধম্||২৫||
Adhikarana svarasAdacikitsitam vAtaje svarasAde (26) · Śloka 26
বিশেষাত্স্বরসদেঽস্য নস্যধূমাদি যোজযেত্| তত্রাপি বাতজে কোষ্ণং পিবেদৌত্তরভক্তিকম্| কাসমর্দকবার্তাকীমার্কবস্বরসৈর্ঘৃতম্| সাধিতং কাসজিত্স্বর্যং সিদ্ধমার্তগলেন বা| বদরীপত্রকল্কং বা ঘৃতভৃষ্টং সসৈন্ধবম্| তৈলং বা মধুকদ্রাক্ষাপিপ্পলীকৃমিনুত্ফলৈঃ| হংসপাদ্যাশ্চ মূলেন পক্বং নস্তো নিষেযচেত্| সুখোদকানুপানং চ সসর্পিষ্কং গুডৌদনম্| অশ্নীযাত্পাযসঞ্চৈব স্নিগ্ধং স্বেদঞ্চ যোজযেত্||২৬||
विशेषात्स्वरसदेऽस्य नस्यधूमादि योजयेत्| तत्रापि वातजे कोष्णं पिबेदौत्तरभक्तिकम्| कासमर्दकवार्ताकीमार्कवस्वरसैर्घृतम्| साधितं कासजित्स्वर्यं सिद्धमार्तगलेन वा| बदरीपत्रकल्कं वा घृतभृष्टं ससैन्धवम्| तैलं वा मधुकद्राक्षापिप्पलीकृमिनुत्फलैः| हंसपाद्याश्च मूलेन पक्वं नस्तो निषेयचेत्| सुखोदकानुपानं च ससर्पिष्कं गुडौदनम्| अश्नीयात्पायसञ्चैव स्निग्धं स्वेदञ्च योजयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
যত্কিঞ্চিদ্রাজযক্ষ্মণ্যুক্তং তদেকাদশস্বপি রোগেষু চিকিত্সিতং সামান্যেনোক্তমেব যত অত উচ্যতে - বিশেষাদিত্যাদি| সুবোধম্| (নি) `রুজাকরস্ত্বার্তগলো ভবতি| মধুকাদিভিঃ পক্বং তৈলং বা নাবনে শস্তমিতি সুখোদকানুপানং সসর্পিষ্কং চ'||২৬||
Adhikarana pittaje svarasAde (27) · Śloka 27
পিত্তোদ্ভবে পিবেত্ সর্পিঃ শৃতশীতপযোনুপঃ| ক্ষীরিবৃক্ষাঙ্কুরক্বাথকল্কসিদ্ধং সমাক্ষিকম্| অশ্নীযাচ্চ সসর্পিষ্কং যষ্টীমধুকপাযসম্| বলাবিদারিগন্ধাভ্যাং বিদার্যা মধুকেন চ| সিদ্ধং সলবণং সর্পির্নস্যং স্বর্যমনুত্তমম্| প্রপৌণ্ডরীকং মধুকং পিপ্পলী বৃহতী বলা| সাধিতং ক্ষীরসর্পিশ্চ তত্স্বর্যং নাবনং পরম্| লিহ্যান্মধুরকাণাং চ চূর্ণং মধুঘৃতান্বিতম্| বরীং বলাং পযস্যাং বা কাকোলীমধুকে তথা| এবমস্যানুপশমে ললাটে ব্যধযেত্ সিরাম্||২৭||
पित्तोद्भवे पिबेत् सर्पिः शृतशीतपयोनुपः| क्षीरिवृक्षाङ्कुरक्वाथकल्कसिद्धं समाक्षिकम्| अश्नीयाच्च ससर्पिष्कं यष्टीमधुकपायसम्| बलाविदारिगन्धाभ्यां विदार्या मधुकेन च| सिद्धं सलवणं सर्पिर्नस्यं स्वर्यमनुत्तमम्| प्रपौण्डरीकं मधुकं पिप्पली बृहती बला| साधितं क्षीरसर्पिश्च तत्स्वर्यं नावनं परम्| लिह्यान्मधुरकाणां च चूर्णं मधुघृतान्वितम्| वरीं बलां पयस्यां वा काकोलीमधुके तथा| एवमस्यानुपशमे ललाटे व्यधयेत् सिराम्||२७||
🔊 Audio coming soon
পিত্তোদ্ভব ইতি স্বরসাদে| ক্ষীরিবৃক্ষাঙ্কুরক্বাথকল্কসিদ্ধং সমাক্ষিকং চ সর্পিঃ শৃতশীতপযোনুপঃ পিবেদিতি সম্বন্ধঃ| সুবোধম্| ক্ষীরসর্পিরজাতাত্ ক্ষীরাত্ কৃতম্| অস্যেতি স্বরসাদস্য||২৭||
Adhikarana kaPaje svarasAde (28) · Śloka 28
পিবেত্ কটূনি মূত্রেণ কফজে রূক্ষভোজনঃ| কট্ফলামলকব্যোষং লিহ্যাত্তৈলমধুঘৃতম্| ব্যোষক্ষারাগ্নিচবিকাভার্ঙ্গীপথ্যামধূনি বা| যবৈর্যবাগূং যমকে কণাধাত্রীকৃতাং পিবেত্||২৮||
पिबेत् कटूनि मूत्रेण कफजे रूक्षभोजनः| कट्फलामलकव्योषं लिह्यात्तैलमधुघृतम्| व्योषक्षाराग्निचविकाभार्ङ्गीपथ्यामधूनि वा| यवैर्यवागूं यमके कणाधात्रीकृतां पिबेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ভুক্ত্বাদ্যাত্ পিপ্পলীং শুণ্ঠীং তীক্ষ্ণং বা বমনং ভজেত্| কফজে স্বরসাদে কটূনি মরিচাদীনি রূক্ষভোজনঃ সন্ মূত্রেণ পিবেত্| ব্যোষাদীনি বা লিহ্যাত্| যমকং ঘৃততৈলে| ভুক্ত্বেতি ভোজনান্তে||২৮||
Adhikarana uccaBAShaNaje svarasAde (29) · Śloka 29
শর্করাক্ষৌদ্রমিশ্রাণি শৃতানি মধুরৈঃ সহ| পিবেত্পযাংসি যস্যোচ্চৈর্বদতো বিহিতঃ স্বরঃ||২৯||
शर्कराक्षौद्रमिश्राणि शृतानि मधुरैः सह| पिबेत्पयांसि यस्योच्चैर्वदतो विहितः स्वरः||२९||
🔊 Audio coming soon
যস্যোচ্চৈর্ভাষমাণস্য স্বরো বিহতঃ স শর্করাদিমিশ্রাণি পযাংসি পিবেত্||২৯||
Adhikarana arocakacikitsitam sAmAnyopacArAH (30) · Śloka 30
বিচিত্রমন্নমরুচৌ হিতৈরুপহিতং হিতম্| বহিরন্তর্মৃজা চিত্তনির্বাণং হৃদ্যমৌষধম্| দ্বৌ কালৌ দন্তপবনং ভক্ষযেন্মুখধাবনৈঃ| কষাযৈঃ ক্ষালযেদাস্যং ধূমং প্রাযোগিকং পিবেত্| তালীসপত্রবটকাঃ সকর্পূরসিতোপলাঃ| শশাঙ্ককিরণাখ্যাশ্চ ভক্ষ্যা রুচিকরাঃ পরম্||৩০||
विचित्रमन्नमरुचौ हितैरुपहितं हितम्| बहिरन्तर्मृजा चित्तनिर्वाणं हृद्यमौषधम्| द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुख़धावनैः| कषायैः क्षालयेदास्यं धूमं प्रायोगिकं पिबेत्| तालीसपत्रवटकाः सकर्पूरसितोपलाः| शशाङ्ककिरणाख़्याश्च भक्ष्या रुचिकराः परम्||३०||
🔊 Audio coming soon
বিচিত্রেত্যাদিনারোচকচিকিত্সা| অপথ্যমপি প্রিযং হিতৈর্মিশ্রিতং হিতম্| বহির্মৃজা স্নানাদিনা| অন্তর্মৃজা বমনবিরেচনেন| দ্বৌ কালৌ প্রাতর্ভুক্ত্বা চ| মুখধাবনাঃ কষাযা মুখরোগেষু বক্ষ্যন্তে||৩০||
Adhikarana vAtaje~arocake (31) · Śloka 31
বাতাদরোচকে তত্র পিবেচ্চূর্ণং প্রসন্নযা| হরেণুকৃষ্ণাকৃমিনুদ্দ্রাক্ষাসৈন্ধবনাগরাত্| এলাভার্ঙ্গীযবক্ষারহিঙ্গুযুক্তাদ্ ঘৃতেন বা||৩১||
वातादरोचके तत्र पिबेच्चूर्णं प्रसन्नया| हरेणुकृष्णाकृमिनुद्द्राक्षासैन्धवनागरात्| एलाभार्ङ्गीयवक्षारहिङ्गुयुक्ताद् घृतेन वा||३१||
🔊 Audio coming soon
হরেণ্বাদিকাদ্ধিঙ্গ্বন্তাচ্চূর্ণং প্রসন্নযা বা ঘৃতেন বা বাতজেঽরোচকে পিবেত্||৩১||
Adhikarana pittaje~arocake (32) · Śloka 32
ছর্দযেদ্বা বচাম্ভোভিঃ পিত্তাচ্চ গুডবারিভিঃ| লিহ্যাদ্বা শর্করাসর্পির্লবণোত্তমমাক্ষিকম্||৩২||
छर्दयेद्वा वचाम्भोभिः पित्ताच्च गुडवारिभिः| लिह्याद्वा शर्करासर्पिर्लवणोत्तममाक्षिकम्||३२||
🔊 Audio coming soon
পিত্তাদরোচকে ইতি সম্বন্ধঃ| গুডবারিভিশ্ছর্দযেদিতি সম্বদ্ধ্যতে| লবণোত্তমং সৈন্ধবম্||৩২||
Adhikarana kaPaje~arocake (33) · Śloka 33
কফাদ্বমেন্নিম্বজলৈর্দীপ্যকারগ্বধোদকম্| পানং সমধ্বরিষ্টাচ্চ তীক্ষ্ণাঃ সমধুমাধবাঃ| পিবেচ্চূর্ণঞ্চ পূর্বোক্তং হরেণ্বাদ্যুষ্ণবারিণা| ত্রিকটুত্রিফলারাত্রীযবক্ষারং মধুঘৃতম্| প্রাতরাহারকালে চ যুঞ্জীত মুখধাবনম্||৩৩||
कफाद्वमेन्निम्बजलैर्दीप्यकारग्वधोदकम्| पानं समध्वरिष्टाच्च तीक्ष्णाः समधुमाधवाः| पिबेच्चूर्णञ्च पूर्वोक्तं हरेण्वाद्युष्णवारिणा| त्रिकटुत्रिफलारात्रीयवक्षारं मधुघृतम्| प्रातराहारकाले च युञ्जीत मुखधावनम्||३३||
🔊 Audio coming soon
কফাত্ সুবোধম্| সমধুদীপ্যকারগ্বধোদকং পানম্| মধু মার্দ্বীকম্| মাধবং মাক্ষিকমদ্যম্| পূর্বোক্তং হরেণুকৃষ্ণাদি| ত্রিকট্বাদি মুখধাবনম্||৩৩||
Adhikarana kavalagrahAH (34) · Śloka 34
বিডং সৌবর্চলং কুষ্টমজাজীমরিচং সিতা| ধাত্র্যেলাপদ্মকোশীরপিপ্পলীচন্দনোত্পলম্| লোধ্রং তেজোবতীপথ্যাযবক্ষারং কটুত্রযম্| আর্দ্রদাডিমনির্যাসঃ সাজাজীসিতশর্করঃ| সতৈলমাক্ষিকাযুক্তাশ্চাচারঃ কবলগ্রহাঃ| চতুরোঽরোচকান্ হন্যুরেকদোষসমস্তজান্| কারব্যজাজীমরিচদ্রাক্ষাবৃক্ষাম্লদাডিমম্| সৌবর্চলগুডক্ষৌদ্রং সর্বারোচকনাশনম্||৩৪||
बिडं सौवर्चलं कुष्टमजाजीमरिचं सिता| धात्र्येलापद्मकोशीरपिप्पलीचन्दनोत्पलम्| लोध्रं तेजोवतीपथ्यायवक्षारं कटुत्रयम्| आर्द्रदाडिमनिर्यासः साजाजीसितशर्करः| सतैलमाक्षिकायुक्ताश्चाचारः कवलग्रहाः| चतुरोऽरोचकान् हन्युरेकदोषसमस्तजान्| कारव्यजाजीमरिचद्राक्षावृक्षाम्लदाडिमम्| सौवर्चलगुडक्षौद्रं सर्वारोचकनाशनम्||३४||
🔊 Audio coming soon
বিংডাদিভিশ্চতুর্ভিরর্ধশ্লোকৈশ্চত্বারঃ কবলগ্রহাঃ সর্বে সতৈলমাক্ষিকাশ্চত্বারোঽরোচকান্ ক্রমেণ হন্যুঃ| বিডাদিকং বাতে| ধত্র্যদিকং পিত্তে| লোধ্রাদিকং কফে| দাডিমনির্যাসেন সন্নিপাতে| কারব্যাদিকং সুবোধম্||৩৪||
Adhikarana samaSarkara~jcUrNam (35) · Śloka 35
এলাত্বঙ্নাগকুসুমতীক্ষ্ণকৃষ্ণামহৌষধম্| ভাগবৃদ্ধং ক্রমাচ্চূর্ণং নিহন্তি সমশর্করম্| প্রসেকারুচিহৃত্পার্শ্বকাসশ্বাসগলামযান্||৩৫||
एलात्वङ्नागकुसुमतीक्ष्णकृष्णामहौषधम्| भागवृद्धं क्रमाच्चूर्णं निहन्ति समशर्करम्| प्रसेकारुचिहृत्पार्श्वकासश्वासगलामयान्||३५||
🔊 Audio coming soon
এলাদিকং ক্রমাত্ ভাগবৃদ্ধম্| তেন যতৈলানাং কর্ষঃ তত্র ত্বচো দ্বৌ কর্ষৌ| নাগকেসরস্য ত্রযঃ| মরিচস্য চত্বারঃ| পিপ্পলীনাং পঞ্চ| শুণ্ঠ্যাঃ ষডিতি| সর্বেষাং সমা শর্করা পঞ্চ পলানি সকর্ষাণি||৩৫||
Adhikarana yavAnyAdicUrNam (36) · Śloka 36
যবানীতিন্তিণীকাম্লবেতসৌষধদাডিমম্| কৃত্বা কোলঞ্চ কর্ষাশং সিতাযাশ্চ চতুষ্পলম্| ধান্যসৌবর্চলাজাজীবরাঙ্গং চার্ধকার্ষিকম্| পিপ্পলীনাং শতং চৈকং দ্বে শতে মরিচস্য চ| চূর্ণমেতত্ পরং রুচ্যং হৃদ্যং গ্রাহি হিনস্তি চ| বিবন্ধকাসহৃত্পার্শ্বপ্লীহার্শোগ্রহণীগদান্||৩৬||
यवानीतिन्तिणीकाम्लवेतसौषधदाडिमम्| कृत्वा कोलञ्च कर्षाशं सितायाश्च चतुष्पलम्| धान्यसौवर्चलाजाजीवराङ्गं चार्धकार्षिकम्| पिप्पलीनां शतं चैकं द्वे शते मरिचस्य च| चूर्णमेतत् परं रुच्यं हृद्यं ग्राहि हिनस्ति च| विबन्धकासहृत्पार्श्वप्लीहार्शोग्रहणीगदान्||३६||
🔊 Audio coming soon
যবান্যাদিকে পিপ্পলীনাং মরিচস্য চ ফলানি সঙ্খ্যযা||৩৬||
Adhikarana tAlIsAdicUrNam (37) · Śloka 37
তালীসপত্রং মরিচং নাগরং পিপ্পলী শুভা| যথোত্তরং ভাগবৃদ্ধস্ত্বগেলে চার্দ্ধভাগিকে| তদ্রুচ্যং দীপনং চূর্ণং কণাষ্টগুণশর্করম্| কাসশ্বাসারুচিচ্ছর্দিপ্লীহহৃত্পার্শ্বশূলজিত্| পাণ্ডুজ্বরাতিসারঘ্নং মূঢবাতানুলোমনম্||৩৭||
तालीसपत्रं मरिचं नागरं पिप्पली शुभा| यथोत्तरं भागवृद्धस्त्वगेले चार्द्धभागिके| तद्रुच्यं दीपनं चूर्णं कणाष्टगुणशर्करम्| कासश्वासारुचिच्छर्दिप्लीहहृत्पार्श्वशूलजित्| पाण्डुज्वरातिसारघ्नं मूढवातानुलोमनम्||३७||
🔊 Audio coming soon
যস্মাদুত্তরঃ স তস্মাত্ ভাগেন বৃদ্ধঃ| তেন তালীসং কর্ষম্| দ্বৌ কর্ষৌ মরিচস্য| ত্রযঃ শুণ্ঠ্যাঃ| চত্বারঃ পিপ্পলীনাম্| ত্বগেলে প্রত্যেকং ভাগার্ধমানে| ভাগশ্চ নিযামকস্তালীসস্য তেন ত্বচোঽর্ধকর্ষঃ| তদ্বদেলানাম্| কণাভ্যো অষ্টগুণা শর্করা দ্বাত্রিংশত্ কর্ষাঃ||৩৭||
Adhikarana tAlIsAdimodakaH (38) · Śloka 38
তালীসপত্রচবিকামরীচানাং পলং পলম্| কৃষ্ণাতন্মূলযোর্দ্বে দ্বে পলে শুণ্ঠী পলত্রযম্| চতুর্জাতমুশীরং চ কর্ষাশং শ্লক্ষ্ণশ্চূর্ণিতম্| তত্র ত্রিংশত্পলং দত্বা ক্বথিতাদমলাদ্গুডাত্| কুর্বীত মোদকানক্ষসম্মিতাংস্তেঽপি তদ্গুণাঃ||৩৮||
तालीसपत्रचविकामरीचानां पलं पलम्| कृष्णातन्मूलयोर्द्वे द्वे पले शुण्ठी पलत्रयम्| चतुर्जातमुशीरं च कर्षाशं श्लक्ष्णश्चूर्णितम्| तत्र त्रिंशत्पलं दत्वा क्वथितादमलाद्गुडात्| कुर्वीत मोदकानक्षसम्मितांस्तेऽपि तद्गुणाः||३८||
🔊 Audio coming soon
তালীসমোদকঃ সুবোধম্| তদিতি তালীসচূর্ণস্য পরামর্শঃ||৩৮||
Adhikarana prasekacikitsitam (39) · Śloka 39
অর্কামৃতাক্ষারজলে শর্বরীমুষিতৈর্যবৈঃ| প্রসেকে কল্পিতান্সক্তূন্ভক্ষ্যাংশ্চাদ্যাদ্বলী বমেত্| কটুতিক্তৈস্তথা শূল্যং ভক্ষযেজ্জাঙ্গলং পলম্| শুষ্কাংশ্চ ভক্ষ্যান্ সুলঘূংশ্চণকাদিরসানুপঃ| শ্লেষ্মণোঽতিপ্রসেকেন বাযুঃ শ্লেষ্মাণমস্যতি| কফপ্রসেকং তং বিদ্যাত্ স্নিগ্ধোষ্ণৈরেব নির্জযেত্||৩৯||
अर्कामृताक्षारजले शर्वरीमुषितैर्यवैः| प्रसेके कल्पितान्सक्तून्भक्ष्यांश्चाद्याद्बली वमेत्| कटुतिक्तैस्तथा शूल्यं भक्षयेज्जाङ्गलं पलम्| शुष्कांश्च भक्ष्यान् सुलघूंश्चणकादिरसानुपः| श्लेष्मणोऽतिप्रसेकेन वायुः श्लेष्माणमस्यति| कफप्रसेकं तं विद्यात् स्निग्धोष्णैरेव निर्जयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
অর্কেত্যাদি প্রসেকচিকিত্সা| অর্কস্যামৃতাযাশ্চ ক্ষারজলে একাং নিশাং যবানাং বাসো দ্বিতীযেঽহনি তৈঃ সক্তবো ভক্ষ্যা নানাবিধাঃ| যস্তু বলী স কটুভিস্তিক্তৈশ্চৌষধৈর্বমেত্| তমিতি বাতহেতুকম্||৩৯||
Adhikarana pInasavamathvoScikitsitam (40) · Śloka 40
পীনসেঽপি ক্রমমিমং বমথৌ চ প্রযোজযেত্| বিশেষাত্পীনসেঽভ্যঙ্গান্সেহান্স্বেদাংশ্চ শীলযেত্| স্নিগ্ধানুত্কারিকাপিণ্ডৈঃ শিরঃপার্শ্বগলাদিষু| লবণাম্লকটূষ্ণাংশ্চ রসান্ স্নেহোপসংহিতান্||৪০||
पीनसेऽपि क्रममिमं वमथौ च प्रयोजयेत्| विशेषात्पीनसेऽभ्यङ्गान्सेहान्स्वेदांश्च शीलयेत्| स्निग्धानुत्कारिकापिण्डैः शिरःपार्श्वगलादिषु| लवणाम्लकटूष्णांश्च रसान् स्नेहोपसंहितान्||४०||
🔊 Audio coming soon
ইমমিতি প্রসেকোক্তম্| সুবোধম্| রসান্ মাংসরসান্ লবণাদিগুণান্| উপসংহিতাঃ সহিতাঃ||৪০||
Adhikarana SiraHpArSvAMsaSUleShu cikitsA doShAnusAraM vidhiSca (41) · Śloka 41
শিরোংঽসপার্শ্বশূলেষু যথাদোষবিধিং চরেত্| ঔদকানূপপিশিতৈরুপনাহাঃ সুসংস্কৃতাঃ| শস্যন্তে সচতুঃস্নেহাঃ শিরঃপার্শ্বাংসশূলিনাম্| লেপশ্চ নতযষ্ট্যাহ্বশতাহ্বাকুষ্ঠচন্দনৈঃ||৪১||
शिरोंऽसपार्श्वशूलेषु यथादोषविधिं चरेत्| औदकानूपपिशितैरुपनाहाः सुसंस्कृताः| शस्यन्ते सचतुःस्नेहाः शिरःपार्श्वांसशूलिनाम्| लेपश्च नतयष्ट्याह्वशताह्वाकुष्ठचन्दनैः||४१||
🔊 Audio coming soon
শিরঃশূলাদিষু য এব দোষোঽধিকঃ তমেব প্রতিকুর্যাত্| ঔদকানাং পৃথগ্গ্রহণং প্রাধান্যাত্| উপনাহঃ পিণ্ডবন্ধঃ| নতাদিভিশ্চন্দনান্তৈর্লেপঃ||৪১||
Adhikarana saMsRuShTadoSheShu pradehAH (42) · Śloka 42
বলারাস্নাস্তিলাঃ সর্পির্মধুকং নীলমুত্পলম্| পলঙ্কষা দেবদারূ চন্দনং মধুকং ঘৃতম্| কৃষ্ণগন্ধা বলা বীরা বিদারী সপুনর্নবা| অভীরূযষ্টীমধুকং পযস্যাকত্তৃণং ঘৃতম্| ইল্যর্ধযোগৈশ্চত্বারঃ প্রদেহাঃ পরিকীর্তিতাঃ| শস্তাঃ সংসৃষ্টদোষাণাং .....................||৪২||
बलारास्नास्तिलाः सर्पिर्मधुकं नीलमुत्पलम्| पलङ्कषा देवदारू चन्दनं मधुकं घृतम्| कृष्णगन्धा बला वीरा विदारी सपुनर्नवा| अभीरूयष्टीमधुकं पयस्याकत्तृणं घृतम्| इल्यर्धयोगैश्चत्वारः प्रदेहाः परिकीर्तिताः| शस्ताः संसृष्टदोषाणां .....................||४२||
🔊 Audio coming soon
বলাদিভিরিল্যর্ধশ্চত্বারঃ প্রদেহাঃ সংসর্গে বিকল্প্য যথাদোষং যোজ্যাঃ||৪২||
Adhikarana nAvanAdyanye upacArAH (43) · Śloka 43
...........................শিরঃপার্শ্বাংশূলিনাম্| নাবনং ধূমপানানি স্নেহাশ্চৌত্তরভক্তিকাঃ| তৈলাভ্যঙ্গযোগীনি বলিকর্ম তথা পরম্| শৃঙ্গাদ্যৈর্বা যথাদোষং দুষ্টমেষাং হরেদসৃক্| প্রদেহৈঃ সঘৃতৈশ্চেষ্টঃ পদ্মকোশীরচন্দনৈঃ| দূর্বামধুকমঞ্জিষ্ঠাকেসরৈর্বা ঘৃতাপ্লুতৈঃ| চন্দনাদ্যেন তৈলেন শতধৌতেন সর্পিষা| অভ্যঙ্গঃ পযসা সেকঃ শস্তশ্চ মধুকাম্বুনা||৪৩||
...........................शिरःपार्श्वांशूलिनाम्| नावनं धूमपानानि स्नेहाश्चौत्तरभक्तिकाः| तैलाभ्यङ्गयोगीनि बलिकर्म तथा परम्| शृङ्गाद्यैर्वा यथादोषं दुष्टमेषां हरेदसृक्| प्रदेहैः सघृतैश्चेष्टः पद्मकोशीरचन्दनैः| दूर्वामधुकमञ्जिष्ठाकेसरैर्वा घृताप्लुतैः| चन्दनाद्येन तैलेन शतधौतेन सर्पिषा| अभ्यङ्गः पयसा सेकः शस्तश्च मधुकाम्बुना||४३||
🔊 Audio coming soon
অথবৈষাং শূলিনাং শৃঙ্গাদ্যৈর্দুষ্টমসৃগ্ধরেত্| বাতেঽধিকে শৃঙ্গেণ| পিত্তেঽধিকে জলৌকাদিভিঃ| কফে তুম্বেনেতি যথাদোষার্থঃ| পদ্মকাদিভিঃ সঘৃতৈর্লেপঃ| তথা দূর্বাদিভিঃ| শতধৌতমনেকশো বিলাপ্য শীতজলৈঃ স্ত্যানীকৃতম্| ক্ষীরেণ কেবলেন সেকো মধুকাম্বুনা বা||৪৩||
Adhikarana atisAracikitsitam (44) · Śloka 44
প্রাযেণোপহতাগ্নিত্বাত্ সপিচ্ছামতিসার্যতে| তস্যাতিসারগ্রহণীবিহিতং হিতমৌষধম্| সনাগরানিন্দ্রযবান্ পাযযেত্তণ্ডুলাম্বুনা| জীর্ণেষু তেষু পেযাং চ চাঙ্গেরীতক্রদাডিমৈঃ| পাঠানিম্বযবানীনাং চূর্ণং তক্রেণ বা পিবেত্| সুরযা বা যুতাং পাঠাং সনাগরদুরালভাম্| জম্ব্বাম্রবিল্বমধ্যং বা সকপিত্থং সনাগরম্| পেযামণ্ডেন.................................||৪৪||
प्रायेणोपहताग्नित्वात् सपिच्छामतिसार्यते| तस्यातिसारग्रहणीविहितं हितमौषधम्| सनागरानिन्द्रयवान् पाययेत्तण्डुलाम्बुना| जीर्णेषु तेषु पेयां च चाङ्गेरीतक्रदाडिमैः| पाठानिम्बयवानीनां चूर्णं तक्रेण वा पिबेत्| सुरया वा युतां पाठां सनागरदुरालभाम्| जम्ब्वाम्रविल्वमध्यं वा सकपित्थं सनागरम्| पेयामण्डेन.................................||४४||
🔊 Audio coming soon
সর্বরাজযক্ষ্মী সপিচ্ছাং প্রাযেণাতিসার্যতে উপহতাগ্নিত্বাদ্ধেতোঃ| অতিসারবিহিতং গ্রহণীবিহিতং চ তত্র দোষাদ্যপেক্ষযৌষধং হিতম্| সুবোধম্| পাঠাদীনাং ত্রযাণাং সুরযা পানম্| জম্বূমধ্যাদিকং পেযা মণ্ডেন||৪৪||
Adhikarana atisAre KaDAH (45) · Śloka 45
..........যোগৈশ্চ পাঠাদ্যৈঃ কারযেত্ ত্রিভিঃ| সসূপ্যধান্যান্সস্নেহান্সাম্লান্সলবণাঙ্খডান্| বেতসার্জুনজম্বূনাং মৃণালীকৃষ্ণগন্ধযোঃ| শ্রীপর্ণ্যা মাতুলুঙ্গস্য ধাতক্যা দাডিমস্য চ| চাঙ্গের্যা মদযন্ত্যাশ্চ যূথিকাযাশ্চ পল্লবৈঃ| কালবিদ্দুগ্ধিকাযাশ্চ চুক্রিকাযাশ্চ যোজযেত্| খডান্ দধিসরোপেতান্ সসর্পিষ্কান্ সদাডিমান্| রোচনান্ দীপনান্ দদ্যাদতীসারহরান্ পরম্||৪৫||
..........योगैश्च पाठाद्यैः कारयेत् त्रिभिः| ससूप्यधान्यान्सस्नेहान्साम्लान्सलवणाङ्ख़डान्| वेतसार्जुनजम्बूनां मृणालीकृष्णगन्धयोः| श्रीपर्ण्या मातुलुङ्गस्य धातक्या दाडिमस्य च| चाङ्गेर्या मदयन्त्याश्च यूथिकायाश्च पल्लवैः| कालविद्दुग्धिकायाश्च चुक्रिकायाश्च योजयेत्| ख़डान् दधिसरोपेतान् ससर्पिष्कान् सदाडिमान्| रोचनान् दीपनान् दद्यादतीसारहरान् परम्||४५||
🔊 Audio coming soon
পাঠাদ্যাস্রযো যোগা অনন্তরোক্তাঃ| পাঠানিম্ব্বাদিকঃ পাঠানাগরাদিকো জম্বূমধ্যাদিকশ্চ| এষাং জলেন সস্নেহাত্ সসূপ্যধান্যান্ খডান্ কারযেত্| খডঃ ফলযূষঃ| বেতসেত্যাদীনাং ষষ্ঠ্যন্তানাং পল্লবৈঃ খডান্ যোজযেত্| সর্বখডেষু চ দধিসারিকত্বম্||৪৫||
Adhikarana rAjayakShmiNaH purIShaM rakShet (46) · Śloka 46
পুরীষং যত্নতো রক্ষেচ্ছুষ্যতো রাজযক্ষ্মিণঃ| সর্বধাতুক্ষযার্তস্য বলং তস্য হি বিড্বলম্||৪৬||
पुरीषं यत्नतो रक्षेच्छुष्यतो राजयक्ष्मिणः| सर्वधातुक्षयार्तस्य बलं तस्य हि विड्बलम्||४६||
🔊 Audio coming soon
অস্য চ রাজযক্ষ্মিণঃ শুষ্যতঃ সতঃ পুরীষং যত্নতঃ ক্ষযাদ্রক্ষেত্| যতঃ সর্বস্যাপি দেহে যদ্ বলং তদ্ধাতুহেতুকং ভবতি| রাজযক্ষ্মিণঃ পুনঃ ক্ষীণসকলধাতুত্বাত্ বিড্বলমেব বলং তস্য নরস্য বিডেব বলমিত্যর্থঃ| অতস্তং রক্ষেত্||৪৬||
Adhikarana jvarAdiShu kriyopadeSaH (47) · Śloka 47
জ্বরাদিষ্বপি কুর্বীত বিকারেষু যথামযম্| বহ্বামযসমূহো হি যক্ষ্মাতঃ সোঽতিদুঃসহঃ|৪৭|
ज्वरादिष्वपि कुर्वीत विकारेषु यथामयम्| बह्वामयसमूहो हि यक्ष्मातः सोऽतिदुःसहः|४७|
🔊 Audio coming soon
জ্বরাদিষু বিকারেষু চ রাজযক্ষ্মবতঃ স্বং স্বং চিকিত্সিতং কুর্বীতযথামযং আমযাপেক্ষযা| যক্ষ্মা চাতোঽতিদুঃসহঃ যতো নানাহেত্বাদিবহ্বামযসমূহঃ||৪৭||
Adhikarana ajArasAyanam (47) · Śloka 47
অজাং বা পর্যুপাসীত ষণ্মাসানুটজে বসন্| তত্পযোমূত্রবিড্বৃত্তিপরিষেকপ্রঘর্ষণঃ| তাভিঃ পরিবৃতঃ স্বপ্যত্তচ্ছকৃদ্রেণুসঙ্কুরে| এতদ্রসাযনং শ্রেষ্ঠং রোগরাজস্য নাশনম্||৪৭||
अजां वा पर्युपासीत षण्मासानुटजे वसन्| तत्पयोमूत्रविड्वृत्तिपरिषेकप्रघर्षणः| ताभिः परिवृतः स्वप्यत्तच्छकृद्रेणुसङ्कुरे| एतद्रसायनं श्रेष्ठं रोगराजस्य नाशनम्||४७||
🔊 Audio coming soon
উটজে বনে লতাবেশ্ম| তদিত্যজাপরামর্শঃ| রেণুশ্চূর্ণম্||৪৭||
Adhikarana pa~jcAjaM ghRutam (49) · Śloka 49
অজাশকৃদ্রসক্ষীরদধিমূত্রৈঃ শৃতং ঘৃতম্| সপঞ্চপটু পঞ্চাজং ক্ষযী ক্ষীরানুপঃ পিবেত্||৪৯||
अजाशकृद्रसक्षीरदधिमूत्रैः शृतं घृतम्| सपञ्चपटु पञ्चाजं क्षयी क्षीरानुपः पिबेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
পঞ্চাজং ঘৃতমপ্যাজমেব| অজাশকৃদ্রসাদীনি চ| মিশ্রীকৃতানি স্নেহসমানি| পঞ্চপটু স্তোকমাত্রম্||৪৯||
Adhikarana mAMsamadyayorupayogaH (50) · Śloka 50
মাংসমেবাশ্নতো যুক্ত্যা মার্দ্বীকং পিবতোঽনু চ| অবিধারিতবেগস্য যক্ষ্মা ন লভতেঽন্তরম্| সুরাং সমণ্ডাং মার্দ্বীকমরিষ্টান্ সীধুমাধবান্| যথার্হমনুপানার্থং পিবেন্মাংসানি ভক্ষযন্| স্রোতোবিবন্ধমোক্ষার্থং বলৌজঃপুষ্টযে চ তত্||৫০||
मांसमेवाश्नतो युक्त्या मार्द्वीकं पिबतोऽनु च| अविधारितवेगस्य यक्ष्मा न लभतेऽन्तरम्| सुरां समण्डां मार्द्वीकमरिष्टान् सीधुमाधवान्| यथार्हमनुपानार्थं पिबेन्मांसानि भक्षयन्| स्रोतोविबन्धमोक्षार्थं बलौजःपुष्टये च तत्||५०||
🔊 Audio coming soon
সুবোধম্| তদিত্যনন্তরোক্তং কর্ম||৫০||
Adhikarana abhya~ggAvagAhAdikam (51) · Śloka 51
স্নেহক্ষীরাম্বুকোষ্ঠেষু স্বভ্যক্তমবগাহযেত্| উত্তীর্ণং মিশ্রকস্নেহৈঃ পুনরাক্তং সুখৈঃ করৈঃ| মৃদ্নীযাত্সুখমাসীনং সুখং চোদ্বর্তযেত্ পরম্||৫১||
स्नेहक्षीराम्बुकोष्ठेषु स्वभ्यक्तमवगाहयेत्| उत्तीर्णं मिश्रकस्नेहैः पुनराक्तं सुखैः करैः| मृद्नीयात्सुखमासीनं सुखं चोद्वर्तयेत् परम्||५१||
🔊 Audio coming soon
কোষ্ঠঃ কাষ্ঠাদিমযঃ স্নেহাদ্যাধারঃ| উত্তীর্ণমবগাহাত্ ফললাভে সতি| পুনরভ্যক্তং সুখং চাসীনং সুখৈঃ করৈঃ মৃদ্নীযাত্||৫১||
Adhikarana jIvantyAdicUrNamudvartanArthe (52) · Śloka 52
জীবন্তীং শতবীর্যাঞ্চ বিকসাং সপুনর্নবাম্| অশ্বগন্ধামপামার্গং তর্কারীং মধুকং বলাম্| বিদারীং সর্ষপান্ কুষ্ঠং তণ্ডুতানতসীফলম্| মাষাংস্তিলাংশ্চ কিণ্বঞ্চ সর্বমেকত্র চূর্ণযেত্| যবচূর্ণং ত্রিগুণিতং দধ্না যুক্তং সমাক্ষিকম্| এতদুদ্বর্তনং কার্যং পুষ্টিবড়্র্ণবলপ্রদম্||৫২||
जीवन्तीं शतवीर्याञ्च विकसां सपुनर्नवाम्| अश्वगन्धामपामार्गं तर्कारीं मधुकं बलाम्| विदारीं सर्षपान् कुष्ठं तण्डुतानतसीफलम्| माषांस्तिलांश्च किण्वञ्च सर्वमेकत्र चूर्णयेत्| यवचूर्णं त्रिगुणितं दध्ना युक्तं समाक्षिकम्| एतदुद्वर्तनं कार्यं पुष्टिवऱ्र्णबलप्रदम्||५२||
🔊 Audio coming soon
জীবন্ত্যাদিকং সর্বমেকীকৃত্য চূর্ণযেত্| ততশ্চূর্ণাত্ ত্রিগুণো যবচূর্ণঃ| এতদ্দধিমাক্ষিকাভ্যামুদ্বর্তনম্||৫২||
Adhikarana snAnArthaM jalam (53) · Śloka 53
গৌরসর্ষপকল্কেন স্নানীযৌষধিভিশ্চ সঃ| স্নাযাদৃতুসুখৈস্তোযৈঃ জীবনীযোপসাধিতৈঃ||৫৩||
गौरसर्षपकल्केन स्नानीयौषधिभिश्च सः| स्नायादृतुसुखैस्तोयैः जीवनीयोपसाधितैः||५३||
🔊 Audio coming soon
স চোদ্বর্তিতো গৌরসর্ষপকল্কাদিভিঃ স্নাযাত্| স্নানীযানি স্নানেষূক্তান্যৌষধানি| ঔষধযঃ সর্বৌষধযঃ| ঋতুসুখানি জলানি শীতোষ্ণাবিশেষেণ||৫৩||
Adhikarana gandhamAlyAdisevanam (54) · Śloka 54
গন্ধমাল্যাদিকাং ভূষামলক্ষ্মীনাশনীং ভজেত্| সুহৃদাং দর্শনং গীতবাদিত্রোত্সবসংশ্রুতীঃ| বস্তযঃ ক্ষীরসর্পীংষি মদ্যং মাংসং সুশীলতা||৫৪||
गन्धमाल्यादिकां भूषामलक्ष्मीनाशनीं भजेत्| सुहृदां दर्शनं गीतवादित्रोत्सवसंश्रुतीः| बस्तयः क्षीरसर्पींषि मद्यं मांसं सुशीलता||५४||
🔊 Audio coming soon
ভূষা অলঙ্করণম্| সুবোধম্||৫৪||
Adhikarana daivavyapAshrayamauShadham (55-7) · Śloka 7
দৈবব্যপাশ্রযং তদ্বদথর্বোক্তং চ পূজিতম্| ইষ্ট্যা যথা চ চন্দ্রস্য রাজযক্ষ্মা পুরা জিতঃ| পুরোহিতঃ প্রযুঞ্জীত বেদোক্তাং তাং জিতাত্মনঃ||৫৫|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংঙ্গ্রহসংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানে রাজযক্ষ্মচিকিত্সিতন্নাম সপ্তমোঽধ্যাযঃ||৭||
दैवव्यपाश्रयं तद्वदथर्वोक्तं च पूजितम्| इष्ट्या यथा च चन्द्रस्य राजयक्ष्मा पुरा जितः| पुरोहितः प्रयुञ्जीत वेदोक्तां तां जितात्मनः||५५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंङ्ग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने राजयक्ष्मचिकित्सितन्नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
দৈবব্যপাশ্রযং তত্তন্মণিমন্ত্রাদিকম্| অথর্বোক্তমথর্বণোদ্দিষ্টং শান্তিকাদি| সুবোধম্| জিতাত্মনো জিতেন্দ্রিযস্যেতি||৫৫|| ইতি শ্রীমন্মহামহোপাধ্যাযেন্দুবিরচিতাযম্ অষ্টাঙ্গসংগ্রহব্যাখ্যাযাং শশিলেখাযাং চিকিত্সিতস্থানে সপ্তমোঽধ্যাযঃ