Adhikarana atha SvAsahidhmAcikitsitaM nAma ShaShTho~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ശ്വാസഹിധ്മാചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ക്രമപ്രാപ്തസ്യ ശ്വാസസ്യ തദേകയോഗക്ഷേമായാഃ ഹിധ്മായാശ്ച ചികിത്സിതപ്രദര്ശനാര്ഥമധ്യായാരമ്ഭഃ||൧|
Adhikarana SvAsahidhmayostulyacikitsitatvam (2) · Śloka 2
ശ്വാസഹിധ്മാ യതസ്തുല്യഹേത്വാദ്യാഃ സാധനം തതഃ| തുല്യമേവ ....................................||൨||
श्वासहिध्मा यतस्तुल्यहेत्वाद्याः साधनं ततः| तुल्यमेव ....................................||२||
🔊 Audio coming soon
നിദാനസ്ഥാനപ്രദര്ശിതപ്രകാരേണ ശ്വാസേ ഹിധ്മാമാം ച യതോ ഹേത്വദികം സമാനമതഃ സാധനമപി സമാനമേവ വേദിതവ്യമ്||൨||
Adhikarana tayorAdau svedanam (3) · Śloka 3
.......................തദാര്ത്തഞ്ച പൂര്വം സ്വേദൈരുപാചരേത്| സ്നിഗ്ധൈര്ലവണതൈലാക്തം സ്രോതസ്സു ഗ്രന്ഥിതഃ കഫഃ| തൈര്ലീനോऽപി വിലീനോऽസ്യ കോഷ്ടം പ്രാപ്തഃ സുനിര്ഹരഃ| ഭവദ്രവേഷു മൃദുത്വം ച മാരുതേ ചാനുലോമതാ||൩||
.......................तदार्त्तञ्च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत्| स्निग्धैर्लवणतैलाक्तं स्रोतस्सु ग्रन्थितः कफः| तैर्लीनोऽपि विलीनोऽस्य कोष्टं प्राप्तः सुनिर्हरः| भवद्रवेषु मृदुत्वं च मारुते चानुलोमता||३||
🔊 Audio coming soon
തദാര്ത്തമിത്യുഭയസ്യ പരിഗ്രഹഃ| സ്നിഗ്ധൈരിതി സ്നിഗ്ധദ്രവ്യകൃതൈഃ സ്വേദൈഃ| തൈരിതി സ്വേദൈര്വിലീനഃ കഫഃ കോഷ്ടം പ്രാപ്തഃ സുനിര്ഹരോ ഭവേത്| സ്രോതോമൃദുത്വാദികം ച ഭവേത്||൩||
Adhikarana svedanottaraM Bojanam (4) · Śloka 4
സ്വിന്നം ച ഭോജയേദന്നം സ്നിഗ്ധമാനൂപജൈ രസൈഃ| ദധ്യുത്തരേണ വാ.................................||൪||
स्विन्नं च भोजयेदन्नं स्निग्धमानूपजै रसैः| दध्युत्तरेण वा.................................||४||
🔊 Audio coming soon
ദധ്യുത്തരേണ വാന്നം ഭോജയേദിതി സമ്ബന്ധഃ||൪||
Adhikarana vamanavirecanayorviShayaH Pala~jca (5) · Śloka 5
.........................ദദ്യാത്തതോऽസ്മൈ വമനം മൃദു| വിശേഷാത് കാസവമഥുഹൃദ്ഗ്രഹസ്വരസാദിനേ| പിപ്പലീസൈന്ധവക്ഷൌദ്രയുക്തം വാതാവിരോധി യത്| നിര്ഹൃതേ സുഖമാപ്നോതി സകഫേ ദുഷ്ടവിഗ്രഹേ| സ്രോതഃസു ച വിശുദ്ധേഷു ചരത്യവിഹതോऽനിലഃ| ധ്മാനോദാവര്തതമകേ മാതുലുങ്ഗാമ്ലവേതസൈഃ| ഹിങ്ഗുപീലുവിഡൈര്യുക്തമന്നം സ്യാദനുലോമനമ്| സസൈന്ധവം ഫലാമ്ലം വാ കോഷ്ണം ദദ്യാദ്വിരേചനമ്||൫||
.........................दद्यात्ततोऽस्मै वमनं मृदु| विशेषात् कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत्| निर्हृते सुख़माप्नोति सकफे दुष्टविग्रहे| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः| ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः| हिङ्गुपीलुविडैर्युक्तमन्नं स्यादनुलोमनम्| ससैन्धवं फलाम्लं वा कोष्णं दद्याद्विरेचनम्||५||
🔊 Audio coming soon
അസ്മാ ഇതി ശ്വാസഹിധ്മാര്ത്തായ കാസാദിയുക്തായ വിശേഷേണ വമനം ദദ്യാത്| പിപ്പലീത്യാദി വമനവിശേഷണമ്| അവിഹതോऽനാവൃത്തമാര്ഗഃ| ധ്മാനമാധ്മാനമ്| സസൈന്ധവേത്യാദി വിരേചനവിശേഷണമ്||൫||
Adhikarana saMSodhanasya sopapattikaM mahatvanidarSanam (6) · Śloka 6
ഏതേ ഹി കഫസംരുദ്ധഗതിപ്രാണപ്രകോപജാഃ| തസ്മാത്തന്മാര്ഗശുദ്ധ്യര്ഥമൂര്ധ്വാധഃ ശോധനം ഹിതമ്| യഥാ തഥാനിലസ്തസ്യ മാര്ഗമസ്മാദ്വിശോധയേത്||൬||
एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः| तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थमूर्ध्वाधः शोधनं हितम्| यथा तथानिलस्तस्य मार्गमस्माद्विशोधयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
ഏതേ ശ്വാസഹിധ്മാശ്ച കഫേന സംരുദ്ധാ ഗതിര്യസ്യ പ്രാണാഖ്യസ്യ വായോസ്തത്പ്രകോപാജ്ജായന്ത ഇത്യതോ മാര്ഗവിശുദ്ധിസമ്പാദനാര്ഥമൂര്ധ്വാധഃ - ശോധനം വമനം വിരേചനം ച ഹിതമ്| ജലരോധദൃഷ്ടാന്തഃ സുബോധഃ||൬||
Adhikarana dhUmapAnaviShayaH dravyANi ca (7) · Śloka 7
അശാന്തൌ കൃതസംശുദ്ധേര്ധൂമൈര്ലീനം മലം ഹരേത്| ഹരിദ്രാപത്രമേരണ്ഡമൂലം ലാക്ഷാം മനഃശിലാമ്| സദേവദാര്വലം മാംസീം പിഷ്ട്വാ വര്തിം പ്രകല്പയേത്| താം ഘൃതാക്താം പിബേദ്ധൂമം യവാന് വാ ഘൃതസംയുതാന്| മധൂച്ഛിഷ്ടം സര്ജരസം ഘൃതം വാഗുരു വാ ഗുരു| ചന്ദനം വാജശൃംഗം വാ ബാലാന്വാ സ്നാവവാഗവാമ്| ഋഷ്യഗോധാകുരഡൈഗണചര്മശൃങ്ഗഖുരാണി വാ| ഗുഗ്ഗുലും വാ മനോഹ്വാം വാ സാലനിര്യാസമേവ വാ| സല്ലകീം ഗുഗ്ഗുലും ലോഹം പദ്മകം ച ഘൃതാപ്ലുതമ്||൭||
अशान्तौ कृतसंशुद्धेर्धूमैर्लीनं मलं हरेत्| हरिद्रापत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान्| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वागुरु वा गुरु| चन्दनं वाजशृंगं वा बालान्वा स्नाववागवाम्| ऋष्यगोधाकुरडैगणचर्मशृङ्गखुराणि वा| गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा सालनिर्यासमेव वा| सल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं च घृताप्लुतम्||७||
🔊 Audio coming soon
കൃതസംശുദ്ധേരപി ദോഷസ്യാശാന്തൌ ഋഷ്യാദീനാം യാനി ചര്മാദീനി താനി ച പൃഥഗ്ധൂമഃ| ഋശ്യോ മൃഗഭേദഃ| സല്ലക്യാദികം മിശ്രീഭൂതം ഘൃതാപ്ലുതം ധൂമഃ| സല്ലകീ സുരഭിഃ| (നി)സല്ലകീ സുരഭിര്മോചാ മഹേരുണ്യശ്വമൂത്രികാ| ലോഹമഗരു||൭||
Adhikarana svedanasyAvaSyakatAdikam (8) · Śloka 8
അവശ്യം സ്വേദനീയാനാമാസ്വേദ്യാനാമപി ക്ഷണമ്| സ്വേദയേത് സസിതാക്ഷീരസുഖോഷ്ണസ്നേഹസേചനൈഃ| ഉത്കാരികോപനാഹൈശ്ച സ്വേദാധ്യായോക്തഭേഷജൈഃ| ഉരഃ കണ്ഠം ച മൃദുഭിഃ സാമേ ത്വാമവിധിം ചരേത്||൮||
अवश्यं स्वेदनीयानामास्वेद्यानामपि क्षणम्| स्वेदयेत् ससिताक्षीरसुख़ोष्णस्नेहसेचनैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः| उरः कण्ठं च मृदुभिः सामे त्वामविधिं चरेत्||८||
🔊 Audio coming soon
ശ്വാസഹിധ്മാപേക്ഷയാऽവശ്യം സ്വേദനീയാസ്തേഷാമതിസ്ഥൂലരൂക്ഷാദിത്വേനാസ്വേദ്യാനാമപി ഉരഃ കണ്ഠം ച ക്ഷണം മൃദുഭിഃ സ്വേദൈഃ സ്വേദയേത്| കേനേത്യാഹ് - സസിതേത്യാദി| ഉത്കാരികാ പിഷ്ടാ സ്വിന്നപിണ്ഡീ| ഉപനാഹഃ പിഷ്ടബന്ധഃ| സാമേതു പുരുഷേ ഹിധ്മാശ്വാസയോരാമവിധിം ലങ്ഘനപാചനാദികം ചരേത്||൮||
Adhikarana SodhanAtiyogoddhatavAtaSamanam (9) · Śloka 9
അതിയോഗോദ്ധതം വാതം ദൃഷ്ട്വാ പവനാശനൈഃ| സ്നിഗ്ധൈ രസാദ്യൈര്നാത്യുഷ്ണൈരഭ്യങ്ഗൈശ്ച ശമം നയേത്||൯||
अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवनाशनैः| स्निग्धै रसाद्यैर्नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ശോധനാദീനാമപതര്പണാനാമതിയോഗേന വാതമുദ്ധതം ദൃഷ്ട്വാ തം വാതനാശനദ്രവ്യസിദ്ധൈഃ സ്നിഗ്ദ്ധൈശ്ച മാംസരസാദിഭിഃ ശമയേത്||൯||
Adhikarana kaShAyAdInAM viShayaH (10) · Śloka 10
അനുത്ക്ലിഷ്ടകഫാസ്വിന്നദുര്ബലാനാം ഹി ശോധനാത്| വായുര്ലബ്ധാസ്പദോ മര്മ സംശോഷ്യാശു ഹരേദസൂന്| കഷായലേഹസ്നേഹാദ്യൈസ്തേഷാം സംശമയേദതഃ||൧൦||
अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात्| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्| कषायलेहस्नेहाद्यैस्तेषां संशमयेदतः||१०||
🔊 Audio coming soon
അനന്തരോക്തശ്ച ശോധനം കര്മാനുത്ക്ലിഷ്ടകഫാദീനാം ന യോജ്യം യതഃ തേഷാം ശോധനേന വായുര്ലബ്ധാസ്പദോ മര്മഹ്രദയാഖ്യം സംശോഷ്യാശു പ്രാണാന് ഹരേത്| അതോ ഹേതോസ്തേഷാമനുത്ക്ലിഷ്ടകഫാദീനാം കഷായാദിഭിര്ഹിധ്മാശ്വാസാന് ശമയേത്||൧൦||
Adhikarana kShINakShatAdiShu viSeShaH (11) · Śloka 11
ക്ഷീണക്ഷതാതിസാരാസൃക്പിത്തദാഹാനുബന്ധജാന്| മധുരസ്നിഗ്ധശീതാദ്യൈര്ഹിധ്മാശ്വാസാനുപാചരേത്||൧൧||
क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिध्माश्वासानुपाचरेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീണജാന് ക്ഷതജാന് അതീസാരാദ്യനുബന്ധജാംശ്ച| ഹിധ്മശ്വാസാന് മധുരാദ്യൈര്ബൃംഹണൈരുപക്രമൈരുപാചരേത്||൧൧||
Adhikarana pathyamannam (auShadhasahitam) tatra jA~ggalarasAH yUShASca (12) · Śloka 12
കുലത്ഥദശമൂലാനാം ക്വാഥേ സ്യുര്ജാങ്ഗലാ രസാഃ| യൂഷാശ്ച ശിഗ്രുവാര്താകകാസഘ്നവൃഷമൂലകൈഃ| പല്ലവൈര്നിമ്ബകുലകബൃഹതീമതുലുങ്ഗജൈഃ| വ്യാഘ്രീദുരാലഭാശൃങ്ഗവില്വമധ്യത്രികണ്ടകൈഃ| സാമൃതാഗ്നികുലത്ഥൈശ്ച യൂഷഃ സ്യാത്ക്വഥിതൈര്ജലേ| തദ്വദ്രാസ്നാബൃഅത്യാദിബലാമുദ്ഗൈഃ സചിത്രകൈഃ||൧൨||
कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर्जाङ्गला रसाः| यूषाश्च शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः| पल्लवैर्निम्बकुलकबृहतीमतुलुङ्गजैः| व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गविल्वमध्यत्रिकण्टकैः| सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात्क्वथितैर्जले| तद्वद्रास्नाबृअत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः||१२||
🔊 Audio coming soon
കുലത്ഥദശമൂലാനാം പൃഥഗ്ദ്രവ്യാണാം മിശ്രീഭൂതാനാം ച ദശമൂലാനാം യൂഷശ്ച ശിഗ്വ്രാദിഭിര്മാതുലുങ്ഗപല്ലവാന്തൈഃ സ്യുരിതി സമ്ബന്ധഃ| വ്യാഘ്ര്യാദിഭിര്ജലേ ക്വഥിതൈരേകോ യൂഷഃ സ്യാത്| ദ്വിതീയോ യൂഷോ രാസ്നാദിഭിഃ| ബൃഹത്യാദിശബ്ദേന ഹ്രസ്വപഞ്ചമൂലം ഗൃഹ്യതേ||൧൨||
Adhikarana peyAH kvAthapeyASca (13) · Śloka 13
പേയാ ച ചിത്രകാജാജീശൃങ്ഗീസൌവര്ചലൈര്ഹിതാ| ദശമൂലേന വാ കാസശ്വാസഹിധ്മാരുജാപഹാ| ദശമൂലശഠീരാസ്നാഭാര്ങ്ഗീബില്വാര്ധിപൌഷ്കരൈഃ| കുലീരശൃങ്ഗീചപലാതാമലക്യമൃതൌഷധൈഃ| പിബേത്കഷായം ജീര്ണേऽസ്മിന് പേയാന്തൈരേവ സാധിതാമ്| ശാലിഷഷ്ടികഗോധൂമയവമുദ്ഗകുലത്ഥഭുക്| കാസഹൃദ്ഗ്രഹപാര്ശ്വാര്തിഹിധ്മാശ്വാസപ്രശന്തയേ| സക്തൂന് വാര്കാങ്കുരക്ഷീരഭാവിതാനാം സമാക്ഷികാന്| യവാനാം ദശമൂലാദിനിഷ്ക്വാഥലുലിതാന് പിബേത്||൧൩||
पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैर्हिता| दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा| दशमूलशठीरास्नाभार्ङ्गीबिल्वार्धिपौष्करैः| कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः| पिबेत्कषायं जीर्णेऽस्मिन् पेयान्तैरेव साधिताम्| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक्| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशन्तये| सक्तून् वार्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान्| यवानां दशमूलादिनिष्क्वाथलुलितान् पिबेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
ഏകാ പേയാ ചിത്രകാദിഭിഃ| ദ്വിതീയാ ദശമൂലേന| ദശമൂലശഠ്യാദിഭിഃ കഷായഃ| ഔഷധം നാഗരമ്| ദശമൂലശഠ്യാദിഭിഃ പേയാം പീത്വാ ശാല്യാദിഭോജനഃ| അര്കാങ്കുരക്ഷീരഭാവിതാനാം യവാനാം സമ്ബന്ധിനഃ സക്തൂന് ദശമൂലശഠീരാസ്നാദിനിഷ്ക്വാഥേനാലോഡിതാന് അനു പിബേത്||൧൩||
Adhikarana anne yojanIyAni (14) · Śloka 14
അന്നേ ച യോജയേത്ക്ഷാരഹിങ്വാജ്യബിഡദാഡിമാന്| സപൌഷ്കരശഠീവ്യോഷമാതുലുങ്ഗാമ്ലവേതസാന്| പിബേദ്വാ വാരുണീമണ്ഡം ഹിധ്മാശ്വാസീ പിപാസിതഃ||൧൪||
अन्ने च योजयेत्क्षारहिङ्वाज्यबिडदाडिमान्| सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान्| पिबेद्वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः||१४||
🔊 Audio coming soon
യവക്ഷാരാദീനി ച ദോഷാദ്യപേക്ഷയാനേകപ്രകാരമന്നേ യോജയേത്| പിപാസിതശ്ച ദശമൂലക്വാഥാദികം പിബേത്||൧൪|| ൪൬൩
Adhikarana pippalyAdiBiH siddhM takram (15) · Śloka 15
പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലപഥ്യാജന്തുഘ്നചിത്രകൈഃ| കല്കിതൈര്ലേപിതേ രൂഢേ നിക്ഷിപേത് ഘൃതഭാജനേ| തക്രം മാസസ്ഥിതം തദ്ധി ദീപനം ശ്വാസകാസജിത്| പാഠാം മധുരസാം ദാരു സരലം ച നിശി സ്ഥിതമ്| സുരാമണ്ഡേऽല്പലവണം പിബേത് പ്രസൃതസമ്മിതമ്||൧൫||
पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः| कल्कितैर्लेपिते रूढे निक्षिपेत् घृतभाजने| तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित्| पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम्| सुरामण्डेऽल्पलवणं पिबेत् प्रसृतसम्मितम्||१५||
🔊 Audio coming soon
പിപ്പല്യാദ്യൈര്ലേപോऽര്ധാങ്ഗുലമാത്രകഃ| രൂഢഃ കഠിനീഭൂതലേപഃ| മധുരസാ മൂര്വാ| സരലം പീഡാഖ്യം ദേവദാരൂസദൃശമേവ| ദ്വേ പലേ പ്രസൃതഃ|
Adhikarana SirIShAdiyogAH (16) · Śloka 16
ശിരീഷകുന്ദകദലീകുസുമം പിപ്പലീയുതമ്| തണ്ഡുലാമ്ബുപ്ലുതം ഹിധ്മാശ്വാസകാസഹരം പരമ്| ആരനാലേന പിഷ്ട്വാ വാ മാതുലുങ്ഗരസാന്വിതാന്| ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലകണാകോലമുദ്ഗാന് ജലേന വാ| കോഷ്ണേന ഭാര്ങ്ഗീ ശുണ്ഠീം ച ക്ഷാരം വാ മരിചാന്വിതമ്| സ്വക്വാഥപിഷ്ടാം ലുലിതാം വാഷ്പികാം പായയേത വാ||൧൬||
शिरीषकुन्दकदलीकुसुमं पिप्पलीयुतम्| तण्डुलाम्बुप्लुतं हिध्माश्वासकासहरं परम्| आरनालेन पिष्ट्वा वा मातुलुङ्गरसान्वितान्| हिङ्गुसौवर्चलकणाकोलमुद्गान् जलेन वा| कोष्णेन भार्ङ्गी शुण्ठीं च क्षारं वा मरिचान्वितम्| स्वक्वाथपिष्टां लुलितां वाष्पिकां पाययेत वा||१६||
🔊 Audio coming soon
ശിരീഷാദി സുബോധമ്| ഹിങ്ഗ്വാദിമുദ്ഗാന്താന് വാ പിബേത്|ജലേന കോഷ്ണേന ഭാര്ങ്ഗീശുണ്ഠ്യൌ പിബേത്| മരിചയവക്ഷാരം വാ| സുബോധമ്||൧൬||
Adhikarana svarasayogau (17) · Śloka 17
സ്വരസം സപ്തപര്ണസ്യ പുഷ്പാണാം വാ ശിരീഷതഃ| ഹിധ്മാശ്വാസേ മധുകണായുക്തം പിത്തകഫാനുഗേ||൧൭||
स्वरसं सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिरीषतः| हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तं पित्तकफानुगे||१७||
🔊 Audio coming soon
പിത്തകഫാനുഗേ ഹിധ്മാശ്വാസേ സപ്തപര്ണസ്വരസോ മധുപിപ്പലീയുക്തഃ| ശിരീഷപുഷ്പസ്വരസോ വാ മധുപിപ്പലീയുക്തഃ||൧൭||
Adhikarana tugAdiBirutkArikA (18) · Śloka 18
ഉത്കാരികാ തുകാകൃഷ്ണാമധൂലീഗുഡനാഗരൈഃ| പിത്താനുബന്ധേ യോക്തവ്യാ പവനേ ത്വനുബന്ധിനി| ശ്വാവിട്സാമിഷകണാഘൃതശല്യകശോണിതൈഃ||൧൮||
उत्कारिका तुकाकृष्णामधूलीगुडनागरैः| पित्तानुबन्धे योक्तव्या पवने त्वनुबन्धिनि| श्वाविट्सामिषकणाघृतशल्यकशोणितैः||१८||
🔊 Audio coming soon
പിത്താനുബന്ധജേ ഹിധ്മാശ്വാസേ തുകാദിഭിരുത്കാരികാ യോക്തവ്യാ| തുക തുകാക്ഷീരീ| മധൂലീ മധുയഷ്ടിഃ| വാതാനുബന്ധജേ പുനഃ ശ്വാവിണ്മാംസാദിഭിഃ ശല്യകശോണിതാന്തൈരുത്കരികാ||൧൮||
Adhikarana vAtapittAnubandhe kShIrayogAH (19) · Śloka 19
സുവര്ചലാരസവ്യോഷസര്പിഭിഃ സഹിതം പയഃ| അനുശാല്യോദനം പേയം വാതപിത്തേऽനുബന്ധിനി| ചതുര്ഗുണാമ്ബുസിദ്ധം വാ ഛാഗം സഗുഡനാഗരമ്| പിപ്പലീമൂലമധുകഗുഡഗോശ്വശകൃദ്രസാന്| ഹിധ്മാഭിഷ്യന്ദകസന്ധാന് ലിഹ്യാന്മധുഘൃതാന്വിതാന്||൧൯||
सुवर्चलारसव्योषसर्पिभिः सहितं पयः| अनुशाल्योदनं पेयं वातपित्तेऽनुबन्धिनि| चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम्| पिप्पलीमूलमधुकगुडगोश्वशकृद्रसान्| हिध्माभिष्यन्दकसन्धान् लिह्यान्मधुघृतान्वितान्||१९||
🔊 Audio coming soon
വാതപിത്താനുബന്ധജേ ശാല്യോദനമനുസുവര്ചലാദിരസാദിയുക്തം ക്ഷീരം പേയമ്| ചതുര്ഗുണാമ്ബുസിദ്ധം ഛാഗപയോ വാതപിത്ത ഏവ| പിപ്പലീമൂലാദികം സമ്മിശ്ര്യ മധുഘൃതാന്വിതമ്| സുബോധമ്||൧൯|
Adhikarana bahuSleShmaNi yogAH (20) · Śloka 20
ഗോഗജാശ്വവരാഹോഷ്ട്രഖരമേഷാജവിഡ്രസാന്| സമധ്വൈകൈകശോ ലിഹ്യാദ്ബഹുശ്ലേഷ്മാഥവാ പിബേത്| ചതുഷ്പാച്ചര്മരോമാസ്ഥിരബഹുശൃങ്ഗോദ്ഭവാം മഷീമ്| തയൈവ വാജിഗന്ധായാ ലിഹ്യാച്ഛ്വാസീ കഫോല്ബണഃ| ക്ഷാരം വാ ത്രിഫലാപാഠാബൃഹതീഫലമൂലജമ്||൨൦||
गोगजाश्ववराहोष्ट्रख़रमेषाजविड्रसान्| समध्वैकैकशो लिह्याद्बहुश्लेष्माथवा पिबेत्| चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिरबहुशृङ्गोद्भवां मषीम्| तयैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः| क्षारं वा त्रिफलापाठाबृहतीफलमूलजम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ഗവാദീനാം വിഡ്രസസ്യ സമധോഃ പൃഥക്പ്രയോഗോ ബഹുശ്ലേഷ്മണഃ| തസ്യൈവ ച ചതുഷ്പാച്ചര്മാദ്യുദ്ഭവഃ ക്ഷാരഃ| അശ്വഗന്ധായാഃ കേവലായാ ഭസ്മ സമധു| ബൃഹതീഫലമൂലാന്താനാം ക്ഷാരഃ||൨൦||
Adhikarana muktAdicUrNam (21) · Śloka 21
മുക്തപ്രവാലവൈഡൂര്യശങ്ഖസൌഗന്ധികാഞ്ജനമ്| മസാരഗല്ലസ്ഫടികകാചൈലാലവണദ്വയമ്| അപാമാര്ഗഫലം താമ്രമയോ രൂപ്യം ശണാത്ഫലമ്| ജ്യോതീരസേന തല്ലിഹ്യാദയോ വൈകം മധുദ്രവമ്||൨൧||
मुक्तप्रवालवैडूर्यशङ्ख़सौगन्धिकाञ्जनम्| मसारगल्लस्फटिककाचैलालवणद्वयम्| अपामार्गफलं ताम्रमयो रूप्यं शणात्फलम्| ज्योतीरसेन तल्लिह्यादयो वैकं मधुद्रवम्||२१||
🔊 Audio coming soon
മുക്താദീനാം ജ്യോതിഷ്മതീരസേന ലേഹഃ| പ്രവാലഃ വിദ്രുമമ്| സൌഗന്ധികമത്ര പദ്മമ്| മസാരഗല്ലോ മണിവിശേഷഃ| ഏതച്ചമുക്താദികം ചരകഃ ക്ഷൌദ്രസര്പിഷാ പഠതി| കേവലസ്യായസശ്ചൂര്ണം മധുനാ||൨൧||
Adhikarana apare lehAH (22) · Śloka 22
ശഠീപൌഷ്കരധാത്രീര്വാ പൌഷ്കരം വാ കണാന്വിതമ്| ഗൈരികാഞ്ജനകൃഷ്ണാ വാ സ്വരസം വാ കപിത്ഥജമ്| രസേന വാ കപിത്ഥസ്യ ധാത്രീസൈന്ധവപിപ്പലീഃ| ഘൃതക്ഷൌദ്രേണ വാ പഥ്യാ വിഡങ്ഗോഷണപിപ്പലീഃ| ലിഹ്യാദ്വാ പിപ്പലീദ്രാക്ഷാപഥ്യാശൃങ്ഗീദുരാലഭാഃ| ഘൃതമാക്ഷികതൈലൈര്വാ ത്ര്യൂഷണം ക്ഷാരസംയുതമ്| പിപ്പലീക്ഷൌദ്രയുക്തൌ വാ രസൌ ധാത്രീകപിത്ഥയോഃ| സിതോപലാ ത്വാമലകീ ദ്രാക്ഷാഗോശ്വശകൃദ്രസമ്| കോലലാജമധുദ്രാക്ഷാപിപ്പലീനാഗരാണി വാ| ഗുഡതൈലനിശാദ്രാക്ഷാകണരാസ്നോഷണാനി വാ| പിബേദ്രസാമ്ബുമദ്യാദ്യൈര്ലേഹൌഷധരജാംസി വാ||൨൨||
शठीपौष्करधात्रीर्वा पौष्करं वा कणान्वितम्| गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम्| रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः| घृतक्षौद्रेण वा पथ्या विडङ्गोषणपिप्पलीः| लिह्याद्वा पिप्पलीद्राक्षापथ्याशृङ्गीदुरालभाः| घृतमाक्षिकतैलैर्वा त्र्यूषणं क्षारसंयुतम्| पिप्पलीक्षौद्रयुक्तौ वा रसौ धात्रीकपित्थयोः| सितोपला त्वामलकी द्राक्षागोश्वशकृद्रसम्| कोललाजमधुद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा| गुडतैलनिशाद्राक्षाकणरास्नोषणानि वा| पिबेद्रसाम्बुमद्याद्यैर्लेहौषधरजांसि वा||२२||
🔊 Audio coming soon
ശഠ്യാദിത്രയം മധുനാ| തദ്വത് പിപ്പലീപൌഷ്കരമൂലമ്| തദ്വത് ഗൈരികാദിത്രയമ്| കപിത്ഥഫലജോ രസോ മധുനൈവ| ധാത്ര്യാദികം കപിത്ഥരസേന| പഥ്യാദികം ഘൃതക്ഷൌദ്രേണ| ഊഷണം മരിചമ്| പിപ്പല്യാദികം ഘൃതക്ഷൌദ്രേണ| ക്ഷാരസംയുതം ത്ര്യൂഷണം ഘൃതാദിഭിഃ| സിതോപലാദിരര്ധശ്ലോകേന ഏകോ ലേഹഃ| കോലാദിനാ ദ്വിതീയഃ| യൈശ്ചൌഷധൈരനന്തരം ലേഹാ ഉക്താസ്താന്യേവ ദ്രവ്യാണി തൈരേവ സംയോഗൈശ്ചൂര്ണിതാനി ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ മാംസരസാദീനാമന്യതമേന പിബേത്||൨൨||
Adhikarana jIvantyAdicUrNam (23) · Śloka 23
ജീവന്തീമുസ്തസുരസത്വഗേലാദ്വയപൌഷ്കരമ്| ചണ്ഡാതാമലകീലോഹഭാര്ങ്ഗീനാഗരവാലകമ്| കര്കടാഖ്യാ ശഠീകൃഷ്ണാ നാഗകേസരചോരകമ്| ഉപയുക്തം യഥാകാമം ചൂര്ണം ദ്വിഗുണശര്കരമ്| പാര്ശ്വരുഗ്ജ്വരശ്വാസഘ്നം ഹിധ്മാശ്വാസഹരം പരമ്||൨൩||
जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम्| चण्डातामलकीलोहभार्ङ्गीनागरवालकम्| कर्कटाख्या शठीकृष्णा नागकेसरचोरकम्| उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम्| पार्श्वरुग्ज्वरश्वासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ജീവന്ത്യാദികം ചൂര്ണം യഥാകാമം യഥേച്ഛമാഹാരപാനാദിനാ പാനലേഹാദിനാ ച||൨൩||
Adhikarana dvitIyaM jIvantyAdicUrNam (24) · Śloka 24
ജീവന്തീ ചോരകഃ ശൃങ്ഗീ പൌഷ്കരം സുരസഃ ശഠീ| പിപ്പലീത്വഗ്വിഡക്ഷാരശുണ്ഠീഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസമ്| ഏലാതാമലകീഭാര്ങ്ഗീവൃക്ഷാമ്ലം ചേതി ചൂര്ണിതമ്| രസേന മാതുലുങ്ഗസ്യ മദ്യേന ഹവിഷാഥവാ| ലീഢം പ്രയുക്തമന്നേ വാ കേവലം ചോപയോജിതമ്| ഹിധ്മാശ്വാസവിബന്ധാര്ശഃ കാസഹൃത്പാര്ശ്വശൂലനുത്| ശഠീതാമലകീഭാര്ങ്ഗീചണ്ഡാവാലകപൌഷ്കരമ്| ശര്കരാഷ്ടഗുണം ചൂര്ണം ഹിധ്മാശ്വാസഹരം പരമ്||൨൪||
जीवन्ती चोरकः शृङ्गी पौष्करं सुरसः शठी| पिप्पलीत्वग्विडक्षारशुण्ठीहिङ्ग्वम्लवेतसम्| एलातामलकीभार्ङ्गीवृक्षाम्लं चेति चूर्णितम्| रसेन मातुलुङ्गस्य मद्येन हविषाथवा| लीढं प्रयुक्तमन्ने वा केवलं चोपयोजितम्| हिध्माश्वासविबन्धार्शः कासहृत्पार्श्वशूलनुत्| शठीतामलकीभार्ङ्गीचण्डावालकपौष्करम्| शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ദ്വിതീയസ്യ ജീവന്ത്യാദ്യസ്യ രസേന മാതുലുങ്ഗസ്യേത്യാദ്യുപയോഗവിധാനമ്| ശഠ്യാദി സുബോധമ്||൨൪||
Adhikarana anye pAnanasyayogAH (25) · Śloka 25
തുല്യം ഗുഡം നാഗരം ച ഭക്ഷയേന്നാവയേത വാ| ലശുനസ്യ പലാണ്ഡോര്വാ മൂലം ഗൃഞ്ജനകസ്യ വാ| ചന്ദനാദ്വാ രസം ദദ്യാന്നാരീക്ഷീരേണ നാവനമ്| സശര്കരാം പിപ്പലീം വാ മധുകം വാ മധുദ്രവമ്| സ്തന്യേന മക്ഷികാവിഷ്ഠാമലക്തകരസേന വാ| സസൈന്ധവം ഘൃതാച്ഛം വാ സിദ്ധം സ്തന്യേന വാ ഘൃതമ്| കല്കിതൈര്മധുരദ്രവ്യൈസ്തത് പിബേന്നാവയേത വാ| സകൃദുഷ്ണം സകൃച്ഛീതം വ്യത്യാസാത്സസിതം മധു| തദ്വത് പയസ്തഥാ സിദ്ധമധോഭാഗൌഷധൈഘൃതമ്||൨൫||
तुल्यं गुडं नागरं च भक्षयेन्नावयेत वा| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा| चन्दनाद्वा रसं दद्यान्नारीक्षीरेण नावनम्| सशर्करां पिप्पलीं वा मधुकं वा मधुद्रवम्| स्तन्येन मक्षिकाविष्ठामलक्तकरसेन वा| ससैन्धवं घृताच्छं वा सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैस्तत् पिबेन्नावयेत वा| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात्ससितं मधु| तद्वत् पयस्तथा सिद्धमधोभागौषधैघृतम्||२५||
🔊 Audio coming soon
തുല്യമിത്യാദി സുബോധമ്| ലശുനമൂലാദീനി നാവനാനി നാരീക്ഷീരേണ| ചന്ദനാദ്രസ ഏവ| അലക്തകരസേന മക്ഷികാവിഷ്ഠാം നാവയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| അഥവാ താമപി സ്തന്യേന|ഘൃതാച്ഛം ഘൃതമണ്ഡമ്| സ്തന്യേന സഹ ഘൃതം മധുരസ്കന്ധകല്കേന സസിതം മധു പയോ ഹിതം പാനനസ്യയോഃ| വ്യത്യാസാത് പര്യായേണ| ശീതം ദത്വോഷ്ണം ദീയതേ പുനഃ ശീതം പുനരുഷ്ണമ്| അധോഭാഗൌഷധാനി വിരേചനാനി||൨൫||
Adhikarana kaNAdighRutam (26) · Śloka 26
കണാസൌവര്ചലാലാക്ഷാവയസ്ഥാഹിങ്ഗുചോരകൈഃ| സകായസ്ഥൈര്ഘൃതം മസ്തുദശമൂലരസേ പചേത്| തത്പിബേജ്ജീവനീയൈര്വാ ലിഹ്യാത്സമധുസാധിതമ്||൨൬||
कणासौवर्चलालाक्षावयस्थाहिङ्गुचोरकैः| सकायस्थैर्घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत्| तत्पिबेज्जीवनीयैर्वा लिह्यात्समधुसाधितम्||२६||
🔊 Audio coming soon
മസ്തുദശമൂലക്വാഥയോര്മിശ്രിതയോര്ഘൃതാച്ചതുര്ഗുണത്വമ്| കണാദീനാം പരിഭാഷയാ കല്കഃ| വയസ്ഥാ ആമലകമ്| കായസ്ഥാ ഹരീതകീ| ജീവനീയൈര്വാ സാധിതം ഘൃതം സമധു ലിഹ്യത്||൨൬||
Adhikarana tejovatyAdighRutam (27) · Śloka 27
തേജോവത്യഭയാ കുഷ്ഠം പിപ്പലീ കടുരോഹിണീ| പൂതീകം പൌഷ്കരം മൂലം പലാശശ്ചിത്രകഃ ശഠീ| പടുദ്വയം താമലകീ ജീവന്തീ ബില്വപേശികാ| വചാപത്രം ച താലീസം കര്ഷാംശൈസ്തൈര്വിപാചയേത്| ഹിങ്ഗുപാദൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം പീതമാശു നിഹന്തി തത്| ശ്വാസാനിലാര്ശോഗ്രഹണീഹിധ്മാഹൃത്പാര്ശ്വവേദനാ||൨൭||
तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी| पूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी| पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका| वचापत्रं च तालीसं कर्षांशैस्तैर्विपाचयेत्| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पीतमाशु निहन्ति तत्| श्वासानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदना||२७||
🔊 Audio coming soon
തേജോവത്യാദീനാം പാദഃ| പലം കര്ഷചതുര്ഭാഗയുതമ്| ജലം ഘൃതസമം ദേയമ്| ജലം ഋതസമമിത്യത്ര വ്യാഖ്യാനമേവ പ്രമാണമ്| ചരക പാഠസ്തു ഹിങ്ഗുപാദൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം പചേത്തോയേ ചതുര്ഗുണേ||൨൭||
Adhikarana purAdighRutam (28) · Śloka 28
സിദ്ധം വാ പുരമഞ്ജിഷ്ഠാലാക്ഷാസര്ജരസൈഃ പിബേത്| സപദ്മകമനോഹ്വാലൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം പിചൂന്മിതൈഃ||൨൮||
सिद्धं वा पुरमञ्जिष्ठालाक्षासर्जरसैः पिबेत्| सपद्मकमनोह्वालैर्घृतप्रस्थं पिचून्मितैः||२८||
🔊 Audio coming soon
പുരാദീനാം പിചൂന്മിതൈരിത്യനേന സമ്ബന്ധഃ||൨൮||
Adhikarana vidAryAdighRutam (29) · Śloka 29
വത്സകാദിപ്രതീവാപം സിദ്ധം വാ പ്രഥമേ ഗണേ| സപഞ്ചലവണം സര്പിഃ ശ്വാസകാസാനപോഹതി||൨൯||
वत्सकादिप्रतीवापं सिद्धं वा प्रथमे गणे| सपञ्चलवणं सर्पिः श्वासकासानपोहति||२९||
🔊 Audio coming soon
പ്രഥമോ ഗണഃ വിദാര്യാദിസ്തത്ക്വാഥഃ ചതുര്ഗുണഃ വത്സകാദിഗണഃ| വത്സകാദിഗണഃ കല്കഃ| പഞ്ചലവണാനി സിദ്ധേ||൨൯||
Adhikarana hiMsrAdighRutam (30) · Śloka 30
ഹിംസ്രാവിഡങ്ഗപൂതീകാത്രികടുത്രിഫലാഗ്നികൈഃ| കോലമാത്രൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം പാചയേത്സലിലാഢകേ| ക്ഷീരപ്രസ്ഥദ്വയോപേതം തത് കാസശ്വാസപീനസാന്| അര്ശാസ്യരോചകം ഗുല്മം ക്ഷയം ഹിധ്മാഞ്ച നാശയേത്||൩൦||
हिंस्राविडङ्गपूतीकात्रिकटुत्रिफलाग्निकैः| कोलमात्रैर्घृतप्रस्थं पाचयेत्सलिलाढके| क्षीरप्रस्थद्वयोपेतं तत् कासश्वासपीनसान्| अर्शास्यरोचकं गुल्मं क्षयं हिध्माञ्च नाशयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
ഹിംസ്രാദീനി കോലമാത്രാണി| ഹിംസ്രാ മാംസീ| പൂതീകം കരഞ്ജമ്| കോലമര്ധകര്ഷഃ||൩൦||
Adhikarana ghRutAntarANi (31) · Śloka 31
സൈന്ധവാര്ധാംശയുക്തം വാ പുരാണം പായയേദ്ഘൃതമ്| ധാന്വന്തരം വൃഷഘൃതം ദാധികം ത്ര്യൂഷണാദി വാ||൩൧||
सैन्धवार्धांशयुक्तं वा पुराणं पाययेद्घृतम्| धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं त्र्यूषणादि वा||३१||
🔊 Audio coming soon
കേവലം പുരാണം സര്പിഃ സൈന്ധവസ്യാര്ധഭാഗേന യുക്തമ്| ധാന്വന്തരം പ്രമേഹോക്തമ്| വൃഷഘൃതം രക്തപിത്തോക്തമ്| ദാധികം ഗുല്മോക്തമ്| ത്ര്യൂഷണാദി ച ഛര്ദ്യുക്തമ്||൩൧||
Adhikarana SItAmbusekAdi (32) · Śloka 32
ശീതാമ്ബുസേകഃ സഹസാ ത്രാസവിക്ഷേപഭീശുചഃ| ഹര്ഷേര്ഷ്യോച്ഛ്വാസരോധശ്ച ഹിതം കീടൈശ്ച ദംശനമ്||൩൨||
शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः| हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधश्च हितं कीटैश्च दंशनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ശീതാമ്ബുസേകാദികം ഹിതമ്| കീടൈശ്ച ദംശനം ഭക്ഷണം വാതവേഗവിഘാതായ| സുബോധമ്||൩൨||
Adhikarana cikitsAsUtram (33-5) · Śloka 5
യത് കിഞ്ചിത്കഫവാതഘ്നമൂഷ്ണം വാതാനുലോമനമ്| തത്സേവ്യം പ്രായശോ യച്ച സുതരാം മാരുതാപഹമ്| വാതകൃദ്വാ കഫഹരം കഫകൃദ്വാऽനിലാപഹമ്| കാര്യം നൈകാന്തികം താഭ്യാം പ്രായഃ ശ്രേയോऽനിലാപഹമ്| സര്വേഷാം ബൃംഹണോ ഹ്യല്പഃ ശക്യശ്ച പ്രായശോ ഭവേത്| നാത്യര്ഥം ശമനോപായോ ഭൃശോ ശക്യശ്ച കര്ശനേ| ശമനൈര്ബൃംഹണൈശ്ചാതോ ഭൂയിഷ്ഠം താനുപാചരേത്| കാസശ്വാസക്ഷയച്ഛര്ദിഹിധ്മാശ്ചാന്യോന്യഭേഷജൈഃ||൩൩|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ശ്വാസഹിധ്മാചികിത്സിതന്നാമ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ||൫||
यत् किञ्चित्कफवातघ्नमूष्णं वातानुलोमनम्| तत्सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम्| वातकृद्वा कफहरं कफकृद्वाऽनिलापहम्| कार्यं नैकान्तिकं ताभ्यां प्रायः श्रेयोऽनिलापहम्| सर्वेषां बृंहणो ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्| नात्यर्थं शमनोपायो भृशो शक्यश्च कर्शने| शमनैर्बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तानुपाचरेत्| कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योन्यभेषजैः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वासहिध्माचिकित्सितन्नाम षष्ठोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
പ്രായോഗ്രഹണമശേഷവിഷയത്വപ്രതിഷേധാര്ഥമ്| ഹിധ്മാശ്വാസയോര്വാതകഫാത്മകത്വാത് വാതകഫയോശ്ചാവാര്യാവാരകഭാവേന സ്ഥിതേഃ കദാചിദ്വാതകൃത് കര്മ കഫാപഹം കാര്യമ്| യേനാവാരകഃ കഫോനശ്യത്യനാവരണാത് പ്രതിഹതജവശ്ച വായുര്വൃദ്ധഃ സ്വമാര്ഗം ഗൃഹ്ണാതി| കദാചിത്തു കഫകൃദ്വാതഹരം യേന കഫോ ലീനത്വം പരിത്യജതി വായുശ്ച ചാണുവേഗഃ ശമം യാത്യേവമനേകാന്തികം ഹിതം ന ത്വേകരൂപതയാ| സര്വത്ര ചാനിലാപഹം കര്മ പ്രായഃ ശ്രേയഃ ദ്വയോരതിശയേന പ്രശസ്യമ്| താംശ്ച ഹിധ്മാശ്വാസാന് ശമനൈറ്ബൃംഹണൈശ്ച കര്മഭിരുപാചരേന്ന കര്ശനേന| യതഃ സര്വേഷാം ഹിധ്മാശ്വാസാനാം ബൃംഹണോ ക്രിയമാണേऽല്പോപയോ ഭവേന്ന സദ്യോऽപി ഭവേത്| സോऽപി ചികിത്സിതും ശക്യോ ഭവേത്| ശമനേ പുനരപായ ഏവ ന ഭവേത്| കര്ശനേ തു ഭൃശമപായോ ഭവേത്| ചികിത്സിതുമശക്യോ ഭവേത്| ഭൂയിഷ്ഠം ബാഹുല്യേന കാസാദീംശ്ച പരസ്പരേണോപചരേത്| യദേകസ്യൌഷധം തച്ഛേഷാണാം ചതുര്ണാമപീത്യര്ഥഃ||൩൩|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ