19. śvayathucikitsitam

Adhikarana atha shvayathucikitsitannAmaikonaviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಶ್ವಯಥುಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಶ್ವಯಥೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana tatrAdau cikitsAsUtram (2) · Śloka 2

ಶ್ವಯಥುಷು ದೋಷಜೇಶು ಸರ್ವೇಷು ಸರ್ವಸರೇಷ್ವಾಮಾನುಬದ್ಧೇಶು ಲಙ್ಘನ ಪಾಚನಶೋಧನಾನ್ಯಾದೌ ಯೋಜಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಜೇಷು ವಿರೂಕ್ಷ್ಣಾನ್ಯೌಶ ಧಾನಿ ವಿರೂಕ್ಷಣೋತ್ಥೇಷು ಸ್ನೇಹನಾನಿ||೨||

ಶ್ವಯಥುಷು ದೋಷಜೇಷ್ವಿತಿ ನಿಜೇಶು ಸರ್ವಸರೇಷ್ವಿತಿ ದೇಹವ್ಯಾಪಿಷು| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨||

Adhikarana AmajeShUpacArAH (3) · Śloka 3

ತತ್ರಾಮಜೇಶು ಲಙ್ಘಿತವತೋ ಲಘ್ವನ್ನಮಶಿತಸ್ಯ ಭದ್ರದಾರುನಾಗರ ಮರಿಚಪ್ರತಿವಿಷಾವಿಡಙ್ಗೇನ್ದ್ರಯವಾನುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ| ನಾಗರದೇವದಾರುಪ ಥ್ಯಾವರ್ಷಾಭ್ವೋ ವಾ| ಪಞ್ಚ ಕೋಲಕಾಜಾಜೀನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಮುಸ್ತಪಾ ಠಾರಜನೀರ್ವಾ| ಮೂತ್ರವರ್ತಿ ವಾ ನವಾಯಸಂ ವಾ||೩||

ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿನುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ| ತೇನೈವ ನಾಗರಾದೀನಿ ವಾ ಪಞ್ಚಕೋಲಾದೀನಿ ವಾ| ಮೂತ್ರವರ್ತಿರುದರೋಕ್ತಾ| ನವಾಯಸಚೂರ್ಣಸ್ತ್ರಿಫಲಾದಿಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೋಕ್ತಃ|| ೩||

Adhikarana gurubhinnapurIShe visheShaH (4) · Śloka 4

ಗುರುಭಿನ್ನಪುರೀಷಸ್ತು ತಕ್ರಂ ಸವ್ಯೋಷಸೌವರ್ಚಲಕ್ಷೌದ್ರಮ್| ಗುಡಹರೀ ತಕೀಂ ವಾ ಶೀಲಯೇತ್||೪||

ಶೀಲಯೇದಿತಿ ಚಿರಕಾಲಮಭ್ಯಸೇತ್|| ೪||

Adhikarana laghubaddhapurIShe visheShaH (5) · Śloka 5

ಇತರಸ್ತ್ರಿವೃತ್ಯೂಷಣಕಟುರೋಹಿಣ್ಯಯಶ್ಚೂರ್ಣಾನಿ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇನ| ವ್ಯೋಷಯವಕ್ಷಾರಾಯೋರಜಾಂಸಿ ವಾ| ಬಿಭೀತಕಕಲ್ಕಂ ವಾ ತಣ್ಡು ಲಾಮ್ಬುನಾ| ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಾ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ| ಹರೀತಕೀಂ ವಾ| ತುಲ್ಯಗುಡಾಂ ವಾ ಶುಣ್ಠೀಂ ಪುನರ್ನವಕಷಾಯಾನುಪಾನಾಮ್| ಆರ್ದ್ರಕಂ ವಾ ತುಲ್ಯಗುಡ ಮರ್ಧಪಲಾಭಿವೃದ್ಧಂ ಪಞ್ಚಪಲಪ್ರಕರ್ಷಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಮಾಸಮಯಂ ಪ್ರಯೋಗಃ ಶೋಫಶೋಷಾರ್ಷಃ ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರಸೇಕಪೀನಸಾಲಸಕಾಗ್ನಿಸಾದಗು ಲ್ಮೋದರಪ್ರಮೇಹಪಾಣ್ಡುಕಾಮಿಲಾಮನೋವಿಕಾರಾನಪಹರತಿ| ಆರ್ದ್ರಕ ರಸಂ ವಾ ಶಾಲಿಕ್ಷೀರಾಹಾರಃ ಪಿಬೇತ್||೫||

ಇತರ ಇತಿ ಲಘುಬದ್ಧಪುರೀಷಃ ತ್ರಿವೃದಾದೀನಿ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇನ| ವ್ಯೋಷಾದೀನಿ ವಾ| ವಿಭೀತಕಕಲ್ಕಂ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ| ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಹರೀತಕೀಂ ವಾ| ಪುನರ್ನವಕಷಾಯಮನುಪಾನಂ ಯಸ್ಯಾಸ್ತುಲ್ಯಗುಡಾಯಾಃ ಶುಣ್ಠ್ಯಾಸ್ತಾಮ್| ಅಯಮಿತಿ ಮಿಶ್ರಯೋರರ್ಧಪಲಾಭಿವೃದ್ಧ್ಯಾ ಪಞ್ಚಪಲಪ್ರಕರ್ಷೇ ಮಾಸಂ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಪಞ್ಚಪಲಾನಿ ಸಗುಡಸ್ಯ ಸತಃ| ಮನೋವಿಕಾರಾ ಯೇ ಕೇಚನ ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಾ ಮನೋವಹಸ್ತೋರೋದುಷ್ಟಿಪ್ರಭವಾಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೫||

Adhikarana nivRuttAmadoShe prayojyam (6) · Śloka 6

ನಿವೃತ್ತಾಮದೋಷಃ ಶೃತಾನಿ ಪಯಾಂಸಿ ಸರ್ಪೀಷಿ ಚ| ತ್ರಿಕಟುಕೈ ರಣ್ಡಶ್ಯಾಮಾಮೂಲೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಮ್| ಮಹೌಷಧಮುರುಙ್ಗೀಮೂಲಾಭ್ಯಾಂ ವಾ| ವರ್ಷಾಭೂಮಯೂರಕಪಞ್ಚಕೋಲೈರ್ವಾ| ಕುಮ್ಭನಿಕುಮ್ಭವ್ಯೋಷಾ ಗ್ನಿಕೈರ್ವಾ| ಕರಭೀಕ್ಷೀರವೃತ್ತಿರ್ವಾ ಸ್ಯಾತ್| ಗೋಮೂತ್ರಂ ಮಹಿಷೀಮೂತ್ರಂ ವಾ ಸಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾಶನಃ ಪಿಬೇತ್||೬||

ಏಭಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ನಿವೃತ್ತಾಮದೋಷಃ ಶೃತಾನೀತ್ಯೌಷಧೈಃ ಪಯಾಂಸಿ ಸರ್ಪೀಷಿ ಚ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತ್ರಿಕಟುಕಮಹೌಷಧವರ್ಷಾಭೂಕುಮ್ಭಾದೀನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಕ್ಷೀರಾಣಿ| ಶ್ಯಾವಮೂಲಂ ತ್ರಿವೃನ್ಮೂಲಮ್| ಮಹೌಷಧಂ ಶುಣ್ಠೀ| ಮುರುಙ್ಗೀಮೂಲಂ ಮೂರ್ವಾಮೂಲಮ್| ವರ್ಷಾಭೂ ಪುನರ್ನವಾ| ಮಯೂರಮಪಾಮಾರ್ಗಃ| ಕುಮ್ಭನಿಕುಮ್ಭೌ ದನ್ತೀದ್ರವಾನ್ತ್ಯೌ| ಅಗ್ನಿಕಶ್ಚಿತ್ರಕಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೬||

Adhikarana ghRutayogAH (7) · Śloka 7

ದಾಡಿಮಯವಾನೀಯವಾನಕಧನಿಕಾಪಾಠಾಮ್ಲವೇತಸಮರಿಚಪಞ್ಚಕೋಲ ಬಿಲ್ವಫಲಯಾವಶೂಕಾನಕ್ಷಮಾತ್ರಾನ್ ಸಲಿಲಾಢಕೇ ವಿಪಾಚ್ಯ ತತ್ಕಷಾಯೇಣ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಾಧಯೇಚ್ಛೋಫಾರ್ಶೋಗುಲ್ಮಮೇಹಾಗ್ನಿಸಾದ ಹರಮ್| ಅರ್ಶೋವಿಹಿತವಿಧಿನಾ ಚಿತ್ರಕದಧ್ನೋ ನವನೀತಮಾದದೀತ| ತಚ್ಚಿತ್ರಕಮೂಲಗರ್ಭಂ ಸಚಿತ್ರಕಕಲ್ಕತಕ್ರಸಿದ್ಧಂ ಸಮಾನಂ ಪೂರ್ವೇಣ||೭||

ಯಥಾದೋಷೋಚ್ಛ್ರಾಯಂ ಚ ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ತಿಕ್ತಂ ಮಹಾತಿಕ್ತಮುದರೋಕ್ತಾನಿ ವಾ ತಿಲ್ವಕಚತುರ್ಥಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಪಾಯಯೇತ್| ದಾಡಿಮಾದ್ಯಮಪಿ ಘೃತಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಚಿತ್ರಕಚೂರ್ಣೇನ ಸಹ ಜಾತಾದ್ದಧ್ನೋ ಮಥಿತಾದ್ಯನ್ನವನೀತಂ ತಚ್ಚಿತ್ರಕಮೂಲಚೂರ್ಣಗರ್ಭಂ ಚಿತ್ರಕಕಲ್ಕಸಹೋಷಿತೇನ ತಕ್ರೇಣ ಸಹ ಸಿದ್ಧಂ ಪೂರ್ವೇಣ ದಾಡಿಮಾದಿನಾ ಸಮಾನಮ್| ಯಥಾದೋಷೋಚ್ಛ್ರಾಯಮಿತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತದೋಷಾನುಗುಣ್ಯೇನ ಧಾನ್ವನ್ತರಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಂ ಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ಪ್ರಮೇಹೋಕ್ತಮ್| ಕಲ್ಯಾಣಕಮುನ್ಮಾದೋಕ್ತಮ್| ಪಞ್ಚಗವ್ಯಮಪಸ್ಮಾರೋಕ್ತಮ್| ತಿಕ್ತಮಹಾತಿಕ್ತೇ ಕುಷ್ಠೇ|| ೭||

Adhikarana dashamUlaharItakI (8) · Śloka 8

ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥಕಂಸೇ ಪಥ್ಯಾಶತಂ ಗುಡತುಲೋನ್ಮಿಶ್ರಮಧಿಶ್ರಯೇತ್| ಲೇಹೀಭೂತೇ ತತ್ರ ತ್ರಿಕಟುಕತ್ರಿಜಾತಕಯವಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇತ್ಕ್ಷೋ ದ್ರಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ| ಏತಾ ದಶಮೂಲಹರೀತಕ್ಯೋಽತಿಪ್ರವೃದ್ಧಮಪಿ ಶ್ವಯಥುಮುದರಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕಪಾಣ್ಡುರೋಗಗುಲ್ಮಮೇಹಶ್ವಾಸಕಾಸ ಕಾರ್ಶ್ಯಾಮವಾತಾಮ್ಲಪಿತ್ತಮೂತ್ರಶುಕ್ರದೋಷಾಂಶ್ಚ ನಿಘ್ನನ್ತಿ||೮||

ದಾಶಮೂಲಿಕೇ ದಶಮೂಲಪಲಾನಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ತತಃ ಷೋಡಶಗುಣಂ ಜಲಂ ಸದ್ವಾದಶಾನಿ ಪಞ್ಚಪಲಶತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಕಂಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಕ್ವಥಿತಶೇಷಃ ಕಂಸಮಷ್ಟಾವಿಂಶದಧಿಕಂ ಪಲಶತಮ್| ದಶಮೂಲೇನ ಸಹ ಹರೀತಕೀನಾಂ ಕ್ವಾಥನಮನಸ್ಥೀನಾಂ ಚ ಪುನರ್ಗುಡೇನ ಸಹ ಕಷಾಯೇ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಃ| ಆಗಸ್ತ್ಯವದವಿಚ್ಛಿನ್ನಪಾರಮ್ಪರ್ಯೇಣ ಲೇಹೀಭೂತೇ ತ್ರಿಕಟುಕಾದಿಚೂರ್ಣಂ ತಥಾ ಕ್ಷಿಪೇದ್ಯಥಾ ಲೇಹತಾ ನ ನಶ್ಯತಿ|| ೮||

Adhikarana saMskRutamannam (9) · Śloka 9

ಶಠೀಪುಷ್ಕರಮೂಲಕಾರವೀಚಿತ್ರಕಾಜಾಜೀಜೀವನ್ತೀಬಿಲ್ವಮಧ್ಯ ಯವಕ್ಷಾರವೃಕ್ಷಾಮ್ಲೈರ್ದಶಮೂಲೇನ ಚ ಪರಿಗೃಹೀತಾನಿ ಘೃತತೈಲಭೃಷ್ಟನಿ ಪೇಯಾದೀನ್ಯನ್ನಾನ್ಯಲ್ಪಸ್ನೇಹಲವಣಾನ್ಯುಪಕಲ್ಪಯೇತ್||೯||

ಶಠ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕ್ವಾಥಾದಿಪ್ರಯುಕ್ತೈಃ ಪರಿಗೃಹೀತನಿ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣಾತ್ಮೀಕೃತನಿ ಘೃತೇನ ತೈಲೇನ ವ ಭೃಷ್ಟಾನ್ಯಲ್ಪಸ್ನೇಹಾದೀನಿ ಪೇಯಾಯೂಷಾದೀನ್ಯನ್ನಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್|| ೯||

Adhikarana abhya~ggAdikam (10) · Śloka 10

ಸ್ಪರ್ಶಸುಖಾಂಶ್ಚಾಭ್ಯಙ್ಗಪ್ರದೇಹಸೇಕಾನ್| ಶೈಲೇಯಸ್ಥೌಣೇಯಕಶ್ರೀವೇಷ್ಟ ಕಾಗರುದೇವದಾರುಹರೇಣುಕಾಕುಷ್ಠಧ್ಯಾಮಕಪದ್ಮಕಮಾಂಸೀಮಾಗಧಿಕಾVವ ನ್ಯಧಾನ್ಯತಾಲೀಸಪತ್ರಕಚತುರ್ಜಾತಕಪಲಾಶಾಮ್ಬುದಾಮ್ಬುಪ್ರಿಯಙ್ಗು ಸ್ಪೃಕ್ಕಾನಖೈಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೈಸ್ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಂ ಪಚೇತ್| ತೈಶ್ಚ ಪ್ರದೇಹಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸರ್ಷಪಸೌವರ್ಚಲಸೈನ್ಧವಶಾರ್ಙ್ಗಾಷ್ಠಾಭಿಶ್ಚ| ಕೇವ ಲೈರ್ವಾಕ್ಷಮಜ್ಜಾಭಿಃ| ವಿಶೇಷತಶ್ಚೈಕಾಙ್ಗಜೇಷುಪುನರ್ನವಹಿಂಸ್ರಾಕೋಶಾತಕೀಕರವೀರ ಕಿಂಶುಕಾತಿವಿಷಾರ್ಧಿವೃದ್ಧಿಮೂಶಿಕಪರ್ಣೀಹಸ್ತಿಕರ್ಣನಲಿಕಾನಾ ಕುಲಾಸ್ಥೂಲಕಾಕಾದನೀಸಾಲತ್ರಿಫಲಾದೇವದಾರುಲೋಧ್ರತಾಲಪರ್ಣೀ ದಶಪತ್ರಿಕಾಜಯನ್ತೀಭಿಃ ಪ್ರಲೇಪಃ| ಮೂಲಕತೋಯೇನ ಕವೋಷ್ಣೇನ ವೃಕ್ಷಕಾರ್ಕನಕ್ತಮಾಲನಿಮ್ಬ ವರ್ಷಾಭೂಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ಸ್ನಾನಮ್||೧೦||

ಸ್ಪರ್ಶಸುಖಾಂಶ್ಚಾಭ್ಯಙ್ಗಾದೀನ್ ಶೈಲೇಯಕಾದಿಭಿಸ್ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ತೈರೇವ ಚ ಜಲಿಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರದೇಹಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಶೈಲೇಯಂ ಶಿಲಾಪುಷ್ಪಮ್| (ನಿ) ಸ್ಥೌಣೇಯಂ ಶುಕಬರ್ಹಾಖ್ಯಂ ಕನೀಯಂ ತೈಲಪೀತಕಮ್| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕೋ ವಾಯಸಿಕೋ ದಧಿಶ್ಯಾವಶ್ಚ ಶಬ್ದಿತಃ|| ಧ್ಯಾಮಕಂ ರೋಮಿಕಮ್| ಅಮ್ಬುದಂ ಮುಸ್ತಮ್| ಅಮ್ಬು ವಾಲಕಮ್| (ನಿ) 'ಅರೇಣುಕಾ ರಾಜಪುತ್ರೀ ಚರ್ಮಾಣಿ ಕಪಿಲಾ ದ್ವಿಜಾ| ಕಪಿಲೋಲಾ ಪಾಣ್ಡುಪತ್ರೀ ಸ್ಮೃತ ಕೌನ್ತೀ ಹರೇಣುಕಾ| ಸ್ಪೃಹಾಸ್ಪೃಗ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ದೇವೀಂ ಮಾಲಾಲಾಕಾಯಿಕಾಗುರುಃ||" ಸರ್ಷಪಾದಿಭಿರಪಿ ತೈಲಪ್ರಭೇದಶ್ಚ| ವಿಶೇಷತ ಇತ್ಯನೇನೈತತ್ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ| ಯಥಾ-ಸರ್ವಾಙ್ಗಜವಿಹಿತಮಪ್ಯೇಕಾಙ್ಗಜೇ ಶ್ವಯಥೌ ಯದ್ಯಪಿ ಹಿತಂ ತಥಾಪಿ ಪುನರ್ನವಾದಿಕಂ ವಿಶೇಷೇಣ| ಹಿಂಸ್ರಾ ಮಾಂಸೀ| (ನಿ) 'ಧಾಮಾರ್ಗವಃ ಕೋಶಫಲಾ ರಾಜಕೋಶಾತಕೀ ತಥಾ| ಕಟುಕೋಶಾತಕೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಜಾಲಿನೀ ಕೃತವೇಧನಮ್||" ಕಿಂಶುಕಃ ಪಲಾಶವೃಕ್ಷಃ| ಋದ್ಧಿಃ ಪೀತಪುಷ್ಪಾ| ಲೋಹಿತಪುಷ್ಪಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ವೃದ್ಧಿರ್ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ| ಮೂಷಿಕಪರ್ಣೀ ವೃಷಕರ್ಣೀ| ಹಸ್ತಿಕರ್ಣಃ ರಕ್ತೈರಣ್ಡಃ| (ನಿ) 'ನಲಿಕಾ ವಿದ್ರುಮಲತಾ ಕಪೋತಚರಣಾ ನಲೀ|" ನಾಕುಲೀ ಸರ್ಪಸುಗನ್ಧಾ| ಸ್ಥೂಲಕಾಕಾದನೀ ಸ್ಥೂಲಕಾಕನಾಸಾಖ್ಯಾ| ಗುಞ್ಜಾಭಿಹಿತಾ| ತಾಲಪರ್ಣೀ ತಾಲೀ| ದಶಪತ್ರಿಕಾ ವಿಶಾಲಾ| (ನಿ) 'ಜಯನ್ತ್ಯಾವರ್ತಿಕಾಪತ್ರಾ ಜಯನಾಮಾಸುರಾಜಿತಾ|' ಮೂಲಕಕ್ವಥಿತೋಷ್ಣೋದಕೇನ ಸ್ನಾನಮ್| ವೃಕ್ಷಕಾದಿಕ್ವಥಿತೇನ ವಾ| ವೃಕ್ಷಕಃ ಕುಟಜಃ| ನಕ್ತಮಾಲ ಆರಗ್ವಧಃ| ಇತಿ ಸಮಾನ್ಯೇನ ಶ್ವಯಥೌ||೧೦||

Adhikarana vAtajashvayathau (11) · Śloka 11

ಅಥಾನಿಲಜೇ ಶ್ವಯಥೌ ತ್ರಿವೃತಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ವಾರ್ಧಮಾಸಂ ಮಾಸಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಏರಣ್ಡತೈಲಮೇವ ಚ ವಿಡ್ವಾತಸಙ್ಗೇ ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ಪಯಸಾ ರಸೈರ್ವಾ| ವಾತಹರಾಭ್ಯಙ್ಗಸ್ವೇದೋಪನಾಹಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್| ವಿಶೇಷೇಣ ಚೈಕಾಙ್ಗೇ ಮಾತುಲುಙ್ಗೇ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಗ್ನಿಮನ್ಥಶುಣ್ಠೀ ದೇವರಾರುಹಿಂಸ್ರಾಪ್ರಲೇಪಃ||೧೧||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಾದಿಷು ವಿಶೇಷೇಣ| ತ್ರಿವೃತ ಇತಿ ಸ್ನೇಹತ್ರಯಸ್ಯ ನಾಮೋಕ್ತಮ್| ಮೂತ್ರೇಣೈರಣ್ಡತೈಲಮ್| ಏವಶಬ್ದೋಽನ್ಯಸ್ನೇಹನಿಷೇಧಾಯ| ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಮೇವ ಪಯಸಾ ರಸೈರ್ವಾ ಸಹಿತಮೇರಣ್ಡತೈಲಮ್| ವಾತಹರೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರಭ್ಯಙ್ಗಾದಿ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಭ್ಯಙ್ಗಃ ಸ್ನೇಹಲೇಪಃ| ವಿಶೇಷೇಣ ಚೈಕಾಙ್ಗಗೇಽನಿಲಜ ಇತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿಭಿಃ ಪ್ರದೇಹಃ| ಹಿಂಸ್ರಾ ಮಾಂಸೀ| ಇತಿ ವಾತಜ ಉಕ್ತಮ್|| ೧೧||

Adhikarana pittajashvayathau (12) · Śloka 12

ಪಿತ್ತಜೇ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಬೇತ್| ತಿಕ್ತಕಂ ವಾ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾರತಿತೃಡ್ದಾಹೇಷು ಕ್ಷೀರಮ್| ತದೇವ ತು ಸ್ರಂಸನಾರ್ಥೀ ಮೂತ್ರ ಯುಕ್ತಮ್| ಅಭಯಾಮರದಾರುಮಧುಕಕಟುಕಾದನ್ತೀಚನ್ದನನಿಚುಲ ಪಟೋಲಮೂರ್ವಾದಾರ್ವೀಂತ್ರಾಯಮಾಣೋಪಕುಲ್ಯಾವಿಶಾಲಾಕ್ವಾಥಃ ಸಸ ರ್ಪಿರುಪಯುಕ್ತಃ ಶ್ವಯಥುವಿಷವೀಸರ್ಪಜ್ವರದಾಹಪಿಪಾಸಾನ್ತಃ ಸನ್ತಾ ಪಸನ್ನಿಪಾತಾನುಪಶಮಯತಿ| ಘೃತಕ್ಷೀರಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷವೇತಸಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಮೃಣಾಲಚನ್ದನಾದಿಭಿಃ ಶೀತವೀರ್ಯೈಃ ಕಲ್ಪಯೇದಭ್ಯಙ್ಗಾದೀನ್||೧೨||

ಪೈತ್ತೇ ಸುಬೋಧಮ್| ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಿಷು ಪೈತ್ತೇ ಕೇವಲಮೇವ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ಸ್ರಂಸನಾರ್ಥೀತಿ ಶೋಧ್ಯೇ ಪಿತ್ತೇ ತದೇವ ಕ್ಷೀರಂ ಮೂತ್ರಯುಕ್ತಮ್| ಅಭಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಸಸರ್ಪಿರುಪಯುಕ್ತಃ ಶ್ವಯಥ್ವಾದೀನುಪಶಮಯತಿ| ಮಧುಕಂ ಮಧುಯಷ್ಟೀ| ನಿಚುಲಂ ಜಲವೇತಸಮ್| ಉಪಕುಲ್ಯಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ವಿಶಾಲಾ ಗವಾಕ್ಷೀ| ಪೈತ್ತೇ ಘೃತಾದಿಭಿರನ್ಯೈಶ್ಚ ಶೀತವೀರ್ಯೈರಭ್ಯಙ್ಗಾದೀನ್ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಇತಿ ಪಿತ್ತಜ ಉಕ್ತಮ್|| ೧೨||

Adhikarana kaphajashvayathau (13) · Śloka 13

ಕಫೋತ್ಥೇ ತ್ವಾರಗ್ವಧಾದಿಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರ ತಕ್ರಾಸವಾರಿಷ್ಟಾಂಶ್ಚ|೧೩|

೦೦

Adhikarana bhallAtakAriShTaH (13) · Śloka 13

ಭಲ್ಲಾತಕಚಿತ್ರಕವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗಬೃಹತೀಫಲಾನಿ ಪೃಥಕ್ಪ್ರಸ್ಥಾಂ ಶಾನ್ಯಚ್ಛಧಾನ್ಯಮ್ಲದ್ರೋಣೇ ಗೋಮಯಾಗ್ನಿನಾ ತ್ರಿಭಾಗಶೇಷಮವತಾ ರಯೇತ್| ತತ್ಪೂತಶೀತಂ ಮಸ್ತುಕಲಶೇನ ಸಿತೋಪಲಾತುಲಯಾ ಚ ಯುಕ್ತ-ಮಗ್ನಿಕಮಾಗಧಿಕಾಕಲ್ಕಲಿಪ್ತೇ ದೃಢೇ ಭಾಣ್ಡೇ ಸಮಾ ವಾಪ್ಯ ವೈಹಾಯಸೇ ಸುಗುಪ್ತಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ತತೋ ದಶಾಹಸ್ಥಿತೋಽಯ ಮುಪಯುಕ್ತೋ ಭಲ್ಲಾತಕಾರಿಷ್ಟಃ ಶೋಫೋದರಾರ್ಶೋಭಗನ್ದರಗ್ರಹಣೀ ಕೃಮಿಕುಷ್ಠಮೇಹಕಾರ್ಶ್ಯಹಿಕ್ಕಸಾನ್ ಸತ್ವರಮಪನಯತಿ||೧೩||

ಕಫೋತ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಭಲ್ಲಾತಕಾರಿಷ್ಟಃ ಶೋಫಾದೀನಪನಯತಿ| ಅಚ್ಛಂ ಸುಪ್ರಸನ್ನಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಶುಷ್ಕದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ| ಕಾಞ್ಚಿಕಸ್ಯ ದ್ರೋಣಃ ಪಞ್ಚಪಲಶತಾನಿ ದ್ವಾದಶಪಲಸಹಿತಾನಿ| ಮಸ್ತುನಃ ಕಲಶಮಿತಿ ದ್ರೋಣಾಸ್ಯೈವ ನಾಮ| ಅಗ್ನಿಕಶ್ಚಿತ್ರಕಃ| ಸಮಾವಾಪ್ಯನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ| ವೈಹಾಯಸಮಾಕಾಶಸ್ಥಾಪಿತತ್ವಾದವಲಮ್ಬ್ಯ ಶಿಕ್ಯಮ್|| ೧೩||

Adhikarana aShTashatAriShTaH (14) · Śloka 14

ತ್ರಿಫಲಾಮರಿಚದ್ರಾಕ್ಷಾಪಿಪ್ಪಲೀಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಶತಂ ಗುಡತುಲಾಮುದಕದ್ರೋಣಂ ಚ ಮಧುಲಿಪ್ತಭಾಜನಸ್ಥಂ ಸಪ್ತಾಹಮುಷ್ಣೇ ಕಾಲೇ ದ್ವಿಸಪ್ತಾಹಂ ಶೀತೇ ಧಾರಯೇತ್| ಅಯಮಷ್ಟಶತಾರಿಷ್ಟಃ ಸಮಾನಃ ಪೂರ್ವೇಣಃ|೧೪|

೦೦

Adhikarana pralepAdikam (14) · Śloka 14

ಪುರಾಣಪಿಣ್ಯಾಕಕೃಷ್ಣಾಶಿಗ್ರುತ್ವಗತಸೀಸಿಕತಾಹ ಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಾಃ ಸುಖೋಷ್ಣಾಃ ಪ್ರಲೇಪೇ ದದ್ಯಾತ್| ಏಕಾಙ್ಗೇ ತು ಕಾಲಾಸರಲಾಜಶೃ ಙ್ಗಗಜಗನ್ಧಾಶ್ವಗನ್ಧೈಕೈಷಿಕಾಃ| ಶುಣ್ಠೀಕುಲತ್ಥತಕ್ಕಾರೀ ಕುಷ್ಠರ್ಜಕಚಿತ್ರಕಜಲಮೂತ್ರಾಣಿ ಸ್ನಾನೇ| ಚಣ್ಡಾಗರುಣೀ ವಿಲೇ ಪನೇ||೧೪||

ತ್ರಿಫಲಾದೀನಾಂ ಫಲಸಙ್ಖ್ಯಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಶತಮ್| ಮಧುಲಿಪ್ತಭಾಜನಸ್ಥಂ ಧಾರಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ನಾಮ್ನಾ ಅಷ್ಟಶತಾರಿಷ್ಟೋಽಯಂ ಯತೋ ಹರೀತಕ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಷ್ಟಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಪೂರ್ವೇಣ ಭಲ್ಲಾತಕಾರಿಷ್ಟೇನ ಸಮಾನಸ್ತುಲ್ಯಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಅತಸೀ ಕ್ಷುಮಾ| ಏಕಾಙ್ಗೇ ತು ಶೋಫೇ ಕಾಲಾದಿರ್ಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಾಃ ಸುಖೋ-ಷ್ಣಾಶ್ಚ ಪ್ರಲೇಪೇ ದದ್ಯಾತ್| ಕಾಲಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ಅಜಶೃಙ್ಗೀ ವಿಷಾಣೀ| ಏಕೈ-ಷಿಕಾ ಮಾಂಸೀ| ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಸಿದ್ಧೇ ಮೂತ್ರಜಲೇ ಸ್ನಾನಾಯ ಹಿತೇ| ಅರ್ಜಕಃ ಕಞ್ಜಕಃ| ವಿಲೇಪನೇ ಚಣ್ಡಾಗರುಣಿ| ಚಣ್ಡಾ ಚೋರಕಃ||೧೪||

Adhikarana saMsargasannipAtayoH (15) · Śloka 15

ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತಯೋರ್ಯಥಾದೋಷೋದಯಮಿದಮೇವ ಸಾಧನಮ್| ಏಕ ದೇಶಾಶ್ರಯೇ ಚ ಶ್ವಯಥೌ ಯಥಾಸನ್ನಂ ವಮನಾದೀನಿ ರಕ್ತಾವಸೇಚನಂ ಚ ಕುರ್ವೀತೇತಿ||೧೫||

ಇದಮೇವ ಪೃಥಗ್ದೋಷೋಕ್ತಂ ಸಾಧನಂ ಸಂಸರ್ಗೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ದೋಷೋದ್ರೇಕಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಮಿಶ್ರೀಕೃತ್ಯ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಯಸ್ತು ಶ್ವಯಥುರೇಕದೇಶೇಽಙ್ಗಸ್ಯಾಶ್ರಿತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಯಥಾಸನ್ನಂ ವಮನಾದೀನ್ ಕುರ್ವಿತ| ಊರ್ಧ್ವನಾಭಿಜೇ ವಮನಮಧೋನಾಭಿಜೇ ವಿರೇಚನಂ ಬಸ್ತಿಶ್ಚ| ಶಿರೋರೋಗೇ ನಸ್ಯಮಿತಿ ಯಥಾಸನ್ನಶಬ್ದಾರ್ಥಃ| ಔಷಧಿನಾ ಕೃತೇ ಶೋಫೇ ರಕ್ತಾವಸೇಕೋ ದೋಷಾಪೇಕ್ಷಮನೇಕಧಾ|| ೧೫||

Adhikarana AgantushophacikitsAsUtram (16) · Śloka 16

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಪ್ರಾಯೋಽಭಿಘಾತಾದನಿಲಃ ಸರಕ್ತಃ ಶೋಫಂ ಸರಾಗಂ ಪ್ರಕರೋತಿ ತತ್ರ| ವಿಸರ್ಪನುನ್ಮಾರುತರಕ್ತನುಚ್ಚ ಕಾರ್ಯಂ ವಿಷಘ್ನಂ ವಿಷಜೇ ಚ ಕರ್ಮ||೧೬||

ಗತಾನುಗತಿಕಾ| ಪ್ರಾಯ ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಽಗನ್ತುಶೋಫಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಅಭಿಘಾತಾನ್ಮಾರುತಃ ಸರಕ್ತಃ ಪ್ರಾಯೋ ದುಷ್ಯತಿ| ಸ ಚ ದುಷ್ಟಃ ಸರಾಗಂ ಶೋಫಂ ವಿಕರೋತಿ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮನ್ಯಾನುಬನ್ಧಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ತತ್ರಾಭಿಘಾತಜೇ ವಿಸರ್ಪಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕಾರ್ಯಮನ್ಯಚ್ಚ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಾತಶೋಣಿತನುಚ್ಚ| ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ದೋಷಾನುಬನ್ಧಘ್ನತ್ವೇ ವಿಶೇಷಃ ಸಮ್ಭವತ್ಯೇವ| ವಿಷಜೇ ಶೋಫೇ ವಿಷಘ್ನಂ ಕರ್ಮ ಕಾರ್ಯಮ್|| ೧೬||

Adhikarana shvayathAvapathyam (17-19) · Śloka 19

ಗ್ರಾಮ್ಯಾದ್ಯಬ್ಜಾನೂಪಂ ಪಿಶಿತಮಬಲಂ ಶುಷ್ಕಶಾಕಂ ತಿಲಾನ್ನಂ ಗೌಡಂ ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ದಧಿ ಸಲವಣಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಮದ್ಯಮಮ್ಲಮ್| ಧಾನಾವಲ್ಲೂರಂ ಸಮಶನಮಥೋ ಗುರ್ವಸಾತ್ಮ್ಯಂ ವಿದಾಹಿ ಸ್ವಪ್ನಂ ಚಾರಾತ್ರೌ ಶ್ವಯಥುಗದವಾನ್ ವರ್ಜಯೇನ್ಮೈಥುನಂ ಚ||೧೭|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವ ಷ್ಟಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಿಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಯಥು ಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮೈಕೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೯||

ಸರ್ವಶ್ಚ ಶ್ವಯಥುಗದವಾನ್ ಗ್ರಾಮ್ಯಾದಿಪಿಶಿತಂ ಶುಷ್ಕಶಾಕಾದಿಕಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| ಗ್ರಾಮ್ಯಂ ಜನಪದಮಧ್ಯಚಾರಿಪ್ರಾಣಿಜಮ್| ಅಬ್ಜಸ್ಯಾನೂಪಜತ್ವೇಽಪಿ ವರ್ಜನೀಯಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ಪೃಥಗ್ಗ್ರಹಣಮ್| ಅಬಲಂ ದುರ್ಬಲಪ್ರಾಣಿಜಮ್| ಗೌಡಂ ಪಾನಕಂ| ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ಪಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್| ಸಲವಣಮಿತಿ ಕೇವಲಮಪಿ ಲವಣಂ ವರ್ಜಯೇದ್ವರ್ಜನೇ ಸಹಭಾವಃ| ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಕ್ಲಿನ್ನರೂಪಮ್| ಮದ್ಯಂ ಚಾಮ್ಲಮ್| ಧಾನಾ ಭೃಷ್ಟವಯಮ್| ವಲ್ಲೂರಂ ಶುಷ್ಕಮಾಂಸಮ್| ಸಮಶನಂ ಮಿಶ್ರಂ ಪಥ್ಯಮಪಥ್ಯಂ ಚ ಭುಕ್ತಂ ಸಮಶರ್ನಂ ಮತಮ್| ಗುರು ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಗುರುತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ಮೈಥುನಂ ಚ ಸರ್ವದೇತಿ|| ೧೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾ ಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಚಿಕಿ ತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಏಕೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ