Adhikarana atha shvayathucikitsitannAmaikonaviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః శ్వయథుచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः श्वयथुचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
క్రమప్రాప్తస్య శ్వయథోశ్చికిత్సితం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana tatrAdau cikitsAsUtram (2) · Śloka 2
శ్వయథుషు దోషజేశు సర్వేషు సర్వసరేష్వామానుబద్ధేశు లంఘన పాచనశోధనాన్యాదౌ యోజయేత్| స్నేహజేషు విరూక్ష్ణాన్యౌశ ధాని విరూక్షణోత్థేషు స్నేహనాని||2||
श्वयथुषु दोषजेशु सर्वेषु सर्वसरेष्वामानुबद्धेशु लङ्घन पाचनशोधनान्यादौ योजयेत्| स्नेहजेषु विरूक्ष्णान्यौश धानि विरूक्षणोत्थेषु स्नेहनानि||२||
🔊 Audio coming soon
శ్వయథుషు దోషజేష్వితి నిజేశు సర్వసరేష్వితి దేహవ్యాపిషు| సుబోధం|| 2||
Adhikarana AmajeShUpacArAH (3) · Śloka 3
తత్రామజేశు లంఘితవతో లఘ్వన్నమశితస్య భద్రదారునాగర మరిచప్రతివిషావిడంగేంద్రయవానుష్ణాంబునా| నాగరదేవదారుప థ్యావర్షాభ్వో వా| పంచ కోలకాజాజీనిదిగ్ధికాముస్తపా ఠారజనీర్వా| మూత్రవర్తి వా నవాయసం వా||3||
तत्रामजेशु लङ्घितवतो लघ्वन्नमशितस्य भद्रदारुनागर मरिचप्रतिविषाविडङ्गेन्द्रयवानुष्णाम्बुना| नागरदेवदारुप थ्यावर्षाभ्वो वा| पञ्च कोलकाजाजीनिदिग्धिकामुस्तपा ठारजनीर्वा| मूत्रवर्ति वा नवायसं वा||३||
🔊 Audio coming soon
భద్రదార్వాదినుష్ణాంబునా| తేనైవ నాగరాదీని వా పంచకోలాదీని వా| మూత్రవర్తిరుదరోక్తా| నవాయసచూర్ణస్త్రిఫలాదిః పాండురోగోక్తః|| 3||
Adhikarana gurubhinnapurIShe visheShaH (4) · Śloka 4
గురుభిన్నపురీషస్తు తక్రం సవ్యోషసౌవర్చలక్షౌద్రం| గుడహరీ తకీం వా శీలయేత్||4||
गुरुभिन्नपुरीषस्तु तक्रं सव्योषसौवर्चलक्षौद्रम्| गुडहरी तकीं वा शीलयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
శీలయేదితి చిరకాలమభ్యసేత్|| 4||
Adhikarana laghubaddhapurIShe visheShaH (5) · Śloka 5
ఇతరస్త్రివృత్యూషణకటురోహిణ్యయశ్చూర్ణాని త్రిఫలాక్వాథేన| వ్యోషయవక్షారాయోరజాంసి వా| బిభీతకకల్కం వా తండు లాంబునా| గుగ్గులుం వా గోమూత్రేణ| హరీతకీం వా| తుల్యగుడాం వా శుంఠీం పునర్నవకషాయానుపానాం| ఆర్ద్రకం వా తుల్యగుడ మర్ధపలాభివృద్ధం పంచపలప్రకర్షం ప్రయుంజీత| మాసమయం ప్రయోగః శోఫశోషార్షః శ్వాసకాసప్రసేకపీనసాలసకాగ్నిసాదగు ల్మోదరప్రమేహపాండుకామిలామనోవికారానపహరతి| ఆర్ద్రక రసం వా శాలిక్షీరాహారః పిబేత్||5||
इतरस्त्रिवृत्यूषणकटुरोहिण्ययश्चूर्णानि त्रिफलाक्वाथेन| व्योषयवक्षारायोरजांसि वा| बिभीतककल्कं वा तण्डु लाम्बुना| गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण| हरीतकीं वा| तुल्यगुडां वा शुण्ठीं पुनर्नवकषायानुपानाम्| आर्द्रकं वा तुल्यगुड मर्धपलाभिवृद्धं पञ्चपलप्रकर्षं प्रयुञ्जीत| मासमयं प्रयोगः शोफशोषार्षः श्वासकासप्रसेकपीनसालसकाग्निसादगु ल्मोदरप्रमेहपाण्डुकामिलामनोविकारानपहरति| आर्द्रक रसं वा शालिक्षीराहारः पिबेत्||५||
🔊 Audio coming soon
ఇతర ఇతి లఘుబద్ధపురీషః త్రివృదాదీని త్రిఫలాక్వాథేన| వ్యోషాదీని వా| విభీతకకల్కం తండులాంబునా| గుగ్గులుం గోమూత్రేణ హరీతకీం వా| పునర్నవకషాయమనుపానం యస్యాస్తుల్యగుడాయాః శుంఠ్యాస్తాం| అయమితి మిశ్రయోరర్ధపలాభివృద్ధ్యా పంచపలప్రకర్షే మాసం ప్రయోగః| పంచపలాని సగుడస్య సతః| మనోవికారా యే కేచన సంతర్పణోత్థా మనోవహస్తోరోదుష్టిప్రభవాః| సుబోధం|| 5||
Adhikarana nivRuttAmadoShe prayojyam (6) · Śloka 6
నివృత్తామదోషః శృతాని పయాంసి సర్పీషి చ| త్రికటుకై రండశ్యామామూలైః సిద్ధం క్షీరం| మహౌషధమురుంగీమూలాభ్యాం వా| వర్షాభూమయూరకపంచకోలైర్వా| కుంభనికుంభవ్యోషా గ్నికైర్వా| కరభీక్షీరవృత్తిర్వా స్యాత్| గోమూత్రం మహిషీమూత్రం వా సక్షీరం క్షీరాశనః పిబేత్||6||
निवृत्तामदोषः शृतानि पयांसि सर्पीषि च| त्रिकटुकै रण्डश्यामामूलैः सिद्धं क्षीरम्| महौषधमुरुङ्गीमूलाभ्यां वा| वर्षाभूमयूरकपञ्चकोलैर्वा| कुम्भनिकुम्भव्योषा ग्निकैर्वा| करभीक्षीरवृत्तिर्वा स्यात्| गोमूत्रं महिषीमूत्रं वा सक्षीरं क्षीराशनः पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
ఏభిస్తీక్ష్ణైర్నివృత్తామదోషః శృతానీత్యౌషధైః పయాంసి సర్పీషి చ పిబేదితి సంబంధః| త్రికటుకమహౌషధవర్షాభూకుంభాదీని చత్వారి క్షీరాణి| శ్యావమూలం త్రివృన్మూలం| మహౌషధం శుంఠీ| మురుంగీమూలం మూర్వామూలం| వర్షాభూ పునర్నవా| మయూరమపామార్గః| కుంభనికుంభౌ దంతీద్రవాంత్యౌ| అగ్నికశ్చిత్రకః| సుబోధం|| 6||
Adhikarana ghRutayogAH (7) · Śloka 7
దాడిమయవానీయవానకధనికాపాఠామ్లవేతసమరిచపంచకోల బిల్వఫలయావశూకానక్షమాత్రాన్ సలిలాఢకే విపాచ్య తత్కషాయేణ ఘృతప్రస్థం సాధయేచ్ఛోఫార్శోగుల్మమేహాగ్నిసాద హరం| అర్శోవిహితవిధినా చిత్రకదధ్నో నవనీతమాదదీత| తచ్చిత్రకమూలగర్భం సచిత్రకకల్కతక్రసిద్ధం సమానం పూర్వేణ||7||
दाडिमयवानीयवानकधनिकापाठाम्लवेतसमरिचपञ्चकोल बिल्वफलयावशूकानक्षमात्रान् सलिलाढके विपाच्य तत्कषायेण घृतप्रस्थं साधयेच्छोफार्शोगुल्ममेहाग्निसाद हरम्| अर्शोविहितविधिना चित्रकदध्नो नवनीतमाददीत| तच्चित्रकमूलगर्भं सचित्रककल्कतक्रसिद्धं समानं पूर्वेण||७||
🔊 Audio coming soon
యథాదోషోచ్ఛ్రాయం చ ధాన్వంతరం కల్యాణకం పంచగవ్యం తిక్తం మహాతిక్తముదరోక్తాని వా తిల్వకచతుర్థాని ఘృతాని పాయయేత్| దాడిమాద్యమపి ఘృతం సుబోధం| చిత్రకచూర్ణేన సహ జాతాద్దధ్నో మథితాద్యన్నవనీతం తచ్చిత్రకమూలచూర్ణగర్భం చిత్రకకల్కసహోషితేన తక్రేణ సహ సిద్ధం పూర్వేణ దాడిమాదినా సమానం| యథాదోషోచ్ఛ్రాయమిత్యుచ్ఛ్రితదోషానుగుణ్యేన ధాన్వంతరాదీనామన్యతమం ఘృతం పాయయేత్| ధాన్వంతరం ప్రమేహోక్తం| కల్యాణకమున్మాదోక్తం| పంచగవ్యమపస్మారోక్తం| తిక్తమహాతిక్తే కుష్ఠే|| 7||
Adhikarana dashamUlaharItakI (8) · Śloka 8
దశమూలక్వాథకంసే పథ్యాశతం గుడతులోన్మిశ్రమధిశ్రయేత్| లేహీభూతే తత్ర త్రికటుకత్రిజాతకయవక్షారచూర్ణం ప్రక్షిపేత్క్షో ద్రార్ధప్రస్థం చ| ఏతా దశమూలహరీతక్యోఽతిప్రవృద్ధమపి శ్వయథుముదరారోచకావిపాకపాండురోగగుల్మమేహశ్వాసకాస కార్శ్యామవాతామ్లపిత్తమూత్రశుక్రదోషాంశ్చ నిఘ్నంతి||8||
दशमूलक्वाथकंसे पथ्याशतं गुडतुलोन्मिश्रमधिश्रयेत्| लेहीभूते तत्र त्रिकटुकत्रिजातकयवक्षारचूर्णं प्रक्षिपेत्क्षो द्रार्धप्रस्थं च| एता दशमूलहरीतक्योऽतिप्रवृद्धमपि श्वयथुमुदरारोचकाविपाकपाण्डुरोगगुल्ममेहश्वासकास कार्श्यामवाताम्लपित्तमूत्रशुक्रदोषांश्च निघ्नन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
దాశమూలికే దశమూలపలాని ద్వాత్రింశత్తతః షోడశగుణం జలం సద్వాదశాని పంచపలశతాని చత్వారి కంసాని భవంతి| క్వథితశేషః కంసమష్టావింశదధికం పలశతం| దశమూలేన సహ హరీతకీనాం క్వాథనమనస్థీనాం చ పునర్గుడేన సహ కషాయే ప్రక్షేపః| ఆగస్త్యవదవిచ్ఛిన్నపారంపర్యేణ లేహీభూతే త్రికటుకాదిచూర్ణం తథా క్షిపేద్యథా లేహతా న నశ్యతి|| 8||
Adhikarana saMskRutamannam (9) · Śloka 9
శఠీపుష్కరమూలకారవీచిత్రకాజాజీజీవంతీబిల్వమధ్య యవక్షారవృక్షామ్లైర్దశమూలేన చ పరిగృహీతాని ఘృతతైలభృష్టని పేయాదీన్యన్నాన్యల్పస్నేహలవణాన్యుపకల్పయేత్||9||
शठीपुष्करमूलकारवीचित्रकाजाजीजीवन्तीबिल्वमध्य यवक्षारवृक्षाम्लैर्दशमूलेन च परिगृहीतानि घृततैलभृष्टनि पेयादीन्यन्नान्यल्पस्नेहलवणान्युपकल्पयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
శఠ్యాదిభిః క్వాథాదిప్రయుక్తైః పరిగృహీతని సంస్కారేణాత్మీకృతని ఘృతేన తైలేన వ భృష్టాన్యల్పస్నేహాదీని పేయాయూషాదీన్యన్నాని కల్పయేత్|| 9||
Adhikarana abhya~ggAdikam (10) · Śloka 10
స్పర్శసుఖాంశ్చాభ్యంగప్రదేహసేకాన్| శైలేయస్థౌణేయకశ్రీవేష్ట కాగరుదేవదారుహరేణుకాకుష్ఠధ్యామకపద్మకమాంసీమాగధికావ్వ న్యధాన్యతాలీసపత్రకచతుర్జాతకపలాశాంబుదాంబుప్రియంగు స్పృక్కానఖైః శ్లక్ష్ణపిష్టైస్తైలమభ్యంగం పచేత్| తైశ్చ ప్రదేహం కుర్యాత్| సర్షపసౌవర్చలసైంధవశారంగాష్ఠాభిశ్చ| కేవ లైర్వాక్షమజ్జాభిః| విశేషతశ్చైకాంగజేషుపునర్నవహింస్రాకోశాతకీకరవీర కింశుకాతివిషార్ధివృద్ధిమూశికపర్ణీహస్తికర్ణనలికానా కులాస్థూలకాకాదనీసాలత్రిఫలాదేవదారులోధ్రతాలపర్ణీ దశపత్రికాజయంతీభిః ప్రలేపః| మూలకతోయేన కవోష్ణేన వృక్షకార్కనక్తమాలనింబ వర్షాభూక్వాథేన వా స్నానం||10||
स्पर्शसुखांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान्| शैलेयस्थौणेयकश्रीवेष्ट कागरुदेवदारुहरेणुकाकुष्ठध्यामकपद्मकमांसीमागधिकाVव न्यधान्यतालीसपत्रकचतुर्जातकपलाशाम्बुदाम्बुप्रियङ्गु स्पृक्कानखैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तैलमभ्यङ्गं पचेत्| तैश्च प्रदेहं कुर्यात्| सर्षपसौवर्चलसैन्धवशार्ङ्गाष्ठाभिश्च| केव लैर्वाक्षमज्जाभिः| विशेषतश्चैकाङ्गजेषुपुनर्नवहिंस्राकोशातकीकरवीर किंशुकातिविषार्धिवृद्धिमूशिकपर्णीहस्तिकर्णनलिकाना कुलास्थूलकाकादनीसालत्रिफलादेवदारुलोध्रतालपर्णी दशपत्रिकाजयन्तीभिः प्रलेपः| मूलकतोयेन कवोष्णेन वृक्षकार्कनक्तमालनिम्ब वर्षाभूक्वाथेन वा स्नानम्||१०||
🔊 Audio coming soon
స్పర్శసుఖాంశ్చాభ్యంగాదీన్ శైలేయకాదిభిస్తైలమభ్యంగార్థం పచేత్| తైరేవ చ జలిపిష్టైః ప్రదేహం కుర్యాత్| శైలేయం శిలాపుష్పం| (ని) స్థౌణేయం శుకబర్హాఖ్యం కనీయం తైలపీతకం| శ్రీవేష్టకో వాయసికో దధిశ్యావశ్చ శబ్దితః|| ధ్యామకం రోమికం| అంబుదం ముస్తం| అంబు వాలకం| (ని) 'అరేణుకా రాజపుత్రీ చర్మాణి కపిలా ద్విజా| కపిలోలా పాండుపత్రీ స్మృత కౌంతీ హరేణుకా| స్పృహాస్పృగ్బ్రాహ్మణీ దేవీం మాలాలాకాయికాగురుః||" సర్షపాదిభిరపి తైలప్రభేదశ్చ| విశేషత ఇత్యనేనైతత్ ప్రదర్శ్యతే| యథా-సర్వాంగజవిహితమప్యేకాంగజే శ్వయథౌ యద్యపి హితం తథాపి పునర్నవాదికం విశేషేణ| హింస్రా మాంసీ| (ని) 'ధామార్గవః కోశఫలా రాజకోశాతకీ తథా| కటుకోశాతకీ జ్ఞేయా జాలినీ కృతవేధనం||" కింశుకః పలాశవృక్షః| ఋద్ధిః పీతపుష్పా| లోహితపుష్పా ప్రసిద్ధా| వృద్ధిర్లక్ష్మీః| మూషికపర్ణీ వృషకర్ణీ| హస్తికర్ణః రక్తైరండః| (ని) 'నలికా విద్రుమలతా కపోతచరణా నలీ|" నాకులీ సర్పసుగంధా| స్థూలకాకాదనీ స్థూలకాకనాసాఖ్యా| గుంజాభిహితా| తాలపర్ణీ తాలీ| దశపత్రికా విశాలా| (ని) 'జయంత్యావర్తికాపత్రా జయనామాసురాజితా|' మూలకక్వథితోష్ణోదకేన స్నానం| వృక్షకాదిక్వథితేన వా| వృక్షకః కుటజః| నక్తమాల ఆరగ్వధః| ఇతి సమాన్యేన శ్వయథౌ||10||
Adhikarana vAtajashvayathau (11) · Śloka 11
అథానిలజే శ్వయథౌ త్రివృతమేరండతైలం వార్ధమాసం మాసం వా పిబేత్| ఏరండతైలమేవ చ విడ్వాతసంగే ప్రాగ్భక్తం పయసా రసైర్వా| వాతహరాభ్యంగస్వేదోపనాహాంశ్చ కుర్యాత్| విశేషేణ చైకాంగే మాతులుంగే మాతులుంగాగ్నిమంథశుంఠీ దేవరారుహింస్రాప్రలేపః||11||
अथानिलजे श्वयथौ त्रिवृतमेरण्डतैलं वार्धमासं मासं वा पिबेत्| एरण्डतैलमेव च विड्वातसङ्गे प्राग्भक्तं पयसा रसैर्वा| वातहराभ्यङ्गस्वेदोपनाहांश्च कुर्यात्| विशेषेण चैकाङ्गे मातुलुङ्गे मातुलुङ्गाग्निमन्थशुण्ठी देवरारुहिंस्राप्रलेपः||११||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా వాతాదిషు విశేషేణ| త్రివృత ఇతి స్నేహత్రయస్య నామోక్తం| మూత్రేణైరండతైలం| ఏవశబ్దోఽన్యస్నేహనిషేధాయ| ప్రాగ్భక్తమేవ పయసా రసైర్వా సహితమేరండతైలం| వాతహరైర్ద్రవ్యైరభ్యంగాది కుర్యాత్| అభ్యంగః స్నేహలేపః| విశేషేణ చైకాంగగేఽనిలజ ఇతి బోద్ధవ్యం| మాతులుంగాదిభిః ప్రదేహః| హింస్రా మాంసీ| ఇతి వాతజ ఉక్తం|| 11||
Adhikarana pittajashvayathau (12) · Śloka 12
పిత్తజే న్యగ్రోధాదిసిద్ధం సర్పిః పిబేత్| తిక్తకం వా| మూర్చ్ఛారతితృడ్దాహేషు క్షీరం| తదేవ తు స్రంసనార్థీ మూత్ర యుక్తం| అభయామరదారుమధుకకటుకాదంతీచందననిచుల పటోలమూర్వాదార్వీంత్రాయమాణోపకుల్యావిశాలాక్వాథః సస ర్పిరుపయుక్తః శ్వయథువిషవీసర్పజ్వరదాహపిపాసాంతః సంతా పసన్నిపాతానుపశమయతి| ఘృతక్షీరక్షీరివృక్షవేతసమంజిష్ఠా మృణాలచందనాదిభిః శీతవీర్యైః కల్పయేదభ్యంగాదీన్||12||
पित्तजे न्यग्रोधादिसिद्धं सर्पिः पिबेत्| तिक्तकं वा| मूर्च्छारतितृड्दाहेषु क्षीरम्| तदेव तु स्रंसनार्थी मूत्र युक्तम्| अभयामरदारुमधुककटुकादन्तीचन्दननिचुल पटोलमूर्वादार्वींत्रायमाणोपकुल्याविशालाक्वाथः सस र्पिरुपयुक्तः श्वयथुविषवीसर्पज्वरदाहपिपासान्तः सन्ता पसन्निपातानुपशमयति| घृतक्षीरक्षीरिवृक्षवेतसमञ्जिष्ठा मृणालचन्दनादिभिः शीतवीर्यैः कल्पयेदभ्यङ्गादीन्||१२||
🔊 Audio coming soon
పైత్తే సుబోధం| మూర్చ్ఛాదిషు పైత్తే కేవలమేవ క్షీరం పిబేత్| స్రంసనార్థీతి శోధ్యే పిత్తే తదేవ క్షీరం మూత్రయుక్తం| అభయాదీనాం క్వాథః ససర్పిరుపయుక్తః శ్వయథ్వాదీనుపశమయతి| మధుకం మధుయష్టీ| నిచులం జలవేతసం| ఉపకుల్యా పిప్పలీ| విశాలా గవాక్షీ| పైత్తే ఘృతాదిభిరన్యైశ్చ శీతవీర్యైరభ్యంగాదీన్ కల్పయేత్| ఇతి పిత్తజ ఉక్తం|| 12||
Adhikarana kaphajashvayathau (13) · Śloka 13
కఫోత్థే త్వారగ్వధాదిసాధితం తైలం పిబేత్| క్షారమూత్ర తక్రాసవారిష్టాంశ్చ|13|
कफोत्थे त्वारग्वधादिसाधितं तैलं पिबेत्| क्षारमूत्र तक्रासवारिष्टांश्च|१३|
🔊 Audio coming soon
00
Adhikarana bhallAtakAriShTaH (13) · Śloka 13
భల్లాతకచిత్రకవ్యోషవిడంగబృహతీఫలాని పృథక్ప్రస్థాం శాన్యచ్ఛధాన్యమ్లద్రోణే గోమయాగ్నినా త్రిభాగశేషమవతా రయేత్| తత్పూతశీతం మస్తుకలశేన సితోపలాతులయా చ యుక్త-మగ్నికమాగధికాకల్కలిప్తే దృఢే భాండే సమా వాప్య వైహాయసే సుగుప్తం స్థాపయేత్| తతో దశాహస్థితోఽయ ముపయుక్తో భల్లాతకారిష్టః శోఫోదరార్శోభగందరగ్రహణీ కృమికుష్ఠమేహకార్శ్యహిక్కసాన్ సత్వరమపనయతి||13||
भल्लातकचित्रकव्योषविडङ्गबृहतीफलानि पृथक्प्रस्थां शान्यच्छधान्यम्लद्रोणे गोमयाग्निना त्रिभागशेषमवता रयेत्| तत्पूतशीतं मस्तुकलशेन सितोपलातुलया च युक्त-मग्निकमागधिकाकल्कलिप्ते दृढे भाण्डे समा वाप्य वैहायसे सुगुप्तं स्थापयेत्| ततो दशाहस्थितोऽय मुपयुक्तो भल्लातकारिष्टः शोफोदरार्शोभगन्दरग्रहणी कृमिकुष्ठमेहकार्श्यहिक्कसान् सत्वरमपनयति||१३||
🔊 Audio coming soon
కఫోత్థ ఇత్యాది సుబోధం| భల్లాతకారిష్టః శోఫాదీనపనయతి| అచ్ఛం సుప్రసన్నం కాంజికం| శుష్కద్రవ్యాణాం ప్రస్థం షోడశపలాని| కాంచికస్య ద్రోణః పంచపలశతాని ద్వాదశపలసహితాని| మస్తునః కలశమితి ద్రోణాస్యైవ నామ| అగ్నికశ్చిత్రకః| సమావాప్యనిక్షిప్య| వైహాయసమాకాశస్థాపితత్వాదవలంబ్య శిక్యం|| 13||
Adhikarana aShTashatAriShTaH (14) · Śloka 14
త్రిఫలామరిచద్రాక్షాపిప్పలీకాశ్మర్యఫలానాం ప్రత్యేకం శతం గుడతులాముదకద్రోణం చ మధులిప్తభాజనస్థం సప్తాహముష్ణే కాలే ద్విసప్తాహం శీతే ధారయేత్| అయమష్టశతారిష్టః సమానః పూర్వేణః|14|
त्रिफलामरिचद्राक्षापिप्पलीकाश्मर्यफलानां प्रत्येकं शतं गुडतुलामुदकद्रोणं च मधुलिप्तभाजनस्थं सप्ताहमुष्णे काले द्विसप्ताहं शीते धारयेत्| अयमष्टशतारिष्टः समानः पूर्वेणः|१४|
🔊 Audio coming soon
00
Adhikarana pralepAdikam (14) · Śloka 14
పురాణపిణ్యాకకృష్ణాశిగ్రుత్వగతసీసికతాహ మూత్రపిష్టాః సుఖోష్ణాః ప్రలేపే దద్యాత్| ఏకాంగే తు కాలాసరలాజశృ ంగగజగంధాశ్వగంధైకైషికాః| శుంఠీకులత్థతక్కారీ కుష్ఠర్జకచిత్రకజలమూత్రాణి స్నానే| చండాగరుణీ విలే పనే||14||
पुराणपिण्याककृष्णाशिग्रुत्वगतसीसिकताह मूत्रपिष्टाः सुखोष्णाः प्रलेपे दद्यात्| एकाङ्गे तु कालासरलाजशृ ङ्गगजगन्धाश्वगन्धैकैषिकाः| शुण्ठीकुलत्थतक्कारी कुष्ठर्जकचित्रकजलमूत्राणि स्नाने| चण्डागरुणी विले पने||१४||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలాదీనాం ఫలసంఖ్యా ప్రత్యేకం శతం| మధులిప్తభాజనస్థం ధారయేదితి సంబంధః| నామ్నా అష్టశతారిష్టోఽయం యతో హరీతక్యాదిద్రవ్యాణ్యష్టశతాని భవంతి| పూర్వేణ భల్లాతకారిష్టేన సమానస్తుల్యః| సుబోధం| అతసీ క్షుమా| ఏకాంగే తు శోఫే కాలాదిర్మూత్రపిష్టాః సుఖో-ష్ణాశ్చ ప్రలేపే దద్యాత్| కాలా మంజిష్ఠా| అజశృంగీ విషాణీ| ఏకై-షికా మాంసీ| శుంఠ్యాదిసిద్ధే మూత్రజలే స్నానాయ హితే| అర్జకః కంజకః| విలేపనే చండాగరుణి| చండా చోరకః||14||
Adhikarana saMsargasannipAtayoH (15) · Śloka 15
సంసర్గసన్నిపాతయోర్యథాదోషోదయమిదమేవ సాధనం| ఏక దేశాశ్రయే చ శ్వయథౌ యథాసన్నం వమనాదీని రక్తావసేచనం చ కుర్వీతేతి||15||
संसर्गसन्निपातयोर्यथादोषोदयमिदमेव साधनम्| एक देशाश्रये च श्वयथौ यथासन्नं वमनादीनि रक्तावसेचनं च कुर्वीतेति||१५||
🔊 Audio coming soon
ఇదమేవ పృథగ్దోషోక్తం సాధనం సంసర్గే సన్నిపాతే చ దోషోద్రేకానతిక్రమేణ మిశ్రీకృత్య యోజ్యం| యస్తు శ్వయథురేకదేశేఽంగస్యాశ్రితస్తస్మిన్యథాసన్నం వమనాదీన్ కుర్విత| ఊర్ధ్వనాభిజే వమనమధోనాభిజే విరేచనం బస్తిశ్చ| శిరోరోగే నస్యమితి యథాసన్నశబ్దార్థః| ఔషధినా కృతే శోఫే రక్తావసేకో దోషాపేక్షమనేకధా|| 15||
Adhikarana AgantushophacikitsAsUtram (16) · Śloka 16
భవతి చాత్ర- ప్రాయోఽభిఘాతాదనిలః సరక్తః శోఫం సరాగం ప్రకరోతి తత్ర| విసర్పనున్మారుతరక్తనుచ్చ కార్యం విషఘ్నం విషజే చ కర్మ||16||
भवति चात्र- प्रायोऽभिघातादनिलः सरक्तः शोफं सरागं प्रकरोति तत्र| विसर्पनुन्मारुतरक्तनुच्च कार्यं विषघ्नं विषजे च कर्म||१६||
🔊 Audio coming soon
గతానుగతికా| ప్రాయ ఇత్యాదినాఽఽగంతుశోఫచికిత్సా| అభిఘాతాన్మారుతః సరక్తః ప్రాయో దుష్యతి| స చ దుష్టః సరాగం శోఫం వికరోతి| ప్రాయోగ్రహణమన్యానుబంధజ్ఞాపనార్థం| తత్రాభిఘాతజే విసర్పచికిత్సితం కార్యమన్యచ్చ యత్కించిద్వాతశోణితనుచ్చ| ఉభయత్రాపి దోషానుబంధఘ్నత్వే విశేషః సంభవత్యేవ| విషజే శోఫే విషఘ్నం కర్మ కార్యం|| 16||
Adhikarana shvayathAvapathyam (17-19) · Śloka 19
గ్రామ్యాద్యబ్జానూపం పిశితమబలం శుష్కశాకం తిలాన్నం గౌడం పిష్టాన్నం దధి సలవణం పిచ్ఛిలం మద్యమమ్లం| ధానావల్లూరం సమశనమథో గుర్వసాత్మ్యం విదాహి స్వప్నం చారాత్రౌ శ్వయథుగదవాన్ వర్జయేన్మైథునం చ||17|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావ ష్టంగసంగ్రహసింహితాయాం చికిత్సితస్థానే శ్వయథు చికిత్సితన్నామైకోనవింశోఽధ్యాయః||19||
ग्राम्याद्यब्जानूपं पिशितमबलं शुष्कशाकं तिलान्नं गौडं पिष्टान्नं दधि सलवणं पिच्छिलं मद्यमम्लम्| धानावल्लूरं समशनमथो गुर्वसात्म्यं विदाहि स्वप्नं चारात्रौ श्वयथुगदवान् वर्जयेन्मैथुनं च||१७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टङ्गसंग्रहसिंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वयथु चिकित्सितन्नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon
సర్వశ్చ శ్వయథుగదవాన్ గ్రామ్యాదిపిశితం శుష్కశాకాదికం చ వర్జయేత్| గ్రామ్యం జనపదమధ్యచారిప్రాణిజం| అబ్జస్యానూపజత్వేఽపి వర్జనీయప్రాధాన్యాత్ పృథగ్గ్రహణం| అబలం దుర్బలప్రాణిజం| గౌడం పానకం| పిష్టాన్నం పిష్టకృతం యత్కించిత్| సలవణమితి కేవలమపి లవణం వర్జయేద్వర్జనే సహభావః| పిచ్ఛిలం క్లిన్నరూపం| మద్యం చామ్లం| ధానా భృష్టవయం| వల్లూరం శుష్కమాంసం| సమశనం మిశ్రం పథ్యమపథ్యం చ భుక్తం సమశర్నం మతం| గురు యత్కించిత్ గురుత్వాదియుక్తం| దివాస్వప్నం మైథునం చ సర్వదేతి|| 17|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టా ంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికి త్సితస్థానే ఏకోనవింశోఽధ్యాయః