Adhikarana atha shvitrakRumicikitsitannAma dvAviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
athātaḥ śvitrakr̥micikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातः श्वित्रकृमिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
kramaprāptasya śvitrasya kr̥mīṇāñca kramēṇa cikitsitaṁ pradarśayitumadhyāya ārabhyatē|| 1||
Adhikarana shvitre shIghrakriyAkartavyatA (2) · Śloka 2
kuṣṭhādapi bībhatsaṁ yacchīghratarañca yātyasādhyatvam| śvitramatastacchāntyai yatēta dīptē yathā bhavanē||2||
कुष्ठादपि बीभत्सं यच्छीघ्रतरञ्च यात्यसाध्यत्वम्| श्वित्रमतस्तच्छान्त्यै यतेत दीप्ते यथा भवने||२||
🔊 Audio coming soon
śvitrē śīghramēva śāntyarthaṁ yatēta dīptagr̥havat| yataḥ śvitraṁ kuṣṭhādapi bībhatsaṁ jugupsitam|| 2||
Adhikarana mahAnIlaM ghRutam (3) · Śloka 3
madayantyāḥ savāyasyāḥ surabhyāragvadhasya ca| śataṁ palānāṁ pratyēkaṁ varāyāstvāḍhakatrayam| vyāghrīvahnikapōtāvatsakakhadirārkamūladantyaindrya| saniśādvayā daśapalā kvāthē'mīṣāṁ kṣipētpiṣṭvā| bījaṁ karañjēṅgudaśigrunimbā- nnīlīṁ sanīlōtpalacandralēkhām| śyāmāṁ kirātaṁ kaṭukatrayaṁ ca pañcāḍhakaṁ tatra ca pañcagavyāt| śamayatyacirēṇa ghr̥taṁ mr̥duhutavahasādhitaṁ mahānīlam| na kilāsamēva kēvalamapacīkr̥mikāsakuṣṭhamabhyastam| unmādāpasmārāvarśōvidradhiśirōrōgān| savisarpaśōṣapavanavyādhīnviṣamajvarānhanyāt||3||
मदयन्त्याः सवायस्याः सुरभ्यारग्वधस्य च| शतं पलानां प्रत्येकं वरायास्त्वाढकत्रयम्| व्याघ्रीवह्निकपोतावत्सकखदिरार्कमूलदन्त्यैन्द्र्य| सनिशाद्वया दशपला क्वाथेऽमीषां क्षिपेत्पिष्ट्वा| बीजं करञ्जेङ्गुदशिग्रुनिम्बा- न्नीलीं सनीलोत्पलचन्द्रलेखाम्| श्यामां किरातं कटुकत्रयं च पञ्चाढकं तत्र च पञ्चगव्यात्| शमयत्यचिरेण घृतं मृदुहुतवहसाधितं महानीलम्| न किलासमेव केवलमपचीकृमिकासकुष्ठमभ्यस्तम्| उन्मादापस्मारावर्शोविद्रधिशिरोरोगान्| सविसर्पशोषपवनव्याधीन्विषमज्वरान्हन्यात्||३||
🔊 Audio coming soon
madayantyādinā snēhanārthaṁ ghr̥tamucyatē| madayantī dhātakī| vāyasī kākanāsā| surabhirgandhasurā| āragvadhaḥ śamyākaḥ| vyāghrī nidigdhikā| vahniścitrakaḥ| kapōtā kākamācī| aindrī indravāruṇī| karañjādināṁ caturṇāṁ bījam| śyāmā trivr̥t| pañcagavyāni gōmayasvarasaḥ mūtraṁ kṣīraṁ dadhi ghr̥tamityētāni| ētanmahānīlaṁ nāma ghr̥taṁ mr̥dunā hutavihēnā'gninā sādhitamacirēṇa kilāsaṁ śvitramēva na śamayati; api tvapacyādikamapi śīghraṁ śamayati|| 3||
Adhikarana saMshodhanam (4) · Śloka 4
saṁśōdhanaṁ viśēṣāt pītasnēhasya yōjayadēnu ca| śvitraṁ sraṁsanamagryaṁ malayūrasa iṣyatē saguḍaḥ| taṁ pītvā'bhyaktatanuryathābalaṁ sūryapādasantāpam| sēvēta viriktaśca tryahaṁ tryahaṁ pipāsuḥ pibētpēyām||4||
संशोधनं विशेषात् पीतस्नेहस्य योजयदेनु च| श्वित्रं स्रंसनमग्र्यं मलयूरस इष्यते सगुडः| तं पीत्वाऽभ्यक्ततनुर्यथाबलं सूर्यपादसन्तापम्| सेवेत विरिक्तश्च त्र्यहं त्र्यहं पिपासुः पिबेत्पेयाम्||४||
🔊 Audio coming soon
anu cānantaraṁ pītasnēhasya saṁśōdhanamēva viśiṣyatē viśiṣṭaṁ bhāvati nānyat kiñcit| tatrāpi śvitrē'gryaṁ pradhānaṁ sraṁsanaṁ virēcanamiṣyatē| kimāha-saguḍō malayūrasaḥ| malayūḥ sōmarājiḥ| abhyaktō ravikarasantāpaṁ ca yathābalaṁ niṣēvamāṇō'nēna viriktastryahaṁ pipāsustr̥ṣṇāvān yadā bhavati tadā pēyāṁ pibēt| ēvaṁ tryahaṁ virēcanam| tr̥ṣitē pēyā nānyat kiñcit|| 4||
Adhikarana shvitrasphoTAnAM cikitsA (5) · Śloka 5
śvitrē'ṅgē yē sphōṭā jāyantē kaṇṭakēna tān bhindyāt| sphōṭēṣu nissr̥tēṣu prātaḥ prātaḥ pibēt pakṣam| malayūmaśanaṁ priyaṅguṁ śatapuṣpāṁ cāmbhasā samutkvāthya| pālāśaṁ vā kṣāraṁ yathābalaṁ phāṇitōpētam||5||
श्वित्रेऽङ्गे ये स्फोटा जायन्ते कण्टकेन तान् भिन्द्यात्| स्फोटेषु निस्सृतेषु प्रातः प्रातः पिबेत् पक्षम्| मलयूमशनं प्रियङ्गुं शतपुष्पां चाम्भसा समुत्क्वाथ्य| पालाशं वा क्षारं यथाबलं फाणितोपेतम्||५||
🔊 Audio coming soon
śvitrē'ṅgē yē sphōṭā jāyantē uktēna sraṁsanavidhinā subōdham| pālāśaṁ kṣāraṁ phāṇitēna kṣudraguḍēna yuktaṁ yathābalamiti balāpēkṣatvādaniyatamātramapi|| 5||
Adhikarana sphoTodbhavAya vidhiH (6) · Śloka 6
vituṣāvalgujabījāccūrṇaṁ gōvāribhāvitādbahuśaḥ| mūlakvāthēna pibētkalitarukr̥tamālamadanaphalgūnām| pītē kilāsī tilatailadigdhō dinē dinē syādravipādasēvī| jīrṇē ca takrāplutakōdravāśī sphōṭōdbhavāyaiṣa vidhistrirātram||6||
वितुषावल्गुजबीजाच्चूर्णं गोवारिभाविताद्बहुशः| मूलक्वाथेन पिबेत्कलितरुकृतमालमदनफल्गूनाम्| पीते किलासी तिलतैलदिग्धो दिने दिने स्याद्रविपादसेवी| जीर्णे च तक्राप्लुतकोद्रवाशी स्फोटोद्भवायैष विधिस्त्रिरात्रम्||६||
🔊 Audio coming soon
vituṣētyādinā sphōṭōdbhavāya vidhiḥ| avalguja sōmarājiḥ| tadbījaṁ bahukr̥tvā'nēkavāraṁ gōmūtrēṇa bhāvitaṁ kalitarvādīnāṁ mūlakvāthēna vidhiḥ| tasmiṁśca pītē sati kilāsī śvitrī ravipādasēvī tilatailēna digdha upaliptaḥ syāt| kalitarurbibhītakaḥ| kr̥tamālō naktamālaḥ| madanaphalaṁ prasiddham| phalguḥ kākōdumbarikā||6||
Adhikarana sphoTAnAM bhedanAdi (7) · Śloka 7
viddhvā'nyēdyuḥ sphōṭakān kaṇṭakaistān bastāmbhōbhirghr̥ṣṭayā śuktavarttyā| limpēt kāmaṁ lēpanādvēdanāyāṁ lēpō yōjyaḥ śaṅkhanābhirjalēna||7||
विद्ध्वाऽन्येद्युः स्फोटकान् कण्टकैस्तान् बस्ताम्भोभिर्घृष्टया शुक्तवर्त्त्या| लिम्पेत् कामं लेपनाद्वेदनायां लेपो योज्यः शङ्खनाभिर्जलेन||७||
🔊 Audio coming soon
anēna sphōṭakānanyēdyuḥ kaṇṭakairbhitvā bastāmbhōbhiḥ chagalamūtrairghr̥ṣṭayā śuktavartyā kāmaṁ bhr̥śaṁ limpēt| śuktavartirvyōṣādibhirvakṣyamāṇā subōdham|| 7||
Adhikarana vyoShAdivaralepaH (8) · Śloka 8
vyōṣasarṣapaniśāgr̥hadhūmaiḥ yavaśūkapaṭucitrayuktaiḥ| kōlatulyagulikārdhaviṣāṁśā śvitrakuṣṭhaśamanō varalēpaḥ||8||
व्योषसर्षपनिशागृहधूमैः यवशूकपटुचित्रयुक्तैः| कोलतुल्यगुलिकार्धविषांशा श्वित्रकुष्ठशमनो वरलेपः||८||
🔊 Audio coming soon
vyōṣādīnāṁ bhāgō viṣasya cārdhabhāgayuktō'nēna badaratulyā gulikā kriyatē| ēṣā gulikā varalēpaḥ śvitrāṇāṁ kuṣṭhānāṁ ca śamanē|| 8||
Adhikarana gomUtrapAnavidhAnam (9) · Śloka 9
gavyaṁ mūtraṁ citrakavyōṣayuktaṁ sarpiḥ kumbhē saṁsthitaṁ kṣaudramiśram| pakṣādūrdhvaṁ śvitriṇā| pēyamētat kāryaṁ cāsmai kuṣṭhadr̥ṣṭaṁ vidhānam||9||
गव्यं मूत्रं चित्रकव्योषयुक्तं सर्पिः कुम्भे संस्थितं क्षौद्रमिश्रम्| पक्षादूर्ध्वं श्वित्रिणा| पेयमेतत् कार्यं चास्मै कुष्ठदृष्टं विधानम्||९||
🔊 Audio coming soon
gavyamityādi subōdham| asmai śvitriṇē kuṣṭhōktaṁ vidhānaṁ kāryam| kuṣṭhaśvitrāṇāmēkarūpatvāt|| 9||
Adhikarana mArkavabhakShaNavidhiH (10) · Śloka 10
mārkavamathavā khādēdbhr̥ṣṭaṁ tailēna lōhapātrastham| bījakaśr̥taṁ ca dugdhaṁ tadanu pibēcchivatranāśāya||10||
मार्कवमथवा खादेद्भृष्टं तैलेन लोहपात्रस्थम्| बीजकशृतं च दुग्धं तदनु पिबेच्छिवत्रनाशाय||१०||
🔊 Audio coming soon
athavā mārkavaṁ bhr̥ṅgarajō lōhapātrasthaṁ tailēna bhr̥ṣṭaṁ khādēt| paścācca bījakaśr̥taṁ dugdhaṁ śvitranāśanaṁ pibēt| bījakaḥ asanaḥ||10||
Adhikarana pUtIkAdipallavalepaH (11) · Śloka 11
pūtīkārkavyādhighātasnuhīnāṁ mūtraiḥ piṣṭāḥ pallavā jātijāśca| ghnantyālēpācchivatradurnāmadadrūn pāmākōṭhān duṣṭanāḍīvraṇāṁśca||11||
पूतीकार्कव्याधिघातस्नुहीनां मूत्रैः पिष्टाः पल्लवा जातिजाश्च| घ्नन्त्यालेपाच्छिवत्रदुर्नामदद्रून् पामाकोठान् दुष्टनाडीव्रणांश्च||११||
🔊 Audio coming soon
pūtīkādīnāṁ jātyantānāṁ pallavā gavādimūtraiḥ piṣṭā ālēpāt śvitrādīn ghnanti| pūtīkaḥ karañjaḥ| vyādhighāta āragvadhaḥ| snuhī sudhā|| 11||
Adhikarana jA~ggamalepAH (12) · Śloka 12
dvaipyaṁ dagdhaṁ carma mātaṅgajaṁ vā| śvitrē lēpastailayuktō variṣṭhaḥ| pūtīkīṭō rājavr̥kṣōdbhavēna kṣārēṇāktaḥ śvitramēkō'pi hanti||12||
द्वैप्यं दग्धं चर्म मातङ्गजं वा| श्वित्रे लेपस्तैलयुक्तो वरिष्ठः| पूतीकीटो राजवृक्षोद्भवेन क्षारेणाक्तः श्वित्रमेकोऽपि हन्ति||१२||
🔊 Audio coming soon
dvīpinaḥ hastinaḥ vā carma dagdhaṁ tailēna yuktam| śvitrē lēpō variṣṭhaḥ śrēṣṭhaḥ| pūtīkīṭaḥ karkaṭīkāravallīvaddurgandhī kr̥miviśēṣaḥ prasiddhaḥ| rājavr̥kṣa āragvadhaḥ|| 12||
Adhikarana bhallAtakAdInAM lepaH (13) · Śloka 13
rātrau gōmūtrē vāsitān jarjarāṅgā nahnicchāyāṁ śōṣayēt sphōṭahētūn| ēvaṁ vārāṁstrīn bhāvayēcchlakṣṇapiṣṭaiḥ snuhyāḥ kṣīrēṇa śvitranāśāya lēpaḥ| akṣatailadrutālēpaḥ kr̥ṣṇasarpōdbhavā maṣī| śikhipittaṁ tathā dagdhaṁ hrībēraṁ vā tadāplutam||13||
रात्रौ गोमूत्रे वासितान् जर्जराङ्गा नह्निच्छायां शोषयेत् स्फोटहेतून्| एवं वारांस्त्रीन् भावयेच्छ्लक्ष्णपिष्टैः स्नुह्याः क्षीरेण श्वित्रनाशाय लेपः| अक्षतैलद्रुतालेपः कृष्णसर्पोद्भवा मषी| शिखिपित्तं तथा दग्धं ह्रीबेरं वा तदाप्लुतम्||१३||
🔊 Audio coming soon
rātrāvityādi subōdham| sphōṭahēturbhallātakaḥ| tathētyakṣatailadrutam| akṣaṁ vibhītakam| tadāplutaṁ śikhipittāplutam| hrībēraṁ vālakam| śikhī mayūraḥ|| 13||
Adhikarana shvetakukkuTapurIShalepaH (14) · Śloka 14
upōṣitāyānnakālāṁstrīn śvētakr̥kavākavē| yaṣṭyāhvakuṣṭhaiḍagajabījacūrṇaṁ ghr̥tānvitam| dadyāttasya purīṣēṇa śvitramuddālya lēpayēt| māsaṁ hantyāśu tacchritraṁ viśēṣādguhyasaṁśrayam||14||
उपोषितायान्नकालांस्त्रीन् श्वेतकृकवाकवे| यष्ट्याह्वकुष्ठैडगजबीजचूर्णं घृतान्वितम्| दद्यात्तस्य पुरीषेण श्वित्रमुद्दाल्य लेपयेत्| मासं हन्त्याशु तच्छ्रित्रं विशेषाद्गुह्यसंश्रयम्||१४||
🔊 Audio coming soon
upōṣitatyādi| śvētakr̥kavakavē śuklakukkuṭāya trīnannakālānupōṣitāya sārdhadinaṁ yathaucityēna vā trīnannakālānanāhārabhayēna yaṣṭyāhvādicūrṇaṁ bhōjanāya dadyāt| asya śvētakr̥kavākōḥ purīṣēṇa śastrādinōddālya śvitrī lēpayēt| tadāśu śvitraṁ hanti| guhyasaṁśrayaṁ mēḍhragataṁ viśēṣāddhanti|| 14||
Adhikarana paTvAdilepaH (15) · Śloka 15
lēpaḥ paṭuvēllaśilā kāsīsaṁ rōcanā kanakapuṣpī| gōpittayuktamathavā capalāñjanayugmalōharajaḥ||15||
लेपः पटुवेल्लशिला कासीसं रोचना कनकपुष्पी| गोपित्तयुक्तमथवा चपलाञ्जनयुग्मलोहरजः||१५||
🔊 Audio coming soon
paṭvādibhirlēpaḥ śvitraṁ hanti| athavā capalādikaṁ gōpittayuktaṁ lēpaḥ| capalā pippalī| añjanayugmaṁ srōtōjaṁ sauvīraṁ ca| lōharajaḥ śastracūrṇam|| 15||
Adhikarana kAkodumbarikAlepaH (16) · Śloka 16
kākōdumbarikā vā sāvalgujacitrakā sagōmūtrā| kadalīkṣārayutaṁ vā kharāsthi dagdhaṁ sagōrudhiram||16||
काकोदुम्बरिका वा सावल्गुजचित्रका सगोमूत्रा| कदलीक्षारयुतं वा खरास्थि दग्धं सगोरुधिरम्||१६||
🔊 Audio coming soon
athavā kākōdumbarikālēpaḥ| kimbhūtā sāvalgujacitrakā sagōmūtrā ca| kākōdumbarikā phalguḥ| avalgujaḥ sōmarājiḥ| athavā dagdhaṁ kharāsthilēpaḥ| kimbhūtaṁ kadalīkṣāRrēṇa yuktaṁ sagōrudhirañca||16||
Adhikarana nIlotpalAdilepAH (17) · Śloka 17
nīlōtpalaṁ sakuṣṭhaṁ sasaindhavaṁ hastimūtrapiṣṭaṁ vā| hastimadādhyuṣitō vā mālatyāḥ kṣārakakṣāraḥ||17||
नीलोत्पलं सकुष्ठं ससैन्धवं हस्तिमूत्रपिष्टं वा| हस्तिमदाध्युषितो वा मालत्याः क्षारकक्षारः||१७||
🔊 Audio coming soon
athavā nīlōtpalāditrayaṁ hastimūtrēṇa piṣṭaṁ lēpaḥ| athavā mālatyāḥ| kṣārakakṣāraḥ kṣārakāṇāṁ mukulānāṁ kṣārō hastimada āsaṁskāramadhyuṣitō lēpaḥ|| 17||
Adhikarana mUtrikA rasakriyA (18) · Śloka 18
siddhārthakabr̥hatyau karañjakōśātakīphalaṁ guñjā| śaukanāsā sagavākṣī svarṇakṣīrī nikumbhaśca| lāṅgalikī hayamārastilvakabhallātakāśvamūtrī ca| mustāsnuhī sahiṁsrā suvarṇaśakalā phalōpētā| mūlakabījaṁ vyōṣaṁ pīluviḍaṅgāni karṇikāraśca| picumandajātīkisalayabākucikātutthakuṣṭhāni| kaṭurōhiṇīmanōhvātriphalā ca sukalkitā gavāṁ mūtrē| gajahayakharamūtrāṇāṁ pātratritayaṁ snugarkadugdhābhyām| dvau kuḍavāviha dadyāt sarṣapatailācca cāturthyām| darvīlēpaṁ siddhā rasakriyā mūtrikā nāma| śvitraṁ ghr̥ṣṭaṁ liptaṁ trīnālēpāṁstayā na laṅhghayati| maśatilakacarmakīlagranthārbudasarvakuṣṭhaghnī||18||
सिद्धार्थकबृहत्यौ करञ्जकोशातकीफलं गुञ्जा| शौकनासा सगवाक्षी स्वर्णक्षीरी निकुम्भश्च| लाङ्गलिकी हयमारस्तिल्वकभल्लातकाश्वमूत्री च| मुस्तास्नुही सहिंस्रा सुवर्णशकला फलोपेता| मूलकबीजं व्योषं पीलुविडङ्गानि कर्णिकारश्च| पिचुमन्दजातीकिसलयबाकुचिकातुत्थकुष्ठानि| कटुरोहिणीमनोह्वात्रिफला च सुकल्किता गवां मूत्रे| गजहयखरमूत्राणां पात्रत्रितयं स्नुगर्कदुग्धाभ्याम्| द्वौ कुडवाविह दद्यात् सर्षपतैलाच्च चातुर्थ्याम्| दर्वीलेपं सिद्धा रसक्रिया मूत्रिका नाम| श्वित्रं घृष्टं लिप्तं त्रीनालेपांस्तया न लङ्ह्घयति| मशतिलकचर्मकीलग्रन्थार्बुदसर्वकुष्ठघ्नी||१८||
🔊 Audio coming soon
siddhārthakētyādinā mūtrikā nāma rasakriyā| br̥hatyau sthūlā sūkṣmā ca| karañjasya kōśātakyāśca phalam| kōśātakī kr̥tavēdhanī| guñjāraktikā kākanandikā ca| śukanāsā tuhinakā saralā snēhadārukā| nikumbhō dantīphalānyēva| lāṅgalikī viśalyā garbhapātanī ca| hayamāraḥ karavīraḥ| tilvakaḥ paṭṭikālōdhraḥ| aśvamūtrī sallakī| snuhī sudhā| hiṁsrā māṁsī| harēṇukā rēṇupuṣpaṁ suvarṇaśakalā ca| sā phalōpētā phalayuktā| karṇikāra āragvadhaḥ| bākucikā sōmarājiḥ| siddhārthakādīnāṁ triphalāntānāṁ sarvēṣāṁ gōmūtrēṇa kalkīkaraṇam| dvau kuḍavau snugarkadugdhābhyām| sarṣapatailācca cāturthī palam| darvīlēpamiti kriyāviśēṣaṇam| śvitraṁ ghr̥ṣṭaṁ sat tayā rasakriyayā liptaṁ trīnālēpān na laṅghayati trayāṇāmavacārataḥ śamaṁ yātītyarthaḥ| tilakāḥ kr̥ṣṇatilatulyāni maṇḍalāni| tānyēvōnnatāni maśakāḥ| carmakīlamarśōnidāna uktam|| 18||
Adhikarana savarNakaraNo lepaH (19) · Śloka 19
kuḍavō'valgujabījāddharitālacaturthabhāgasammiśraḥ| mūtrēṇa gavāṁ piṣṭaḥ savarṇakaraṇaḥ paraṁ śvitrē||19||
कुडवोऽवल्गुजबीजाद्धरितालचतुर्थभागसम्मिश्रः| मूत्रेण गवां पिष्टः सवर्णकरणः परं श्वित्रे||१९||
🔊 Audio coming soon
kuḍavēti subōdham| haritālacaturthabhāgō bākucībījāpēkṣayā palāmityarthaḥ| jitē dōṣē savarṇakaraṇārthamayaṁ lēpaḥ|| 19||
Adhikarana avalgujalepaH (20) · Śloka 20
kṣārē sudagdhē gajalaṇḍajē vā gajasya mūtrēṇa parisrutē ca| drōṇapramāṇē daśabhāgayuktaṁ datvā pacēdbījamavalgujānām| śvitraṁ jayēccikkaṇatāṁ gatēna tēna praliptaṁ bahuśaḥ praghr̥ṣṭam| kuṣṭhaṁ kilāśaṁ tilakālakaṁ vā yadvā vraṇē syādadhimāṁsajātam||20||
क्षारे सुदग्धे गजलण्डजे वा गजस्य मूत्रेण परिस्रुते च| द्रोणप्रमाणे दशभागयुक्तं दत्वा पचेद्बीजमवल्गुजानाम्| श्वित्रं जयेच्चिक्कणतां गतेन तेन प्रलिप्तं बहुशः प्रघृष्टम्| कुष्ठं किलाशं तिलकालकं वा यद्वा व्रणे स्यादधिमांसजातम्||२०||
🔊 Audio coming soon
suṣṭhu dagdhē gajalaṇḍāt hastiśakr̥tō jātē kṣārē hastimūtrēṇa parisrutē gālitē drōṇapramāṇē avalgujānāṁ bījaṁ daśabhāgayuktaṁ datvā pacēt| cikkaṇapākatvaṁ gatēna tēna śuṣkagōmayādinā ghr̥ṣṭaṁ śvitraṁ bahuśaḥ praliptaṁ ētadēva śvitraṁ jayēt kaphādīṁśca|| 20||
Adhikarana bhallAtakAdilepaH (21) · Śloka 21
bhallātakadvīpisudhārkamūla guñjāphalatryūṣaṇaśaṅkhacūrṇam| tutthaṁ sakuṣṭhaṁ lavaṇāni pañca kṣāradvayaṁ lāṅgalikāṁ ca paktvā| snugarkadugdhē ghanamāyasasthaṁ śalākayā tadvidadhīta lēpam| kuṣṭhē kilāsē tilakālakēṣu maśēṣu durnāmasu carmakīlē||21||
भल्लातकद्वीपिसुधार्कमूल गुञ्जाफलत्र्यूषणशङ्खचूर्णम्| तुत्थं सकुष्ठं लवणानि पञ्च क्षारद्वयं लाङ्गलिकां च पक्त्वा| स्नुगर्कदुग्धे घनमायसस्थं शलाकया तद्विदधीत लेपम्| कुष्ठे किलासे तिलकालकेषु मशेषु दुर्नामसु चर्मकीले||२१||
🔊 Audio coming soon
bhallātakādi subōdham| snugarkadugdhē miśrībhūtē bhallātakādikaṁ paktvā paścāttu lōhapātrasthaṁ śalākayā lēpaṁ kuṣṭhādiṣu vidadhīta| dvīpiścitrakaḥ| lāṅgalikā viśalyā garbhapātanī ca|| 21||
Adhikarana shvitrasya kAdAcitkI siddhiH (22) · Śloka 22
śuddhyā śōṇitamōkṣairvirūkṣaṇairbhakṣaṇaiśca saktūnām| śvitraṁ kasyacidēva praśāmyati kṣīṇapāpasya||22||
शुद्ध्या शोणितमोक्षैर्विरूक्षणैर्भक्षणैश्च सक्तूनाम्| श्वित्रं कस्यचिदेव प्रशाम्यति क्षीणपापस्य||२२||
🔊 Audio coming soon
śuddhyādibhiravaśyaṁ śvitraṁ praśāmyati| kiṁ sarvasya, na; api tu kasyacidēva kṣīṇapāpasya| akṣīṇapāpasya na kathañcidapi śamaṁ yāti| iti śvitracikitsā|| 22||
Adhikarana atha kRumicikitsitam - niruhaH (23) · Śloka 23
snigdhasvinnē guḍakṣīramatsyādyaiḥ kr̥miṇōdarē| utklēśitakrimikaphē śarvarīṁ tāṁ sukhōṣitē| surasādigaṇaṁ mūtrē kvāthayitvā'rdhavāriṇi| taṁ kaṣāyaṁ kaṇāgālākr̥mijitkalkayōjitam| satailasvarjikākṣāraṁ yuñjyādbastiṁ tatō'hani||23||
स्निग्धस्विन्ने गुडक्षीरमत्स्याद्यैः कृमिणोदरे| उत्क्लेशितक्रिमिकफे शर्वरीं तां सुखोषिते| सुरसादिगणं मूत्रे क्वाथयित्वाऽर्धवारिणि| तं कषायं कणागालाकृमिजित्कल्कयोजितम्| सतैलस्वर्जिकाक्षारं युञ्ज्याद्बस्तिं ततोऽहनि||२३||
🔊 Audio coming soon
snigdha ityādinā kr̥micikitsā| prathamamēva snēhasvēdau| taiḥ snigdhasvinna āturē| krimayō vidyantē yasminniti pāmādipāṭhānna| tasmin guḍādibhirutklēśatau krimikaphau yasya| tāṁ ca śarvarīṁ guḍādyupayōgarātriṁ sukhōṣitē sukhēna suptē| dvitīyē'hanyardhōdakē gōmūtrē surasādigaṇaṁ kvāthayitvā taṁ kaṣāyaṁ kaṇādikalkasaṁyōjitaṁ tailādiyuktaṁ ca bastiṁ yuñjyāt|| 23||
Adhikarana virecanam (24) · Śloka 24
tasminnēva nirūḍhaṁ taṁ pāyayēta virēcanam| trivr̥tkalkaṁ phaṇakaṇākaṣāyāluḍitaṁ tataḥ| ūrdhvādhaḥ śōdhitē kuryātpañcakōlayutaṁ kramam||24||
तस्मिन्नेव निरूढं तं पाययेत विरेचनम्| त्रिवृत्कल्कं फणकणाकषायालुडितं ततः| ऊर्ध्वाधः शोधिते कुर्यात्पञ्चकोलयुतं क्रमम्||२४||
🔊 Audio coming soon
tatasstasminnēvāhani yasmin bastiḥ prayuktastasmin nirūḍhamāturaṁ virēcanaṁ pāyayēt| kimityāha-trivr̥tkalkaṁ phalādikaṣāyāluḍitam| atra hi virēcanaśabdēna dōṣarēcanādvamanamapyucyatē| phalaṁ madanaphalam| kaṇā pippalī| tata iti trivr̥tprayōgādvamanavirēcanābhyāṁ ūrdhvādhaḥ śōdhitē kramaṁ pēyādikaṁ pañcakōlayuktaṁ kuryāt|| 24||
Adhikarana anuvAsanam (25) · Śloka 25
kaṭutiktakaṣāyāṇāṁ kaṣāyaiḥ pariṣēcanam| kālē viḍaṅgatailēna tatastamanuvāsayēt||25||
कटुतिक्तकषायाणां कषायैः परिषेचनम्| काले विडङ्गतैलेन ततस्तमनुवासयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
kaṭvādirasānāṁ ca dravyāṇāṁ kaṣāyaiḥ kvāthaiḥ pariṣēcanañca kuryāt| tatastaṁ krimiṇōdaraṁ kālē yōgyē viḍaṅgatailēnānuvāsayēt|| 25||
Adhikarana mUrdhajeShu krimiShu (26) · Śloka 26
śirōrōganiṣēdhōktamācarēnmūrdhakēṣvanu| udriktatiktakaṭukamalpasnēhañca bhōjanam||26||
शिरोरोगनिषेधोक्तमाचरेन्मूर्धकेष्वनु| उद्रिक्ततिक्तकटुकमल्पस्नेहञ्च भोजनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
mūrdhagēṣu śirōgatēṣu krimiṣu śirōrōgapratiṣēdhādhyāyōktaṁ hitam| paścāccōdriktatiktakaṭvādibhirbhōjanamācarēt svalpasnēham|| 26||
Adhikarana pathyabhojanam (27) · Śloka 27
viḍaṅgakr̥ṣṇāmaricapippalīmūlaśigrubhiḥ| pibētsasvarjikākṣārairyavāgūṁ takrasādhitām| rasaṁ śirīṣakiṇihīpāribhadrakakēbukāt| palāśabījapattūrapūtīkādvā pr̥thak pibēt| sakṣaudraṁ surasādīn vā lihyātkṣaudrayutān pr̥thak||27||
विडङ्गकृष्णामरिचपिप्पलीमूलशिग्रुभिः| पिबेत्सस्वर्जिकाक्षारैर्यवागूं तक्रसाधिताम्| रसं शिरीषकिणिहीपारिभद्रककेबुकात्| पलाशबीजपत्तूरपूतीकाद्वा पृथक् पिबेत्| सक्षौद्रं सुरसादीन् वा लिह्यात्क्षौद्रयुतान् पृथक्||२७||
🔊 Audio coming soon
tathā takrēṇa sādhitāṁ yavāgūṁ viḍaṅgādicūrṇēna saha pibēt| athavā śirīṣādēḥ pr̥thak pratyēkasya rasaṁ pibēt| kiṇihī apāmārgaḥ| pāribhadrakō mandāraḥ| pattūrō matsyākṣakaḥ| pūtīkaḥ karañjaḥ| kimbhūtaṁ śirīṣādirasamāha-sakṣaudram| athavā surasādin surasādigaṇa ēva paṭhitān pr̥thak pratyēkaṁ kṣaudrayutān lihyāt||27||
Adhikarana ashvaviTcUrNam (28) · Śloka 28
śatakr̥tvō'śvaviṭcūrṇaṁ viḍaṅgakvāthabhāvitam| kr̥mimānmadhunā lihyāt bhāvitaṁ vā varārasaiḥ| śirōgatēṣu krimiṣu cūrṇaṁ pradhamanaṁ ca tat||28||
शतकृत्वोऽश्वविट्चूर्णं विडङ्गक्वाथभावितम्| कृमिमान्मधुना लिह्यात् भावितं वा वरारसैः| शिरोगतेषु क्रिमिषु चूर्णं प्रधमनं च तत्||२८||
🔊 Audio coming soon
tathāśvapurīṣacūrṇaṁ śatakr̥tvaḥ bahūn vārān viḍaṅgakvāthēna bhāvitaṁ krimimān puruṣō madhunā lihyāt| athavā aśvaviṭcūrṇaṁ varārasaistriphalākvathairbhāvitaṁ krimimānmadhunā lihyāt| tacca cūrṇaṁ bhāvitāśvaviśaḥ śirōgatēṣu krimiṣu nāsayā pradhamanaṁ yōjyam| subōdham||28||
Adhikarana pUpalikAyogAH (29) · Śloka 29
ākhukarṇīkisalayaiḥ supiṣṭaiḥ piṣṭamāśritaiḥ| paktvā pūpalikāṁ khādēddhānyāmlaṁ ca pibēdanu| sapañcakōlalavaṇamasāndraṁ takramēva vā| nīpamārkavanirguṇḍīpallavēṣvapyayaṁ vidhiḥ||29||
आखुकर्णीकिसलयैः सुपिष्टैः पिष्टमाश्रितैः| पक्त्वा पूपलिकां खादेद्धान्याम्लं च पिबेदनु| सपञ्चकोललवणमसान्द्रं तक्रमेव वा| नीपमार्कवनिर्गुण्डीपल्लवेष्वप्ययं विधिः||२९||
🔊 Audio coming soon
piṣṭēna śālipiṣṭēna miśritairākhukarṇyāḥ kisalayaiḥ supiṣṭaiḥ pūpalikāṁ paktvā khādēt| anu dhānyāmlañca pibēt| kisalayamabhinavōdbhinnaṁ pallavam| kimbhūtaṁ dhānyāmlamāha-sapañcakōlādikam| athavā asāndraṁ tanu svacchaṁ takramēva kēvalamanu pibēt| ayaṁ ca vidhirākhukarṇīkisalayavat nīpādipallavēṣvapi pr̥thagvidhēyaḥ| nīpō dhūlīkadambaḥ| mārkavō bhr̥ṅgarājaḥ| nirguṇḍī sinduvārakaḥ||29||
Adhikarana bhakShyapAneShvauShadhopayogaH (30) · Śloka 30
viḍaṅgacūrṇamiśrairvā piṣṭairbhakṣyān prakalpayēt| viḍaṅgataṇḍulairyuktamardhāṁśairātapi sthitam| dinamāruṣkaraṁ tailaṁ pānē bastau ca yōjayēt| surāhvasaralasnēhaṁ pr̥thagēvaṁ ca kalpayēt||30||
विडङ्गचूर्णमिश्रैर्वा पिष्टैर्भक्ष्यान् प्रकल्पयेत्| विडङ्गतण्डुलैर्युक्तमर्धांशैरातपि स्थितम्| दिनमारुष्करं तैलं पाने बस्तौ च योजयेत्| सुराह्वसरलस्नेहं पृथगेवं च कल्पयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
athavā piṣṭaiḥ śālipiṣṭairviḍaṅgacūrṇamiśrairnānāvidhaṁ bhakṣyaṁ kalpayēt| athavāruṣkaraṁ bhallātakajaṁ tailaṁ pānē bastau ca kalpayēt| kimbhūtamāha-tailasyārddhāṁrśairviḍaṅgabījairyuktaṁ sakalaṁ ca dinamātapē sthitam| surāhvasya dēvadāruṇaḥ saralasya pīḍākhyāyāḥ dēvadārusamāyāḥ sambandhī snēhaḥ pr̥thagēvamāruṣkaratailavidhānēnārdhāṁśaviḍaṅgacūrṇayutaṁ sakalaṁ dinaṁ cātapasthitaṁ pānē bastau ca kalpayēt|| 30||
Adhikarana tilvakAdishodhanatailam (31) · Śloka 31
tilvakōddālakapalē trivr̥cchyāmē tadardhataḥ| dantīdravantyāvardhēna tadardhē cavyacitrakau| piṣṭvā viḍaṅgayūṣēṇa tēna bhāvitapīḍitān| tailaprasthaṁ tilātsādhyaṁ krimighnadviguṇē rasē| tacchōdhanaṁ pibētkālē vidadhyāccānuvāsanam||31||
तिल्वकोद्दालकपले त्रिवृच्छ्यामे तदर्धतः| दन्तीद्रवन्त्यावर्धेन तदर्धे चव्यचित्रकौ| पिष्ट्वा विडङ्गयूषेण तेन भावितपीडितान्| तैलप्रस्थं तिलात्साध्यं क्रिमिघ्नद्विगुणे रसे| तच्छोधनं पिबेत्काले विदध्याच्चानुवासनम्||३१||
🔊 Audio coming soon
tilvakōddālakayōrpalē| ēkasya palaṁ parasya ca palamityarthaḥ| trivrucchyāmayōstadardhataḥ| tilvakōddālakādardhēna palamityarthaḥ| dantīdravantyāvardhēna tayōrardhapalamityarthaḥ| tadardhē cavyacitrakau tayōḥ pratyēkamardhakarṣam| ētatsarvaṁ viḍaṅgayūṣēṇa viḍaṅgakvāthēna piṣṭvā tēna viḍaṅgayūṣapiṣṭēna bhāvitāṁstilān| paścācca vidhinā tailasya prasthaṁ sādhyam| kathamityāha-krimighnājjātē rasē kvāthē tailāddviguṇē| tattailaṁ siddhaṁ kālē yōgyē pibēt śōdhanārtham| tacca tailamanuvāsanaṁ dadyāt| tilvakaḥ paṭṭikālōdhraḥ| uddālakaḥ kōvidāraḥ| kuṇḍalastāmrapuṣpakaḥ| aruṇamūlā trivr̥t| śyāmāruṇamūlā śyāmā||31||
Adhikarana koshAtakyAdIni tailAni (32) · Śloka 32
kōśātakīkarañjōmāsarṣapasnēhakalpanam| kr̥tva tēnaiva vidhinā pāyayēdudarakrimim||32||
कोशातकीकरञ्जोमासर्षपस्नेहकल्पनम्| कृत्व तेनैव विधिना पाययेदुदरक्रिमिम्||३२||
🔊 Audio coming soon
anēnaiva tailavidhinā tilvakādiprayōgēṇa kōśātakīkarañjādisnēhakalpanāṁ kr̥tvōdarakrimiṇaṁ pāyayēt|| 32||
Adhikarana samAsena krimicikitsAkramabhedaH (33) · Śloka 33
purīṣajēṣu sutarāṁ dadyādbastivirēcanē| śirōvirēkaṁ vamanaṁ śamanaṁ kaphajanmasu| raktajānāṁ pratīkāraṁ kuryātkuṣṭhacikitsitam| indraluptavidhiścātra vidhēyō rōmabhōjiṣu||33||
पुरीषजेषु सुतरां दद्याद्बस्तिविरेचने| शिरोविरेकं वमनं शमनं कफजन्मसु| रक्तजानां प्रतीकारं कुर्यात्कुष्ठचिकित्सितम्| इन्द्रलुप्तविधिश्चात्र विधेयो रोमभोजिषु||३३||
🔊 Audio coming soon
purīṣajēṣu bastivirēcanē sutarāṁ dadyāt| anyadapi krimighnaṁ yōjyamiti sutarāṁ grahaṇam| kaphajanmasu krimiṣu śirōvirēkādikaṁ dadyāt| raktajānāṁ krimīṇāṁ kuṣṭhacikitsitōktaṁ kr̥mināśanaprakaraṇē pratīkāraṁ kuryāt| rōmabhōjiṣu kr̥miṣu yatprakhādāddhyēkadēśē rōmāṇi na bhavanti tēṣāmindraluptavidhirvidhēyaḥ| sa ca śirōrōgē vakṣyatē|| 33||
Adhikarana apathyanirdeshaH (34-22) · Śloka 22
kṣīrāṇi māṁsāni ghr̥taṁ guḍaṁ ca dadhīni śākāni ca parṇavanti| samāsatō'mlān madhurān rasāṁśca krimīn jighāṁsuḥ parivarjayēcca||34|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāvaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāṁ cikitsitasthānē śvitrakr̥micikitsitannāma dvāviṁśō'dhyāyaḥ||22||
क्षीराणि मांसानि घृतं गुडं च दधीनि शाकानि च पर्णवन्ति| समासतोऽम्लान् मधुरान् रसांश्च क्रिमीन् जिघांसुः परिवर्जयेच्च||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वित्रकृमिचिकित्सितन्नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
samāsataḥ saṁkṣēpēta idamucyatē| yaḥ puruṣaḥ krimīn jighāṁsustyaktumicchuḥ sa kṣīrādikaṁ parivarjayēditi|| 34|| iti śrīmanmahāmahōpādhyākhyāyāmaṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyāṁ cikitsitasthānē dvāviṁśō'dhyāyaḥ