Adhikarana atha shvitrakRumicikitsitannAma dvAviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః శ్విత్రకృమిచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः श्वित्रकृमिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
క్రమప్రాప్తస్య శ్విత్రస్య కృమీణాంచ క్రమేణ చికిత్సితం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే|| 1||
Adhikarana shvitre shIghrakriyAkartavyatA (2) · Śloka 2
కుష్ఠాదపి బీభత్సం యచ్ఛీఘ్రతరంచ యాత్యసాధ్యత్వం| శ్విత్రమతస్తచ్ఛాంత్యై యతేత దీప్తే యథా భవనే||2||
कुष्ठादपि बीभत्सं यच्छीघ्रतरञ्च यात्यसाध्यत्वम्| श्वित्रमतस्तच्छान्त्यै यतेत दीप्ते यथा भवने||२||
🔊 Audio coming soon
శ్విత్రే శీఘ్రమేవ శాంత్యర్థం యతేత దీప్తగృహవత్| యతః శ్విత్రం కుష్ఠాదపి బీభత్సం జుగుప్సితం|| 2||
Adhikarana mahAnIlaM ghRutam (3) · Śloka 3
మదయంత్యాః సవాయస్యాః సురభ్యారగ్వధస్య చ| శతం పలానాం ప్రత్యేకం వరాయాస్త్వాఢకత్రయం| వ్యాఘ్రీవహ్నికపోతావత్సకఖదిరార్కమూలదంత్యైంద్ర్య| సనిశాద్వయా దశపలా క్వాథేఽమీషాం క్షిపేత్పిష్ట్వా| బీజం కరంజేంగుదశిగ్రునింబా- న్నీలీం సనీలోత్పలచంద్రలేఖాం| శ్యామాం కిరాతం కటుకత్రయం చ పంచాఢకం తత్ర చ పంచగవ్యాత్| శమయత్యచిరేణ ఘృతం మృదుహుతవహసాధితం మహానీలం| న కిలాసమేవ కేవలమపచీకృమికాసకుష్ఠమభ్యస్తం| ఉన్మాదాపస్మారావర్శోవిద్రధిశిరోరోగాన్| సవిసర్పశోషపవనవ్యాధీన్విషమజ్వరాణన్యాత్||3||
मदयन्त्याः सवायस्याः सुरभ्यारग्वधस्य च| शतं पलानां प्रत्येकं वरायास्त्वाढकत्रयम्| व्याघ्रीवह्निकपोतावत्सकखदिरार्कमूलदन्त्यैन्द्र्य| सनिशाद्वया दशपला क्वाथेऽमीषां क्षिपेत्पिष्ट्वा| बीजं करञ्जेङ्गुदशिग्रुनिम्बा- न्नीलीं सनीलोत्पलचन्द्रलेखाम्| श्यामां किरातं कटुकत्रयं च पञ्चाढकं तत्र च पञ्चगव्यात्| शमयत्यचिरेण घृतं मृदुहुतवहसाधितं महानीलम्| न किलासमेव केवलमपचीकृमिकासकुष्ठमभ्यस्तम्| उन्मादापस्मारावर्शोविद्रधिशिरोरोगान्| सविसर्पशोषपवनव्याधीन्विषमज्वरान्हन्यात्||३||
🔊 Audio coming soon
మదయంత్యాదినా స్నేహనార్థం ఘృతముచ్యతే| మదయంతీ ధాతకీ| వాయసీ కాకనాసా| సురభిర్గంధసురా| ఆరగ్వధః శమ్యాకః| వ్యాఘ్రీ నిదిగ్ధికా| వహ్నిశ్చిత్రకః| కపోతా కాకమాచీ| ఐంద్రీ ఇంద్రవారుణీ| కరంజాదినాం చతుర్ణాం బీజం| శ్యామా త్రివృత్| పంచగవ్యాని గోమయస్వరసః మూత్రం క్షీరం దధి ఘృతమిత్యేతాని| ఏతన్మహానీలం నామ ఘృతం మృదునా హుతవిహేనాఽగ్నినా సాధితమచిరేణ కిలాసం శ్విత్రమేవ న శమయతి; అపి త్వపచ్యాదికమపి శీఘ్రం శమయతి|| 3||
Adhikarana saMshodhanam (4) · Śloka 4
సంశోధనం విశేషాత్ పీతస్నేహస్య యోజయదేను చ| శ్విత్రం స్రంసనమగ్ర్యం మలయూరస ఇష్యతే సగుడః| తం పీత్వాఽభ్యక్తతనుర్యథాబలం సూర్యపాదసంతాపం| సేవేత విరిక్తశ్చ త్ర్యహం త్ర్యహం పిపాసుః పిబేత్పేయాం||4||
संशोधनं विशेषात् पीतस्नेहस्य योजयदेनु च| श्वित्रं स्रंसनमग्र्यं मलयूरस इष्यते सगुडः| तं पीत्वाऽभ्यक्ततनुर्यथाबलं सूर्यपादसन्तापम्| सेवेत विरिक्तश्च त्र्यहं त्र्यहं पिपासुः पिबेत्पेयाम्||४||
🔊 Audio coming soon
అను చానంతరం పీతస్నేహస్య సంశోధనమేవ విశిష్యతే విశిష్టం భావతి నాన్యత్ కించిత్| తత్రాపి శ్విత్రేఽగ్ర్యం ప్రధానం స్రంసనం విరేచనమిష్యతే| కిమాహ-సగుడో మలయూరసః| మలయూః సోమరాజిః| అభ్యక్తో రవికరసంతాపం చ యథాబలం నిషేవమాణోఽనేన విరిక్తస్త్ర్యహం పిపాసుస్తృష్ణావాన్ యదా భవతి తదా పేయాం పిబేత్| ఏవం త్ర్యహం విరేచనం| తృషితే పేయా నాన్యత్ కించిత్|| 4||
Adhikarana shvitrasphoTAnAM cikitsA (5) · Śloka 5
శ్విత్రేఽంగే యే స్ఫోటా జాయంతే కంటకేన తాన్ భింద్యాత్| స్ఫోటేషు నిస్సృతేషు ప్రాతః ప్రాతః పిబేత్ పక్షం| మలయూమశనం ప్రియంగుం శతపుష్పాం చాంభసా సముత్క్వాథ్య| పాలాశం వా క్షారం యథాబలం ఫాణితోపేతం||5||
श्वित्रेऽङ्गे ये स्फोटा जायन्ते कण्टकेन तान् भिन्द्यात्| स्फोटेषु निस्सृतेषु प्रातः प्रातः पिबेत् पक्षम्| मलयूमशनं प्रियङ्गुं शतपुष्पां चाम्भसा समुत्क्वाथ्य| पालाशं वा क्षारं यथाबलं फाणितोपेतम्||५||
🔊 Audio coming soon
శ్విత్రేఽంగే యే స్ఫోటా జాయంతే ఉక్తేన స్రంసనవిధినా సుబోధం| పాలాశం క్షారం ఫాణితేన క్షుద్రగుడేన యుక్తం యథాబలమితి బలాపేక్షత్వాదనియతమాత్రమపి|| 5||
Adhikarana sphoTodbhavAya vidhiH (6) · Śloka 6
వితుషావల్గుజబీజాచ్చూర్ణం గోవారిభావితాద్బహుశః| మూలక్వాథేన పిబేత్కలితరుకృతమాలమదనఫల్గూనాం| పీతే కిలాసీ తిలతైలదిగ్ధో దినే దినే స్యాద్రవిపాదసేవీ| జీర్ణే చ తక్రాప్లుతకోద్రవాశీ స్ఫోటోద్భవాయైష విధిస్త్రిరాత్రం||6||
वितुषावल्गुजबीजाच्चूर्णं गोवारिभाविताद्बहुशः| मूलक्वाथेन पिबेत्कलितरुकृतमालमदनफल्गूनाम्| पीते किलासी तिलतैलदिग्धो दिने दिने स्याद्रविपादसेवी| जीर्णे च तक्राप्लुतकोद्रवाशी स्फोटोद्भवायैष विधिस्त्रिरात्रम्||६||
🔊 Audio coming soon
వితుషేత్యాదినా స్ఫోటోద్భవాయ విధిః| అవల్గుజ సోమరాజిః| తద్బీజం బహుకృత్వాఽనేకవారం గోమూత్రేణ భావితం కలితర్వాదీనాం మూలక్వాథేన విధిః| తస్మింశ్చ పీతే సతి కిలాసీ శ్విత్రీ రవిపాదసేవీ తిలతైలేన దిగ్ధ ఉపలిప్తః స్యాత్| కలితరుర్బిభీతకః| కృతమాలో నక్తమాలః| మదనఫలం ప్రసిద్ధం| ఫల్గుః కాకోదుంబరికా||6||
Adhikarana sphoTAnAM bhedanAdi (7) · Śloka 7
విద్ధ్వాఽన్యేద్యుః స్ఫోటకాన్ కంటకైస్తాన్ బస్తాంభోభిర్ఘృష్టయా శుక్తవర్త్త్యా| లింపేత్ కామం లేపనాద్వేదనాయాం లేపో యోజ్యః శంఖనాభిర్జలేన||7||
विद्ध्वाऽन्येद्युः स्फोटकान् कण्टकैस्तान् बस्ताम्भोभिर्घृष्टया शुक्तवर्त्त्या| लिम्पेत् कामं लेपनाद्वेदनायां लेपो योज्यः शङ्खनाभिर्जलेन||७||
🔊 Audio coming soon
అనేన స్ఫోటకానన్యేద్యుః కంటకైర్భిత్వా బస్తాంభోభిః ఛగలమూత్రైర్ఘృష్టయా శుక్తవర్త్యా కామం భృశం లింపేత్| శుక్తవర్తిర్వ్యోషాదిభిర్వక్ష్యమాణా సుబోధం|| 7||
Adhikarana vyoShAdivaralepaH (8) · Śloka 8
వ్యోషసర్షపనిశాగృహధూమైః యవశూకపటుచిత్రయుక్తైః| కోలతుల్యగులికార్ధవిషాంశా శ్విత్రకుష్ఠశమనో వరలేపః||8||
व्योषसर्षपनिशागृहधूमैः यवशूकपटुचित्रयुक्तैः| कोलतुल्यगुलिकार्धविषांशा श्वित्रकुष्ठशमनो वरलेपः||८||
🔊 Audio coming soon
వ్యోషాదీనాం భాగో విషస్య చార్ధభాగయుక్తోఽనేన బదరతుల్యా గులికా క్రియతే| ఏషా గులికా వరలేపః శ్విత్రాణాం కుష్ఠానాం చ శమనే|| 8||
Adhikarana gomUtrapAnavidhAnam (9) · Śloka 9
గవ్యం మూత్రం చిత్రకవ్యోషయుక్తం సర్పిః కుంభే సంస్థితం క్షౌద్రమిశ్రం| పక్షాదూర్ధ్వం శ్విత్రిణా| పేయమేతత్ కార్యం చాస్మై కుష్ఠదృష్టం విధానం||9||
गव्यं मूत्रं चित्रकव्योषयुक्तं सर्पिः कुम्भे संस्थितं क्षौद्रमिश्रम्| पक्षादूर्ध्वं श्वित्रिणा| पेयमेतत् कार्यं चास्मै कुष्ठदृष्टं विधानम्||९||
🔊 Audio coming soon
గవ్యమిత్యాది సుబోధం| అస్మై శ్విత్రిణే కుష్ఠోక్తం విధానం కార్యం| కుష్ఠశ్విత్రాణామేకరూపత్వాత్|| 9||
Adhikarana mArkavabhakShaNavidhiH (10) · Śloka 10
మార్కవమథవా ఖాదేద్భృష్టం తైలేన లోహపాత్రస్థం| బీజకశృతం చ దుగ్ధం తదను పిబేచ్ఛివత్రనాశాయ||10||
मार्कवमथवा खादेद्भृष्टं तैलेन लोहपात्रस्थम्| बीजकशृतं च दुग्धं तदनु पिबेच्छिवत्रनाशाय||१०||
🔊 Audio coming soon
అథవా మార్కవం భృంగరజో లోహపాత్రస్థం తైలేన భృష్టం ఖాదేత్| పశ్చాచ్చ బీజకశృతం దుగ్ధం శ్విత్రనాశనం పిబేత్| బీజకః అసనః||10||
Adhikarana pUtIkAdipallavalepaH (11) · Śloka 11
పూతీకార్కవ్యాధిఘాతస్నుహీనాం మూత్రైః పిష్టాః పల్లవా జాతిజాశ్చ| ఘ్నంత్యాలేపాచ్ఛివత్రదుర్నామదద్రూన్ పామాకోఠాన్ దుష్టనాడీవ్రణాంశ్చ||11||
पूतीकार्कव्याधिघातस्नुहीनां मूत्रैः पिष्टाः पल्लवा जातिजाश्च| घ्नन्त्यालेपाच्छिवत्रदुर्नामदद्रून् पामाकोठान् दुष्टनाडीव्रणांश्च||११||
🔊 Audio coming soon
పూతీకాదీనాం జాత్యంతానాం పల్లవా గవాదిమూత్రైః పిష్టా ఆలేపాత్ శ్విత్రాదీన్ ఘ్నంతి| పూతీకః కరంజః| వ్యాధిఘాత ఆరగ్వధః| స్నుహీ సుధా|| 11||
Adhikarana jA~ggamalepAH (12) · Śloka 12
ద్వైప్యం దగ్ధం చర్మ మాతంగజం వా| శ్విత్రే లేపస్తైలయుక్తో వరిష్ఠః| పూతీకీటో రాజవృక్షోద్భవేన క్షారేణాక్తః శ్విత్రమేకోఽపి హంతి||12||
द्वैप्यं दग्धं चर्म मातङ्गजं वा| श्वित्रे लेपस्तैलयुक्तो वरिष्ठः| पूतीकीटो राजवृक्षोद्भवेन क्षारेणाक्तः श्वित्रमेकोऽपि हन्ति||१२||
🔊 Audio coming soon
ద్వీపినః హస్తినః వా చర్మ దగ్ధం తైలేన యుక్తం| శ్విత్రే లేపో వరిష్ఠః శ్రేష్ఠః| పూతీకీటః కర్కటీకారవల్లీవద్దుర్గంధీ కృమివిశేషః ప్రసిద్ధః| రాజవృక్ష ఆరగ్వధః|| 12||
Adhikarana bhallAtakAdInAM lepaH (13) · Śloka 13
రాత్రౌ గోమూత్రే వాసితాన్ జర్జరాంగా నహ్నిచ్ఛాయాం శోషయేత్ స్ఫోటహేతూన్| ఏవం వారాంస్త్రీన్ భావయేచ్ఛ్లక్ష్ణపిష్టైః స్నుహ్యాః క్షీరేణ శ్విత్రనాశాయ లేపః| అక్షతైలద్రుతాలేపః కృష్ణసర్పోద్భవా మషీ| శిఖిపిత్తం తథా దగ్ధం హ్రీబేరం వా తదాప్లుతం||13||
रात्रौ गोमूत्रे वासितान् जर्जराङ्गा नह्निच्छायां शोषयेत् स्फोटहेतून्| एवं वारांस्त्रीन् भावयेच्छ्लक्ष्णपिष्टैः स्नुह्याः क्षीरेण श्वित्रनाशाय लेपः| अक्षतैलद्रुतालेपः कृष्णसर्पोद्भवा मषी| शिखिपित्तं तथा दग्धं ह्रीबेरं वा तदाप्लुतम्||१३||
🔊 Audio coming soon
రాత్రావిత్యాది సుబోధం| స్ఫోటహేతుర్భల్లాతకః| తథేత్యక్షతైలద్రుతం| అక్షం విభీతకం| తదాప్లుతం శిఖిపిత్తాప్లుతం| హ్రీబేరం వాలకం| శిఖీ మయూరః|| 13||
Adhikarana shvetakukkuTapurIShalepaH (14) · Śloka 14
ఉపోషితాయాన్నకాలాంస్త్రీన్ శ్వేతకృకవాకవే| యష్ట్యాహ్వకుష్ఠైడగజబీజచూర్ణం ఘృతాన్వితం| దద్యాత్తస్య పురీషేణ శ్విత్రముద్దాల్య లేపయేత్| మాసం హంత్యాశు తచ్ఛ్రిత్రం విశేషాద్గుహ్యసంశ్రయం||14||
उपोषितायान्नकालांस्त्रीन् श्वेतकृकवाकवे| यष्ट्याह्वकुष्ठैडगजबीजचूर्णं घृतान्वितम्| दद्यात्तस्य पुरीषेण श्वित्रमुद्दाल्य लेपयेत्| मासं हन्त्याशु तच्छ्रित्रं विशेषाद्गुह्यसंश्रयम्||१४||
🔊 Audio coming soon
ఉపోషితత్యాది| శ్వేతకృకవకవే శుక్లకుక్కుటాయ త్రీనన్నకాలానుపోషితాయ సార్ధదినం యథౌచిత్యేన వా త్రీనన్నకాలాననాహారభయేన యష్ట్యాహ్వాదిచూర్ణం భోజనాయ దద్యాత్| అస్య శ్వేతకృకవాకోః పురీషేణ శస్త్రాదినోద్దాల్య శ్విత్రీ లేపయేత్| తదాశు శ్విత్రం హంతి| గుహ్యసంశ్రయం మేఢ్రగతం విశేషాద్ధంతి|| 14||
Adhikarana paTvAdilepaH (15) · Śloka 15
లేపః పటువేల్లశిలా కాసీసం రోచనా కనకపుష్పీ| గోపిత్తయుక్తమథవా చపలాంజనయుగ్మలోహరజః||15||
लेपः पटुवेल्लशिला कासीसं रोचना कनकपुष्पी| गोपित्तयुक्तमथवा चपलाञ्जनयुग्मलोहरजः||१५||
🔊 Audio coming soon
పట్వాదిభిర్లేపః శ్విత్రం హంతి| అథవా చపలాదికం గోపిత్తయుక్తం లేపః| చపలా పిప్పలీ| అంజనయుగ్మం స్రోతోజం సౌవీరం చ| లోహరజః శస్త్రచూర్ణం|| 15||
Adhikarana kAkodumbarikAlepaH (16) · Śloka 16
కాకోదుంబరికా వా సావల్గుజచిత్రకా సగోమూత్రా| కదలీక్షారయుతం వా ఖరాస్థి దగ్ధం సగోరుధిరం||16||
काकोदुम्बरिका वा सावल्गुजचित्रका सगोमूत्रा| कदलीक्षारयुतं वा खरास्थि दग्धं सगोरुधिरम्||१६||
🔊 Audio coming soon
అథవా కాకోదుంబరికాలేపః| కింభూతా సావల్గుజచిత్రకా సగోమూత్రా చ| కాకోదుంబరికా ఫల్గుః| అవల్గుజః సోమరాజిః| అథవా దగ్ధం ఖరాస్థిలేపః| కింభూతం కదలీక్షాRరేణ యుక్తం సగోరుధిరంచ||16||
Adhikarana nIlotpalAdilepAH (17) · Śloka 17
నీలోత్పలం సకుష్ఠం ససైంధవం హస్తిమూత్రపిష్టం వా| హస్తిమదాధ్యుషితో వా మాలత్యాః క్షారకక్షారః||17||
नीलोत्पलं सकुष्ठं ससैन्धवं हस्तिमूत्रपिष्टं वा| हस्तिमदाध्युषितो वा मालत्याः क्षारकक्षारः||१७||
🔊 Audio coming soon
అథవా నీలోత్పలాదిత్రయం హస్తిమూత్రేణ పిష్టం లేపః| అథవా మాలత్యాః| క్షారకక్షారః క్షారకాణాం ముకులానాం క్షారో హస్తిమద ఆసంస్కారమధ్యుషితో లేపః|| 17||
Adhikarana mUtrikA rasakriyA (18) · Śloka 18
సిద్ధార్థకబృహత్యౌ కరంజకోశాతకీఫలం గుంజా| శౌకనాసా సగవాక్షీ స్వర్ణక్షీరీ నికుంభశ్చ| లాంగలికీ హయమారస్తిల్వకభల్లాతకాశ్వమూత్రీ చ| ముస్తాస్నుహీ సహింస్రా సువర్ణశకలా ఫలోపేతా| మూలకబీజం వ్యోషం పీలువిడంగాని కర్ణికారశ్చ| పిచుమందజాతీకిసలయబాకుచికాతుత్థకుష్ఠాని| కటురోహిణీమనోహ్వాత్రిఫలా చ సుకల్కితా గవాం మూత్రే| గజహయఖరమూత్రాణాం పాత్రత్రితయం స్నుగర్కదుగ్ధాభ్యాం| ద్వౌ కుడవావిహ దద్యాత్ సర్షపతైలాచ్చ చాతుర్థ్యాం| దర్వీలేపం సిద్ధా రసక్రియా మూత్రికా నామ| శ్విత్రం ఘృష్టం లిప్తం త్రీనాలేపాంస్తయా న లఙ్హ్ఘయతి| మశతిలకచర్మకీలగ్రంథార్బుదసర్వకుష్ఠఘ్నీ||18||
सिद्धार्थकबृहत्यौ करञ्जकोशातकीफलं गुञ्जा| शौकनासा सगवाक्षी स्वर्णक्षीरी निकुम्भश्च| लाङ्गलिकी हयमारस्तिल्वकभल्लातकाश्वमूत्री च| मुस्तास्नुही सहिंस्रा सुवर्णशकला फलोपेता| मूलकबीजं व्योषं पीलुविडङ्गानि कर्णिकारश्च| पिचुमन्दजातीकिसलयबाकुचिकातुत्थकुष्ठानि| कटुरोहिणीमनोह्वात्रिफला च सुकल्किता गवां मूत्रे| गजहयखरमूत्राणां पात्रत्रितयं स्नुगर्कदुग्धाभ्याम्| द्वौ कुडवाविह दद्यात् सर्षपतैलाच्च चातुर्थ्याम्| दर्वीलेपं सिद्धा रसक्रिया मूत्रिका नाम| श्वित्रं घृष्टं लिप्तं त्रीनालेपांस्तया न लङ्ह्घयति| मशतिलकचर्मकीलग्रन्थार्बुदसर्वकुष्ठघ्नी||१८||
🔊 Audio coming soon
సిద్ధార్థకేత్యాదినా మూత్రికా నామ రసక్రియా| బృహత్యౌ స్థూలా సూక్ష్మా చ| కరంజస్య కోశాతక్యాశ్చ ఫలం| కోశాతకీ కృతవేధనీ| గుంజారక్తికా కాకనందికా చ| శుకనాసా తుహినకా సరలా స్నేహదారుకా| నికుంభో దంతీఫలాన్యేవ| లాంగలికీ విశల్యా గర్భపాతనీ చ| హయమారః కరవీరః| తిల్వకః పట్టికాలోధ్రః| అశ్వమూత్రీ సల్లకీ| స్నుహీ సుధా| హింస్రా మాంసీ| హరేణుకా రేణుపుష్పం సువర్ణశకలా చ| సా ఫలోపేతా ఫలయుక్తా| కర్ణికార ఆరగ్వధః| బాకుచికా సోమరాజిః| సిద్ధార్థకాదీనాం త్రిఫలాంతానాం సర్వేషాం గోమూత్రేణ కల్కీకరణం| ద్వౌ కుడవౌ స్నుగర్కదుగ్ధాభ్యాం| సర్షపతైలాచ్చ చాతుర్థీ పలం| దర్వీలేపమితి క్రియావిశేషణం| శ్విత్రం ఘృష్టం సత్ తయా రసక్రియయా లిప్తం త్రీనాలేపాన్ న లంఘయతి త్రయాణామవచారతః శమం యాతీత్యర్థః| తిలకాః కృష్ణతిలతుల్యాని మండలాని| తాన్యేవోన్నతాని మశకాః| చర్మకీలమర్శోనిదాన ఉక్తం|| 18||
Adhikarana savarNakaraNo lepaH (19) · Śloka 19
కుడవోఽవల్గుజబీజాద్ధరితాలచతుర్థభాగసమ్మిశ్రః| మూత్రేణ గవాం పిష్టః సవర్ణకరణః పరం శ్విత్రే||19||
कुडवोऽवल्गुजबीजाद्धरितालचतुर्थभागसम्मिश्रः| मूत्रेण गवां पिष्टः सवर्णकरणः परं श्वित्रे||१९||
🔊 Audio coming soon
కుడవేతి సుబోధం| హరితాలచతుర్థభాగో బాకుచీబీజాపేక్షయా పలామిత్యర్థః| జితే దోషే సవర్ణకరణార్థమయం లేపః|| 19||
Adhikarana avalgujalepaH (20) · Śloka 20
క్షారే సుదగ్ధే గజలండజే వా గజస్య మూత్రేణ పరిస్రుతే చ| ద్రోణప్రమాణే దశభాగయుక్తం దత్వా పచేద్బీజమవల్గుజానాం| శ్విత్రం జయేచ్చిక్కణతాం గతేన తేన ప్రలిప్తం బహుశః ప్రఘృష్టం| కుష్ఠం కిలాశం తిలకాలకం వా యద్వా వ్రణే స్యాదధిమాంసజాతం||20||
क्षारे सुदग्धे गजलण्डजे वा गजस्य मूत्रेण परिस्रुते च| द्रोणप्रमाणे दशभागयुक्तं दत्वा पचेद्बीजमवल्गुजानाम्| श्वित्रं जयेच्चिक्कणतां गतेन तेन प्रलिप्तं बहुशः प्रघृष्टम्| कुष्ठं किलाशं तिलकालकं वा यद्वा व्रणे स्यादधिमांसजातम्||२०||
🔊 Audio coming soon
సుష్ఠు దగ్ధే గజలండాత్ హస్తిశకృతో జాతే క్షారే హస్తిమూత్రేణ పరిస్రుతే గాలితే ద్రోణప్రమాణే అవల్గుజానాం బీజం దశభాగయుక్తం దత్వా పచేత్| చిక్కణపాకత్వం గతేన తేన శుష్కగోమయాదినా ఘృష్టం శ్విత్రం బహుశః ప్రలిప్తం ఏతదేవ శ్విత్రం జయేత్ కఫాదీంశ్చ|| 20||
Adhikarana bhallAtakAdilepaH (21) · Śloka 21
భల్లాతకద్వీపిసుధార్కమూల గుంజాఫలత్ర్యూషణశంఖచూర్ణం| తుత్థం సకుష్ఠం లవణాని పంచ క్షారద్వయం లాంగలికాం చ పక్త్వా| స్నుగర్కదుగ్ధే ఘనమాయసస్థం శలాకయా తద్విదధీత లేపం| కుష్ఠే కిలాసే తిలకాలకేషు మశేషు దుర్నామసు చర్మకీలే||21||
भल्लातकद्वीपिसुधार्कमूल गुञ्जाफलत्र्यूषणशङ्खचूर्णम्| तुत्थं सकुष्ठं लवणानि पञ्च क्षारद्वयं लाङ्गलिकां च पक्त्वा| स्नुगर्कदुग्धे घनमायसस्थं शलाकया तद्विदधीत लेपम्| कुष्ठे किलासे तिलकालकेषु मशेषु दुर्नामसु चर्मकीले||२१||
🔊 Audio coming soon
భల్లాతకాది సుబోధం| స్నుగర్కదుగ్ధే మిశ్రీభూతే భల్లాతకాదికం పక్త్వా పశ్చాత్తు లోహపాత్రస్థం శలాకయా లేపం కుష్ఠాదిషు విదధీత| ద్వీపిశ్చిత్రకః| లాంగలికా విశల్యా గర్భపాతనీ చ|| 21||
Adhikarana shvitrasya kAdAcitkI siddhiH (22) · Śloka 22
శుద్ధ్యా శోణితమోక్షైర్విరూక్షణైర్భక్షణైశ్చ సక్తూనాం| శ్విత్రం కస్యచిదేవ ప్రశామ్యతి క్షీణపాపస్య||22||
शुद्ध्या शोणितमोक्षैर्विरूक्षणैर्भक्षणैश्च सक्तूनाम्| श्वित्रं कस्यचिदेव प्रशाम्यति क्षीणपापस्य||२२||
🔊 Audio coming soon
శుద్ధ్యాదిభిరవశ్యం శ్విత్రం ప్రశామ్యతి| కిం సర్వస్య, న; అపి తు కస్యచిదేవ క్షీణపాపస్య| అక్షీణపాపస్య న కథంచిదపి శమం యాతి| ఇతి శ్విత్రచికిత్సా|| 22||
Adhikarana atha kRumicikitsitam - niruhaH (23) · Śloka 23
స్నిగ్ధస్విన్నే గుడక్షీరమత్స్యాద్యైః కృమిణోదరే| ఉత్క్లేశితక్రిమికఫే శర్వరీం తాం సుఖోషితే| సురసాదిగణం మూత్రే క్వాథయిత్వాఽర్ధవారిణి| తం కషాయం కణాగాలాకృమిజిత్కల్కయోజితం| సతైలస్వర్జికాక్షారం యుంజ్యాద్బస్తిం తతోఽహని||23||
स्निग्धस्विन्ने गुडक्षीरमत्स्याद्यैः कृमिणोदरे| उत्क्लेशितक्रिमिकफे शर्वरीं तां सुखोषिते| सुरसादिगणं मूत्रे क्वाथयित्वाऽर्धवारिणि| तं कषायं कणागालाकृमिजित्कल्कयोजितम्| सतैलस्वर्जिकाक्षारं युञ्ज्याद्बस्तिं ततोऽहनि||२३||
🔊 Audio coming soon
స్నిగ్ధ ఇత్యాదినా కృమిచికిత్సా| ప్రథమమేవ స్నేహస్వేదౌ| తైః స్నిగ్ధస్విన్న ఆతురే| క్రిమయో విద్యంతే యస్మిన్నితి పామాదిపాఠాన్న| తస్మిన్ గుడాదిభిరుత్క్లేశతౌ క్రిమికఫౌ యస్య| తాం చ శర్వరీం గుడాద్యుపయోగరాత్రిం సుఖోషితే సుఖేన సుప్తే| ద్వితీయేఽహన్యర్ధోదకే గోమూత్రే సురసాదిగణం క్వాథయిత్వా తం కషాయం కణాదికల్కసంయోజితం తైలాదియుక్తం చ బస్తిం యుంజ్యాత్|| 23||
Adhikarana virecanam (24) · Śloka 24
తస్మిన్నేవ నిరూఢం తం పాయయేత విరేచనం| త్రివృత్కల్కం ఫణకణాకషాయాలుడితం తతః| ఊర్ధ్వాధః శోధితే కుర్యాత్పంచకోలయుతం క్రమం||24||
तस्मिन्नेव निरूढं तं पाययेत विरेचनम्| त्रिवृत्कल्कं फणकणाकषायालुडितं ततः| ऊर्ध्वाधः शोधिते कुर्यात्पञ्चकोलयुतं क्रमम्||२४||
🔊 Audio coming soon
తతస్స్తస్మిన్నేవాహని యస్మిన్ బస్తిః ప్రయుక్తస్తస్మిన్ నిరూఢమాతురం విరేచనం పాయయేత్| కిమిత్యాహ-త్రివృత్కల్కం ఫలాదికషాయాలుడితం| అత్ర హి విరేచనశబ్దేన దోషరేచనాద్వమనమప్యుచ్యతే| ఫలం మదనఫలం| కణా పిప్పలీ| తత ఇతి త్రివృత్ప్రయోగాద్వమనవిరేచనాభ్యాం ఊర్ధ్వాధః శోధితే క్రమం పేయాదికం పంచకోలయుక్తం కుర్యాత్|| 24||
Adhikarana anuvAsanam (25) · Śloka 25
కటుతిక్తకషాయాణాం కషాయైః పరిషేచనం| కాలే విడంగతైలేన తతస్తమనువాసయేత్||25||
कटुतिक्तकषायाणां कषायैः परिषेचनम्| काले विडङ्गतैलेन ततस्तमनुवासयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
కట్వాదిరసానాం చ ద్రవ్యాణాం కషాయైః క్వాథైః పరిషేచనంచ కుర్యాత్| తతస్తం క్రిమిణోదరం కాలే యోగ్యే విడంగతైలేనానువాసయేత్|| 25||
Adhikarana mUrdhajeShu krimiShu (26) · Śloka 26
శిరోరోగనిషేధోక్తమాచరేన్మూర్ధకేష్వను| ఉద్రిక్తతిక్తకటుకమల్పస్నేహంచ భోజనం||26||
शिरोरोगनिषेधोक्तमाचरेन्मूर्धकेष्वनु| उद्रिक्ततिक्तकटुकमल्पस्नेहञ्च भोजनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
మూర్ధగేషు శిరోగతేషు క్రిమిషు శిరోరోగప్రతిషేధాధ్యాయోక్తం హితం| పశ్చాచ్చోద్రిక్తతిక్తకట్వాదిభిర్భోజనమాచరేత్ స్వల్పస్నేహం|| 26||
Adhikarana pathyabhojanam (27) · Śloka 27
విడంగకృష్ణామరిచపిప్పలీమూలశిగ్రుభిః| పిబేత్సస్వర్జికాక్షారైర్యవాగూం తక్రసాధితాం| రసం శిరీషకిణిహీపారిభద్రకకేబుకాత్| పలాశబీజపత్తూరపూతీకాద్వా పృథక్ పిబేత్| సక్షౌద్రం సురసాదీన్ వా లిహ్యాత్క్షౌద్రయుతాన్ పృథక్||27||
विडङ्गकृष्णामरिचपिप्पलीमूलशिग्रुभिः| पिबेत्सस्वर्जिकाक्षारैर्यवागूं तक्रसाधिताम्| रसं शिरीषकिणिहीपारिभद्रककेबुकात्| पलाशबीजपत्तूरपूतीकाद्वा पृथक् पिबेत्| सक्षौद्रं सुरसादीन् वा लिह्यात्क्षौद्रयुतान् पृथक्||२७||
🔊 Audio coming soon
తథా తక్రేణ సాధితాం యవాగూం విడంగాదిచూర్ణేన సహ పిబేత్| అథవా శిరీషాదేః పృథక్ ప్రత్యేకస్య రసం పిబేత్| కిణిహీ అపామార్గః| పారిభద్రకో మందారః| పత్తూరో మత్స్యాక్షకః| పూతీకః కరంజః| కింభూతం శిరీషాదిరసమాహ-సక్షౌద్రం| అథవా సురసాదిన్ సురసాదిగణ ఏవ పఠితాన్ పృథక్ ప్రత్యేకం క్షౌద్రయుతాన్ లిహ్యాత్||27||
Adhikarana ashvaviTcUrNam (28) · Śloka 28
శతకృత్వోఽశ్వవిట్చూర్ణం విడంగక్వాథభావితం| కృమిమాన్మధునా లిహ్యాత్ భావితం వా వరారసైః| శిరోగతేషు క్రిమిషు చూర్ణం ప్రధమనం చ తత్||28||
शतकृत्वोऽश्वविट्चूर्णं विडङ्गक्वाथभावितम्| कृमिमान्मधुना लिह्यात् भावितं वा वरारसैः| शिरोगतेषु क्रिमिषु चूर्णं प्रधमनं च तत्||२८||
🔊 Audio coming soon
తథాశ్వపురీషచూర్ణం శతకృత్వః బహూన్ వారాన్ విడంగక్వాథేన భావితం క్రిమిమాన్ పురుషో మధునా లిహ్యాత్| అథవా అశ్వవిట్చూర్ణం వరారసైస్త్రిఫలాక్వథైర్భావితం క్రిమిమాన్మధునా లిహ్యాత్| తచ్చ చూర్ణం భావితాశ్వవిశః శిరోగతేషు క్రిమిషు నాసయా ప్రధమనం యోజ్యం| సుబోధం||28||
Adhikarana pUpalikAyogAH (29) · Śloka 29
ఆఖుకర్ణీకిసలయైః సుపిష్టైః పిష్టమాశ్రితైః| పక్త్వా పూపలికాం ఖాదేద్ధాన్యామ్లం చ పిబేదను| సపంచకోలలవణమసాంద్రం తక్రమేవ వా| నీపమార్కవనిర్గుండీపల్లవేష్వప్యయం విధిః||29||
आखुकर्णीकिसलयैः सुपिष्टैः पिष्टमाश्रितैः| पक्त्वा पूपलिकां खादेद्धान्याम्लं च पिबेदनु| सपञ्चकोललवणमसान्द्रं तक्रमेव वा| नीपमार्कवनिर्गुण्डीपल्लवेष्वप्ययं विधिः||२९||
🔊 Audio coming soon
పిష్టేన శాలిపిష్టేన మిశ్రితైరాఖుకర్ణ్యాః కిసలయైః సుపిష్టైః పూపలికాం పక్త్వా ఖాదేత్| అను ధాన్యామ్లంచ పిబేత్| కిసలయమభినవోద్భిన్నం పల్లవం| కింభూతం ధాన్యామ్లమాహ-సపంచకోలాదికం| అథవా అసాంద్రం తను స్వచ్ఛం తక్రమేవ కేవలమను పిబేత్| అయం చ విధిరాఖుకర్ణీకిసలయవత్ నీపాదిపల్లవేష్వపి పృథగ్విధేయః| నీపో ధూలీకదంబః| మార్కవో భృంగరాజః| నిర్గుండీ సిందువారకః||29||
Adhikarana bhakShyapAneShvauShadhopayogaH (30) · Śloka 30
విడంగచూర్ణమిశ్రైర్వా పిష్టైర్భక్ష్యాన్ ప్రకల్పయేత్| విడంగతండులైర్యుక్తమర్ధాంశైరాతపి స్థితం| దినమారుష్కరం తైలం పానే బస్తౌ చ యోజయేత్| సురాహ్వసరలస్నేహం పృథగేవం చ కల్పయేత్||30||
विडङ्गचूर्णमिश्रैर्वा पिष्टैर्भक्ष्यान् प्रकल्पयेत्| विडङ्गतण्डुलैर्युक्तमर्धांशैरातपि स्थितम्| दिनमारुष्करं तैलं पाने बस्तौ च योजयेत्| सुराह्वसरलस्नेहं पृथगेवं च कल्पयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
అథవా పిష్టైః శాలిపిష్టైర్విడంగచూర్ణమిశ్రైర్నానావిధం భక్ష్యం కల్పయేత్| అథవారుష్కరం భల్లాతకజం తైలం పానే బస్తౌ చ కల్పయేత్| కింభూతమాహ-తైలస్యార్ద్ధాంర్శైర్విడంగబీజైర్యుక్తం సకలం చ దినమాతపే స్థితం| సురాహ్వస్య దేవదారుణః సరలస్య పీడాఖ్యాయాః దేవదారుసమాయాః సంబంధీ స్నేహః పృథగేవమారుష్కరతైలవిధానేనార్ధాంశవిడంగచూర్ణయుతం సకలం దినం చాతపస్థితం పానే బస్తౌ చ కల్పయేత్|| 30||
Adhikarana tilvakAdishodhanatailam (31) · Śloka 31
తిల్వకోద్దాలకపలే త్రివృచ్ఛ్యామే తదర్ధతః| దంతీద్రవంత్యావర్ధేన తదర్ధే చవ్యచిత్రకౌ| పిష్ట్వా విడంగయూషేణ తేన భావితపీడితాన్| తైలప్రస్థం తిలాత్సాధ్యం క్రిమిఘ్నద్విగుణే రసే| తచ్ఛోధనం పిబేత్కాలే విదధ్యాచ్చానువాసనం||31||
तिल्वकोद्दालकपले त्रिवृच्छ्यामे तदर्धतः| दन्तीद्रवन्त्यावर्धेन तदर्धे चव्यचित्रकौ| पिष्ट्वा विडङ्गयूषेण तेन भावितपीडितान्| तैलप्रस्थं तिलात्साध्यं क्रिमिघ्नद्विगुणे रसे| तच्छोधनं पिबेत्काले विदध्याच्चानुवासनम्||३१||
🔊 Audio coming soon
తిల్వకోద్దాలకయోర్పలే| ఏకస్య పలం పరస్య చ పలమిత్యర్థః| త్రివ్రుచ్ఛ్యామయోస్తదర్ధతః| తిల్వకోద్దాలకాదర్ధేన పలమిత్యర్థః| దంతీద్రవంత్యావర్ధేన తయోరర్ధపలమిత్యర్థః| తదర్ధే చవ్యచిత్రకౌ తయోః ప్రత్యేకమర్ధకర్షం| ఏతత్సర్వం విడంగయూషేణ విడంగక్వాథేన పిష్ట్వా తేన విడంగయూషపిష్టేన భావితాంస్తిలాన్| పశ్చాచ్చ విధినా తైలస్య ప్రస్థం సాధ్యం| కథమిత్యాహ-క్రిమిఘ్నాజ్జాతే రసే క్వాథే తైలాద్ద్విగుణే| తత్తైలం సిద్ధం కాలే యోగ్యే పిబేత్ శోధనార్థం| తచ్చ తైలమనువాసనం దద్యాత్| తిల్వకః పట్టికాలోధ్రః| ఉద్దాలకః కోవిదారః| కుండలస్తామ్రపుష్పకః| అరుణమూలా త్రివృత్| శ్యామారుణమూలా శ్యామా||31||
Adhikarana koshAtakyAdIni tailAni (32) · Śloka 32
కోశాతకీకరంజోమాసర్షపస్నేహకల్పనం| కృత్వ తేనైవ విధినా పాయయేదుదరక్రిమిం||32||
कोशातकीकरञ्जोमासर्षपस्नेहकल्पनम्| कृत्व तेनैव विधिना पाययेदुदरक्रिमिम्||३२||
🔊 Audio coming soon
అనేనైవ తైలవిధినా తిల్వకాదిప్రయోగేణ కోశాతకీకరంజాదిస్నేహకల్పనాం కృత్వోదరక్రిమిణం పాయయేత్|| 32||
Adhikarana samAsena krimicikitsAkramabhedaH (33) · Śloka 33
పురీషజేషు సుతరాం దద్యాద్బస్తివిరేచనే| శిరోవిరేకం వమనం శమనం కఫజన్మసు| రక్తజానాం ప్రతీకారం కుర్యాత్కుష్ఠచికిత్సితం| ఇంద్రలుప్తవిధిశ్చాత్ర విధేయో రోమభోజిషు||33||
पुरीषजेषु सुतरां दद्याद्बस्तिविरेचने| शिरोविरेकं वमनं शमनं कफजन्मसु| रक्तजानां प्रतीकारं कुर्यात्कुष्ठचिकित्सितम्| इन्द्रलुप्तविधिश्चात्र विधेयो रोमभोजिषु||३३||
🔊 Audio coming soon
పురీషజేషు బస్తివిరేచనే సుతరాం దద్యాత్| అన్యదపి క్రిమిఘ్నం యోజ్యమితి సుతరాం గ్రహణం| కఫజన్మసు క్రిమిషు శిరోవిరేకాదికం దద్యాత్| రక్తజానాం క్రిమీణాం కుష్ఠచికిత్సితోక్తం కృమినాశనప్రకరణే ప్రతీకారం కుర్యాత్| రోమభోజిషు కృమిషు యత్ప్రఖాదాద్ధ్యేకదేశే రోమాణి న భవంతి తేషామింద్రలుప్తవిధిర్విధేయః| స చ శిరోరోగే వక్ష్యతే|| 33||
Adhikarana apathyanirdeshaH (34-22) · Śloka 22
క్షీరాణి మాంసాని ఘృతం గుడం చ దధీని శాకాని చ పర్ణవంతి| సమాసతోఽమ్లాన్ మధురాన్ రసాంశ్చ క్రిమీన్ జిఘాంసుః పరివర్జయేచ్చ||34|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే శ్విత్రకృమిచికిత్సితన్నామ ద్వావింశోఽధ్యాయః||22||
क्षीराणि मांसानि घृतं गुडं च दधीनि शाकानि च पर्णवन्ति| समासतोऽम्लान् मधुरान् रसांश्च क्रिमीन् जिघांसुः परिवर्जयेच्च||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने श्वित्रकृमिचिकित्सितन्नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
సమాసతః సంక్షేపేత ఇదముచ్యతే| యః పురుషః క్రిమీన్ జిఘాంసుస్త్యక్తుమిచ్ఛుః స క్షీరాదికం పరివర్జయేదితి|| 34|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాఖ్యాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికిత్సితస్థానే ద్వావింశోఽధ్యాయః