Adhikarana athodaracikitsitannAma saptadasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാത ഉദരിചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രൈയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथात उदरिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रैयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ക്രമപ്രാപ്തസ്യോദരസ്യ ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana sarvodareShu virecanantatra hetushca (2) · Śloka 2
സര്വമേവോദരമതിമാത്രദോഷസഞ്ചയാനുബന്ധേന സ്രോതോമുഖനി രോധാദ്വ്യാകുലാനിലതയാ യത്പ്രജായതേ തസ്മാദഭീക്ഷ്ണമുദരീ വിരേചനാന്യുപയുഞ്ജീത| മൂത്രക്ഷീരാന്യതരയുക്തമേരണ്ഡതൈലമഹ രഹര്മാസമേകം ദ്വൌ വാ| ക്ഷീരഹാരോ വാ ഗവ്യം വാ മാഹിഷം വാ മൂത്രമ്| ഉഷ്ട്രീക്ഷീരവൃത്തിര്വാ സ്യാത്||൨||
सर्वमेवोदरमतिमात्रदोषसञ्चयानुबन्धेन स्रोतोमुख़नि रोधाद्व्याकुलानिलतया यत्प्रजायते तस्मादभीक्ष्णमुदरी विरेचनान्युपयुञ्जीत| मूत्रक्षीरान्यतरयुक्तमेरण्डतैलमह रहर्मासमेकं द्वौ वा| क्षीरहारो वा गव्यं वा माहिषं वा मूत्रम्| उष्ट्रीक्षीरवृत्तिर्वा स्यात्||२||
🔊 Audio coming soon
സര്വമിത്യാദിനോദരിണോऽഭീക്ഷ്ണം വിരേചനോപയോഗഹേതുരതിമാത്രോ യോ ദോഷാണാം സഞ്ചയസ്തസ്യാനുബന്ധേന കര്ത്രാ സ്രോതോമുഖനിരോധഃ| അനിലസ്യ വ്യാകുലത്വമനേകരൂപമവസ്ഥാനമ്| മൂത്രേത്യാദിനാ വിരേചനപ്രയോഗഃ| ഗവ്യാം മാഹിഷം വാ മൂത്രം ക്ഷീരാഹാരഃ| അഥവാ സര്വാഹാരപാനപരിത്യാഗേനോഷ്ട്രീക്ഷീരവൃത്തിഃ സ്യാത്|| ൨||
Adhikarana shoPashUlAdisahite visheShaH (3) · Śloka 3
ശോഫശൂലാനാഹതൃണ്മൂര്ഛാപരീതോ വിശേഷേണ പയോऽനുപാനം ഗോ മൂത്രേണ പ്രാണദാം പിബേത്| പിപ്പലീസഹസ്രം വ സ്നുഹീക്ഷീരഭാവിതം സേവേത| തദ്ഭാവിതേന വാ കൃഷ്ണാഭയാചൂര്ണേന കാസരമ്| സൈന്ധവാജമോദയുക്തം വാ നൈമ്ബം തൈലമ്| അഥവാऽऽര്ദ്രക രസാനുവിദ്ധം സിദ്ധം വാ||൩||
शोफशूलानाहतृण्मूर्छापरीतो विशेषेण पयोऽनुपानं गो मूत्रेण प्राणदां पिबेत्| पिप्पलीसहस्रं व स्नुहीक्षीरभावितं सेवेत| तद्भावितेन वा कृष्णाभयाचूर्णेन कासरम्| सैन्धवाजमोदयुक्तं वा नैम्बं तैलम्| अथवाऽऽर्द्रक रसानुविद्धं सिद्धं वा||३||
🔊 Audio coming soon
ശോഫാദിപരീത ഉദരീ അനന്തരോക്തം കുര്യാദ്വിശേഷേണ തു പ്രാണദാം ഹരീതകീം ഗോമൂത്രേണ സഹ പിബേത്| പീതായാം പശ്ചാത് ക്ഷീരം പേയമ്| പിപ്പലീസഹസ്രം ക്രമേണ സേവേത തദ്ഭാവിതേന സ്നുഹീക്ഷീരഭാവിതേന പിപ്പലീ ഹരീതകീചൂര്ണേന സഹ കാസരമ്| തച്ച ഗുഗ്ഗുലുപര്യായപ്രസിദ്ധമ്| നിമ്ബസ്രുതം തൈലം സൈന്ധവാജമോദാഭ്യാം യുക്തമ്| അഥവാऽऽര്ദ്രകസ്യ രസേനാനുവിദ്ധം തേന സ്തോകേന കൃതസംസ്കാരം തത്സിദ്ധം വാ|| ൩||
Adhikarana harItakIGRutam (4) · Śloka 4
ഹരീതകീചൂര്ണപ്രസ്ഥയുക്തമാഢകം ഘൃതസ്യാങ്ഗാരേഷ്വഭിവിലാപ്യ ഖജേനാഭിമഥ്യ സുഗുപ്തം യവപല്ലേ മാസം സ്ഥാപയേത്| തത ശ്ചോദ്ധൃത്യ പരിസ്രാവ്യ ഹരീതകീക്വാഥാമ്ലവദധിപ്രതീവാപം വിപാചയേത്||൪||
हरीतकीचूर्णप्रस्थयुक्तमाढकं ग़ृतस्याङ्गारेष्वभिविलाप्य ख़जेनाभिमथ्य सुगुप्तं यवपल्ले मासं स्थापयेत्| तत श्चोद्धृत्य परिस्राव्य हरीतकीक्वाथाम्लवदधिप्रतीवापं विपाचयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
ഹരീതകീചൂര്ണപ്രസ്ഥേന യുക്തം ഘൃതസ്യാഢകമഗ്നൌ വിലാപ്യ ഖജേന മഥിതം സദനു ഗുപ്തം യവപല്ലേ യവരാശൌ നിധാപയേത്| തതശ്ച യവപലാന്മാസാദൂര്ധ്വമുദ്ധൃതം വസ്ത്രേണ ച പരിസ്രാവ്യ സ്നേഹസമം ഹരീതകീക്വാഥം താവദേവ ചാമ്ലം ദധി ദത്വാ പചേദിതി|| ൪||
Adhikarana sudhAkShIraGRutam (5) · Śloka 5
അഥവാ ഗവ്യേ പയസി മഹാവൃക്ഷക്ഷീരമാവാപ്യ വിപാച്യ ശീതീ ഭൂതമഭിമഥ്യ തന്നവനീതം മഹാവൃക്ഷക്ഷീരേണൈവ സഹ സാധ യേത്||൫||
अथवा गव्ये पयसि महावृक्षक्षीरमावाप्य विपाच्य शीती भूतमभिमथ्य तन्नवनीतं महावृक्षक्षीरेणैव सह साध येत्||५||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ ഗവ്യേ പയസി സുധാക്ഷീരം ദത്വാ വിപചേത്| ക്ഷീരസ്യ ഘനത്വം യാവത്തതഃ ശീതീഭൂതം ക്ഷീരം ദണ്ഡേനാഭിമഥ്യ നവനീതം ഗൃഹ്ണീയാത്| തച്ച നവനീതം സുധാക്ഷീരേണ സമേന സഹ വിപാചയേദിതി ദ്വിതീയം ഘൃതമ്||൫||
Adhikarana cavikAdiGRutam (6) · Śloka 6
അഥവാ ചവികാചിത്രകദന്ത്യതിവിഷാകുഷ്ഠസാരിവാവിഡങ്ഗ- ത്രിഫലാകടുരോഹിണീദ്വിഹരിദ്രാശങ്ഖിനീത്രിവൃദ്ദീപ്യകാനര്ധകാര്ഷി- കാന് രാജവൃക്ഷഫലമജ്ജാദ്വിപലം മഹാവൃക്ഷക്ഷീരദ്വിപലം ഗോമൂത്ര- ക്ഷീരഘൃതത്രികുഡവം ചൈകധ്യം പാചയേത്| ഏതാനി തില്വക- ചതുര്ഥാനി സര്പീഷി പീതാന്യുദരഗുല്മവിദ്രധ്യഷ്ഠീലാനാഹകു- ഷ്ഠോന്മാദാപസ്മാരാന്നിഘ്നന്തി||൬||
अथवा चविकाचित्रकदन्त्यतिविषाकुष्ठसारिवाविडङ्ग- त्रिफलाकटुरोहिणीद्विहरिद्राशङ्ख़िनीत्रिवृद्दीप्यकानर्धकार्षि- कान् राजवृक्षफलमज्जाद्विपलं महावृक्षक्षीरद्विपलं गोमूत्र- क्षीरग़ृतत्रिकुडवं चैकध्यं पाचयेत्| एतानि तिल्वक- चतुर्थानि सर्पीषि पीतान्युदरगुल्मविद्रध्यष्ठीलानाहकु- ष्ठोन्मादापस्मारान्निग़्नन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ ചവികേത്യാദിനാ തൃതീയമ്| ഏതാനി ത്രീണി സര്പീഷി യേഷാം തില്വകസര്പിശ്ചതുര്ഥം താനി ചത്വാരി പീതാന്യുദരാദീന് ഘ്നന്തി| തില്വകഘൃതമ് വാതവ്യാധാവുക്തമ്|| ൬||
Adhikarana dashamUlaShaTpalaM GRutam (7) · Śloka 7
യാവശൂകപഞ്ചകോലഷട്പലേന വാ മസ്തുദശമൂലക്വാഥാ ഢകദ്വയേന ച സിദ്ധണ് സര്പിഃപ്രസ്ഥം പ്രയോജയേത്||൭||
यावशूकपञ्चकोलषट्पलेन वा मस्तुदशमूलक्वाथा ढकद्वयेन च सिद्धण् सर्पिःप्रस्थं प्रयोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
പലം യവക്ഷാരസ്യ പലപഞ്ചകം പഞ്ചകോലാനാം മുസ്തുന ആഢകം ദശമൂലക്വാഥസ്യാഢകമ്| ഘൃതസ്യ പ്രസ്ഥ ഇതി ദശമൂലഷട്പലമ്|| ൭||
Adhikarana yavakolAdiGRutam (8) · Śloka 8
യവകോലകുലത്ഥപഞ്ചമൂലകഷായേണ വാ സുരാസൌവീരക യുക്തം സര്പിഃ||൮||
यवकोलकुलत्थपञ्चमूलकषायेण वा सुरासौवीरक युक्तं सर्पिः||८||
🔊 Audio coming soon
യവാദീനാം ക്വാഥോ ഘൃതസമഃ സുരാസൌവീരകം മിശ്രീഭൂതം ഘൃതസമമിത്യുദരിണോ ഘൃതാനി|| ൮||
Adhikarana snehottaraM virecanam (9) · Śloka 9
സര്പിഷ്പാനസ്രസ്തേ ച ദോഷേ ബലവാന് വിരേചനാര്ഥം മൂത്രാസവാ രിഷ്ടസുരാഃ സ്നുഹീക്ഷീരയുക്താഃ ശീലയേത്| വിരേചനദ്രവ്യ കഷായം നാഗരദേവദാരുപ്രഗാഢമ്| ത്രിലവണാദിചൂര്ണം വാ ദ്വിത്രി ഗുണാനുലോമനദ്രവ്യമ്||൯||
सर्पिष्पानस्रस्ते च दोषे बलवान् विरेचनार्थं मूत्रासवा रिष्टसुराः स्नुहीक्षीरयुक्ताः शीलयेत्| विरेचनद्रव्य कषायं नागरदेवदारुप्रगाढम्| त्रिलवणादिचूर्णं वा द्वित्रि गुणानुलोमनद्रव्यम्||९||
🔊 Audio coming soon
ഏവം സര്പിഷ്പാനേന ദോഷേ സ്രസ്തേ പ്രാപ്തശൈഥില്യേ ബലവാന് പുരുഷോ വിരേചനാര്ഥം മൂത്രാദികം സ്നുഹീക്ഷീരയുക്തം ശീലയേത്| അഥവാ ശോധനാദിഗണനിര്ദിഷ്ടാനാം വിരേചനദ്രവ്യാണാം കഷായം ശുണ്ഠീദേവദാരുചൂര്ണപ്രഗാഢം ശീലയേത്| പ്രഗാഢം ഘനമ്| ഗുല്മോക്തം വാ ത്രിലവണാദിചൂര്ണം ദ്വിഗുണൈരന്യഭാഗാപേക്ഷയാऽനുലോമികദ്രവ്യൈഃ കുമ്ഭനികുമ്ഭാദിഭിഃ കൃതം ശീലയേത്| അഥവാ ത്രിഗുണാനുലോമികദ്രവ്യം ത്രിലവണാദികമ്|| ൯||
Adhikarana paTolamUlAdiprayogaH (10) · Śloka 10
പടോലമൂലരജനീവിഡങ്ഗത്രിഫലാഃ കര്ഷാംശാഃ| കമ്പില്ല കനീലിനീഫലത്രിവൃത്താനാം ക്രമാദ് ദ്വിത്രിചതുര്ഭിഃ കര്ഷൈര്യുക്താ ശ്ചൂര്ണയിത്വാ മൂത്രേണ പിബേത്| ജീര്ണേ ച പേയാമണ്ഡപോ രസാശീ വാ സ്യാത്| തതഃ ഷഡ്രാത്രം സവ്യോഷേണ പയസാശ്നീയാത്| തതഃ സപ്തമേऽഹനി പുനശ്ചൂര്ണം പിബേത്| അനേന വിധിനാ ചൂര്ണ മിദമുദരാണി ജാതോദകാന്യപി നിബര്ഹയതി| ഗുല്മഭേദനാനി ച പ്രയുഞ്ജീത||൧൦||
पटोलमूलरजनीविडङ्गत्रिफलाः कर्षांशाः| कम्पिल्ल कनीलिनीफलत्रिवृत्तानां क्रमाद् द्वित्रिचतुर्भिः कर्षैर्युक्ता श्चूर्णयित्वा मूत्रेण पिबेत्| जीर्णे च पेयामण्डपो रसाशी वा स्यात्| ततः षड्रात्रं सव्योषेण पयसाश्नीयात्| ततः सप्तमेऽहनि पुनश्चूर्णं पिबेत्| अनेन विधिना चूर्ण मिदमुदराणि जातोदकान्यपि निबर्हयति| गुल्मभेदनानि च प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
പടോലമൂലാദികം പ്രത്യേകം കാര്ഷികമ്| കമ്പില്ലകം കര്ഷദ്വയമ്| നീലിനീഫലം കര്ഷത്രയമ്| ത്രിവൃതാ കര്ഷചതുഷ്ടയമ് ചൂര്ണയിത്വാ ഗോമൂത്രേണ പിബേത്| തസ്മിന് ജീര്ണേ പേയാമണ്ഡപോ വാ സ്യാദ്രസോദനാശീ വാ ഇത്യേകമഹഃ കൃത്വാ ഷഡ്രാത്രമനൌഷധ ഏവ സവ്യോഷേണ പയസാ ഭോജനമശ്നീയാത്| തതഃ സപ്തമേ ദിവസേ പൂര്വപ്രസ്ഥാനേന പുനഃ പടോലാദിചൂര്ണം പിബേത്| പുനഃ ഷഡ്രാത്രവിധാനേനാചൂര്ണക്ഷയമ്| ജാതോദകാന്യപി ചിരകാലപ്രരൂഢത്വാത്| സുബോധമ്|| ൧൦||
Adhikarana mUtravarttiH (11) · Śloka 11
വമനവിരേചനശിരോവിരേചനവത്സകാദിവചാഹരിദ്രാദിവര്ഗദ്രവ്യാ ണി പൃഥക്പാലികാനി സൂക്ഷ്മകല്കീകൃതാനി ലവണാനി ച വജ്രവൃക്ഷക്ഷീരപ്രസ്ഥം ച പ്രക്ഷിപ്യ മൂത്രഗണേ മൃദ്വഗ്നിനാ ഘട്ടയന് പാചയേത്| അവിദഗ്ധകല്കം ച തത്സിദ്ധമവതാര്യ ശീതീ ഭൂതമങ്ഗുഷ്ഠമാത്രാ ഗുലികാ വര്തയിത്വാ യഥാ ബലം ത്രിചതുരോ മാസാനുപയോജയേത്| ഏഷാ മൂത്രവര്തിര്മഹാരോഗശ്വാസകാസപീ നസപ്രസേകശ്വയഥുഗുല്മപാണ്ഡുകൃമികോഷ്ഠാരോചകാവിപാകോ ദാവര്തേഷു പരമമഗദമ്||൧൧||
वमनविरेचनशिरोविरेचनवत्सकादिवचाहरिद्रादिवर्गद्रव्या णि पृथक्पालिकानि सूक्ष्मकल्कीकृतानि लवणानि च वज्रवृक्षक्षीरप्रस्थं च प्रक्षिप्य मूत्रगणे मृद्वग्निना ग़ट्टयन् पाचयेत्| अविदग्धकल्कं च तत्सिद्धमवतार्य शीती भूतमङ्गुष्ठमात्रा गुलिका वर्तयित्वा यथा बलं त्रिचतुरो मासानुपयोजयेत्| एषा मूत्रवर्तिर्महारोगश्वासकासपी नसप्रसेकश्वयथुगुल्मपाण्डुकृमिकोष्ठारोचकाविपाको दावर्तेषु परममगदम्||११||
🔊 Audio coming soon
വമനാദിദ്രവ്യാണി സൂത്രനിര്ദിഷ്ടാനി പൃഥക്പാലികാനി| ലവണാനി ച പൃഥക്പാലികാനി| വജ്രവൃക്ഷക്ഷീരസ്യ പ്രസ്ഥമിത്യേതത് സര്വമൂത്രഗണേ പ്രക്ഷിപ്യ ഘട്ടയംശ്ചാലയന്മൃദ്വഗ്നിനാ| ഏഷാ മൂത്രവര്തിരുദരേ ത്രീംശ്ചതുരോ വാ മാസാന് ബലാപേക്ഷയാ പ്രയോജ്യാ| ഏഷാ ച മഹാരോഗാദീനാം പരമൌഷധമ്| വാതവ്യാധ്യശ്മരീകുഷ്ഠമേഹോദരഭഗന്ദരാഃ| അര്ശാംസി ഗ്രഹണീത്യഷ്ടൌ മഹാരോഗാഃ സുദുസ്തരാഃ|| സുബോധമ്|| ൧൧||
Adhikarana virecanottarA upacArAH (12) · Śloka 12
കൃതവിരേചനശ്ച ക്ഷാമദേഹോऽന്തരാന്തരാ ക്ഷീരമൌഷ്ട്രകം ഗവ്യമാജം വാ വ്യോഷയുക്തം ശീലയേത്| ദോഷശേഷവിജയായ ച ശീല യേച്ചവികാനാഗരം ക്ഷീരേണ പിഷ്ടമ്| സുരദാരുചിത്രകം വാ സുരുങ്ഗാം വാ പുനര്നവം വാ ത്രിഫലാദന്തീരൌഹീതകനിര്യൂഹം വാ വ്യോഷക്ഷാരോപേതം തത് സ്നുഹീക്ഷീരഘൃതയുക്തമ്||൧൨||
कृतविरेचनश्च क्षामदेहोऽन्तरान्तरा क्षीरमौष्ट्रकं गव्यमाजं वा व्योषयुक्तं शीलयेत्| दोषशेषविजयाय च शील येच्चविकानागरं क्षीरेण पिष्टम्| सुरदारुचित्रकं वा सुरुङ्गां वा पुनर्नवं वा त्रिफलादन्तीरौहीतकनिर्यूहं वा व्योषक्षारोपेतं तत् स्नुहीक्षीरग़ृतयुक्तम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷാമദേഹശ്ച ക്ഷാമത്വനാശനായ വ്യോഷോപേതമൌഷ്ട്രകാദിക്ഷീരം ശീലയേത്| വിരേചനാദ്ദോഷശേഷസ്യ പാചനാര്ഥം ചവികാദിപ്രയോഗാന് ശീലയേത്| പുനര്ന-വാന്തം ക്ഷീരേണ പിഷ്ടമ്| സുരുങ്ഗാ മൂര്വാ| വ്യോഷക്ഷാരോപേതം വാ ത്രിഫലാദി-നിര്യൂഹമ്| തദേവ സ്നുഹീക്ഷീരഘൃതയുക്തമ്|| ൧൨||
Adhikarana purANAnnAdisevanam (13) · Śloka 13
പുരാണമന്നം തക്രമരിഷ്ടാംശ്ച താംസ്താന് ക്ഷീരഞ്ച ദന്തീചിത്രകവി ഡങ്ഗചവികാത്രികടുകോപേതമ്| തുല്യാര്ദ്രകരസം വാ ക്ഷീരം ശീലയേത്| പിപ്പലീവര്ധമാനം വാ സേവേത| ശിലാജതും വാ ക്ഷീരാശീം ഗുഗ്ഗുലും വാ| പുനഃ പുനശ്ച സ്നേഹയേദ്വിരേചയേച്ച| ആത്യയികാംസ്തു സ്നേഹവിരേകൈരേവോപക്രമേത| സലിലം തു വര്ജ യേത്| ആനാഹോദാവര്തയോര്യഥാസ്വം പ്രതികുര്വീത||൧൩||
पुराणमन्नं तक्रमरिष्टांश्च तांस्तान् क्षीरञ्च दन्तीचित्रकवि डङ्गचविकात्रिकटुकोपेतम्| तुल्यार्द्रकरसं वा क्षीरं शीलयेत्| पिप्पलीवर्धमानं वा सेवेत| शिलाजतुं वा क्षीराशीं गुग्गुलुं वा| पुनः पुनश्च स्नेहयेद्विरेचयेच्च| आत्ययिकांस्तु स्नेहविरेकैरेवोपक्रमेत| सलिलं तु वर्ज येत्| आनाहोदावर्तयोर्यथास्वं प्रतिकुर्वीत||१३||
🔊 Audio coming soon
പുരാണം ചാന്ന തക്രാദീംശ്ച താംസ്താനര്ശശ്ചികിത്സിതാദ്യുക്താന്| ദന്ത്യാദിചൂര്ണോപേതം ക്ഷീരം തുല്യാര്ദ്രകരസം വാ ക്ഷീരം പിപ്പലീവര്ധമാനം വാ രസായനവിധാനേന സേവേത| ശിലാജതു വാ ക്ഷീരാശീ സേവേത| ഗുഗ്ഗുലും വാ| സുബോധമ്| ആത്യയികാഃ സാബാധാഃ| സലിലമുദരീ പാനേ വിവര്ജയേത്| യഥാസ്വമിത്യാത്മീയചികിത്സയാ|| ൧൩||
Adhikarana vAtaje visheShaH (14) · Śloka 14
വാതകൃതേഷു പാര്ശ്വശൂലോപസ്തമ്ഭഹൃദ്ഗ്രഹേഷു ബില്വക്ഷാരാമ്ഭസാ തൈലം പാചയേത്| സ്യോനാകാഗ്നിമന്ഥതിലകുതലകദല്യപാ മാര്ഗാഗ്ന്യതമക്ഷാരേണ വാ വിപക്വം തൈലമ്||൧൪||
वातकृतेषु पार्श्वशूलोपस्तम्भहृद्ग्रहेषु बिल्वक्षाराम्भसा तैलं पाचयेत्| स्योनाकाग्निमन्थतिलकुतलकदल्यपा मार्गाग्न्यतमक्षारेण वा विपक्वं तैलम्||१४||
🔊 Audio coming soon
വാതകൃതേഷൂദരിണഃ പാര്ശ്വശൂലാദിഷു ബില്വവൃക്ഷക്ഷാരസ്രുതേനാമ്ഭസാ തൈലം വിപാചയേത്| സ്യോനാകാദീനാമന്യതസ്യ വാ ക്ഷീരേണ വിപക്വം തൈലമ്|| ൧൪||
Adhikarana AvaraNe visheShaH (16) · Śloka 15
കഫേ പിത്തേ വാ വാതേനാവൃതേ താഭ്യാം വാ വാതേ ബലവാന് വാതഗുല്മോക്തക്രമേണൈരണ്ഡതൈലം പിബേത്||൧൫||
कफे पित्ते वा वातेनावृते ताभ्यां वा वाते बलवान् वातगुल्मोक्तक्रमेणैरण्डतैलं पिबेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ഏരണ്ഡതൈലം ച വാതഗുല്മവിധാനേന പിബേത്| കസ്മിന് വിഷയ ഇത്യാഹ-കഫേ വാതേനാവൃതേ| താഭ്യാമിതി കഫപിത്താഭ്യാം വാത ആവൃതേ| ബലവാനിതി അബലസ്യൈരണ്ഡതൈലപ്രതിഷേധഃ|| ൧൬||
Adhikarana lepasekau (17) · Śloka 17
ലിമ്പേച്ച ജഠരമുദരിണാം ശിഗ്രുപലാശാര്കാശ്വകര്ണഗജ പിപ്ലീദേവദാരുഭിര്മൂത്രപിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ| വൃശ്ചികാലീകുഷ്ഠ ഷഡ്ഗ്രന്ഥാദ്വിപുനര്നവധാന്യനാഗരപഞ്ചമൂലക്വാഥൈര്മൂത്രൈശ്ച പരിഷേച യേത്| പ്രതതമേവ ച സ്വേദയേത്||൧൭||
लिम्पेच्च जठरमुदरिणां शिग्रुपलाशार्काश्वकर्णगज पिप्लीदेवदारुभिर्मूत्रपिष्टैः सुख़ोष्णैः| वृश्चिकालीकुष्ठ षड्ग्रन्थाद्विपुनर्नवधान्यनागरपञ्चमूलक्वाथैर्मूत्रैश्च परिषेच येत्| प्रततमेव च स्वेदयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ശിഗ്ര്വാദിഭിശ്ച മൂത്രപിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണൈരുദരിണോ ജഠരം ലിമ്പേത്| വൃശ്ചികാല്യാദിക്വാഥൈര്മൂത്രൈഃ പരിഷേചയേത്|| ൧൭||
Adhikarana AdhmAnAdrakShaNam (18) · Śloka 18
വിരിക്തസ്യ ചാസ്യ സദാമ്ലാനമുദരം സാല്വലാദിഭിരുപനദ്ധം ഘനേന വാസസാ വേഷ്ടയേത്| ഏവമേനമനവകാശോ വായുര്ന പുന രാധ്മാപയതി| തഥാപി പുനഃ സവിരിത്കസ്യാധ്മാനേऽമ്ല ലവണാന് സുസ്നിഗ്ധാന് നിരൂഹാന് ദദ്യാത്| സോപസ്തമ്ഭേ തു വായൌ തീക്ഷ്ണോഷ്ണാന്||൧൮||
विरिक्तस्य चास्य सदाम्लानमुदरं साल्वलादिभिरुपनद्धं ग़नेन वाससा वेष्टयेत्| एवमेनमनवकाशो वायुर्न पुन राध्मापयति| तथापि पुनः सविरित्कस्याध्मानेऽम्ल लवणान् सुस्निग्धान् निरूहान् दद्यात्| सोपस्तम्भे तु वायौ तीक्ष्णोष्णान्||१८||
🔊 Audio coming soon
വിരിക്തസ്യേത്യാദി സുബോധമ്| മ്ലാനം വിരേകാത് ത്യക്തകാഠിന്യമ്| സാല്വല ഇതി പദ്മകാദിസ്വേദനാമ| ഏവമിതി വേഷ്ടനേന| ഏതദിതി ജാഠരമ്| തഥാപീത്യാദി സുബോധമ്| തീക്ഷ്ണോഷ്ണാനിതി നിരൂഹാന്| സ്തമ്ഭ ഏവോപസ്തമ്ഭഃ ഇതി സാമാന്യേനോദരിണാം ചികിത്സാ|| ൧൮||
Adhikarana vAtodare cikitsA (19) · Śloka 19
അഥ വാതോദരിണം വിദാര്യാദിസിദ്ധേന സര്പിഷോപസ്നേഹ്യ സ്വേദി താങ്ഗതില്വകഘൃതേന ബഹുശോऽനുലോമയേത്| കൃതായാം ച സംസര്ഗ്യാം ബലാര്ഥം ക്ഷീരമവചാരയേത്| നിവര്തയേച്ച പ്രാഗുത്ക്ലേശാത് ക്രമേണ| തതോ യൂഷരസാദിഭിര്മന്ദാമ്ലലവണൈഃ സമിദ്ധാനല-മുദാവര്തിനം പുനഃ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നമാസ്ഥാപയേദ്വിദാര്യാദിക്വാഥേന ചിത്രാഫലതൈലപ്രഗാഢേന| തീക്ഷ്ണോഷ്ണാധോ ഭാഗികദ്രവ്യയുക്തേന വാ ദാശമൂലികേന| ദീപ്താഗ്നിം ച ബദ്ധമലമസ്ഥിസന്ധിത്രികപാര്ശ്വാദിശൂലസ്ഫുര- ണാക്ഷേപയുക്തം രൂക്ഷമനുവാസയേദ്വാതഹരാമ്ലസിദ്ധാഭ്യാം തിലോ- രുബൂകതൈലാഭ്യാം| ഭോജയേച്ചൈനം ജാങ്ഗലരസേന വിദാര്യാദി- ശൃതേന വാ പയസാ| സരലമധുശിഗ്രുമൂലകബീജസ്നേഹാശ്ച പാനാഭ്യഞ്ജനേന ശൂല- ഘ്നാഃ| സ്വേദയേച്ചാഭീക്ഷ്ണം ജഠരമ്| അവിരേച്യസ്യ തു പയഃ സര്പിര്യൂഷരസബസ്ത്യഭ്യങ്ഗസമഭക്തൌ- ഷധൈഃ സംശമയേത്||൧൯||
अथ वातोदरिणं विदार्यादिसिद्धेन सर्पिषोपस्नेह्य स्वेदि ताङ्गतिल्वकग़ृतेन बहुशोऽनुलोमयेत्| कृतायां च संसर्ग्यां बलार्थं क्षीरमवचारयेत्| निवर्तयेच्च प्रागुत्क्लेशात् क्रमेण| ततो यूषरसादिभिर्मन्दाम्ललवणैः समिद्धानल-मुदावर्तिनं पुनः स्निग्धस्विन्नमास्थापयेद्विदार्यादिक्वाथेन चित्राफलतैलप्रगाढेन| तीक्ष्णोष्णाधो भागिकद्रव्ययुक्तेन वा दाशमूलिकेन| दीप्ताग्निं च बद्धमलमस्थिसन्धित्रिकपार्श्वादिशूलस्फुर- णाक्षेपयुक्तं रूक्षमनुवासयेद्वातहराम्लसिद्धाभ्यां तिलो- रुबूकतैलाभ्यां| भोजयेच्चैनं जाङ्गलरसेन विदार्यादि- शृतेन वा पयसा| सरलमधुशिग्रुमूलकबीजस्नेहाश्च पानाभ्यञ्जनेन शूल- ग़्नाः| स्वेदयेच्चाभीक्ष्णं जठरम्| अविरेच्यस्य तु पयः सर्पिर्यूषरसबस्त्यभ्यङ्गसमभक्तौ- षधैः संशमयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദി സുബോധമ്| സംസര്ഗീ പേയാദിക്രമഃ| ക്ഷീരേണ ബലേ ലബ്ധേ ദോഷോത്ക്ലേശാത് പൂര്വം ക്ഷീരം നിവര്തയേത്| ന തു ജടിത്യപി തു ക്രമേണ| മന്ദം സ്തോകമമ്ലം ദാഡിമാദി ലവണം ച യേഷാമ്| വിദാറ്യാദിഗണക്വാഥശ്ചിത്രാഫലതൈലേന പ്രഗാഢോ ഘനഃ| ചിത്രാഫലാനി ദ്രവന്തീഫലാനി തേഷാം തൈലമ്| അധോഭാഗികദ്രവ്യാണി ച വിരേചനദ്രവ്യാണി| താനി തീക്ഷ്ണാനി ദാശമൂലികേ സമ്മിശ്ര്യാസ്ഥാപയേത്| ദീപ്താഗ്നിത്വാദിയുക്തം രൂക്ഷമനുവാസയേത്| കേനേത്യാഹ-വാതഹരാമ്ലദ്രവ്യസിദ്ധതിലതൈലോരുബൂകതൈലഭ്യാമ്| ഊരുബൂക ഏരണ്ഡഃ| ഏനം ചാനുവാസനാര്ഹമുദരിണം ജാങ്ഗലാനാം രസേന ഭോജയേത്| വിദാര്യാദിഗണസിദ്ധേന വാ ക്ഷീരേണ| സരലാദിസ്രുതാശ്ച സ്നേഹാഃ പാനേന ചാഭ്യഞ്ജനേന ച ശൂലഘ്നാഃ| സരലസ്യ ദേവദാരുസദൃശസ്യ പീഡാഖ്യസ്യ സ്നേഹഃ| ശേഷയോര്ബീജമ്| സുബോധമ്| അവിരേച്യസ്യാല്പാഗ്നിക്രൂരകോഷ്ഠാദേരുദരിണഃ പയഃപ്രഭൃതിഭിര്ദോഷം സംശമയേത്| സമഭക്തമൌഷധം സാന്നമിതി പൂര്വം പ്രദര്ശിതമ്| ഇതി വാതോദരമ്|| ൧൯||
Adhikarana pittodare cikitsA (20) · Śloka 20
പിത്തോദരിണം മധുരവിപക്വേന സര്പിഷോപസ്നേഹ്യ ശ്യാമാ ത്രിവൃത്ത്രിഫലാവിപക്വേനാനുലോമ്യേന മധുഘൃതസിതാഢ്യേന ന്യഗ്രോ ധാദിനിര്യൂഹേണാസ്ഥാപയേദനുവാസയേച്ച| ദുര്ബലം തു പ്രാഗേവാനുവാസ്യ ക്ഷീരബസ്തിഭിഃ ശോധയേത്| സഞ്ജാ തബലാഗ്നിം ച സ്നിഗ്ധം പുനഃ ക്ഷീരേണ സത്രിവൃത്കല്കേനോരുപൂഗ ശൃതേന വാ| സാതലാത്രായമാണാഭ്യാം വാऽऽരഗ്വധേന വാ| സശ്ലേഷ്മണി പിത്തേ സമൂത്രേണ| സവാതേ തിക്തഘൃതാന്വിതേന പയസാ പുനഃ പുനര്വിരേചയേത്| ബസ്തികര്മ ചാചരേത്| ഏഭിരേവ ക്ഷീരൈര്വിദാര്യാദിശൃതേന വാ ഭോജയേത്| പായസേന ചോപനാഹയേദുദരമ്||൨൦||
पित्तोदरिणं मधुरविपक्वेन सर्पिषोपस्नेह्य श्यामा त्रिवृत्त्रिफलाविपक्वेनानुलोम्येन मधुग़ृतसिताढ्येन न्यग्रो धादिनिर्यूहेणास्थापयेदनुवासयेच्च| दुर्बलं तु प्रागेवानुवास्य क्षीरबस्तिभिः शोधयेत्| सञ्जा तबलाग्निं च स्निग्धं पुनः क्षीरेण सत्रिवृत्कल्केनोरुपूग शृतेन वा| सातलात्रायमाणाभ्यां वाऽऽरग्वधेन वा| सश्लेष्मणि पित्ते समूत्रेण| सवाते तिक्तग़ृतान्वितेन पयसा पुनः पुनर्विरेचयेत्| बस्तिकर्म चाचरेत्| एभिरेव क्षीरैर्विदार्यादिशृतेन वा भोजयेत्| पायसेन चोपनाहयेदुदरम्||२०||
🔊 Audio coming soon
പിത്തോദരേ പ്രഥമം മധുരദ്രവ്യസിദ്ധേന ഘൃതേന സ്നേഹനം തദന്തേ ശ്യാമാദിവിപക്വേന വിരേചനമ്| ഏനമിതി പിത്തോദരിണം ന്യഗ്രോധാദിഗണക്വാഥേന പ്രഭൂതമാക്ഷികാദിനാസ്ഥാപയേദനുവാസയേച്ചേതി പ്രകരണാനന്യഗ്രോധാദിസിദ്ധേനൈവ സ്നേഹേന| ദുര്ബലം തു പിത്തോദരിണം സ്നേഹവിരേചനാസ്ഥാപനാദ്വിനൈവ പ്രാഗേവാനുവാസ്യ ക്ഷീരബസ്തിഭിഃ കല്പേ വക്ഷ്യമാണൈഃ ശോധയേത്| സ്നേഹാദിവിധാനേ ച സൂത്രസ്ഥാനസ്യ സ്മര്തവ്യമ്| സഞ്ജാതബലാഗ്നിമിത്യാദി സുബോധമ്| പുനരിത്യസ്യ സ്നിഗ്ധമിത്യനേന സമ്ബന്ധഃ| സശ്ലേഷ്മണി പിത്തേ സമൂത്രേണ പുനഃ പുനര്വിരേചയേത്| ഏവമേരണ്ഡശൃതം സത്രിവൃത്കല്കമേകം ക്ഷീരമ്| ദ്വിതീയം സാതലാത്രായമാണാഭ്യാം ശൃതമ്| ത്രൂതീയമാരഗ്വധശൃതമ്| മൂത്രേണ സഹ ചതുര്ഥമ്| തിക്തഘൃതേന സഹ പഞ്ചമമിതി സുബോധമ്| ഏഷാം ക്ഷീരാണാമന്യതമേന വിദാര്യാദിഗണസിദ്ധേന വാ ക്ഷീരേണാന്നം ഭോജയേത്| അസ്യ ച പിത്തോദരിണഃ പായസേന ക്ഷീരസിദ്ധേനാന്നേനോദരമുപനാഹയേത് ബധ്നീയാദ്വാതാദിഹരണായേതി പിത്തോദരമ്|| ൨൦||
Adhikarana shleShmodare cikitsA (21) · Śloka 21
ശ്ലേഷ്മോദരിണം വത്സകാദിസിദ്ധേന സര്പിഷോപസ്നേഹ്യ സ്നുഹീക്ഷീര വിപക്വേനാനുലോമ്യ കടുക്ഷാരയുക്തൈഃ കഫഹരൈരാഹാരൈഃ സംസര്ജ്യ ത്രികടുമൂത്രതൈലപ്രഗാഢേന മുഷ്കകാദിക്വാഥേനാസ്ഥാപയേദനുവാ സയേച്ച| കുലത്ഥയൂഷേണ വ്യോഷവതാ ക്ഷീരേണ വാ ഭോജയേത്| സ്ത്യാനകഫോദരം ക്ഷാരമരിഷ്ടാംശ്ച തീക്ഷ്ണാന് പായയേത്| സതതം ച സ്വേദയേത്| കിണ്വസര്ഷപമൂലബീജകല്കൈര്ജഠരമുപനാഹ യേത്||൨൧||
श्लेष्मोदरिणं वत्सकादिसिद्धेन सर्पिषोपस्नेह्य स्नुहीक्षीर विपक्वेनानुलोम्य कटुक्षारयुक्तैः कफहरैराहारैः संसर्ज्य त्रिकटुमूत्रतैलप्रगाढेन मुष्ककादिक्वाथेनास्थापयेदनुवा सयेच्च| कुलत्थयूषेण व्योषवता क्षीरेण वा भोजयेत्| स्त्यानकफोदरं क्षारमरिष्टांश्च तीक्ष्णान् पाययेत्| सततं च स्वेदयेत्| किण्वसर्षपमूलबीजकल्कैर्जठरमुपनाह येत्||२१||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലേഷമോദരേ വത്സകാദിഗണശൃതേനാജ്യേന സ്നേഹഃ| തതഃ സ്വേദഃ| തദനന്തരം സുധാക്ഷീരസിദ്ധേനാജ്യേന വിരേചനമ്| തതഃ കട്വാദിഭിഃ സംസര്ജ്യ പേയാദിക്രമം കൃത്വാ ത്രികട്വാദിഭൂയിഷ്ഠേന മുഷ്കകാദിക്വാഥേനാസ്ഥാപയേത്| തത്സിദ്ധേന തൈലേന പശ്ചാദനുവാസയേത്| സുബോധമ്| സ്ത്യാനകഫോദരം ഘനശ്ലേഷ്മജഠരമ്| കിണ്വാദികല്കൈര്ജഠരമുപനാഹയേത് ബധ്നീയാത്| കിണ്വം സുരാഘനമ്| ഇതി ശ്ലേഷ്മോദരമ്|| ൨൧||
Adhikarana sannipAtodare cikitsA (22) · Śloka 22
സാന്നിപാതികമുദരം പ്രത്യാഖ്യായ ചികിത്സേത്| സര്വമേ-വേത്യേകേ സര്വസ്യ സര്വാത്മകത്വാത് കൃച്ഛ്രതമത്വാച്ച| ദോഷോ-ദ്രേകതസ്തു പ്രതികുര്വീത| സപ്തലാശങ്ഖിനീനിര്യാസസിദ്ധേന ച സര്പിഷാ വിരേചയേന്മാ സമര്ധമാസം വാ| മഹാവൃക്ഷക്ഷീരമൂത്രസിദ്ധേന വാ| അഥവാജഗന്ധാജശൃങ്ഗീദന്തീദ്രവന്തീസ്വാദുകണ്ടകപുനര്നവാജര സീവൃശ്ചികാലീമൂഷികപര്ണീമഹാസഹാക്ഷുദ്രസഹാവൃക്ഷാദിനീ ഭാര്ങ്ഗീകുഷ്ഠകുടിലരാസ്നാകല്കഗോമൂത്രസംസൃഷ്ടേന സൈന്ധവലവ ണിതേന സ്നിഗ്ധേനാസ്ഥാപയേത്||൨൨||
सान्निपातिकमुदरं प्रत्याख़्याय चिकित्सेत्| सर्वमे-वेत्येके सर्वस्य सर्वात्मकत्वात् कृच्छ्रतमत्वाच्च| दोषो-द्रेकतस्तु प्रतिकुर्वीत| सप्तलाशङ्ख़िनीनिर्याससिद्धेन च सर्पिषा विरेचयेन्मा समर्धमासं वा| महावृक्षक्षीरमूत्रसिद्धेन वा| अथवाजगन्धाजशृङ्गीदन्तीद्रवन्तीस्वादुकण्टकपुनर्नवाज़र सीवृश्चिकालीमूषिकपर्णीमहासहाक्षुद्रसहावृक्षादिनी भार्ङ्गीकुष्ठकुटिलरास्नाकल्कगोमूत्रसंसृष्टेन सैन्धवलव णितेन स्निग्धेनास्थापयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
സംസര്ഗജം തു യാവത് സമ്ഭാവ്യതേ താവദുക്തമേവ| സന്നിപാതോദരമസാധ്യമിതി ചികിത്സായാഃ പ്രത്യാഖ്യാനം കൃത്വ ചികിത്സേത്| യേനാസിദ്ധാവയശസാ യോഗോ ന ഭവതി| ചികിത്സാ ച പ്രാണേഷു കണ്ഠഗതേഷ്വപ്യവശ്യം കര്തവ്യാ| ഏകേ ആചാര്യാ ഏവം മന്യന്തേ യഥാ ന കേവലം സന്നിപാതോദരമേവ പ്രത്യാഖ്യായ ചികിത്സേത് യാവത്സര്വമപ്യുദരം പ്രത്യാഖ്യായ ചികിത്സേത്| കുത ഇത്യാഹ-സര്വസ്യോദരസ്യ സര്വദോഷാത്മകത്വാത് സ്വഭാവേനാതികൃച്ഛ്രതമത്വാച്ചേതി| യദാ തു പ്രതിക്രിയാ ക്രിയതേ തദാ ദോഷോദ്രേകമപേക്ഷ്യഃ| സുബോധമ്| സപ്തലാ സാതലാ| (നി)ശങ്ഖിനീ തിക്തകാ ചിത്രാ യവതിക്താക്ഷിപീതകാ| നിര്യാസോऽത്ര ക്വാഥഃ| മാസമര്ധമാസം വേതി പൂര്വാപരാഭ്യാം സമ്ബധ്യതേ| മഹാവൃക്ഷക്ഷീരം സുധാക്ഷീരമ്| അഥവാജഗന്ധദിക്വാഥേന മദനഫലാദികല്കഗോമൂത്രഭ്യാം സംസൃഷ്ടേന സൈന്ധവേന ച സ്നേഹയോഗാച്ച സ്നിഗ്ധേനാസ്ഥാപയേത്| സ്വാദുകണ്ടകോऽത്ര ഗോക്ഷുരകഃ| (നി) നക്രാഹിദംഷ്ട്രികാ കാലീ വൃശ്ചികാത്യുഷ്ട്രധൂമകഃ| മൂഷികപര്ണീ ദ്രവന്തീ| ക്ഷുദ്രസഹാ മുദ്ഗപര്ണീ| വൃക്ഷാദിനീ വടരുഹാ കാമിന്യോരോഹിണീ ച സാ| വൃക്ഷാദിനീത്യന്വര്ഥനാമാ| ഗൃധ്രനഖീ തിന്ദുകീ| കുടിലം തഗരമ്|| ൨൨||
Adhikarana anupashAntau viShaprayogaH (23) · Śloka 23
തഥാ ചാനുപശാമ്യതി നിചയാത്മകേ സര്വത്ര ച ജഠരേ ജ്ഞാതീനാ ശ്രാവ്യ മദ്യേനാശ്വമാരകഗുഞ്ജാകാകാദനീമൂലകല്കം പായ യേത്| പാനഭോജനേഷു വാ വിഷം നിക്ഷിപേത്| ഇക്ഷുഗണ്ഡികാം വാ ഭക്ഷയേത് കൃഷ്ണസര്പേണ ദംശയിത്വാ വല്ലീഫലാനി വാ മൂലകം വാ| ഏവം ഹ്യസ്യ ദോഷസങ്ഘാതഃ സ്ഥിരോ ലീന ഉന്മാര്ഗഗോ വിഷേ ണാശു പ്രമാഥിനാ വിഭിന്നോ ബഹിഃ പ്രവര്തതേ| തേനാഗദതാം വ്രജതി| ഭവാന്തരം വാ| ഹൃതദോഷം ച ശീതാമ്ബുപരിഷിക്തം ക്ഷീരയവാഗൂം പായയേത്| തതസ്ത്രിവൃദ്വാസ്തുകമണ്ഡൂകപര്ണീകാലശാകയവശാകാനാമന്യതമം സ്വരസസാധിതമനമ്ലലവണസ്നേഹം സ്വിന്നാസ്വിന്നമനന്നഭുങ് മാസമേകമശ്നീയാത്| തത്സ്വരസമേവ ച തൃഷിതഃ പിബേത്| തതഃ ശാകൈര്നിഹൃതേ ദോഷേ പരതോ ദുര്ബലായ കാരഭം ക്ഷീരം പ്രയു ഞ്ജീത||൨൩||
तथा चानुपशाम्यति निचयात्मके सर्वत्र च जठरे ज्ञातीना श्राव्य मद्येनाश्वमारकगुञ्जाकाकादनीमूलकल्कं पाय येत्| पानभोजनेषु वा विषं निक्षिपेत्| इक्षुगण्डिकां वा भक्षयेत् कृष्णसर्पेण दंशयित्वा वल्लीफलानि वा मूलकं वा| एवं ह्यस्य दोषसङ्ग़ातः स्थिरो लीन उन्मार्गगो विषे णाशु प्रमाथिना विभिन्नो बहिः प्रवर्तते| तेनागदतां व्रजति| भवान्तरं वा| हृतदोषं च शीताम्बुपरिषिक्तं क्षीरयवागूं पाययेत्| ततस्त्रिवृद्वास्तुकमण्डूकपर्णीकालशाकयवशाकानामन्यतमं स्वरससाधितमनम्ललवणस्नेहं स्विन्नास्विन्नमनन्नभुङ् मासमेकमश्नीयात्| तत्स्वरसमेव च तृषितः पिबेत्| ततः शाकैर्निहृते दोषे परतो दुर्बलाय कारभं क्षीरं प्रयु ञ्जीत||२३||
🔊 Audio coming soon
ഏവമനന്തരോക്തേന ചികിത്സിതേന നിയയാത്മകേ സന്നിപാതോദരേ അശാമ്യത്യാതുരസ്യ ജ്ഞാതീനാ ശ്രാവ്യ ശ്രാവയിത്വാ മദ്യേനാശ്വമാരാദികല്കം പായയേത്| സര്വത്ര ച ജഠരേ അശാമ്യതീദം സര്വം കുര്യാദിത്യര്ഥഃ| പാനഭോജനേഷു വാ സ്ഥാവരം വിഷം നിക്ഷിപേദാതുരസ്യ| കൃഷ്ണസര്പേണ ദഷ്ടാമിക്ഷുഗണ്ഡികാം വാ ഭക്ഷയേദാതുരോ വല്ലീഫലാനി വാ കൂഷ്മാണ്ഡാദീനി കൃഷ്ണസര്പേണ ദംശയിത്വാ ഭക്ഷയേത്| തഥാ വാ മൂലകമ്| ഏവം കൃതേऽസ്യാതുരസ്യ സ്ഥിരത്വാദിയുക്തോ ദോഷസങ്ഘാതഃ പ്രമാഥിനാ സ്വഭാവേന വിഷേണാശ്വേവ ബഹിഃ പ്രവര്തതേ| തേന പ്രവൃത്തേന കദാചിദഗദതാം നിര്വ്യാധിതാം വ്രജതി| ക്ഷീണത്വാദ്വാ ഭവാന്തരം ജന്മാന്തരം വാ വ്രജതി| പഞ്ചതാം യാതീത്യര്ഥഃ| ഹൃതദോഷമിതി വിഷേണ ത്രിവൃതാദിശാകാനാമന്യതമമ്| സ്വരസേന സാധിതമിതി ത്രിവൃച്ഛാകം ത്രിവൃച്ഛാകസ്യ സ്വരസേന സാധിതം വാസ്തുകശാകം വാസ്തുകസ്വരസേനൈവ സാധിതമിതി സര്വത്ര യോജ്യമ്| അമ്ലാദിവര്ജിതം കിഞ്ചിദേവ സ്വിന്നമദ്യാത്| കിഞ്ചിദസ്വിന്നമേവ ഹരിതകപ്രകാരേണ| അനന്നഭുഗിതി ശാകവൃത്തിരേവ മാസസേകം സ്യാത്| തൃഷിതസ്തു ഭുജ്യമാനസ്യൈവ ശാകസ്യ സ്വരസം പിബേത്| സുബോധമ്| കാരഭമൌഷ്ട്രമിതി വാതാദ്യുദരാണി|| ൨൩||
Adhikarana plIhodare cikitsA (24) · Śloka 24
പ്ലീഹോദരേ യഥാദോഷമുപസ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ദധ്നാ ഭുക്തവതോ വാമബാഹൌ സിരാം വിധ്യേത്| രുധിരസ്യന്ദനാര്ഥഞ്ച പാണിനാ പ്ലീ ഹാനം വിമര്ദയേത്| പുനശ്ച സ്നേഹപീതം വിശുദ്ധദേഹം സമുദ്രശുക്തി ക്ഷാരം പയസാ പായയേത് ഹിങ്ഗും സുവര്ചികാം വാ| പലാശക്ഷാ രോദകേന വാ യവക്ഷാരമ്| പാരിജാതകേക്ഷ്വാക്വപാമാര്ഗക്ഷാരം വാ തൈലസംസൃഷ്ടമ്| സൌഭാഞ്ജനകനിര്യൂഹം വാ പിപ്പലീചിത്രകസൈന്ധവചൂര്ണയുക്തമ്| അമ്ല സ്രുതം വാ ബിഡമാഗധികാഢ്യം പൂതികരഞ്ജക്ഷാരമ്| അഗ്നിസാദേ തു ത്രിലവണാദിം ക്ഷാരാനരിഷ്ടാംശ്ച പിബേത്| ഘൃതം ഷട്പലം മഹാ ഷട്പലം രോഹീതകഷട്പലം വാ||൨൪||
प्लीहोदरे यथादोषमुपस्निग्धस्विन्नस्य दध्ना भुक्तवतो वामबाहौ सिरां विध्येत्| रुधिरस्यन्दनार्थञ्च पाणिना प्ली हानं विमर्दयेत्| पुनश्च स्नेहपीतं विशुद्धदेहं समुद्रशुक्ति क्षारं पयसा पाययेत् हिङ्गुं सुवर्चिकां वा| पलाशक्षा रोदकेन वा यवक्षारम्| पारिजातकेक्ष्वाक्वपामार्गक्षारं वा तैलसंसृष्टम्| सौभाञ्जनकनिर्यूहं वा पिप्पलीचित्रकसैन्धवचूर्णयुक्तम्| अम्ल स्रुतं वा बिडमागधिकाढ्यं पूतिकरञ्जक्षारम्| अग्निसादे तु त्रिलवणादिं क्षारानरिष्टांश्च पिबेत्| ग़ृतं षट्पलं महा षट्पलं रोहीतकषट्पलं वा||२४||
🔊 Audio coming soon
പ്ലീഹോദരേ സ്നേഹസ്വേദാവനുബന്ധദോഷാനുഗുണ്യേനൈവ| സിരാവ്യധേ സൂത്രോക്തപ്രകാരഃ സിരായാശ്ചാവഗമഃ| രക്തസ്യന്ദനായ പ്ലീഹാനം മര്ദയേദ്യഥാ തതോ രക്തം സ്യന്ദതി| നദ്യാദിശുക്തിപ്രതിഷേധായ സമുദ്രഗ്രഹണമ്| ഹിങ്ഗു പയസാ പായയേത്| സുവര്ചികാം വാ| യവക്ഷാരം പലാശവൃക്ഷക്ഷാരോദകേന പായയേത്| പാരിജാതകാദീനാം ക്ഷാരസ്തൈലേന സംസൃഷ്ടഃ| പാരിജാതകം രോഹിത രോഹിതകമ്| (നി) ഇക്ഷ്വാകുഃ കടുകാലാബുനീ തുമ്ബാ ലമ്ബീക്ഷ്വാകുശ്ച ശബ്ദിതഃ| സൌഭാഞ്ജനകഷായം വാ പിപ്പല്യാദിയുക്തമ്| അഥവാ പൂതികരഞ്ജസ്യ നക്തമാലസ്യ ക്ഷാരമമ്ലേന കാഞ്ജികമദ്യാദിനാ സ്രുതം ഗാലിതം ബിഡപിപ്പലീഭ്യാമാലോഡിതം പിബേത്| സുബോധമ്| മഹാഷട്പലം ദശമൂലഷട്പലമ്| രോഹീതകഷട്പലമനന്തരമേവ രോഹീതകത്വഗിത്യാദിനാ പഠിതമ്| സുബോധമ്|| ൨൪||
Adhikarana rohItakaShaTpalaM GRutam (25) · Śloka 25
രോഹീതകത്വക്പലാനി പഞ്ചവിംശതിം കോലപ്രസ്ഥദ്വയം ച തോയേ ക്വാഥയേത്| തേന ക്വാഥേന തഥാ പാലികൈഃ പഞ്ചകോലകൈസ്തൈഃ സര്വൈശ്ച തുല്യയാ രോഹീതകത്വചാ കല്കീകൃതൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം സാധ യേത്| തത്പരം പ്ലീഹഹിതമ്||൨൫||
रोहीतकत्वक्पलानि पञ्चविंशतिं कोलप्रस्थद्वयं च तोये क्वाथयेत्| तेन क्वाथेन तथा पालिकैः पञ्चकोलकैस्तैः सर्वैश्च तुल्यया रोहीतकत्वचा कल्कीकृतैर्ग़ृतप्रस्थं साध येत्| तत्परं प्लीहहितम्||२५||
🔊 Audio coming soon
(നി)പാരിജാതശ്ച രോഹീതഃ പ്ലീഹഘ്നോ രക്തപുഷ്പകഃ| കോലം ബദരമ്| പഞ്ചകോലതുല്യത്വാദ്രോഹീതകത്വഗ്ഭ്യോ ഗര്ഭേ പഞ്ചപലാനി ഭവന്തി||൨൫||
Adhikarana rohItakarasaH (26) · Śloka 26
രോഹീതകലതാഃ ഖണ്ഡശഃ കല്പിതാഃ ഹരീതകീശ്ച തോയേ ഗോ മൂത്രേ വ സപ്തരാത്രമനുസുയാത്| സ രസഃ പ്ലീഹഗുല്മോദരകൃമി മേഹകാമിലാര്ശാംസി സാധയതി||൨൬||
रोहीतकलताः ख़ण्डशः कल्पिताः हरीतकीश्च तोये गो मूत्रे व सप्तरात्रमनुसुयात्| स रसः प्लीहगुल्मोदरकृमि मेहकामिलार्शांसि साधयति||२६||
🔊 Audio coming soon
ദ്വ്യങ്ഗുലമാത്രകല്പിതാനാം രോഹീതകലതാനാം ഹരീതകീനാം ച രോഹീതകസമാനാനാം സപ്തരാത്രം ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ തോയേ വാ മൂത്രേ വാസുതാനാം യോ രസഃ സ പ്ലീഹോദരാദീന് സാധയതി|| ൨൬||
Adhikarana agnikarma (27) · Śloka 27
ഏവമനുപശാമ്യത്യപ്രാപ്തപിച്ഛോദകേ വാതകഫോല്ബണേ ഗുല്മ വിധിനാऽഗ്നികര്മ കുര്യാത്||൨൭||
एवमनुपशाम्यत्यप्राप्तपिच्छोदके वातकफोल्बणे गुल्म विधिनाऽग्निकर्म कुर्यात्||२७||
🔊 Audio coming soon
ഏവമിത്യാദിനാ പ്ലീഹോദരേ അഗ്നികര്മപ്രദര്ശനമ്| പിച്ഛാ മണ്ഡപ്രായം പൂര്വം പ്രദര്ശിതമുദരേ| ഉദകോऽസ്വച്ഛമ്| വാതകഫോല്ബണ ഏവ ന വാതാദ്യുല്ബണേऽഗ്നികര്മ| ഇതി വാതപ്ലീഹോദരമ്|| ൨൭||
Adhikarana pittolbaNe plIhodare (28) · Śloka 28
പിത്തോല്ബണേ തു ജീവനീയഘൃതക്ഷീരബസ്തിവിരേചനാനി പ്രയു ഞ്ജീത| പുനഃ പുനശ്ച രുധിരമവസേചയേത്| യകൃദാഖ്യേऽ പ്യയമേവ ക്രിയാവിഭാഗഃ||൨൮||
पित्तोल्बणे तु जीवनीयग़ृतक्षीरबस्तिविरेचनानि प्रयु ञ्जीत| पुनः पुनश्च रुधिरमवसेचयेत्| यकृदाख़्येऽ प्ययमेव क्रियाविभागः||२८||
🔊 Audio coming soon
പിത്തോല്ബണേ പ്ലീഹ്നി ജീവനീയൈഃ സിദ്ധം ഘൃതം പ്രയുഞ്ജീത| ക്ഷീരബസ്തയശ്ച വിരേചനാനി ച| യകൃദാഖ്യോദരേऽപ്യയമേവ പ്ലീഹോക്തക്രിയാവിഭാഗോ വിധേയഃ|| ൨൮||
Adhikarana baddhodare karma (29) · Śloka 29
ബദ്ധോദരേ സ്വിന്നായ സതൈലലവണമൂത്രം തീക്ഷ്ണം നിരൂഹമനു വാസനം ച ദദ്യാത്| സ്രംസനാനി ചാന്നാന്യുദാവര്തഹരാണി ച തീക്ഷ്ണം ച വിരേചനം യച്ച കിഞ്ചിദ്വാതഘ്നമ്||൨൯||
बद्धोदरे स्विन्नाय सतैललवणमूत्रं तीक्ष्णं निरूहमनु वासनं च दद्यात्| स्रंसनानि चान्नान्युदावर्तहराणि च तीक्ष्णं च विरेचनं यच्च किञ्चिद्वातग़्नम्||२९||
🔊 Audio coming soon
ബദ്ധോദരേ തു സ്വിന്നായ കൃതസ്വേദായാതുരായ തൈലാദിയുക്തം തീക്ഷ്ണം നിരൂഹം ദദ്യാദനു ച തഥാവിധമേവാനുവാസനം സ്രംസനാന്യനുലോമനാനി| സുബോധമ്|| ൨൯||
Adhikarana Cidrodare dakodare ca (30) · Śloka 30
ഛിദ്രോദരേ സ്വേദവര്ജ്യം കഫോദരവദാചരേത്| ദകോദരേ തു പൂര്വ മുദകദോഷഹരണാര്ഥം രൂക്ഷതീക്ഷ്ണൌഷധാന് സമൂത്രാന് നിര്യൂഹ ചൂര്ണക്ഷാരാന് കഫഘ്നാനി ദീപനീയാനി ചാന്നപാനാനി യോജ യേത്||൩൦||
छिद्रोदरे स्वेदवर्ज्यं कफोदरवदाचरेत्| दकोदरे तु पूर्व मुदकदोषहरणार्थं रूक्षतीक्ष्णौषधान् समूत्रान् निर्यूह चूर्णक्षारान् कफग़्नानि दीपनीयानि चान्नपानानि योज येत्||३०||
🔊 Audio coming soon
ഛിദ്രോദരേ സ്വേദം വിനാ സര്വം ദകോദരചികിത്സിതം വിധേയമ്| ഉദകോദരേ പൂര്വമേവ തീക്ഷ്ണാദിഗുണദ്രവ്യനിര്യൂഹാദീന് ദീപനം കഫഘ്നം ചാന്നപാനം യോജയേദുദകകൃതാനാം ദോഷാണാം വികാരാണാമപഹരണാര്ഥമ്| നിര്യൂഹഃ ക്വാഥഃ| ക്ഷാരോ ഭസ്മ|| ൩൦||
Adhikarana baddhodarAdau shastrakarma (31) · Śloka 31
ഏവമസിദ്ധൌ ബദ്ധച്ഛിദ്രദകോദരേഷു അശ്മര്യാമിവ സുഹൃദാം പ്രകാ ശ്യ ശസ്ത്രമവചാരയേത്| തത്ര ബദ്ധച്ഛിദ്രോദരയോഃ സ്നിഗ്ധ സ്വിന്നസ്യാധോനാഭേശ്ചതുരങ്ഗുലാനി വാമതോऽപഹായോദരം പാട യിത്വാ ചതുരങ്ഗുലപ്രമാണമാന്ത്രാണി നിഷ്കാസ്യ നിരീക്ഷ്യ ബദ്ധ ഗുദോദരസ്യാന്ത്രപ്രതിരോധകരം ബാലം മലോപലേപമശ്മാനം ചാപ ഹരേത്| പരിസ്രാവിണി ശല്യമുദ്ധത്യാന്ത്രപരിസ്രാവം വിശോധ്യ തച്ഛിദ്രം മര്കോടകൈര്ദംശയേത്| ലഗ്നേഷു ച ശിരസ്സു കായമപന യേത്| തതോ മധുഘൃതാഭ്യാമഭ്യജ്യാന്ത്രാണി യഥാസ്ഥാനം സ്ഥാപ യിത്വാ ബാഹ്യം വ്രണമുദരസ്യ സീവ്യേത്| യഷ്ടീമധുകമിശ്രയാ ച കൃഷ്ണമൃദാ വ്രണമഭിലിപ്യ ബധ്നീയാത്| അഥ നിവാതമാഗരം പ്രവേശ്യ ക്ഷീരവൃത്തിം സ്നേഹദ്രോണ്യാം വാസയേത്||൩൧||
एवमसिद्धौ बद्धच्छिद्रदकोदरेषु अश्मर्यामिव सुहृदां प्रका श्य शस्त्रमवचारयेत्| तत्र बद्धच्छिद्रोदरयोः स्निग्ध स्विन्नस्याधोनाभेश्चतुरङ्गुलानि वामतोऽपहायोदरं पाट यित्वा चतुरङ्गुलप्रमाणमान्त्राणि निष्कास्य निरीक्ष्य बद्ध गुदोदरस्यान्त्रप्रतिरोधकरं बालं मलोपलेपमश्मानं चाप हरेत्| परिस्राविणि शल्यमुद्धत्यान्त्रपरिस्रावं विशोध्य तच्छिद्रं मर्कोटकैर्दंशयेत्| लग्नेषु च शिरस्सु कायमपन येत्| ततो मधुग़ृताभ्यामभ्यज्यान्त्राणि यथास्थानं स्थाप यित्वा बाह्यं व्रणमुदरस्य सीव्येत्| यष्टीमधुकमिश्रया च कृष्णमृदा व्रणमभिलिप्य बध्नीयात्| अथ निवातमागरं प्रवेश्य क्षीरवृत्तिं स्नेहद्रोण्यां वासयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ഏവമിത്യുക്തക്രിയയാ സിദ്ധൌ ത്രിഷു ബദ്ധാദ്യുദരേഷു പൃഥഗ്വിധക്രിയോപയോഗായ ശസ്ത്രമവചാരയേത് ആതുരസുഹൃത്പ്രകാശനമശ്മരീവത്| നാഭേദധോऽധരഭാഗേ നാഭിതശ്ചത്വാര്യങ്ഗുലാനി പരിത്യജ്യ ചതുരങ്ഗുലമാത്രം പാടയേത്| തേന ചാന്ത്രാണി തഥാ പരീക്ഷ്യാണി യഥാ സന്നിവേശം ന ത്യജന്തി| ഗുദബന്ധഹേതുമാന്ത്രസ്യ പ്രതിരോധകം ബാലാദികമപഹരേത്| പരിസ്രാസവിണീതി ഛിദ്രോദരേ| തച്ഛിദ്രം മര്കോടൈര്വൈദ്യോ ദംശയേത്| സുബോധമ്| ക്ഷീരേണൈവ വൃത്തിര്യസ്യ തമ്|| ൩൧||
Adhikarana dakodare visheShaH (32) · Śloka 32
ദകോദരേ സര്വേഷു ച ജാതോദകേഷു ജഠരേഷു വാതഹരതൈലാ ഭ്യക്തസ്യോഷ്ണോദകസ്വിന്നസ്യാപ്തൈഃ പരിഗൃഹീതസ്യാകക്ഷ്യാതഃ പടവേഷ്ടിതോദരസ്യാധോ നാഭേര്വാമതശ്ചതുരങ്ഗുലമപഹായ വ്രീഹി മുഖേനാങ്ഗുഷ്ഠോദരമാത്രമവഗാഢം വിദ്ധ്വാ നാഡീമ് നിധായ ദോഷോ ദകമര്ധമാത്രമവസിഞ്ചേത്| തതോ നാഡീമുദ്ധൃത്യ തൈലലവണേ നാഭ്യജ്യ വ്രണം ബന്ധനേനോപചരേത്||൩൨||
दकोदरे सर्वेषु च जातोदकेषु जठरेषु वातहरतैला भ्यक्तस्योष्णोदकस्विन्नस्याप्तैः परिगृहीतस्याकक्ष्यातः पटवेष्टितोदरस्याधो नाभेर्वामतश्चतुरङ्गुलमपहाय व्रीहि मुख़ेनाङ्गुष्ठोदरमात्रमवगाढं विद्ध्वा नाडीम् निधाय दोषो दकमर्धमात्रमवसिञ्चेत्| ततो नाडीमुद्धृत्य तैललवणे नाभ्यज्य व्रणं बन्धनेनोपचरेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
ദകോദരനാമ്ന്യുദരേ സര്വേഷു ചോദരേഷു ചിരകാലപ്രരൂഢത്വാജ്ജാതോദകേഷു വാതഹര ഇത്യാദിനോദകസ്രാവണവിധിഃ| അവഗാഢമന്തഃപ്രവിഷ്ടമ്| അങ്ഗു-ഷ്ഠോദരമാത്രമിതി പ്രമാണമ്| വ്രീഹിമുഖം നാമ ശസ്ത്രമ്| തച്ചോദകം സര്വം ന സ്രാവയേത്സകൃദപി ത്വര്ധമാത്രമവസിഞ്ചേത്| അവസിഞ്ചനമവസ്രാവണമ്| നാഡീയന്ത്രവിധാവുക്താ|| ൩൨||
Adhikarana ardhamAtrAvasecane hetuH (33) · Śloka 33
സഹസാ സര്വസ്മിന് വിസ്രാവിതേ തൃഷ്ണാജ്വരോऽങ്ഗമര്ദോऽതീ സാരഃ ശ്വാസഃ കാസഃ പാദദാഹോ വ ജായതേ| പൂര്യതേ ച സുരരാമ്| അതസ്തൃതീയചതുര്ഥപഞ്ചമഷഷ്ഠാഷ്ടമദ്വാദശഷോഡശ രാത്രാണാമന്യതമമന്തരം കൃത്വാ ദോഷോദകമല്പശോ വിസ്രാ വയേത്||൩൩||
सहसा सर्वस्मिन् विस्राविते तृष्णाज्वरोऽङ्गमर्दोऽती सारः श्वासः कासः पाददाहो व जायते| पूर्यते च सुरराम्| अतस्तृतीयचतुर्थपञ्चमषष्ठाष्टमद्वादशषोडश रात्राणामन्यतममन्तरं कृत्वा दोषोदकमल्पशो विस्रा वयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
സഹസേത്യാദിനാര്ധമാത്രാവസേചനേ ഹേതുഃ| സുതരാഞ്ച പുനരുദകേന ജഠരം പൂര്യതേ ദുഷ്ടത്വാത്| തസ്മാദ്ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ ത്രിരാത്രാന്തരിതം വാ ചതുരന്തരിതം വാ ഏവം പഞ്ചാദികമപി| പൂരണപ്രത്യയാന്താനാം ത്രയാദീനാമാചാര്യേണ പ്രയോഗഃ കൃതഃ| തഥാവിധാനാം രാത്രിശബ്ദേന സാമാനാധികരണ്യേന പൂരണമാത്രേണ രാത്രേരേകത്വാത് സമാഹാരോ ന സിദ്ധ്യതി| ന ച വിവക്ഷിതാര്ഥപ്രതീതിസ്തസ്മാച്ചിന്ത്യമേതത്|| ൩൩||
Adhikarana srAvaNottaraM karma (34) · Śloka 34
നിസ്രുതേ ച ദോഷോദകേ വിമൃദ്യോദരമാവികകൌശേയചര്മണാമന്യ തരേണ ഗാഢതരം വേഷ്ടയേത്| തഥാ നാധ്മാപയതി വായുഃ| ലങ്ഘ യിത്വാ ച യവാഗൂമല്പസ്നേഹലവണാം മാത്രയാ പായയേത്| തതഃ പരം ഷണ്മാസാന് ക്ഷീരവൃത്തിര്ഭവേത്| തതോ മാസത്രയം ക്ഷീര പേയാം പിബേത്| അന്യച്ച മാസത്രയമല്പലവണമല്പക്ഷീരം ശ്യാ മാകം കോരദൂഷം വാ ഭുഞ്ജീതേതി| ഭവതി ചാത്ര പ്രയതോ വത്സരേണൈവം വിജയേത ജലോദരമ്| വര്ജ്യേഷു യന്ത്രിതോ ദിഷ്ടേ നാത്യദിഷ്ടേ ജിതേന്ദ്രിയഃ||൩൪||
निस्रुते च दोषोदके विमृद्योदरमाविककौशेयचर्मणामन्य तरेण गाढतरं वेष्टयेत्| तथा नाध्मापयति वायुः| लङ्ग़ यित्वा च यवागूमल्पस्नेहलवणां मात्रया पाययेत्| ततः परं षण्मासान् क्षीरवृत्तिर्भवेत्| ततो मासत्रयं क्षीर पेयां पिबेत्| अन्यच्च मासत्रयमल्पलवणमल्पक्षीरं श्या माकं कोरदूषं वा भुञ्जीतेति| भवति चात्र प्रयतो वत्सरेणैवं विजयेत जलोदरम्| वर्ज्येषु यन्त्रितो दिष्टे नात्यदिष्टे जितेन्द्रियः||३४||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്| ലങ്ഘയിത്വാ പ്രാപ്തലങ്ഘനേന തു സര്വത്ര| ഗതാനുഗതികാ പ്രയതോऽതിയത്നവാന് സംവത്സരേണോക്തപ്രകാരേണ ജലോദരം വിജയേത| കിമ്ഭൂത ഇത്യാഹ-വര്ജ്യേഷ്വത്യര്ഥോഷ്ണാമ്ലദിഷു യന്ത്രിതസ്തദപ്രാപ്തിലക്ഷണയന്ത്രപരഃ സന്| ദിഷ്ടേ പഥ്യത്വേനോദ്ദിഷ്ടേ ക്ഷീരാദൌ നാതിയന്ത്രിതോऽര്ഥാന്നാപ്യയന്ത്രിതഃ അദിഷ്ടേപീഷ്ടാപ്രതിഷിദ്ധേ ജിതേന്ദ്രിയോ ന ത്വിന്ദ്രിയവശ്യഃ|| ൩൪||
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (35) · Śloka 35
സര്വമേവോദരം പ്രായോ ദോഷസങ്ഘാതജം യതഃ| അതോ വാതാദിശമനീ ക്രിയാ സര്വത്ര ശസ്യതേ| വഹ്നിര്മന്ദത്വമായാതി ദോഷൈഃ കുക്ഷൌ പ്രപൂരിതേ| തസ്മാദ്ഭോജ്യാനി യോജ്യാനി ദീപനാനി ലഘൂനി ച| സപഞ്ചമൂലാന്യല്പാമ്ലപടുസ്നേഹകടൂനി ച| ഭാവിതാനാം ഗവാം മൂത്രേ ഷഷ്ടികാനാം ച തണ്ഡുലൈഃ| യവാഗൂം പയസാ സിദ്ധാം പ്രകാമം ഭോജയേന്നരമ്| പിബേദിക്ഷുരസം ചാനു ജഠരാണാം നിവൃത്തയേ| സ്വം സ്വം സ്ഥാനം വ്രജന്ത്യേഷാം വാതപിത്തകഫാസ്തഥാ| അത്യര്ഥോഷ്ണാമ്ലലവണം രൂക്ഷം ഗ്രാഹി ഹിമം ഗുരു| ഗുഡം തിലകൃതം ശാകം വാരി പാനാവഗാഹയോഃ| ആയാസാധ്വദിവാസ്വപ്നയാനയാനാനി ച ത്യജേത്||൩൫||
सर्वमेवोदरं प्रायो दोषसङ्ग़ातजं यतः| अतो वातादिशमनी क्रिया सर्वत्र शस्यते| वह्निर्मन्दत्वमायाति दोषैः कुक्षौ प्रपूरिते| तस्माद्भोज्यानि योज्यानि दीपनानि लग़ूनि च| सपञ्चमूलान्यल्पाम्लपटुस्नेहकटूनि च| भावितानां गवां मूत्रे षष्टिकानां च तण्डुलैः| यवागूं पयसा सिद्धां प्रकामं भोजयेन्नरम्| पिबेदिक्षुरसं चानु जठराणां निवृत्तये| स्वं स्वं स्थानं व्रजन्त्येषां वातपित्तकफास्तथा| अत्यर्थोष्णाम्ललवणं रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु| गुडं तिलकृतं शाकं वारि पानावगाहयोः| आयासाध्वदिवास्वप्नयानयानानि च त्यजेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
സര്വസ്മിംശ്ചോദരേ വാതാദിശമനീ ക്രിയാ ഇഷ്യതേ| യതഃ സര്വമേവോദരം പ്രായേണ സന്നിപാതജമേവ| സുബോധമ്| ഏഷാമിത്യുദരിണാമ്| തഥേത്യുക്തപ്രകാരേണ| സര്വശ്ചോദര്യത്യര്ഥോഷ്ണാദിഗുണം ച ത്യജേത്|| ൩൫||
Adhikarana pAne takraprashaMsA (36) · Śloka 36
നാത്യച്ഛസാന്ദ്രമധുരം പാനേ തക്രം പ്രശസ്യതേ| സകണാലവണം വാതേ പിത്തേ സോഷണശര്കരമ്| യവാനീസൈന്ധവാജാജീമധുവ്യോഷൈഃ കഫോദരേ| ത്ര്യൂഷണക്ഷാരലവണൈഃ സംയുക്തം നിചയോദരേ| മധുതൈലവചാശുണ്ഠീശതാഹ്വാകുഷ്ഠസൈന്ധവൈഃ| പ്ലീഹ്നി ബദ്ധേ തു ഹപുഷായവാനീപട്വജാജിഭിഃ| സകൃഷ്ണാമാക്ഷികം ഛിദ്രേ വ്യോഷവത്സലിലോദരേ| ഗൌരവാരോചകാനാഹമന്ദവഹ്ന്യതിസാരിണാമ്| തക്രം വാതകഫര്താനാമമൃതത്വായ കല്പതേ||൩൬||
नात्यच्छसान्द्रमधुरं पाने तक्रं प्रशस्यते| सकणालवणं वाते पित्ते सोषणशर्करम्| यवानीसैन्धवाजाजीमधुव्योषैः कफोदरे| त्र्यूषणक्षारलवणैः संयुक्तं निचयोदरे| मधुतैलवचाशुण्ठीशताह्वाकुष्ठसैन्धवैः| प्लीह्नि बद्धे तु हपुषायवानीपट्वजाजिभिः| सकृष्णामाक्षिकं छिद्रे व्योषवत्सलिलोदरे| गौरवारोचकानाहमन्दवह्न्यतिसारिणाम्| तक्रं वातकफर्तानाममृतत्वाय कल्पते||३६||
🔊 Audio coming soon
നാത്യച്ഛാദിഗുണം ച തക്രം പാനേ പ്രശസ്യതേ| തച്ച തക്രം പിപ്പലീലവണയുക്തം വാതേ| മരിചശര്കരാഭ്യാം പിത്തേ| യവാന്യാദിഭിര്യുക്തം തക്രം കഫോദരേ| സന്നിപാതോദരേ ത്ര്യൂഷണാദിഭിസ്തക്രമ്| മധ്വാദിഭിഃ പ്ലീഹോദരേ| ഹപുഷാദിഭിര്ബദ്ധോദരേ| ഛിദ്രോദരേ പിപ്പലീമാക്ഷികയുക്തം തക്രമ്| സലിലോദരേ വ്യോഷയുക്തമ്| ഗൌരവാദിയുക്താനാം വാതശ്ലേഷ്മാര്താനാം തക്രമമൃതത്വായ കല്പതേ സമ്പദ്യത ഇത്യര്ഥഃ|| ൩൬||
Adhikarana prayogAnte kShIrapAnam (37-17) · Śloka 17
പ്രയോഗാണാം ച സര്വേഷാമനു ക്ഷീരം പ്രയോജയേത്| സ്ഥൈര്യകൃത്സര്വധാതൂനാം ബല്യം ദോഷാനുബന്ധഹൃത്| ഭേഷജാപചിതാങ്ഗാനാം ക്ഷീരമേവാമൃതായതേ||൩൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാന ഉദര ചികിത്സിതന്നാമ സപ്തദശോऽധ്യായഃ||൧൭||
प्रयोगाणां च सर्वेषामनु क्षीरं प्रयोजयेत्| स्थैर्यकृत्सर्वधातूनां बल्यं दोषानुबन्धहृत्| भेषजापचिताङ्गानां क्षीरमेवामृतायते||३७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थान उदर चिकित्सितन्नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon
സര്വേഷാം ച പ്രയോഗാണാമനു ക്ഷീരം പശ്ചാത് പ്രയോഗേ നിഷ്പന്നേ ശസ്യതേ യതസ്തത് ക്ഷീരം സ്ഥൈര്യകൃത്വാദിയുക്തം തഥാ തേന പ്രയോഗഭേഷജേന യേഷാമപചിതമങ്ഗം ശരീരം തേഷാം ക്ഷീരമമൃതായതേ| അമൃതമിവാചരതി ജീവിതദാനേനേതി|| ൩൭|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹ വ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ സപ്തദശോऽധ്യായഃ