Adhikarana athodaracikitsitannAma saptadasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాత ఉదరిచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రైయాదయో మహర్షయః||1||
अथात उदरिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रैयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
క్రమప్రాప్తస్యోదరస్య చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana sarvodareShu virecanantatra hetushca (2) · Śloka 2
సర్వమేవోదరమతిమాత్రదోషసంచయానుబంధేన స్రోతోముఖని రోధాద్వ్యాకులానిలతయా యత్ప్రజాయతే తస్మాదభీక్ష్ణముదరీ విరేచనాన్యుపయుంజీత| మూత్రక్షీరాన్యతరయుక్తమేరండతైలమహ రహర్మాసమేకం ద్వౌ వా| క్షీరహారో వా గవ్యం వా మాహిషం వా మూత్రం| ఉష్ట్రీక్షీరవృత్తిర్వా స్యాత్||2||
सर्वमेवोदरमतिमात्रदोषसञ्चयानुबन्धेन स्रोतोमुख़नि रोधाद्व्याकुलानिलतया यत्प्रजायते तस्मादभीक्ष्णमुदरी विरेचनान्युपयुञ्जीत| मूत्रक्षीरान्यतरयुक्तमेरण्डतैलमह रहर्मासमेकं द्वौ वा| क्षीरहारो वा गव्यं वा माहिषं वा मूत्रम्| उष्ट्रीक्षीरवृत्तिर्वा स्यात्||२||
🔊 Audio coming soon
సర్వమిత్యాదినోదరిణోఽభీక్ష్ణం విరేచనోపయోగహేతురతిమాత్రో యో దోషాణాం సంచయస్తస్యానుబంధేన కర్త్రా స్రోతోముఖనిరోధః| అనిలస్య వ్యాకులత్వమనేకరూపమవస్థానం| మూత్రేత్యాదినా విరేచనప్రయోగః| గవ్యాం మాహిషం వా మూత్రం క్షీరాహారః| అథవా సర్వాహారపానపరిత్యాగేనోష్ట్రీక్షీరవృత్తిః స్యాత్|| 2||
Adhikarana shoPashUlAdisahite visheShaH (3) · Śloka 3
శోఫశూలానాహతృణ్మూర్ఛాపరీతో విశేషేణ పయోఽనుపానం గో మూత్రేణ ప్రాణదాం పిబేత్| పిప్పలీసహస్రం వ స్నుహీక్షీరభావితం సేవేత| తద్భావితేన వా కృష్ణాభయాచూర్ణేన కాసరం| సైంధవాజమోదయుక్తం వా నైంబం తైలం| అథవాఽఽర్ద్రక రసానువిద్ధం సిద్ధం వా||3||
शोफशूलानाहतृण्मूर्छापरीतो विशेषेण पयोऽनुपानं गो मूत्रेण प्राणदां पिबेत्| पिप्पलीसहस्रं व स्नुहीक्षीरभावितं सेवेत| तद्भावितेन वा कृष्णाभयाचूर्णेन कासरम्| सैन्धवाजमोदयुक्तं वा नैम्बं तैलम्| अथवाऽऽर्द्रक रसानुविद्धं सिद्धं वा||३||
🔊 Audio coming soon
శోఫాదిపరీత ఉదరీ అనంతరోక్తం కుర్యాద్విశేషేణ తు ప్రాణదాం హరీతకీం గోమూత్రేణ సహ పిబేత్| పీతాయాం పశ్చాత్ క్షీరం పేయం| పిప్పలీసహస్రం క్రమేణ సేవేత తద్భావితేన స్నుహీక్షీరభావితేన పిప్పలీ హరీతకీచూర్ణేన సహ కాసరం| తచ్చ గుగ్గులుపర్యాయప్రసిద్ధం| నింబస్రుతం తైలం సైంధవాజమోదాభ్యాం యుక్తం| అథవాఽఽర్ద్రకస్య రసేనానువిద్ధం తేన స్తోకేన కృతసంస్కారం తత్సిద్ధం వా|| 3||
Adhikarana harItakIGRutam (4) · Śloka 4
హరీతకీచూర్ణప్రస్థయుక్తమాఢకం ఘృతస్యాంగారేష్వభివిలాప్య ఖజేనాభిమథ్య సుగుప్తం యవపల్లే మాసం స్థాపయేత్| తత శ్చోద్ధృత్య పరిస్రావ్య హరీతకీక్వాథామ్లవదధిప్రతీవాపం విపాచయేత్||4||
हरीतकीचूर्णप्रस्थयुक्तमाढकं ग़ृतस्याङ्गारेष्वभिविलाप्य ख़जेनाभिमथ्य सुगुप्तं यवपल्ले मासं स्थापयेत्| तत श्चोद्धृत्य परिस्राव्य हरीतकीक्वाथाम्लवदधिप्रतीवापं विपाचयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
హరీతకీచూర్ణప్రస్థేన యుక్తం ఘృతస్యాఢకమగ్నౌ విలాప్య ఖజేన మథితం సదను గుప్తం యవపల్లే యవరాశౌ నిధాపయేత్| తతశ్చ యవపలాన్మాసాదూర్ధ్వముద్ధృతం వస్త్రేణ చ పరిస్రావ్య స్నేహసమం హరీతకీక్వాథం తావదేవ చామ్లం దధి దత్వా పచేదితి|| 4||
Adhikarana sudhAkShIraGRutam (5) · Śloka 5
అథవా గవ్యే పయసి మహావృక్షక్షీరమావాప్య విపాచ్య శీతీ భూతమభిమథ్య తన్నవనీతం మహావృక్షక్షీరేణైవ సహ సాధ యేత్||5||
अथवा गव्ये पयसि महावृक्षक्षीरमावाप्य विपाच्य शीती भूतमभिमथ्य तन्नवनीतं महावृक्षक्षीरेणैव सह साध येत्||५||
🔊 Audio coming soon
అథవా గవ్యే పయసి సుధాక్షీరం దత్వా విపచేత్| క్షీరస్య ఘనత్వం యావత్తతః శీతీభూతం క్షీరం దండేనాభిమథ్య నవనీతం గృహ్ణీయాత్| తచ్చ నవనీతం సుధాక్షీరేణ సమేన సహ విపాచయేదితి ద్వితీయం ఘృతం||5||
Adhikarana cavikAdiGRutam (6) · Śloka 6
అథవా చవికాచిత్రకదంత్యతివిషాకుష్ఠసారివావిడంగ- త్రిఫలాకటురోహిణీద్విహరిద్రాశంఖినీత్రివృద్దీప్యకానర్ధకార్షి- కాన్ రాజవృక్షఫలమజ్జాద్విపలం మహావృక్షక్షీరద్విపలం గోమూత్ర- క్షీరఘృతత్రికుడవం చైకధ్యం పాచయేత్| ఏతాని తిల్వక- చతుర్థాని సర్పీషి పీతాన్యుదరగుల్మవిద్రధ్యష్ఠీలానాహకు- ష్ఠోన్మాదాపస్మారాన్నిఘ్నంతి||6||
अथवा चविकाचित्रकदन्त्यतिविषाकुष्ठसारिवाविडङ्ग- त्रिफलाकटुरोहिणीद्विहरिद्राशङ्ख़िनीत्रिवृद्दीप्यकानर्धकार्षि- कान् राजवृक्षफलमज्जाद्विपलं महावृक्षक्षीरद्विपलं गोमूत्र- क्षीरग़ृतत्रिकुडवं चैकध्यं पाचयेत्| एतानि तिल्वक- चतुर्थानि सर्पीषि पीतान्युदरगुल्मविद्रध्यष्ठीलानाहकु- ष्ठोन्मादापस्मारान्निग़्नन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
అథవా చవికేత్యాదినా తృతీయం| ఏతాని త్రీణి సర్పీషి యేషాం తిల్వకసర్పిశ్చతుర్థం తాని చత్వారి పీతాన్యుదరాదీన్ ఘ్నంతి| తిల్వకఘృతం వాతవ్యాధావుక్తం|| 6||
Adhikarana dashamUlaShaTpalaM GRutam (7) · Śloka 7
యావశూకపంచకోలషట్పలేన వా మస్తుదశమూలక్వాథా ఢకద్వయేన చ సిద్ధణ్ సర్పిఃప్రస్థం ప్రయోజయేత్||7||
यावशूकपञ्चकोलषट्पलेन वा मस्तुदशमूलक्वाथा ढकद्वयेन च सिद्धण् सर्पिःप्रस्थं प्रयोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
పలం యవక్షారస్య పలపంచకం పంచకోలానాం ముస్తున ఆఢకం దశమూలక్వాథస్యాఢకం| ఘృతస్య ప్రస్థ ఇతి దశమూలషట్పలం|| 7||
Adhikarana yavakolAdiGRutam (8) · Śloka 8
యవకోలకులత్థపంచమూలకషాయేణ వా సురాసౌవీరక యుక్తం సర్పిః||8||
यवकोलकुलत्थपञ्चमूलकषायेण वा सुरासौवीरक युक्तं सर्पिः||८||
🔊 Audio coming soon
యవాదీనాం క్వాథో ఘృతసమః సురాసౌవీరకం మిశ్రీభూతం ఘృతసమమిత్యుదరిణో ఘృతాని|| 8||
Adhikarana snehottaraM virecanam (9) · Śloka 9
సర్పిష్పానస్రస్తే చ దోషే బలవాన్ విరేచనార్థం మూత్రాసవా రిష్టసురాః స్నుహీక్షీరయుక్తాః శీలయేత్| విరేచనద్రవ్య కషాయం నాగరదేవదారుప్రగాఢం| త్రిలవణాదిచూర్ణం వా ద్విత్రి గుణానులోమనద్రవ్యం||9||
सर्पिष्पानस्रस्ते च दोषे बलवान् विरेचनार्थं मूत्रासवा रिष्टसुराः स्नुहीक्षीरयुक्ताः शीलयेत्| विरेचनद्रव्य कषायं नागरदेवदारुप्रगाढम्| त्रिलवणादिचूर्णं वा द्वित्रि गुणानुलोमनद्रव्यम्||९||
🔊 Audio coming soon
ఏవం సర్పిష్పానేన దోషే స్రస్తే ప్రాప్తశైథిల్యే బలవాన్ పురుషో విరేచనార్థం మూత్రాదికం స్నుహీక్షీరయుక్తం శీలయేత్| అథవా శోధనాదిగణనిర్దిష్టానాం విరేచనద్రవ్యాణాం కషాయం శుంఠీదేవదారుచూర్ణప్రగాఢం శీలయేత్| ప్రగాఢం ఘనం| గుల్మోక్తం వా త్రిలవణాదిచూర్ణం ద్విగుణైరన్యభాగాపేక్షయాఽనులోమికద్రవ్యైః కుంభనికుంభాదిభిః కృతం శీలయేత్| అథవా త్రిగుణానులోమికద్రవ్యం త్రిలవణాదికం|| 9||
Adhikarana paTolamUlAdiprayogaH (10) · Śloka 10
పటోలమూలరజనీవిడంగత్రిఫలాః కర్షాంశాః| కంపిల్ల కనీలినీఫలత్రివృత్తానాం క్రమాద్ ద్విత్రిచతుర్భిః కర్షైర్యుక్తా శ్చూర్ణయిత్వా మూత్రేణ పిబేత్| జీర్ణే చ పేయామండపో రసాశీ వా స్యాత్| తతః షడ్రాత్రం సవ్యోషేణ పయసాశ్నీయాత్| తతః సప్తమేఽహని పునశ్చూర్ణం పిబేత్| అనేన విధినా చూర్ణ మిదముదరాణి జాతోదకాన్యపి నిబర్హయతి| గుల్మభేదనాని చ ప్రయుంజీత||10||
पटोलमूलरजनीविडङ्गत्रिफलाः कर्षांशाः| कम्पिल्ल कनीलिनीफलत्रिवृत्तानां क्रमाद् द्वित्रिचतुर्भिः कर्षैर्युक्ता श्चूर्णयित्वा मूत्रेण पिबेत्| जीर्णे च पेयामण्डपो रसाशी वा स्यात्| ततः षड्रात्रं सव्योषेण पयसाश्नीयात्| ततः सप्तमेऽहनि पुनश्चूर्णं पिबेत्| अनेन विधिना चूर्ण मिदमुदराणि जातोदकान्यपि निबर्हयति| गुल्मभेदनानि च प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
పటోలమూలాదికం ప్రత్యేకం కార్షికం| కంపిల్లకం కర్షద్వయం| నీలినీఫలం కర్షత్రయం| త్రివృతా కర్షచతుష్టయం చూర్ణయిత్వా గోమూత్రేణ పిబేత్| తస్మిన్ జీర్ణే పేయామండపో వా స్యాద్రసోదనాశీ వా ఇత్యేకమహః కృత్వా షడ్రాత్రమనౌషధ ఏవ సవ్యోషేణ పయసా భోజనమశ్నీయాత్| తతః సప్తమే దివసే పూర్వప్రస్థానేన పునః పటోలాదిచూర్ణం పిబేత్| పునః షడ్రాత్రవిధానేనాచూర్ణక్షయం| జాతోదకాన్యపి చిరకాలప్రరూఢత్వాత్| సుబోధం|| 10||
Adhikarana mUtravarttiH (11) · Śloka 11
వమనవిరేచనశిరోవిరేచనవత్సకాదివచాహరిద్రాదివర్గద్రవ్యా ణి పృథక్పాలికాని సూక్ష్మకల్కీకృతాని లవణాని చ వజ్రవృక్షక్షీరప్రస్థం చ ప్రక్షిప్య మూత్రగణే మృద్వగ్నినా ఘట్టయన్ పాచయేత్| అవిదగ్ధకల్కం చ తత్సిద్ధమవతార్య శీతీ భూతమంగుష్ఠమాత్రా గులికా వర్తయిత్వా యథా బలం త్రిచతురో మాసానుపయోజయేత్| ఏషా మూత్రవర్తిర్మహారోగశ్వాసకాసపీ నసప్రసేకశ్వయథుగుల్మపాండుకృమికోష్ఠారోచకావిపాకో దావర్తేషు పరమమగదం||11||
वमनविरेचनशिरोविरेचनवत्सकादिवचाहरिद्रादिवर्गद्रव्या णि पृथक्पालिकानि सूक्ष्मकल्कीकृतानि लवणानि च वज्रवृक्षक्षीरप्रस्थं च प्रक्षिप्य मूत्रगणे मृद्वग्निना ग़ट्टयन् पाचयेत्| अविदग्धकल्कं च तत्सिद्धमवतार्य शीती भूतमङ्गुष्ठमात्रा गुलिका वर्तयित्वा यथा बलं त्रिचतुरो मासानुपयोजयेत्| एषा मूत्रवर्तिर्महारोगश्वासकासपी नसप्रसेकश्वयथुगुल्मपाण्डुकृमिकोष्ठारोचकाविपाको दावर्तेषु परममगदम्||११||
🔊 Audio coming soon
వమనాదిద్రవ్యాణి సూత్రనిర్దిష్టాని పృథక్పాలికాని| లవణాని చ పృథక్పాలికాని| వజ్రవృక్షక్షీరస్య ప్రస్థమిత్యేతత్ సర్వమూత్రగణే ప్రక్షిప్య ఘట్టయంశ్చాలయన్మృద్వగ్నినా| ఏషా మూత్రవర్తిరుదరే త్రీంశ్చతురో వా మాసాన్ బలాపేక్షయా ప్రయోజ్యా| ఏషా చ మహారోగాదీనాం పరమౌషధం| వాతవ్యాధ్యశ్మరీకుష్ఠమేహోదరభగందరాః| అర్శాంసి గ్రహణీత్యష్టౌ మహారోగాః సుదుస్తరాః|| సుబోధం|| 11||
Adhikarana virecanottarA upacArAH (12) · Śloka 12
కృతవిరేచనశ్చ క్షామదేహోఽంతరాంతరా క్షీరమౌష్ట్రకం గవ్యమాజం వా వ్యోషయుక్తం శీలయేత్| దోషశేషవిజయాయ చ శీల యేచ్చవికానాగరం క్షీరేణ పిష్టం| సురదారుచిత్రకం వా సురుంగాం వా పునర్నవం వా త్రిఫలాదంతీరౌహీతకనిర్యూహం వా వ్యోషక్షారోపేతం తత్ స్నుహీక్షీరఘృతయుక్తం||12||
कृतविरेचनश्च क्षामदेहोऽन्तरान्तरा क्षीरमौष्ट्रकं गव्यमाजं वा व्योषयुक्तं शीलयेत्| दोषशेषविजयाय च शील येच्चविकानागरं क्षीरेण पिष्टम्| सुरदारुचित्रकं वा सुरुङ्गां वा पुनर्नवं वा त्रिफलादन्तीरौहीतकनिर्यूहं वा व्योषक्षारोपेतं तत् स्नुहीक्षीरग़ृतयुक्तम्||१२||
🔊 Audio coming soon
క్షామదేహశ్చ క్షామత్వనాశనాయ వ్యోషోపేతమౌష్ట్రకాదిక్షీరం శీలయేత్| విరేచనాద్దోషశేషస్య పాచనార్థం చవికాదిప్రయోగాన్ శీలయేత్| పునర్న-వాంతం క్షీరేణ పిష్టం| సురుంగా మూర్వా| వ్యోషక్షారోపేతం వా త్రిఫలాది-నిర్యూహం| తదేవ స్నుహీక్షీరఘృతయుక్తం|| 12||
Adhikarana purANAnnAdisevanam (13) · Śloka 13
పురాణమన్నం తక్రమరిష్టాంశ్చ తాంస్తాన్ క్షీరంచ దంతీచిత్రకవి డంగచవికాత్రికటుకోపేతం| తుల్యార్ద్రకరసం వా క్షీరం శీలయేత్| పిప్పలీవర్ధమానం వా సేవేత| శిలాజతుం వా క్షీరాశీం గుగ్గులుం వా| పునః పునశ్చ స్నేహయేద్విరేచయేచ్చ| ఆత్యయికాంస్తు స్నేహవిరేకైరేవోపక్రమేత| సలిలం తు వర్జ యేత్| ఆనాహోదావర్తయోర్యథాస్వం ప్రతికుర్వీత||13||
पुराणमन्नं तक्रमरिष्टांश्च तांस्तान् क्षीरञ्च दन्तीचित्रकवि डङ्गचविकात्रिकटुकोपेतम्| तुल्यार्द्रकरसं वा क्षीरं शीलयेत्| पिप्पलीवर्धमानं वा सेवेत| शिलाजतुं वा क्षीराशीं गुग्गुलुं वा| पुनः पुनश्च स्नेहयेद्विरेचयेच्च| आत्ययिकांस्तु स्नेहविरेकैरेवोपक्रमेत| सलिलं तु वर्ज येत्| आनाहोदावर्तयोर्यथास्वं प्रतिकुर्वीत||१३||
🔊 Audio coming soon
పురాణం చాన్న తక్రాదీంశ్చ తాంస్తానర్శశ్చికిత్సితాద్యుక్తాన్| దంత్యాదిచూర్ణోపేతం క్షీరం తుల్యార్ద్రకరసం వా క్షీరం పిప్పలీవర్ధమానం వా రసాయనవిధానేన సేవేత| శిలాజతు వా క్షీరాశీ సేవేత| గుగ్గులుం వా| సుబోధం| ఆత్యయికాః సాబాధాః| సలిలముదరీ పానే వివర్జయేత్| యథాస్వమిత్యాత్మీయచికిత్సయా|| 13||
Adhikarana vAtaje visheShaH (14) · Śloka 14
వాతకృతేషు పార్శ్వశూలోపస్తంభహృద్గ్రహేషు బిల్వక్షారాంభసా తైలం పాచయేత్| స్యోనాకాగ్నిమంథతిలకుతలకదల్యపా మార్గాగ్న్యతమక్షారేణ వా విపక్వం తైలం||14||
वातकृतेषु पार्श्वशूलोपस्तम्भहृद्ग्रहेषु बिल्वक्षाराम्भसा तैलं पाचयेत्| स्योनाकाग्निमन्थतिलकुतलकदल्यपा मार्गाग्न्यतमक्षारेण वा विपक्वं तैलम्||१४||
🔊 Audio coming soon
వాతకృతేషూదరిణః పార్శ్వశూలాదిషు బిల్వవృక్షక్షారస్రుతేనాంభసా తైలం విపాచయేత్| స్యోనాకాదీనామన్యతస్య వా క్షీరేణ విపక్వం తైలం|| 14||
Adhikarana AvaraNe visheShaH (16) · Śloka 15
కఫే పిత్తే వా వాతేనావృతే తాభ్యాం వా వాతే బలవాన్ వాతగుల్మోక్తక్రమేణైరండతైలం పిబేత్||15||
कफे पित्ते वा वातेनावृते ताभ्यां वा वाते बलवान् वातगुल्मोक्तक्रमेणैरण्डतैलं पिबेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ఏరండతైలం చ వాతగుల్మవిధానేన పిబేత్| కస్మిన్ విషయ ఇత్యాహ-కఫే వాతేనావృతే| తాభ్యామితి కఫపిత్తాభ్యాం వాత ఆవృతే| బలవానితి అబలస్యైరండతైలప్రతిషేధః|| 16||
Adhikarana lepasekau (17) · Śloka 17
లింపేచ్చ జఠరముదరిణాం శిగ్రుపలాశార్కాశ్వకర్ణగజ పిప్లీదేవదారుభిర్మూత్రపిష్టైః సుఖోష్ణైః| వృశ్చికాలీకుష్ఠ షడ్గ్రంథాద్విపునర్నవధాన్యనాగరపంచమూలక్వాథైర్మూత్రైశ్చ పరిషేచ యేత్| ప్రతతమేవ చ స్వేదయేత్||17||
लिम्पेच्च जठरमुदरिणां शिग्रुपलाशार्काश्वकर्णगज पिप्लीदेवदारुभिर्मूत्रपिष्टैः सुख़ोष्णैः| वृश्चिकालीकुष्ठ षड्ग्रन्थाद्विपुनर्नवधान्यनागरपञ्चमूलक्वाथैर्मूत्रैश्च परिषेच येत्| प्रततमेव च स्वेदयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
శిగ్ర్వాదిభిశ్చ మూత్రపిష్టైః సుఖోష్ణైరుదరిణో జఠరం లింపేత్| వృశ్చికాల్యాదిక్వాథైర్మూత్రైః పరిషేచయేత్|| 17||
Adhikarana AdhmAnAdrakShaNam (18) · Śloka 18
విరిక్తస్య చాస్య సదామ్లానముదరం సాల్వలాదిభిరుపనద్ధం ఘనేన వాససా వేష్టయేత్| ఏవమేనమనవకాశో వాయుర్న పున రాధ్మాపయతి| తథాపి పునః సవిరిత్కస్యాధ్మానేఽమ్ల లవణాన్ సుస్నిగ్ధాన్ నిరూహాన్ దద్యాత్| సోపస్తంభే తు వాయౌ తీక్ష్ణోష్ణాన్||18||
विरिक्तस्य चास्य सदाम्लानमुदरं साल्वलादिभिरुपनद्धं ग़नेन वाससा वेष्टयेत्| एवमेनमनवकाशो वायुर्न पुन राध्मापयति| तथापि पुनः सविरित्कस्याध्मानेऽम्ल लवणान् सुस्निग्धान् निरूहान् दद्यात्| सोपस्तम्भे तु वायौ तीक्ष्णोष्णान्||१८||
🔊 Audio coming soon
విరిక్తస్యేత్యాది సుబోధం| మ్లానం విరేకాత్ త్యక్తకాఠిన్యం| సాల్వల ఇతి పద్మకాదిస్వేదనామ| ఏవమితి వేష్టనేన| ఏతదితి జాఠరం| తథాపీత్యాది సుబోధం| తీక్ష్ణోష్ణానితి నిరూహాన్| స్తంభ ఏవోపస్తంభః ఇతి సామాన్యేనోదరిణాం చికిత్సా|| 18||
Adhikarana vAtodare cikitsA (19) · Śloka 19
అథ వాతోదరిణం విదార్యాదిసిద్ధేన సర్పిషోపస్నేహ్య స్వేది తాంగతిల్వకఘృతేన బహుశోఽనులోమయేత్| కృతాయాం చ సంసర్గ్యాం బలార్థం క్షీరమవచారయేత్| నివర్తయేచ్చ ప్రాగుత్క్లేశాత్ క్రమేణ| తతో యూషరసాదిభిర్మందామ్లలవణైః సమిద్ధానల-ముదావర్తినం పునః స్నిగ్ధస్విన్నమాస్థాపయేద్విదార్యాదిక్వాథేన చిత్రాఫలతైలప్రగాఢేన| తీక్ష్ణోష్ణాధో భాగికద్రవ్యయుక్తేన వా దాశమూలికేన| దీప్తాగ్నిం చ బద్ధమలమస్థిసంధిత్రికపార్శ్వాదిశూలస్ఫుర- ణాక్షేపయుక్తం రూక్షమనువాసయేద్వాతహరామ్లసిద్ధాభ్యాం తిలో- రుబూకతైలాభ్యాం| భోజయేచ్చైనం జాంగలరసేన విదార్యాది- శృతేన వా పయసా| సరలమధుశిగ్రుమూలకబీజస్నేహాశ్చ పానాభ్యంజనేన శూల- ఘ్నాః| స్వేదయేచ్చాభీక్ష్ణం జఠరం| అవిరేచ్యస్య తు పయః సర్పిర్యూషరసబస్త్యభ్యంగసమభక్తౌ- షధైః సంశమయేత్||19||
अथ वातोदरिणं विदार्यादिसिद्धेन सर्पिषोपस्नेह्य स्वेदि ताङ्गतिल्वकग़ृतेन बहुशोऽनुलोमयेत्| कृतायां च संसर्ग्यां बलार्थं क्षीरमवचारयेत्| निवर्तयेच्च प्रागुत्क्लेशात् क्रमेण| ततो यूषरसादिभिर्मन्दाम्ललवणैः समिद्धानल-मुदावर्तिनं पुनः स्निग्धस्विन्नमास्थापयेद्विदार्यादिक्वाथेन चित्राफलतैलप्रगाढेन| तीक्ष्णोष्णाधो भागिकद्रव्ययुक्तेन वा दाशमूलिकेन| दीप्ताग्निं च बद्धमलमस्थिसन्धित्रिकपार्श्वादिशूलस्फुर- णाक्षेपयुक्तं रूक्षमनुवासयेद्वातहराम्लसिद्धाभ्यां तिलो- रुबूकतैलाभ्यां| भोजयेच्चैनं जाङ्गलरसेन विदार्यादि- शृतेन वा पयसा| सरलमधुशिग्रुमूलकबीजस्नेहाश्च पानाभ्यञ्जनेन शूल- ग़्नाः| स्वेदयेच्चाभीक्ष्णं जठरम्| अविरेच्यस्य तु पयः सर्पिर्यूषरसबस्त्यभ्यङ्गसमभक्तौ- षधैः संशमयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాది సుబోధం| సంసర్గీ పేయాదిక్రమః| క్షీరేణ బలే లబ్ధే దోషోత్క్లేశాత్ పూర్వం క్షీరం నివర్తయేత్| న తు ఝటిత్యపి తు క్రమేణ| మందం స్తోకమమ్లం దాడిమాది లవణం చ యేషాం| విదాRయాదిగణక్వాథశ్చిత్రాఫలతైలేన ప్రగాఢో ఘనః| చిత్రాఫలాని ద్రవంతీఫలాని తేషాం తైలం| అధోభాగికద్రవ్యాణి చ విరేచనద్రవ్యాణి| తాని తీక్ష్ణాని దాశమూలికే సమ్మిశ్ర్యాస్థాపయేత్| దీప్తాగ్నిత్వాదియుక్తం రూక్షమనువాసయేత్| కేనేత్యాహ-వాతహరామ్లద్రవ్యసిద్ధతిలతైలోరుబూకతైలభ్యాం| ఊరుబూక ఏరండః| ఏనం చానువాసనార్హముదరిణం జాంగలానాం రసేన భోజయేత్| విదార్యాదిగణసిద్ధేన వా క్షీరేణ| సరలాదిస్రుతాశ్చ స్నేహాః పానేన చాభ్యంజనేన చ శూలఘ్నాః| సరలస్య దేవదారుసదృశస్య పీడాఖ్యస్య స్నేహః| శేషయోర్బీజం| సుబోధం| అవిరేచ్యస్యాల్పాగ్నిక్రూరకోష్ఠాదేరుదరిణః పయఃప్రభృతిభిర్దోషం సంశమయేత్| సమభక్తమౌషధం సాన్నమితి పూర్వం ప్రదర్శితం| ఇతి వాతోదరం|| 19||
Adhikarana pittodare cikitsA (20) · Śloka 20
పిత్తోదరిణం మధురవిపక్వేన సర్పిషోపస్నేహ్య శ్యామా త్రివృత్త్రిఫలావిపక్వేనానులోమ్యేన మధుఘృతసితాఢ్యేన న్యగ్రో ధాదినిర్యూహేణాస్థాపయేదనువాసయేచ్చ| దుర్బలం తు ప్రాగేవానువాస్య క్షీరబస్తిభిః శోధయేత్| సంజా తబలాగ్నిం చ స్నిగ్ధం పునః క్షీరేణ సత్రివృత్కల్కేనోరుపూగ శృతేన వా| సాతలాత్రాయమాణాభ్యాం వాఽఽరగ్వధేన వా| సశ్లేష్మణి పిత్తే సమూత్రేణ| సవాతే తిక్తఘృతాన్వితేన పయసా పునః పునర్విరేచయేత్| బస్తికర్మ చాచరేత్| ఏభిరేవ క్షీరైర్విదార్యాదిశృతేన వా భోజయేత్| పాయసేన చోపనాహయేదుదరం||20||
पित्तोदरिणं मधुरविपक्वेन सर्पिषोपस्नेह्य श्यामा त्रिवृत्त्रिफलाविपक्वेनानुलोम्येन मधुग़ृतसिताढ्येन न्यग्रो धादिनिर्यूहेणास्थापयेदनुवासयेच्च| दुर्बलं तु प्रागेवानुवास्य क्षीरबस्तिभिः शोधयेत्| सञ्जा तबलाग्निं च स्निग्धं पुनः क्षीरेण सत्रिवृत्कल्केनोरुपूग शृतेन वा| सातलात्रायमाणाभ्यां वाऽऽरग्वधेन वा| सश्लेष्मणि पित्ते समूत्रेण| सवाते तिक्तग़ृतान्वितेन पयसा पुनः पुनर्विरेचयेत्| बस्तिकर्म चाचरेत्| एभिरेव क्षीरैर्विदार्यादिशृतेन वा भोजयेत्| पायसेन चोपनाहयेदुदरम्||२०||
🔊 Audio coming soon
పిత్తోదరే ప్రథమం మధురద్రవ్యసిద్ధేన ఘృతేన స్నేహనం తదంతే శ్యామాదివిపక్వేన విరేచనం| ఏనమితి పిత్తోదరిణం న్యగ్రోధాదిగణక్వాథేన ప్రభూతమాక్షికాదినాస్థాపయేదనువాసయేచ్చేతి ప్రకరణానన్యగ్రోధాదిసిద్ధేనైవ స్నేహేన| దుర్బలం తు పిత్తోదరిణం స్నేహవిరేచనాస్థాపనాద్వినైవ ప్రాగేవానువాస్య క్షీరబస్తిభిః కల్పే వక్ష్యమాణైః శోధయేత్| స్నేహాదివిధానే చ సూత్రస్థానస్య స్మర్తవ్యం| సంజాతబలాగ్నిమిత్యాది సుబోధం| పునరిత్యస్య స్నిగ్ధమిత్యనేన సంబంధః| సశ్లేష్మణి పిత్తే సమూత్రేణ పునః పునర్విరేచయేత్| ఏవమేరండశృతం సత్రివృత్కల్కమేకం క్షీరం| ద్వితీయం సాతలాత్రాయమాణాభ్యాం శృతం| త్రూతీయమారగ్వధశృతం| మూత్రేణ సహ చతుర్థం| తిక్తఘృతేన సహ పంచమమితి సుబోధం| ఏషాం క్షీరాణామన్యతమేన విదార్యాదిగణసిద్ధేన వా క్షీరేణాన్నం భోజయేత్| అస్య చ పిత్తోదరిణః పాయసేన క్షీరసిద్ధేనాన్నేనోదరముపనాహయేత్ బధ్నీయాద్వాతాదిహరణాయేతి పిత్తోదరం|| 20||
Adhikarana shleShmodare cikitsA (21) · Śloka 21
శ్లేష్మోదరిణం వత్సకాదిసిద్ధేన సర్పిషోపస్నేహ్య స్నుహీక్షీర విపక్వేనానులోమ్య కటుక్షారయుక్తైః కఫహరైరాహారైః సంసర్జ్య త్రికటుమూత్రతైలప్రగాఢేన ముష్కకాదిక్వాథేనాస్థాపయేదనువా సయేచ్చ| కులత్థయూషేణ వ్యోషవతా క్షీరేణ వా భోజయేత్| స్త్యానకఫోదరం క్షారమరిష్టాంశ్చ తీక్ష్ణాన్ పాయయేత్| సతతం చ స్వేదయేత్| కిణ్వసర్షపమూలబీజకల్కైర్జఠరముపనాహ యేత్||21||
श्लेष्मोदरिणं वत्सकादिसिद्धेन सर्पिषोपस्नेह्य स्नुहीक्षीर विपक्वेनानुलोम्य कटुक्षारयुक्तैः कफहरैराहारैः संसर्ज्य त्रिकटुमूत्रतैलप्रगाढेन मुष्ककादिक्वाथेनास्थापयेदनुवा सयेच्च| कुलत्थयूषेण व्योषवता क्षीरेण वा भोजयेत्| स्त्यानकफोदरं क्षारमरिष्टांश्च तीक्ष्णान् पाययेत्| सततं च स्वेदयेत्| किण्वसर्षपमूलबीजकल्कैर्जठरमुपनाह येत्||२१||
🔊 Audio coming soon
శ్లేషమోదరే వత్సకాదిగణశృతేనాజ్యేన స్నేహః| తతః స్వేదః| తదనంతరం సుధాక్షీరసిద్ధేనాజ్యేన విరేచనం| తతః కట్వాదిభిః సంసర్జ్య పేయాదిక్రమం కృత్వా త్రికట్వాదిభూయిష్ఠేన ముష్కకాదిక్వాథేనాస్థాపయేత్| తత్సిద్ధేన తైలేన పశ్చాదనువాసయేత్| సుబోధం| స్త్యానకఫోదరం ఘనశ్లేష్మజఠరం| కిణ్వాదికల్కైర్జఠరముపనాహయేత్ బధ్నీయాత్| కిణ్వం సురాఘనం| ఇతి శ్లేష్మోదరం|| 21||
Adhikarana sannipAtodare cikitsA (22) · Śloka 22
సాన్నిపాతికముదరం ప్రత్యాఖ్యాయ చికిత్సేత్| సర్వమే-వేత్యేకే సర్వస్య సర్వాత్మకత్వాత్ కృచ్ఛ్రతమత్వాచ్చ| దోషో-ద్రేకతస్తు ప్రతికుర్వీత| సప్తలాశంఖినీనిర్యాససిద్ధేన చ సర్పిషా విరేచయేన్మా సమర్ధమాసం వా| మహావృక్షక్షీరమూత్రసిద్ధేన వా| అథవాజగంధాజశృంగీదంతీద్రవంతీస్వాదుకంటకపునర్నవాఝర సీవృశ్చికాలీమూషికపర్ణీమహాసహాక్షుద్రసహావృక్షాదినీ భారంగీకుష్ఠకుటిలరాస్నాకల్కగోమూత్రసంసృష్టేన సైంధవలవ ణితేన స్నిగ్ధేనాస్థాపయేత్||22||
सान्निपातिकमुदरं प्रत्याख़्याय चिकित्सेत्| सर्वमे-वेत्येके सर्वस्य सर्वात्मकत्वात् कृच्छ्रतमत्वाच्च| दोषो-द्रेकतस्तु प्रतिकुर्वीत| सप्तलाशङ्ख़िनीनिर्याससिद्धेन च सर्पिषा विरेचयेन्मा समर्धमासं वा| महावृक्षक्षीरमूत्रसिद्धेन वा| अथवाजगन्धाजशृङ्गीदन्तीद्रवन्तीस्वादुकण्टकपुनर्नवाज़र सीवृश्चिकालीमूषिकपर्णीमहासहाक्षुद्रसहावृक्षादिनी भार्ङ्गीकुष्ठकुटिलरास्नाकल्कगोमूत्रसंसृष्टेन सैन्धवलव णितेन स्निग्धेनास्थापयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
సంసర్గజం తు యావత్ సంభావ్యతే తావదుక్తమేవ| సన్నిపాతోదరమసాధ్యమితి చికిత్సాయాః ప్రత్యాఖ్యానం కృత్వ చికిత్సేత్| యేనాసిద్ధావయశసా యోగో న భవతి| చికిత్సా చ ప్రాణేషు కంఠగతేష్వప్యవశ్యం కర్తవ్యా| ఏకే ఆచార్యా ఏవం మన్యంతే యథా న కేవలం సన్నిపాతోదరమేవ ప్రత్యాఖ్యాయ చికిత్సేత్ యావత్సర్వమప్యుదరం ప్రత్యాఖ్యాయ చికిత్సేత్| కుత ఇత్యాహ-సర్వస్యోదరస్య సర్వదోషాత్మకత్వాత్ స్వభావేనాతికృచ్ఛ్రతమత్వాచ్చేతి| యదా తు ప్రతిక్రియా క్రియతే తదా దోషోద్రేకమపేక్ష్యః| సుబోధం| సప్తలా సాతలా| (ని)శంఖినీ తిక్తకా చిత్రా యవతిక్తాక్షిపీతకా| నిర్యాసోఽత్ర క్వాథః| మాసమర్ధమాసం వేతి పూర్వాపరాభ్యాం సంబధ్యతే| మహావృక్షక్షీరం సుధాక్షీరం| అథవాజగంధదిక్వాథేన మదనఫలాదికల్కగోమూత్రభ్యాం సంసృష్టేన సైంధవేన చ స్నేహయోగాచ్చ స్నిగ్ధేనాస్థాపయేత్| స్వాదుకంటకోఽత్ర గోక్షురకః| (ని) నక్రాహిదంష్ట్రికా కాలీ వృశ్చికాత్యుష్ట్రధూమకః| మూషికపర్ణీ ద్రవంతీ| క్షుద్రసహా ముద్గపర్ణీ| వృక్షాదినీ వటరుహా కామిన్యోరోహిణీ చ సా| వృక్షాదినీత్యన్వర్థనామా| గృధ్రనఖీ తిందుకీ| కుటిలం తగరం|| 22||
Adhikarana anupashAntau viShaprayogaH (23) · Śloka 23
తథా చానుపశామ్యతి నిచయాత్మకే సర్వత్ర చ జఠరే జ్ఞాతీనా శ్రావ్య మద్యేనాశ్వమారకగుంజాకాకాదనీమూలకల్కం పాయ యేత్| పానభోజనేషు వా విషం నిక్షిపేత్| ఇక్షుగండికాం వా భక్షయేత్ కృష్ణసర్పేణ దంశయిత్వా వల్లీఫలాని వా మూలకం వా| ఏవం హ్యస్య దోషసంఘాతః స్థిరో లీన ఉన్మార్గగో విషే ణాశు ప్రమాథినా విభిన్నో బహిః ప్రవర్తతే| తేనాగదతాం వ్రజతి| భవాంతరం వా| హృతదోషం చ శీతాంబుపరిషిక్తం క్షీరయవాగూం పాయయేత్| తతస్త్రివృద్వాస్తుకమండూకపర్ణీకాలశాకయవశాకానామన్యతమం స్వరససాధితమనమ్లలవణస్నేహం స్విన్నాస్విన్నమనన్నభుఙ్ మాసమేకమశ్నీయాత్| తత్స్వరసమేవ చ తృషితః పిబేత్| తతః శాకైర్నిహృతే దోషే పరతో దుర్బలాయ కారభం క్షీరం ప్రయు ంజీత||23||
तथा चानुपशाम्यति निचयात्मके सर्वत्र च जठरे ज्ञातीना श्राव्य मद्येनाश्वमारकगुञ्जाकाकादनीमूलकल्कं पाय येत्| पानभोजनेषु वा विषं निक्षिपेत्| इक्षुगण्डिकां वा भक्षयेत् कृष्णसर्पेण दंशयित्वा वल्लीफलानि वा मूलकं वा| एवं ह्यस्य दोषसङ्ग़ातः स्थिरो लीन उन्मार्गगो विषे णाशु प्रमाथिना विभिन्नो बहिः प्रवर्तते| तेनागदतां व्रजति| भवान्तरं वा| हृतदोषं च शीताम्बुपरिषिक्तं क्षीरयवागूं पाययेत्| ततस्त्रिवृद्वास्तुकमण्डूकपर्णीकालशाकयवशाकानामन्यतमं स्वरससाधितमनम्ललवणस्नेहं स्विन्नास्विन्नमनन्नभुङ् मासमेकमश्नीयात्| तत्स्वरसमेव च तृषितः पिबेत्| ततः शाकैर्निहृते दोषे परतो दुर्बलाय कारभं क्षीरं प्रयु ञ्जीत||२३||
🔊 Audio coming soon
ఏవమనంతరోక్తేన చికిత్సితేన నియయాత్మకే సన్నిపాతోదరే అశామ్యత్యాతురస్య జ్ఞాతీనా శ్రావ్య శ్రావయిత్వా మద్యేనాశ్వమారాదికల్కం పాయయేత్| సర్వత్ర చ జఠరే అశామ్యతీదం సర్వం కుర్యాదిత్యర్థః| పానభోజనేషు వా స్థావరం విషం నిక్షిపేదాతురస్య| కృష్ణసర్పేణ దష్టామిక్షుగండికాం వా భక్షయేదాతురో వల్లీఫలాని వా కూష్మాండాదీని కృష్ణసర్పేణ దంశయిత్వా భక్షయేత్| తథా వా మూలకం| ఏవం కృతేఽస్యాతురస్య స్థిరత్వాదియుక్తో దోషసంఘాతః ప్రమాథినా స్వభావేన విషేణాశ్వేవ బహిః ప్రవర్తతే| తేన ప్రవృత్తేన కదాచిదగదతాం నిర్వ్యాధితాం వ్రజతి| క్షీణత్వాద్వా భవాంతరం జన్మాంతరం వా వ్రజతి| పంచతాం యాతీత్యర్థః| హృతదోషమితి విషేణ త్రివృతాదిశాకానామన్యతమం| స్వరసేన సాధితమితి త్రివృచ్ఛాకం త్రివృచ్ఛాకస్య స్వరసేన సాధితం వాస్తుకశాకం వాస్తుకస్వరసేనైవ సాధితమితి సర్వత్ర యోజ్యం| అమ్లాదివర్జితం కించిదేవ స్విన్నమద్యాత్| కించిదస్విన్నమేవ హరితకప్రకారేణ| అనన్నభుగితి శాకవృత్తిరేవ మాససేకం స్యాత్| తృషితస్తు భుజ్యమానస్యైవ శాకస్య స్వరసం పిబేత్| సుబోధం| కారభమౌష్ట్రమితి వాతాద్యుదరాణి|| 23||
Adhikarana plIhodare cikitsA (24) · Śloka 24
ప్లీహోదరే యథాదోషముపస్నిగ్ధస్విన్నస్య దధ్నా భుక్తవతో వామబాహౌ సిరాం విధ్యేత్| రుధిరస్యందనార్థంచ పాణినా ప్లీ హానం విమర్దయేత్| పునశ్చ స్నేహపీతం విశుద్ధదేహం సముద్రశుక్తి క్షారం పయసా పాయయేత్ హింగుం సువర్చికాం వా| పలాశక్షా రోదకేన వా యవక్షారం| పారిజాతకేక్ష్వాక్వపామార్గక్షారం వా తైలసంసృష్టం| సౌభాంజనకనిర్యూహం వా పిప్పలీచిత్రకసైంధవచూర్ణయుక్తం| అమ్ల స్రుతం వా బిడమాగధికాఢ్యం పూతికరంజక్షారం| అగ్నిసాదే తు త్రిలవణాదిం క్షారానరిష్టాంశ్చ పిబేత్| ఘృతం షట్పలం మహా షట్పలం రోహీతకషట్పలం వా||24||
प्लीहोदरे यथादोषमुपस्निग्धस्विन्नस्य दध्ना भुक्तवतो वामबाहौ सिरां विध्येत्| रुधिरस्यन्दनार्थञ्च पाणिना प्ली हानं विमर्दयेत्| पुनश्च स्नेहपीतं विशुद्धदेहं समुद्रशुक्ति क्षारं पयसा पाययेत् हिङ्गुं सुवर्चिकां वा| पलाशक्षा रोदकेन वा यवक्षारम्| पारिजातकेक्ष्वाक्वपामार्गक्षारं वा तैलसंसृष्टम्| सौभाञ्जनकनिर्यूहं वा पिप्पलीचित्रकसैन्धवचूर्णयुक्तम्| अम्ल स्रुतं वा बिडमागधिकाढ्यं पूतिकरञ्जक्षारम्| अग्निसादे तु त्रिलवणादिं क्षारानरिष्टांश्च पिबेत्| ग़ृतं षट्पलं महा षट्पलं रोहीतकषट्पलं वा||२४||
🔊 Audio coming soon
ప్లీహోదరే స్నేహస్వేదావనుబంధదోషానుగుణ్యేనైవ| సిరావ్యధే సూత్రోక్తప్రకారః సిరాయాశ్చావగమః| రక్తస్యందనాయ ప్లీహానం మర్దయేద్యథా తతో రక్తం స్యందతి| నద్యాదిశుక్తిప్రతిషేధాయ సముద్రగ్రహణం| హింగు పయసా పాయయేత్| సువర్చికాం వా| యవక్షారం పలాశవృక్షక్షారోదకేన పాయయేత్| పారిజాతకాదీనాం క్షారస్తైలేన సంసృష్టః| పారిజాతకం రోహిత రోహితకం| (ని) ఇక్ష్వాకుః కటుకాలాబునీ తుంబా లంబీక్ష్వాకుశ్చ శబ్దితః| సౌభాంజనకషాయం వా పిప్పల్యాదియుక్తం| అథవా పూతికరంజస్య నక్తమాలస్య క్షారమమ్లేన కాంజికమద్యాదినా స్రుతం గాలితం బిడపిప్పలీభ్యామాలోడితం పిబేత్| సుబోధం| మహాషట్పలం దశమూలషట్పలం| రోహీతకషట్పలమనంతరమేవ రోహీతకత్వగిత్యాదినా పఠితం| సుబోధం|| 24||
Adhikarana rohItakaShaTpalaM GRutam (25) · Śloka 25
రోహీతకత్వక్పలాని పంచవింశతిం కోలప్రస్థద్వయం చ తోయే క్వాథయేత్| తేన క్వాథేన తథా పాలికైః పంచకోలకైస్తైః సర్వైశ్చ తుల్యయా రోహీతకత్వచా కల్కీకృతైర్ఘృతప్రస్థం సాధ యేత్| తత్పరం ప్లీహహితం||25||
रोहीतकत्वक्पलानि पञ्चविंशतिं कोलप्रस्थद्वयं च तोये क्वाथयेत्| तेन क्वाथेन तथा पालिकैः पञ्चकोलकैस्तैः सर्वैश्च तुल्यया रोहीतकत्वचा कल्कीकृतैर्ग़ृतप्रस्थं साध येत्| तत्परं प्लीहहितम्||२५||
🔊 Audio coming soon
(ని)పారిజాతశ్చ రోహీతః ప్లీహఘ్నో రక్తపుష్పకః| కోలం బదరం| పంచకోలతుల్యత్వాద్రోహీతకత్వగ్భ్యో గర్భే పంచపలాని భవంతి||25||
Adhikarana rohItakarasaH (26) · Śloka 26
రోహీతకలతాః ఖండశః కల్పితాః హరీతకీశ్చ తోయే గో మూత్రే వ సప్తరాత్రమనుసుయాత్| స రసః ప్లీహగుల్మోదరకృమి మేహకామిలార్శాంసి సాధయతి||26||
रोहीतकलताः ख़ण्डशः कल्पिताः हरीतकीश्च तोये गो मूत्रे व सप्तरात्रमनुसुयात्| स रसः प्लीहगुल्मोदरकृमि मेहकामिलार्शांसि साधयति||२६||
🔊 Audio coming soon
ద్వ్యంగులమాత్రకల్పితానాం రోహీతకలతానాం హరీతకీనాం చ రోహీతకసమానానాం సప్తరాత్రం దోషాద్యపేక్షయా తోయే వా మూత్రే వాసుతానాం యో రసః స ప్లీహోదరాదీన్ సాధయతి|| 26||
Adhikarana agnikarma (27) · Śloka 27
ఏవమనుపశామ్యత్యప్రాప్తపిచ్ఛోదకే వాతకఫోల్బణే గుల్మ విధినాఽగ్నికర్మ కుర్యాత్||27||
एवमनुपशाम्यत्यप्राप्तपिच्छोदके वातकफोल्बणे गुल्म विधिनाऽग्निकर्म कुर्यात्||२७||
🔊 Audio coming soon
ఏవమిత్యాదినా ప్లీహోదరే అగ్నికర్మప్రదర్శనం| పిచ్ఛా మండప్రాయం పూర్వం ప్రదర్శితముదరే| ఉదకోఽస్వచ్ఛం| వాతకఫోల్బణ ఏవ న వాతాద్యుల్బణేఽగ్నికర్మ| ఇతి వాతప్లీహోదరం|| 27||
Adhikarana pittolbaNe plIhodare (28) · Śloka 28
పిత్తోల్బణే తు జీవనీయఘృతక్షీరబస్తివిరేచనాని ప్రయు ంజీత| పునః పునశ్చ రుధిరమవసేచయేత్| యకృదాఖ్యేఽ ప్యయమేవ క్రియావిభాగః||28||
पित्तोल्बणे तु जीवनीयग़ृतक्षीरबस्तिविरेचनानि प्रयु ञ्जीत| पुनः पुनश्च रुधिरमवसेचयेत्| यकृदाख़्येऽ प्ययमेव क्रियाविभागः||२८||
🔊 Audio coming soon
పిత్తోల్బణే ప్లీహ్ని జీవనీయైః సిద్ధం ఘృతం ప్రయుంజీత| క్షీరబస్తయశ్చ విరేచనాని చ| యకృదాఖ్యోదరేఽప్యయమేవ ప్లీహోక్తక్రియావిభాగో విధేయః|| 28||
Adhikarana baddhodare karma (29) · Śloka 29
బద్ధోదరే స్విన్నాయ సతైలలవణమూత్రం తీక్ష్ణం నిరూహమను వాసనం చ దద్యాత్| స్రంసనాని చాన్నాన్యుదావర్తహరాణి చ తీక్ష్ణం చ విరేచనం యచ్చ కించిద్వాతఘ్నం||29||
बद्धोदरे स्विन्नाय सतैललवणमूत्रं तीक्ष्णं निरूहमनु वासनं च दद्यात्| स्रंसनानि चान्नान्युदावर्तहराणि च तीक्ष्णं च विरेचनं यच्च किञ्चिद्वातग़्नम्||२९||
🔊 Audio coming soon
బద్ధోదరే తు స్విన్నాయ కృతస్వేదాయాతురాయ తైలాదియుక్తం తీక్ష్ణం నిరూహం దద్యాదను చ తథావిధమేవానువాసనం స్రంసనాన్యనులోమనాని| సుబోధం|| 29||
Adhikarana Cidrodare dakodare ca (30) · Śloka 30
ఛిద్రోదరే స్వేదవర్జ్యం కఫోదరవదాచరేత్| దకోదరే తు పూర్వ ముదకదోషహరణార్థం రూక్షతీక్ష్ణౌషధాన్ సమూత్రాన్ నిర్యూహ చూర్ణక్షారాన్ కఫఘ్నాని దీపనీయాని చాన్నపానాని యోజ యేత్||30||
छिद्रोदरे स्वेदवर्ज्यं कफोदरवदाचरेत्| दकोदरे तु पूर्व मुदकदोषहरणार्थं रूक्षतीक्ष्णौषधान् समूत्रान् निर्यूह चूर्णक्षारान् कफग़्नानि दीपनीयानि चान्नपानानि योज येत्||३०||
🔊 Audio coming soon
ఛిద్రోదరే స్వేదం వినా సర్వం దకోదరచికిత్సితం విధేయం| ఉదకోదరే పూర్వమేవ తీక్ష్ణాదిగుణద్రవ్యనిర్యూహాదీన్ దీపనం కఫఘ్నం చాన్నపానం యోజయేదుదకకృతానాం దోషాణాం వికారాణామపహరణార్థం| నిర్యూహః క్వాథః| క్షారో భస్మ|| 30||
Adhikarana baddhodarAdau shastrakarma (31) · Śloka 31
ఏవమసిద్ధౌ బద్ధచ్ఛిద్రదకోదరేషు అశ్మర్యామివ సుహృదాం ప్రకా శ్య శస్త్రమవచారయేత్| తత్ర బద్ధచ్ఛిద్రోదరయోః స్నిగ్ధ స్విన్నస్యాధోనాభేశ్చతురంగులాని వామతోఽపహాయోదరం పాట యిత్వా చతురంగులప్రమాణమాంత్రాణి నిష్కాస్య నిరీక్ష్య బద్ధ గుదోదరస్యాంత్రప్రతిరోధకరం బాలం మలోపలేపమశ్మానం చాప హరేత్| పరిస్రావిణి శల్యముద్ధత్యాంత్రపరిస్రావం విశోధ్య తచ్ఛిద్రం మర్కోటకైర్దంశయేత్| లగ్నేషు చ శిరస్సు కాయమపన యేత్| తతో మధుఘృతాభ్యామభ్యజ్యాంత్రాణి యథాస్థానం స్థాప యిత్వా బాహ్యం వ్రణముదరస్య సీవ్యేత్| యష్టీమధుకమిశ్రయా చ కృష్ణమృదా వ్రణమభిలిప్య బధ్నీయాత్| అథ నివాతమాగరం ప్రవేశ్య క్షీరవృత్తిం స్నేహద్రోణ్యాం వాసయేత్||31||
एवमसिद्धौ बद्धच्छिद्रदकोदरेषु अश्मर्यामिव सुहृदां प्रका श्य शस्त्रमवचारयेत्| तत्र बद्धच्छिद्रोदरयोः स्निग्ध स्विन्नस्याधोनाभेश्चतुरङ्गुलानि वामतोऽपहायोदरं पाट यित्वा चतुरङ्गुलप्रमाणमान्त्राणि निष्कास्य निरीक्ष्य बद्ध गुदोदरस्यान्त्रप्रतिरोधकरं बालं मलोपलेपमश्मानं चाप हरेत्| परिस्राविणि शल्यमुद्धत्यान्त्रपरिस्रावं विशोध्य तच्छिद्रं मर्कोटकैर्दंशयेत्| लग्नेषु च शिरस्सु कायमपन येत्| ततो मधुग़ृताभ्यामभ्यज्यान्त्राणि यथास्थानं स्थाप यित्वा बाह्यं व्रणमुदरस्य सीव्येत्| यष्टीमधुकमिश्रया च कृष्णमृदा व्रणमभिलिप्य बध्नीयात्| अथ निवातमागरं प्रवेश्य क्षीरवृत्तिं स्नेहद्रोण्यां वासयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ఏవమిత్యుక్తక్రియయా సిద్ధౌ త్రిషు బద్ధాద్యుదరేషు పృథగ్విధక్రియోపయోగాయ శస్త్రమవచారయేత్ ఆతురసుహృత్ప్రకాశనమశ్మరీవత్| నాభేదధోఽధరభాగే నాభితశ్చత్వార్యంగులాని పరిత్యజ్య చతురంగులమాత్రం పాటయేత్| తేన చాంత్రాణి తథా పరీక్ష్Yఆణి యథా సన్నివేశం న త్యజంతి| గుదబంధహేతుమాంత్రస్య ప్రతిరోధకం బాలాదికమపహరేత్| పరిస్రాసవిణీతి ఛిద్రోదరే| తచ్ఛిద్రం మర్కోటైర్వైద్యో దంశయేత్| సుబోధం| క్షీరేణైవ వృత్తిర్యస్య తం|| 31||
Adhikarana dakodare visheShaH (32) · Śloka 32
దకోదరే సర్వేషు చ జాతోదకేషు జఠరేషు వాతహరతైలా భ్యక్తస్యోష్ణోదకస్విన్నస్యాప్తైః పరిగృహీతస్యాకక్ష్యాతః పటవేష్టితోదరస్యాధో నాభేర్వామతశ్చతురంగులమపహాయ వ్రీహి ముఖేనాంగుష్ఠోదరమాత్రమవగాఢం విద్ధ్వా నాడీం నిధాయ దోషో దకమర్ధమాత్రమవసించేత్| తతో నాడీముద్ధృత్య తైలలవణే నాభ్యజ్య వ్రణం బంధనేనోపచరేత్||32||
दकोदरे सर्वेषु च जातोदकेषु जठरेषु वातहरतैला भ्यक्तस्योष्णोदकस्विन्नस्याप्तैः परिगृहीतस्याकक्ष्यातः पटवेष्टितोदरस्याधो नाभेर्वामतश्चतुरङ्गुलमपहाय व्रीहि मुख़ेनाङ्गुष्ठोदरमात्रमवगाढं विद्ध्वा नाडीम् निधाय दोषो दकमर्धमात्रमवसिञ्चेत्| ततो नाडीमुद्धृत्य तैललवणे नाभ्यज्य व्रणं बन्धनेनोपचरेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
దకోదరనామ్న్యుదరే సర్వేషు చోదరేషు చిరకాలప్రరూఢత్వాజ్జాతోదకేషు వాతహర ఇత్యాదినోదకస్రావణవిధిః| అవగాఢమంతఃప్రవిష్టం| అంగు-ష్ఠోదరమాత్రమితి ప్రమాణం| వ్రీహిముఖం నామ శస్త్రం| తచ్చోదకం సర్వం న స్రావయేత్సకృదపి త్వర్ధమాత్రమవసించేత్| అవసించనమవస్రావణం| నాడీయంత్రవిధావుక్తా|| 32||
Adhikarana ardhamAtrAvasecane hetuH (33) · Śloka 33
సహసా సర్వస్మిన్ విస్రావితే తృష్ణాజ్వరోఽంగమర్దోఽతీ సారః శ్వాసః కాసః పాదదాహో వ జాయతే| పూర్యతే చ సురరాం| అతస్తృతీయచతుర్థపంచమషష్ఠాష్టమద్వాదశషోడశ రాత్రాణామన్యతమమంతరం కృత్వా దోషోదకమల్పశో విస్రా వయేత్||33||
सहसा सर्वस्मिन् विस्राविते तृष्णाज्वरोऽङ्गमर्दोऽती सारः श्वासः कासः पाददाहो व जायते| पूर्यते च सुरराम्| अतस्तृतीयचतुर्थपञ्चमषष्ठाष्टमद्वादशषोडश रात्राणामन्यतममन्तरं कृत्वा दोषोदकमल्पशो विस्रा वयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
సహసేత్యాదినార్ధమాత్రావసేచనే హేతుః| సుతరాంచ పునరుదకేన జఠరం పూర్యతే దుష్టత్వాత్| తస్మాద్దోషాద్యపేక్షయా త్రిరాత్రాంతరితం వా చతురంతరితం వా ఏవం పంచాదికమపి| పూరణప్రత్యయాంతానాం త్రయాదీనామాచార్యేణ ప్రయోగః కృతః| తథావిధానాం రాత్రిశబ్దేన సామానాధికరణ్యేన పూరణమాత్రేణ రాత్రేరేకత్వాత్ సమాహారో న సిద్ధ్యతి| న చ వివక్షితార్థప్రతీతిస్తస్మాచ్చింత్యమేతత్|| 33||
Adhikarana srAvaNottaraM karma (34) · Śloka 34
నిస్రుతే చ దోషోదకే విమృద్యోదరమావికకౌశేయచర్మణామన్య తరేణ గాఢతరం వేష్టయేత్| తథా నాధ్మాపయతి వాయుః| లంఘ యిత్వా చ యవాగూమల్పస్నేహలవణాం మాత్రయా పాయయేత్| తతః పరం షణ్మాసాన్ క్షీరవృత్తిర్భవేత్| తతో మాసత్రయం క్షీర పేయాం పిబేత్| అన్యచ్చ మాసత్రయమల్పలవణమల్పక్షీరం శ్యా మాకం కోరదూషం వా భుంజీతేతి| భవతి చాత్ర ప్రయతో వత్సరేణైవం విజయేత జలోదరం| వర్జ్యేషు యంత్రితో దిష్టే నాత్యదిష్టే జితేంద్రియః||34||
निस्रुते च दोषोदके विमृद्योदरमाविककौशेयचर्मणामन्य तरेण गाढतरं वेष्टयेत्| तथा नाध्मापयति वायुः| लङ्ग़ यित्वा च यवागूमल्पस्नेहलवणां मात्रया पाययेत्| ततः परं षण्मासान् क्षीरवृत्तिर्भवेत्| ततो मासत्रयं क्षीर पेयां पिबेत्| अन्यच्च मासत्रयमल्पलवणमल्पक्षीरं श्या माकं कोरदूषं वा भुञ्जीतेति| भवति चात्र प्रयतो वत्सरेणैवं विजयेत जलोदरम्| वर्ज्येषु यन्त्रितो दिष्टे नात्यदिष्टे जितेन्द्रियः||३४||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం| లంఘయిత్వా ప్రాప్తలంఘనేన తు సర్వత్ర| గతానుగతికా ప్రయతోఽతియత్నవాన్ సంవత్సరేణోక్తప్రకారేణ జలోదరం విజయేత| కింభూత ఇత్యాహ-వర్జ్యేష్వత్యర్థోష్ణామ్లదిషు యంత్రితస్తదప్రాప్తిలక్షణయంత్రపరః సన్| దిష్టే పథ్యత్వేనోద్దిష్టే క్షీరాదౌ నాతియంత్రితోఽర్థాన్నాప్యయంత్రితః అదిష్టేపీష్టాప్రతిషిద్ధే జితేంద్రియో న త్వింద్రియవశ్యః|| 34||
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (35) · Śloka 35
సర్వమేవోదరం ప్రాయో దోషసంఘాతజం యతః| అతో వాతాదిశమనీ క్రియా సర్వత్ర శస్యతే| వహ్నిర్మందత్వమాయాతి దోషైః కుక్షౌ ప్రపూరితే| తస్మాద్భోజ్యాని యోజ్యాని దీపనాని లఘూని చ| సపంచమూలాన్యల్పామ్లపటుస్నేహకటూని చ| భావితానాం గవాం మూత్రే షష్టికానాం చ తండులైః| యవాగూం పయసా సిద్ధాం ప్రకామం భోజయేన్నరం| పిబేదిక్షురసం చాను జఠరాణాం నివృత్తయే| స్వం స్వం స్థానం వ్రజంత్యేషాం వాతపిత్తకఫాస్తథా| అత్యర్థోష్ణామ్లలవణం రూక్షం గ్రాహి హిమం గురు| గుడం తిలకృతం శాకం వారి పానావగాహయోః| ఆయాసాధ్వదివాస్వప్నయానయానాని చ త్యజేత్||35||
सर्वमेवोदरं प्रायो दोषसङ्ग़ातजं यतः| अतो वातादिशमनी क्रिया सर्वत्र शस्यते| वह्निर्मन्दत्वमायाति दोषैः कुक्षौ प्रपूरिते| तस्माद्भोज्यानि योज्यानि दीपनानि लग़ूनि च| सपञ्चमूलान्यल्पाम्लपटुस्नेहकटूनि च| भावितानां गवां मूत्रे षष्टिकानां च तण्डुलैः| यवागूं पयसा सिद्धां प्रकामं भोजयेन्नरम्| पिबेदिक्षुरसं चानु जठराणां निवृत्तये| स्वं स्वं स्थानं व्रजन्त्येषां वातपित्तकफास्तथा| अत्यर्थोष्णाम्ललवणं रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु| गुडं तिलकृतं शाकं वारि पानावगाहयोः| आयासाध्वदिवास्वप्नयानयानानि च त्यजेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
సర్వస్మింశ్చోదరే వాతాదిశమనీ క్రియా ఇష్యతే| యతః సర్వమేవోదరం ప్రాయేణ సన్నిపాతజమేవ| సుబోధం| ఏషామిత్యుదరిణాం| తథేత్యుక్తప్రకారేణ| సర్వశ్చోదర్యత్యర్థోష్ణాదిగుణం చ త్యజేత్|| 35||
Adhikarana pAne takraprashaMsA (36) · Śloka 36
నాత్యచ్ఛసాంద్రమధురం పానే తక్రం ప్రశస్యతే| సకణాలవణం వాతే పిత్తే సోషణశర్కరం| యవానీసైంధవాజాజీమధువ్యోషైః కఫోదరే| త్ర్యూషణక్షారలవణైః సంయుక్తం నిచయోదరే| మధుతైలవచాశుంఠీశతాహ్వాకుష్ఠసైంధవైః| ప్లీహ్ని బద్ధే తు హపుషాయవానీపట్వజాజిభిః| సకృష్ణామాక్షికం ఛిద్రే వ్యోషవత్సలిలోదరే| గౌరవారోచకానాహమందవహ్న్యతిసారిణాం| తక్రం వాతకఫర్తానామమృతత్వాయ కల్పతే||36||
नात्यच्छसान्द्रमधुरं पाने तक्रं प्रशस्यते| सकणालवणं वाते पित्ते सोषणशर्करम्| यवानीसैन्धवाजाजीमधुव्योषैः कफोदरे| त्र्यूषणक्षारलवणैः संयुक्तं निचयोदरे| मधुतैलवचाशुण्ठीशताह्वाकुष्ठसैन्धवैः| प्लीह्नि बद्धे तु हपुषायवानीपट्वजाजिभिः| सकृष्णामाक्षिकं छिद्रे व्योषवत्सलिलोदरे| गौरवारोचकानाहमन्दवह्न्यतिसारिणाम्| तक्रं वातकफर्तानाममृतत्वाय कल्पते||३६||
🔊 Audio coming soon
నాత్యచ్ఛాదిగుణం చ తక్రం పానే ప్రశస్యతే| తచ్చ తక్రం పిప్పలీలవణయుక్తం వాతే| మరిచశర్కరాభ్యాం పిత్తే| యవాన్యాదిభిర్యుక్తం తక్రం కఫోదరే| సన్నిపాతోదరే త్ర్యూషణాదిభిస్తక్రం| మధ్వాదిభిః ప్లీహోదరే| హపుషాదిభిర్బద్ధోదరే| ఛిద్రోదరే పిప్పలీమాక్షికయుక్తం తక్రం| సలిలోదరే వ్యోషయుక్తం| గౌరవాదియుక్తానాం వాతశ్లేష్మార్తానాం తక్రమమృతత్వాయ కల్పతే సంపద్యత ఇత్యర్థః|| 36||
Adhikarana prayogAnte kShIrapAnam (37-17) · Śloka 17
ప్రయోగాణాం చ సర్వేషామను క్షీరం ప్రయోజయేత్| స్థైర్యకృత్సర్వధాతూనాం బల్యం దోషానుబంధహృత్| భేషజాపచితాంగానాం క్షీరమేవామృతాయతే||37|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థాన ఉదర చికిత్సితన్నామ సప్తదశోఽధ్యాయః||17||
प्रयोगाणां च सर्वेषामनु क्षीरं प्रयोजयेत्| स्थैर्यकृत्सर्वधातूनां बल्यं दोषानुबन्धहृत्| भेषजापचिताङ्गानां क्षीरमेवामृतायते||३७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थान उदर चिकित्सितन्नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon
సర్వేషాం చ ప్రయోగాణామను క్షీరం పశ్చాత్ ప్రయోగే నిష్పన్నే శస్యతే యతస్తత్ క్షీరం స్థైర్యకృత్వాదియుక్తం తథా తేన ప్రయోగభేషజేన యేషామపచితమంగం శరీరం తేషాం క్షీరమమృతాయతే| అమృతమివాచరతి జీవితదానేనేతి|| 37|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహ వ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం చికిత్సితస్థానే సప్తదశోఽధ్యాయః