Adhikarana atha vidradhivRuddhicikitsitannAma pa~jcadasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਵਦ੍ਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो विद्रधिवृद्धिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੋਰ੍ਵਿਦ੍ਰਧਿਵਦ੍ਧ੍ਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯਾਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ| ਪਥਗਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨ ਏਵ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮੁਕ੍ਤਮ੍|| ੧||
Adhikarana sarveShvAmeShu sAmAnyakriyA (2) · Śloka 2
ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਵਿਦ੍ਰਧਿਮਾਮਂ ਸ਼ੋਫਵਿਧਿਨਾ ਯਥਾਦੋਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਪ੍ਰਤਤਞ੍ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਮਪਹਰੇਤ੍| ਪਾਕਾਭਿਮੁਖਂ ਚੋਪਨਾਹ੍ਯ ਪਕ੍ਵਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍||੨||
सर्वमेव विद्रधिमामं शोफविधिना यथादोषमुपाचरेत्| प्रततञ्च शोणितमपहरेत्| पाकाभिमुखं चोपनाह्य पक्वं पाटयित्वा व्रणवच्चिकित्सेत्||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਚ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਉਪਨਾਹਃ ਪਾਕਾਯ ਪਿਣ੍ਡਬਨ੍ਧਃ|| ੨||
Adhikarana Abhyantare vidradhau kriyAvisheShaH (3) · Śloka 3
ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਵਰਣਾਦਿਕ੍ਵਾਥਮੂਸਕਾਦਿਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਆਭ੍ਯਾਮੇਵ ਚ ਵਰ੍ਗਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਾਨਾਯ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਆਸ੍ਥਾਪਨਮਨੁਵਾਸਨਞ੍ਚ| ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਞ੍ਚ ਪਾਨਭੋਜਨਲੇਪਨੇਸੁ| ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਯਂ ਵਾ ਕਲ੍ਪਵਿਧਾਨੇਨੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਵਾ| ਯਥਾਦੋਸਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਗੁਲ੍ਮਵਦੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍||੩||
आभ्यन्तरे तु विद्रधौ वरणादिक्वाथमूषकादिप्रतीवापं पिबेत्| आभ्यामेव च वर्गाभ्यां विरेचनद्रव्यैश्च पानाय सर्पिः प्रकल्पयेत्| आस्थापनमनुवासनञ्च| मधुशिग्रुञ्च पानभोजनलेपनेषु| शिलाह्वयं वा कल्पविधानेनोपयुञ्जीत| गुग्गुलुं वा| यथादोषं च सर्वशो गुल्मवदुपक्रमेत्||३||
🔊 Audio coming soon
ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਕੁਮ੍ਭਨਿਕੁਮ੍ਭਾਦੀਨਿ| ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣਸਂਗ੍ਰਹਾਧ੍ਯਾਯਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਿ| ਤੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ| ਆਸ੍ਥਾਪਨਮਨੁਵਾਸਨਂ ਚ| ਪਾਨਾਦਿਸੁ ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮ੍| ਰਸਾਯਨਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਕਲ੍ਪਵਿਧਾਨੇਨ ਦੋਸਾਨੁਗੁਣ੍ਯੇਨ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਵਾ| ਸਰ੍ਵੇਣ ਚ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਗੁਲ੍ਮਵਦ੍ਵਿਦ੍ਰਧਿਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ|| ੩||
Adhikarana triphalAdikaShAyaH (4) · Śloka 4
ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਿਚੁਮਨ੍ਦਮਧੁਕਕਟੁਪਾਕਪਟੋਲਾਨਿ ਸ਼ਾਣਾਂਸ਼ਾਨਿ| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਯੋਃ ਕਰ੍ਸਮ੍| ਮਸੂਰਪਲਂ ਚੈਕਧ੍ਯਮਸ੍ਟਗੁਣੇ ਭਸਿ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਪੂਤਂ ਰਸਂ ਘਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੇਨ ਵਿਦ੍ਰਧਿਗੁਲ੍ਮਜ੍ਵਰਦਾਹਸ਼ੂਲਤਸ੍ਣਾਹਦ੍ਰੋਗਭ੍ਰਮਾਰਤਿਮੁਰ੍ਚ੍ਛਾਰਕ੍ਤ ਪਿਤ੍ਤਕਾਮਿਲਾਕੁਸ੍ਠਵਿਸਰ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ||੪||
त्रिफलापिचुमन्दमधुककटुपाकपटोलानि शाणांशानि| त्रिवृत्त्रायमाणयोः कर्षम्| मसूरपलं चैकध्यमष्टगुणे ऽभसि साधयित्वा पूतं रसं घृतमूर्च्छितं पिबेत्| तेन विद्रधिगुल्मज्वरदाहशूलतृष्णाहृद्रोगभ्रमारतिमुर्च्छारक्त पित्तकामिलाकुष्ठविसर्पाः प्रशाम्यन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਕੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦੀਨਿ ਸ਼ਾਣਾਂਸ਼ਾਨਿ| ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਪਥਗ੍ਭੂਤਾ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਾਣਂ ਕਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਃ| ਤ੍ਰਿਵਤਃ ਕਰ੍ਸਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਸਮ੍| ਪਲਂ ਮਸੂਰਸ੍ਯ| ਸਰ੍ਵਤੋਸ੍ਟਗੁਣਮਮ੍ਭਃ| ਹਦਯੇ ਤੁ ਤਥਾ ਚਰਕਸਂਵਾਦੇਨ ਪਠਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾਃ ਸ਼ਾਣਮਾਪਤਤਿ| ਪਟੋਲਮੂਲਸ੍ਯ ਕਰ੍ਸੋ ਮਸੂਰਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪਲਮਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਪਠ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਕਟੁਕਾਮਧੁਕਂ ਸਮਮ੍| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਟੋਲਮੂਲਾਭ੍ਯਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰੋਂਸ਼ਾਃ ਪਥਕ੍ਤਥਾ| ਮਸੂਰਾਨ੍ਨਿਸ੍ਤੁਸਾਦਸ੍ਟੌ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਘਤੋ ਜਯੇਤ੍|| ਏਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵੇਨ ਨੇਯਮ੍|| ੪||
Adhikarana trAyamANAdighRutam (5) · Śloka 5
ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਪ੍ਰਸ੍ਥਕ੍ਵਾਥੇ ਮੁਸ੍ਤਕਟੁਕਾਤਾਮਲਕੀਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਚਨ੍ਦਨਦੁਰਾਲਭਾਜੀਵਨ੍ਤੀਵੀਰੋਤ੍ਪਲੈਃ ਪਾਲਿਕੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਾ ਮਲਕਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯੋਪੇਤਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੫||
त्रायमाणाप्रस्थक्वाथे मुस्तकटुकातामलकीत्रायमाणा चन्दनदुरालभाजीवन्तीवीरोत्पलैः पालिकैर्घृतप्रस्थं क्षीरा मलकरसप्रस्थद्वयोपेतं विपक्वं समानं पूर्वेण||५||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਾਯਾਮਾਣਾਯਾਃ ਸੋਡਸ਼ਪਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਪਰਿਭਾਸਯਾ ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਵਾਥਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਭਵਤਃ| ਯਸ੍ਮਾਦੌਸਧਾਤ੍ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਤ੍ਕ੍ਵਥਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਮੁਸ੍ਤਾਦੀਨਿ ਪਾਲਿਕਾਨਿ| ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਮਲਕਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਮਿਤ੍ਯੇਵਮਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਭਵਤਃ| ਔਸਧਾਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਂ ਜਲਮ੍| ਘਤਾਦਰ੍ਧੇਨ ਚ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ| ਏਵਞ੍ਚ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਘਤਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਵਮੌਸਧਾਚ੍ਚ ਜਲਸ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਤ੍ਵਂ ਹਦਯਵਿਰੁਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਮਿਵ| ਯਦਾ ਤੁ ਹਦਯਪਾਠਕਰੂਪਤਯਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ ਤਦਾ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ਼੍ਚਾਸੌ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਕ੍ਵਾਥਃ ਸ ਚ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਯਤੇ| ਕਿਂ ਤੁ ਤਦ੍ਧਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਮ੍| ਘਤਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾ ਆਪਤਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਘਤਸਮਸ੍ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਕ੍ਵਾਥੋਭਿਮਤਃ| ਘਤਾਰ੍ਧੇਨ ਚ ਤ੍ਰਾਯਾਮਾਣਾ| ਤਥਾ ਚ ਤਤ੍ਰੈਵਂ ਪਠਿਤਮ੍-'ਕੁਡਵਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾਃ ਸਾਧ੍ਯਮਸ੍ਟਗੁਣੇਮ੍ਭਸਿ| ਕੁਡਵਂ ਤਦ੍ਰਸਾਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਸ੍ਵਰਸਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਤੋ ਘਤਾਨ੍| ਕਰ੍ਸਾਸ਼ੈਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀ'ਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਚ੍ਚੈਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ-ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੁਡਵਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ| ਤਤੋਸ੍ਟਗੁਣਮੁਦਕਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਨਿ ਕ੍ਵਥਿਤਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਮਵਤਾਰਯੇਦਿਤਿ| ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ਕੁਡਵਮਸ੍ਟਪਲਂ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੇਸਂ ਭਵਤਿ| ਤਾਵਦੇਵ ਚ ਘਤਾਦਿਕਞ੍ਚ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਂ ਕ੍ਵਥਨਜਲਂ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯੇਸਾ ਪਰਿਭਾਸਾਸ੍ਟਗੁਣੇਮ੍ਭਸੀਤ੍ਯਨੇਨ ਬਾਧਿਤਾ| ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤਮਵਤਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯੇਸਾ ਤ੍ਵਬਾਧਿਤੈਵ| ਅਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸਸ੍ਯ ਚਰਕੇਣ ਸਾਦਸ੍ਯਂ ਕੇਵਲਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਭਾਗੇਨਾਸ੍ਟੌ ਪਲਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਤ੍ਵਸ੍ਟਗੁਣਾਤ੍ ਪਾਦਸ਼ੇਸਤ੍ਵੇਨ| ਅਥੈਵਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਕੁਡਵਸ੍ਯਾਸ੍ਟਗੁਣਮਮ੍ਭੋਸ੍ਟੌ ਕੁਡਵਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਚ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਲਮਾਨੇਨ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਤ੍ਵਮੇਵਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ| ਤਨ੍ਨ| ਯਤੋ ਵਿਨਾਪ੍ਯਸ੍ਟਗੁਣਵਚਨਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯੈਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਤ੍ਵਸਿਦ੍ਧੇਃ| ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਿਯਤਤ੍ਵਾਦਸ੍ਟਗੁਣਵਚਨਪ੍ਰਯੋਜਨਮਾਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਮੇਵ ਸਾਧੁਃ|| ੫||
Adhikarana drAkShAdighRutam (6) · Śloka 6
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਖਰ੍ਜੂਰਾਭੀਰੁਵਿਦਾਰੀਪਰੂਸਕਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥੇ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਧਾਤ੍ਰੀਸ੍ਵਰਸਸਮੇਤਮਭਯਾਗਰ੍ਭਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਛੀਤਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਾਦਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੬||
द्राक्षामधूकखर्जूराभीरुविदारीपरूषकत्रिफलाक्वाथे क्षीरेक्षुधात्रीस्वरससमेतमभयागर्भसर्पिर्विपाचयेत्| तच्छीतं मधुशर्करापादयुक्तं समानं पूर्वेण||६||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਕੇ ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ| ਕ੍ਸੀਰਮਿਕ੍ਸੁਰਸ ਆਮਲੀਰਸਸ਼੍ਚੈਕੀਭੂਤਂ ਘਤਸਮਮ੍| 'ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨੋਦਿਤ'ਮਿਤਿ ਨ੍ਯਾਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਪਥਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਸਮਮਿਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ 'ਪਥਕ੍ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਭਤਿ ਤੁ ਦ੍ਰਵ'ਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਭਯਾਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਘਤਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥੇਨ ਭਾਗੇਨ ਸਮਾ|| ੬||
Adhikarana shoNitAvasecanam (7) · Śloka 7
ਭਸ਼ਞ੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮਵਸੇਚਯੇਦ੍ਯਥਾਸਨ੍ਨਮ੍| ਬਾਹੁ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍||੭||
भृशञ्च शृङ्गादिभिः शोणितमवसेचयेद्यथासन्नम्| बाहु मध्ये वा सिरां विध्येत्||७||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੭||
Adhikarana koShThasthe pacyamAne cikitsA (8) · Śloka 8
ਪਚ੍ਯਮਾਨਞ੍ਚ ਕੋਸ੍ਠਗਤਂ ਬਹਿਰੁਨ੍ਨਤਮੁਪਨਾਹਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰੈਵ ਚ ਪਿਣ੍ਡਿਤੇ ਸ਼ੂਲੇ ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪੀਡਨੇਨ ਲਬ੍ਧਸੁਪ੍ਤੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਚਿਹ੍ਨੈਃ ਪਕ੍ਵਮੁਪਲਕ੍ਸ੍ਯ ਭਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣ੍ਵਤ੍ਸਾਧਯੇਤ੍||੮||
पच्यमानञ्च कोष्ठगतं बहिरुन्नतमुपनाहयेत्| तत्रैव च पिण्डिते शूले तत्पार्श्वपीडनेन लब्धसुप्तौ शस्त्रकर्मविधि निर्दिष्टैश्च चिह्नैः पक्वमुपलक्ष्य भित्वा व्रण्वत्साधयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
ਪਚ੍ਯਮਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵਿਦ੍ਰਧਿਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਤਥਾਵਿਧਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਮੁਪਨਾਹਯੇਤ੍ ਪਿਣ੍ਡੈਰ੍ਵਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰੈਵੇਤਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਪਿਣ੍ਡਿਤਸ਼ੂਲਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਪਲਾ ਇਤਿ ਵਿਦ੍ਰਾਧਿਮੁਪਲਕ੍ਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਭਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਵਿਧਾਨੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਪਿਣ੍ਡਿਤਂ ਸ਼ੂਲਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਨਿਯਤਤ੍ਵਾਚ੍ਛੇਸਾਙ੍ਗਵ੍ਯਾਪਨਸ਼ੀਲਮ੍| ਤਥਾਵਿਧੇ ਸ਼ੂਲੇ ਸਤਿ| ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਰਧੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪੀਡਨੇਨ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਲਬ੍ਧੇ ਸੁਖੇਨ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਯਾਮ੍| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਲ੍ਪਵੇਗਤਾਮ੍ਲਾਨ੍ਯਾਦੀਨਿ|| ੮||
Adhikarana AbhyantarAyAH pakvAyAH srAvopekShA (9) · Śloka 9
ਆਬ੍ਯਨ੍ਤਰ ਏਵ ਚ ਪਕ੍ਵਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋ ਵਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਪੂਯਮੁਪ ਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਪਰਿਰਕ੍ਸਨ੍ ਉਪੇਕ੍ਸੇਤ ਦਸ਼ਾਹਮਾਤ੍ਰਮ੍||੯||
आब्यन्तर एव च पक्वमूर्ध्वमधो वा प्रवृत्तं पूयमुप द्रवान् परिरक्षन् उपेक्षेत दशाहमात्रम्||९||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਃਪਕ੍ਵਂ ਸ੍ਵਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰ੍ਗੇਣਾਧੋ ਵਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਪੂਯਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਰਕ੍ਸਨ੍ ਭਿਸਗ੍ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ| ਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣੋਪਕ੍ਰਮੇਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਵਲਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਤਥਾਵਿਧੇਯਂ ਯਥੋਪਦ੍ਰਵੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸਾ ਭਵਤਿ|| ੯||
Adhikarana asamyagvahane upacArAH (10) · Śloka 10
ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵਹਤਿ ਵਾ ਕ੍ਲੇਦੇ ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਹਣਾਰ੍ਥਮਮ੍ਲਸੁਰਾਸਵਮੈਰੇ ਯੋਸ੍ਣੋਦਕਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਵਰਣਾਦਿਂ ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਨ੍ਮੂ ਲੈਰ੍ਵਾ ਕਤਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸੇਣ ਚਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍||੧੦||
असम्यग्वहति वा क्लेदे तन्निर्वाहणार्थमम्लसुरासवमैरे योष्णोदकान्यतमेन वरणादिं मधुशिग्रुं वा पिबेत्| तन्मू लैर्वा कृतां यवागूं यवकोलकुलत्थयूषेण चाश्नीयात्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਾ ਤੁ ਪੂਯਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯੇ ਵਰਣਾਦਿਕਂ ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਂ ਵਾਮ੍ਲਸੁਰਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਮੈਰੇਯਂ ਖਾਰ੍ਜੂਰਂ ਮਦ੍ਯਮ੍| ਤਨ੍ਮੂਲੈਰਿਤਿ ਵਰਣਾਦੇਰ੍ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਰ੍ਸ਼ਃ ਯਵਾਦਿਯੂਸੇਣਾਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦਿਤਿ ਦਸ਼ਾਹਃ|| ੧੦||
Adhikarana pakve dashAhordhvaM kRutyam (11) · Śloka 11
ਊਰ੍ਧ੍ਵਞ੍ਚ ਦਸ਼ਾਹਾਤ੍ਤਿਲ੍ਵਕਘਤੇਨ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਘਤੇਨ ਵਾ ਯਥਾ ਬਲਂ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|੧੧|
ऊर्ध्वञ्च दशाहात्तिल्वकघृतेन त्रायमाणाघृतेन वा यथा बलं शोधयेत्|११|
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੧||
Adhikarana shodhanottaraM kRutyam (11) · Śloka 11
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਕਮਲ੍ਪਮਲ੍ਪਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਮਧੁਨੋਪੇਤਮੁਪਯੁ ਞ੍ਜੀਤ||੧੧||
विशुद्धश्च तिक्तकमल्पमल्पं सर्पिः मधुनोपेतमुपयु ञ्जीत||११||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਨਾ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮਲ੍ਪਲ੍ਪਂ ਕਤ੍ਵੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ||੧੧||
Adhikarana pAkAtsaMrakShaNIyA (13) · Śloka 13
ਯਥਾ ਚ ਨੋਪੈਤਿ ਪਾਕਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਯਤਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਿਦਾ- ਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਰਧਿਰਿਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾ| ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਦੈਵਿਕੀ ਸਿਦ੍ਧਿ- ਰਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਮੇਭ੍ਯੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ||੧੩||
यथा च नोपैति पाकं तथा प्रयतितव्यम्| शीघ्रविदा- हित्वात्तस्य विद्रधिरिति संज्ञा| पक्वे तु पुनर्दैविकी सिद्धि- राशुकारितरश्च सर्वामेभ्यो विद्रधिः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਕਰਕ੍ਸਣਾਯ ਯਤ੍ਨੇ ਹੇਤੁਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਮ੍| ਦੈਵਿਕੀ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪੁਰੁਸਯਤ੍ਨਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍|| ੧੩||
Adhikarana pramehacikitsAtideshaH (14) · Śloka 14
ਸਤਿ ਚ ਪ੍ਰਮੇਹੇ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੀਕ੍ਸੇਤ||੧੪||
सति च प्रमेहे प्रमेहचिकित्सितमीक्षेत||१४||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਦ੍ਰਧਿਮਤਃ ਪ੍ਰਮੇਹੇ ਸਤਿ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੀਕ੍ਸੇਤ| ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣਾਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੧੪||
Adhikarana stanavidradhicikitsA (15) · Śloka 15
ਸ੍ਤਨਵਿਦ੍ਰਧਿਮਪਿ ਵ੍ਰਣਵਿਧਾਨੇਨੋਪਚਰੇਤ੍| ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਯਥੇਸ੍ਟ ਭੋਜਨੇਨ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਨ ਪੁਨਰੁਪਨਾਹਯੇਤ੍| ਉਪਨਦ੍ਧੋ ਹਿ ਸ੍ਤਨੋ ਮਦੁਮਾਂਸਤਯਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਪਕ੍ਵਃ ਸਙ੍ਕੋਥਮਵਾਪ੍ਯਾਵਦੀਰ੍ਯੇਤ| ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਤਨਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਵਾਹਿਨੀਃ ਸਿਰਾਃ ਸਚੂਚੁਕਂ ਚ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਚਾਮ ਵਿਦਗ੍ਧਪਕ੍ਵਵ੍ਰਣਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸ੍ਤਨਂ ਨਿਰ੍ਦੁਹੀਤ||੧੫||
स्तनविद्रधिमपि व्रणविधानेनोपचरेत्| पच्यमानं यथेष्ट भोजनेन पाचयेत्| न पुनरुपनाहयेत्| उपनद्धो हि स्तनो मृदुमांसतया शीघ्रमेव पक्वः सङ्कोथमवाप्यावदीर्येत| पक्वं च स्तनविद्रधिं स्तन्यवाहिनीः सिराः सचूचुकं च कृष्णमण्डलं परिहरन् शस्त्रेणोपक्रमेत्| सर्वासु चाम विदग्धपक्वव्रणावस्थासु स्तनं निर्दुहीत||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਤਨਵਿਦ੍ਰਧੀਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਉਪਨਾਹਬਨ੍ਧੇਨ ਸ੍ਤਨਃ ਪਕ੍ਵਂ ਕੋਥਂ ਕ੍ਲੇਦਮਵਾਪ੍ਯਾਵਦੀਰ੍ਯੇਤ| ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਚਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸ੍ਤਨਂ ਨਿਰ੍ਦੁਹੀਤਾਪਨੀਤਕ੍ਸੀਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|| ੧੫||
Adhikarana dantAdividradhayaH (16) · Śloka 16
ਦਨ੍ਤਾਦਿਵਿਦ੍ਰਧੀਨਾਮਪਿ ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਾਧਨਂ ਚ||੧੬||
दन्तादिविद्रधीनामपि यथास्वमेव वक्ष्यते लक्षणं साधनं च||१६||
🔊 Audio coming soon
ਦਨ੍ਤਾਦਿਵਿਦ੍ਰਧੀਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮਧ੍ਯਾਯੇਸੁ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਞ੍ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ ਦਨ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧੇਰ੍ਮੁਖਰੋਗੇਸੁ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਕਰ੍ਣਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍||੧੬||
Adhikarana vAtavRuddhicikitsA (17) · Śloka 17
ਵਦ੍ਧੌ ਤੁ ਮਾਰੁਤਜੇ ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਤੁਰਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਞ੍ਚ ਮਿਸ਼੍ਰ ਸੁਕੁਮਾਰਕਤਿਲ੍ਵਕੈਰਣ੍ਡਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਫਲਸ੍ਨੇਹਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਤਤੋਨਿਲਘ੍ਨਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੈਰ੍ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍| ਨਿਰੂਢਂ ਚ ਮਾਂਸਰਸੇਨਾਸ਼ਿਤਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਸ੍ਵੇਦ ਪ੍ਰਲੇਪੋਪਨਾਹਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਭਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਮਿਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍||੧੭||
वृद्धौ तु मारुतजे त्रिवृता स्निग्धमातुरं स्विन्नञ्च मिश्र सुकुमारकतिल्वकैरण्डकोशाम्रफलस्नेहानामन्यतमेन विरेचयेत्| ततोऽनिलघ्नक्वाथकल्कैर्निरूहयेत्| निरूढं च मांसरसेनाशितं यष्टीमधुकतैलेनानुवासयेत्| स्वेद प्रलेपोपनाहांश्च प्रयुञ्जीत| पक्वं च भित्वा व्रणमिव चिकित्सेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਵਦ੍ਧਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਦ੍ਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਤ੍ਰਿਵਤ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਤ੍ਰਿਤਯਸ੍ਯ ਨਾਮ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰਕਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਵਿਰੇਚਨਾਰ੍ਥਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਤੋ ਵਿਰੇਚਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਨਿਲਘ੍ਨਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤੇਸਾਮੇਵ ਚ ਕਲ੍ਕੇਨ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍| ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਏਵਮਪਿ ਪਕ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧਿਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਭਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਿਤਿ ਵਾਤਵਦ੍ਧਿਃ|| ੧੭||
Adhikarana pittavRuddhiH (18) · Śloka 18
ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧਿਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਫਵਤ੍| ਪਕ੍ਵਞ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣਵਤ੍||੧੮||
पित्तवृद्धिं पित्तशोफवत्| पक्वञ्च पित्तव्रणवत्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਵਯਥੁਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧਿਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਤਥਾਪਿ ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣਵਦਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧਿਃ|| ੧੮||
Adhikarana shleShmavRuddhiH (19) · Śloka 19
ਕਫਵਦ੍ਧਿਮਪਿ ਕਫਸ਼ੋਫਵਤ੍| ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਪੀਤਦਾਰੁਕਸਾਯਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣ| ਕਫਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਵਰ੍ਜ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍| ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਪਾਟਿਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਰਣਵਤ੍||੧੯||
कफवृद्धिमपि कफशोफवत्| पिबेच्च पीतदारुकषायं मूत्रेण| कफग्रन्थिवच्च सर्वं विम्लापनवर्ज्यमाचरेत्| पक्वं च पाटितं श्लेष्मव्रणवत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਵਦ੍ਧੌ ਕਫਸ਼੍ਵਯਥੁਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਤਤ੍ਰ ਯ ਪੀਤਦਾਰੁਣੋ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਯਾਃ ਕ੍ਵਾਥਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਭਾਵਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਂ ਵਿਲਾਯਨਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਹਿਤਃ| ਪਕ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧਿਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਰਣਵਤ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੯||
Adhikarana raktavRuddhiH (20) · Śloka 20
ਰਕ੍ਤਜਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਤ੍| ਪ੍ਰਤਤਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਮਪਹਰੇਤ੍||੨੦||
रक्तजं पित्तविद्रधिवत्| प्रततञ्चात्र रक्तमपहरेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਤ੍ਰੇਤਿ ਰਕ੍ਤਵਦ੍ਧੌ|| ੨੦||
Adhikarana medovRuddhiH (21) · Śloka 21
ਮੇਦੋਵਦ੍ਧਿਂ ਗਵਾਦਿਕਰੀਸਤੁਸਕਿਣ੍ਵਸੁਰਸਾਦਿਭਿਰੁਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵਿਧੈਰੇਵ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਃ ਸੋਤ੍ਸੇਧਂ ਲੇਪ ਯੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਚ੍ਛਿਰੋਵਿਰੇਕਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਾ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚੈਵਂ ਫਲਸੇਵਨੀਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਪਨੀਯਮੇਦਃ ਕਾਸੀਸਸੈਨ੍ਧਵ ਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਸੁਮਨੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਨਃ ਸ਼ਿ ਲੈਲਾਭਲ੍ਲਾਤਕੈਸ੍ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਆਵ੍ਰਣਸਨ੍ਧਾ ਨਾਚ੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ||੨੧||
मेदोवृद्धिं गवादिकरीषतुषकिण्वसुरसादिभिरुष्णरूक्षैर्मूत्र युक्तैः स्वेदयित्वा पुनस्तद्विधैरेव सुखोष्णैः सोत्सेधं लेप येत्| तद्वच्छिरोविरेकद्रव्यैर्वा| स्विन्नं चैवं फलसेवनीं परिहरन् वृद्धिपत्रेण विदार्यापनीयमेदः कासीससैन्धव माक्षिकैः प्रतिसार्य सीव्येत्| ततः सुमनोग्रन्थिमनः शि लैलाभल्लातकैस्तैलमभ्यङ्गार्थं कुर्यात्| आव्रणसन्धा नाच्च स्नेहस्वेदौ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਦੋਵਦ੍ਧਿਂ ਗੋਕਰੀਸਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| 'ਕਰੀਸ' ਇਤਿ ਪਸ਼ੁਪੁਰੀਸਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾ| ਕਿਣ੍ਵਂ ਸੁਰਾਘਨਃ| ਸੁਰਸਾਦਿਰ੍ਗਣਃ| ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਯਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾਭ੍ਯਾਮੁਸ੍ਣਂ ਰੂਕ੍ਸਞ੍ਚ| ਅਥਵਾ ਏਭਿਰੇਵਾਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਦੁਸ੍ਣੈਃ| ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਚ੍ਚ ਰੂਕ੍ਸੈਰਿਤਿ| ਉਤ੍ਸੇਧੋ ਘਨਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣੋਕ੍ਤਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਾ| ਤਦ੍ਵਨ੍ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈ ਰੂਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚ| ਫਲਂ ਵਸਣਂ ਸੀਵਨੀਂ ਚ ਰਕ੍ਸਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਮੇਦੋਪਨੇਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਨੀਤੇ ਕਾਸੀਸਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰ੍ਯਾਵਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਵ੍ਰਣਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਸ੍ਯੂਤ੍ਵਾ ਸੁਮਨਃਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸੁਮਨਃਕਾਸ੍ਠਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸੁਮਨੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ| ਵ੍ਰਣਸਾਧਨਂ ਚ ਯਾਵਤ੍ਤਾVਵਤ੍ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮੇਦੋਵਦ੍ਧਿਃ|| ੨੧||
Adhikarana mUtravRuddhiH (22) · Śloka 22
ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪਟ੍ਟੇਨ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਸੇਵਨ੍ਯਾ ਦਕੋਦਰਵਦ੍ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖੇਨ ਭਿਤ੍ਵਾ ਨਾਡ੍ਯਾ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਸ੍ਥਗਿਕਾਬਨ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਰਣੇ ਚ ਸ਼ੋਧਨ ਰੋਪਣਾਨਿ||੨੨||
मूत्रवृद्धिं स्निग्धैः स्वेदयित्वा वस्त्रपट्टेन वेष्टयेत्| ततो ऽधस्तात् सेवन्या दकोदरवद् व्रीहिमुखेन भित्वा नाड्या स्रावयेत्| ततः स्थगिकाबन्धं कुर्यात्| व्रणे च शोधन रोपणानि||२२||
🔊 Audio coming soon
ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧੌ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਦਕੋਦਰਸ੍ਯੋਦਕੋਦਰਸ੍ਯ ਵ੍ਯਧੋਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ| ਸ੍ਥਗਿਕਾਬਨ੍ਧਃ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤ ਇਤਿ ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਃ|| ੨੨||
Adhikarana AntravRuddhiH (23) · Śloka 23
ਆਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਂ ਫਲਕੋਸ਼ਮਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਾਤਵਦ੍ਧਿਵਦੁਪਚਰੇਤ੍||੨੩||
आन्त्रवृद्धिं फलकोशमसम्प्राप्तं वातवृद्धिवदुपचरेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਆਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਂ ਪੁਨਃ ਫਲਕੋਸ਼ੌ ਵਸਣਾਵਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਾਤਜਵਦ੍ਧਿਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਹ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਕ੍ਰਮੇਣ ਫਲਤੋਯਾ ਵਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਸਰਤਿ|| ੨੩||
Adhikarana sukumAraghRutam (24) · Śloka 24
ਪੁਨਰ੍ਨਵਸ਼ਤਪਲਂ ਦਸ਼ਪਲਾਨਿ ਚ ਪਥਕ੍ ਦਸ਼ਮੂਲਪਯਸ੍ਯਾ ਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯੇਰਣ੍ਡਮੂਲਾਨ੍ਯਪਾਂ ਵਹੇਸ੍ਟਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ੇਸਂ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਪੂਤਸ਼ੀਤੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗੁਡਪਲਾਨ੍ਯੇਰਣ੍ਡਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨਿ ਚ ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਾਨਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਨਾਗਰਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਯਵਾਨੀਯਵਕ੍ਸਾਰਚਿਤ੍ਰਕ ਮਧੁਕਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ਯਾਵਾਪ੍ਯੈਕਧ੍ਯਂ ਵਿਪਚੇਤ੍| ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਯਨ੍ਤ੍ਰ ਣਾਸ੍ਵਪਰਿਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਸੁਕੁਮਾਰਾਖ੍ਯਂ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਮੀਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਨਾਰੀਣਾਂ ਕ੍ਸੀਣਰੇਤਸਾਮਪ੍ਰਜਾਨਾਮਲ੍ਪਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਵਿਸਮਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਚ ਕਾਮਤੋਨ੍ਨਪਾਨੇ ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਘ੍ਨਂ ਕਾਨ੍ਤਿਕਰਂ ਬਲ੍ਯਂ ਬਂਹਣਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਂ ਵਰ੍ਧ੍ਮਵਿਦ੍ਰਧਿਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤ ਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਮੇਢ੍ਰਯੋਨਿਰੋਗੇਸੁ ਮਹਾਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਚ ਪਰਮ ਮੌਸਧਮ੍||੨੪||
पुनर्नवशतपलं दशपलानि च पृथक् दशमूलपयस्या श्वगन्धाशतावर्येरण्डमूलान्यपां वहेऽष्टांशावशेषं साधयेत्| पूतशीते च तस्मिन् निर्यूहे त्रिंशद्गुडपलान्येरण्डतैलप्रस्थं घृतद्विप्रस्थं क्षीरद्विप्रस्थं कल्कीकृतानि च द्विपलिकानि द्राक्षानागरपिप्पलीपिप्पलीमूलयवानीयवक्षारचित्रक मधुकसैन्धवान्यावाप्यैकध्यं विपचेत्| एतत् सर्वयन्त्र णास्वपरिक्लेशेन सुकुमाराख्यं सुकुमाराणामीश्वराणां नारीणां क्षीणरेतसामप्रजानामल्पाग्नीनां विषमाग्नीनां च कामतोऽन्नपाने वा प्रयुक्तमलक्ष्मीघ्नं कान्तिकरं बल्यं बृंहणं वयःस्थापनं वर्ध्मविद्रधिप्लीहगुल्मोदावर्त शोफोदरार्शोमेढ्रयोनिरोगेषु महावातव्याधिषु च परम मौषधम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਦਿਨਾ ਸੁਕੁਮਾਰਾਖ੍ਯਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਦਸ਼ਮੂਲਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਪਿ ਪਥਗ੍ਦਸ਼ਪਲਾਨਿ| ਸਰ੍ਵਾਭਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਭਿਰ੍ਯਤੋ ਨ ਪਰਿਕ੍ਲੇਸ਼ਯਤ੍ਯਤਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਖ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਰੇਤਸਾਮਿਤਿ ਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਪੁਂਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਅਪ੍ਰਜਾਨਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਧਨ੍ਯੇਨ ਨਾਰੀਣਾਮ੍| ਕਾਮਤੋ ਯਥੇਚ੍ਛਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ| ਵਰ੍ਧ੍ਮ ਵਦ੍ਧਿਃ|| ੨੪||
Adhikarana gandharvahastatailam (25) · Śloka 25
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਹਸ੍ਤਮੂਲਤੁਲਾਂ ਯਵਾਢਕਂ ਨਾਗਰਾਰ੍ਧਕੁਡਵਞ੍ਚ ਸਲਿਲ ਦ੍ਰੋਣੇ ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਵਿਪਚੇਤ੍| ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਗੁਣਕ੍ਸੀਰੇਣੈਰਣ੍ਡਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਕਲ੍ਕਪਿਸ੍ਟਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਹਸ੍ਤਮੂਲਕੁਡਵਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਲਞ੍ਚ| ਏਤਦ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਹਸ੍ਤਤੈਲਂ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੨੫||
गन्धर्वहस्तमूलतुलां यवाढकं नागरार्धकुडवञ्च सलिल द्रोणे पादशेषं विपचेत्| तेन द्विगुणक्षीरेणैरण्डतैलप्रस्थं साधयेत्| कल्कपिष्टञ्चात्र दद्यात्पुनर्गन्धर्वहस्तमूलकुडवं शुण्ठीपलञ्च| एतद्गन्धर्वहस्ततैलं समानं पूर्वेण||२५||
🔊 Audio coming soon
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਹਸ੍ਤਾਦਿਨਾ ਤੈਲਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਹਸ੍ਤਤੈਲਮ੍| ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਹਸ੍ਤਃ ਏਰਣ੍ਡਃ||੨੫||
Adhikarana dAhavidhiH (26) · Śloka 26
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਾਯਾਦ੍ਵਰ੍ਧ੍ਮ ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਸ੍ਨੇਹਰੇਕਾਨੁਵਾਸਨੈਃ| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਪੁਰਃ ਕਤ੍ਵਾ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸ੍ਥਂ ਤਤੋ ਦਹੇਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਰ੍ਥਂ ਮਰੁਤੋਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਵਕ੍ਰਯਾ||੨੬||
भवति चात्र- यायाद्वर्ध्म न चेच्छान्तिं स्नेहरेकानुवासनैः| बस्तिकर्म पुरः कृत्वा वङ्क्षणस्थं ततो दहेत्| अग्निना मार्गरोधार्थं मरुतोऽर्धेन्दुवक्रया||२६||
🔊 Audio coming soon
ਗਤਾਨੁਗਤਿਕਾ| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯਦਿ ਵਰ੍ਧ੍ਮ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨ ਯਾਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਪੂਰ੍ਵਕਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸ੍ਥਂ ਦਹੇਤ੍| ਦੀਰ੍ਘਮਪਿ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਥਂ ਦਹੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਨ ਦਹੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਰਯਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ| ਸਾ ਚ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧੌ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸ਼ਲਾਕਾਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਧ੍ਮਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਅਗ੍ਨਿਰਪਿ ਸ਼ਲਾਕਾਸ੍ਥੋ ਦਾਹਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ ਸ਼ਲਾਕਾਪਿ| ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਦਹੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਮਰੁਤੋ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗੋ ਵਾਯੁਰਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਵਰ੍ਧਯਤਿ|| ੨੬||
Adhikarana vidhyantaram (27) · Śloka 27
ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸ੍ਨਾਵ ਪੀਤਂ ਤਨ੍ਤੁਸਮਂ ਚ ਯਤ੍| ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸੂਚ੍ਯਾ ਤਤ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਦਹੇਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਯਤੋ ਗਦਃ||੨੭||
अङ्गुष्ठस्योपरि स्नाव पीतं तन्तुसमं च यत्| उत्क्षिप्य सूच्या तत्तिर्यग्दहेच्छित्वा यतो गदः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਤਥੇਦਮਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਗਦੋ ਵਰ੍ਧ੍ਮ ਯਤੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਾਮੇ ਵਾ ਫਲਕੋਸ਼ੇ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਾਣਾਵਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸ੍ਯੋਪਰਿ ਨਖਮੂਲਮਨੁਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਵਰ੍ਣੇਨ ਪੀਤਂ ਯਤ੍ਸ੍ਨਾਵ ਤਤ੍ਸੂਚ੍ਯਾ ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਛਿਤ੍ਵਾ ਤਿਰ੍ਯਗੇਵ ਦਹੇਤ੍|| ੨੭||
Adhikarana matAntaram (28) · Śloka 28
ਤਤੋਨ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਰ੍ਦਹੇਦ੍ਵਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁਲੇ||੨੮||
ततोऽन्यपार्श्वेऽन्ये त्वाहुर्दहेद्वानामिकाङ्गुले||२८||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਾ ਏਵਮਾਹੁਃ| ਯਥਾ-ਯਤੋ ਗਦੋ ਵਰ੍ਧ੍ਮ ਤਤੋਨ੍ਯਪਾੜ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸ੍ਨਾਵ ਛੀਤ੍ਵਾ ਦਹੇਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਮਤੇ ਵਾਮਫਲਕੋਸ਼ਜੇ ਵਰ੍ਧ੍ਮਨਿ ਦਕ੍ਸਿਣਾਪਾਣਾਵਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸ੍ਨਾਵਂ ਦਹੇਤ੍| ਦਕ੍ਸਿਣਜੇ ਚ ਵਾਮਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਜਮਿਤਿ| ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਵਿਧਾਨੇਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁਲੌ ਸ੍ਨਾਵਂ ਨ ਦਹੇਤ੍| ਦਕ੍ਸਿਣਵਾਮਭੇਦ ਉਭਯਮਤੇ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਃ| ਅਨਾਮਿਕਾ ਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ|| ੨੮||
Adhikarana dAhasyAnyatrApyatideshenopayogaH (29-15) · Śloka 15
ਗੁਲ੍ਮੇਨੈਰ੍ਵਾਤਕਫਜੇ ਪ੍ਲੀਹਿ ਚਾਯਂ ਵਿਧਿ ਸ੍ਮਤਃ| ਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਨਾਮਿਕਯੋਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਯਤੋ ਗਦਃ||੨੯|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵ ਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਦ੍ਰਧਿ ਵਦ੍ਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਨ੍ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||
गुल्मेऽनैर्वातकफजे प्लीहि चायं विधि स्मृतः| कनिष्ठिकानामिकयोर्विश्वभ्यां तु यतो गदः||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने विद्रधि वृद्धिचिकित्सितन्नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੈਰਾਚਾਰ੍ਯੈਃ ਸ੍ਨਾਵਚ੍ਛੇਦਦਾਹਵਿਧਿਰ੍ਵਾਤਕਫਜੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਪ੍ਲੀਹਿ ਚ ਸ੍ਮਤਃ| ਵਿਸ਼੍ਵਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਯਾ ਅਨਾਮਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਵਚ੍ਛੇਦਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਯਤੋ ਗਦ ਇਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਪਾੜ੍ਸ਼੍ਵੇ ਗਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਭੀ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਪਾਣਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ਼੍ਵਭੀਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਾਣਿਮਨੁਮਿਮੀਮਹੇ| ਵਿਸ਼੍ਵਭੀ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧੌ ਬਾਹੁਕਣ੍ਡਰਾਵਿਕਾਰ ਉਕ੍ਤਃ|| ੨੯|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ