Adhikarana atha vidradhivRuddhicikitsitannAma pa~jcadasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ വിദ്രധിവൃദ്ധിചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो विद्रधिवृद्धिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ക്രമപ്രാപ്തയോര്വിദ്രധിവൃദ്ധ്യോശ്ചികിത്സിതപ്രദര്ശനായാധ്യായ ആരഭ്യതേ| പൃഥഗധ്യായാരമ്ഭേ നിദാനസ്ഥാന ഏവ പ്രയോജനമുക്തമ്|| ൧||
Adhikarana sarveShvAmeShu sAmAnyakriyA (2) · Śloka 2
സര്വമേവ വിദ്രധിമാമം ശോഫവിധിനാ യഥാദോഷമുപാചരേത്| പ്രതതഞ്ച ശോണിതമപഹരേത്| പാകാഭിമുഖം ചോപനാഹ്യ പക്വം പാടയിത്വാ വ്രണവച്ചികിത്സേത്||൨||
सर्वमेव विद्रधिमामं शोफविधिना यथादोषमुपाचरेत्| प्रततञ्च शोणितमपहरेत्| पाकाभिमुखं चोपनाह्य पक्वं पाटयित्वा व्रणवच्चिकित्सेत्||२||
🔊 Audio coming soon
സര്വമേവ വിദ്രധിം ബാഹ്യമാഭ്യന്തരം ച| സുബോധമ്| ഉപനാഹഃ പാകായ പിണ്ഡബന്ധഃ|| ൨||
Adhikarana Abhyantare vidradhau kriyAvisheShaH (3) · Śloka 3
ആഭ്യന്തരേ തു വിദ്രധൌ വരണാദിക്വാഥമൂഷകാദിപ്രതീവാപം പിബേത്| ആഭ്യാമേവ ച വര്ഗാഭ്യാം വിരേചനദ്രവ്യൈശ്ച പാനായ സര്പിഃ പ്രകല്പയേത്| ആസ്ഥാപനമനുവാസനഞ്ച| മധുശിഗ്രുഞ്ച പാനഭോജനലേപനേഷു| ശിലാഹ്വയം വാ കല്പവിധാനേനോപയുഞ്ജീത| ഗുഗ്ഗുലും വാ| യഥാദോഷം ച സര്വശോ ഗുല്മവദുപക്രമേത്||൩||
आभ्यन्तरे तु विद्रधौ वरणादिक्वाथमूषकादिप्रतीवापं पिबेत्| आभ्यामेव च वर्गाभ्यां विरेचनद्रव्यैश्च पानाय सर्पिः प्रकल्पयेत्| आस्थापनमनुवासनञ्च| मधुशिग्रुञ्च पानभोजनलेपनेषु| शिलाह्वयं वा कल्पविधानेनोपयुञ्जीत| गुग्गुलुं वा| यथादोषं च सर्वशो गुल्मवदुपक्रमेत्||३||
🔊 Audio coming soon
ആഭ്യന്തര ഇത്യാദിനാ വിശേഷഃ| വിരേചനദ്രവ്യാണി കുമ്ഭനികുമ്ഭാദീനി| ശോധനാദിഗണസംഗ്രഹാധ്യായനിര്ദിഷ്ടാനി| തൈഃ സര്പിഃ പ്രകല്പയേത| ആസ്ഥാപനമനുവാസനം ച| പാനാദിഷു മധുശിഗ്രുമ്| രസായനാധ്യായോക്തകല്പവിധാനേന ദോഷാനുഗുണ്യേന ശിലാജതു പ്രയുഞ്ജീത| ഗുഗ്ഗുലും വാ| സര്വേണ ച പ്രകാരേണ ഗുല്മവദ്വിദ്രധിമുപക്രമേത|| ൩||
Adhikarana triphalAdikaShAyaH (4) · Śloka 4
ത്രിഫലാപിചുമന്ദമധുകകടുപാകപടോലാനി ശാണാംശാനി| ത്രിവൃത്ത്രായമാണയോഃ കര്ഷമ്| മസൂരപലം ചൈകധ്യമഷ്ടഗുണേ ऽഭസി സാധയിത്വാ പൂതം രസം ഘൃതമൂര്ച്ഛിതം പിബേത്| തേന വിദ്രധിഗുല്മജ്വരദാഹശൂലതൃഷ്ണാഹൃദ്രോഗഭ്രമാരതിമുര്ച്ഛാരക്ത പിത്തകാമിലാകുഷ്ഠവിസര്പാഃ പ്രശാമ്യന്തി||൪||
त्रिफलापिचुमन्दमधुककटुपाकपटोलानि शाणांशानि| त्रिवृत्त्रायमाणयोः कर्षम्| मसूरपलं चैकध्यमष्टगुणे ऽभसि साधयित्वा पूतं रसं घृतमूर्च्छितं पिबेत्| तेन विद्रधिगुल्मज्वरदाहशूलतृष्णाहृद्रोगभ्रमारतिमुर्च्छारक्त पित्तकामिलाकुष्ठविसर्पाः प्रशाम्यन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
ത്രിഫലാദികേ ത്രിഫലാദീനി ശാണാംശാനി| ത്രിഫലാ പൃഥഗ്ഭൂതാ ഗൃഹ്യതേ| ശാണം കര്ശസ്യ ചതുര്ഥാംശഃ| ത്രിവൃതഃ കര്ഷം ത്രായമാണായാശ്ച കര്ഷമ്| പലം മസൂരസ്യ| സര്വതോऽഷ്ടഗുണമമ്ഭഃ| ഹൃദയേ തു തഥാ ചരകസംവാദേന പഠിതമ്| തഥാ ത്രായമാണായാഃ ശാണമാപതതി| പടോലമൂലസ്യ കര്ഷോ മസൂരസ്യാര്ധപലമിതി| തത്ര പഠ്യതേ ത്രായന്തീത്രിഫലാനിമ്ബകടുകാമധുകം സമമ്| ത്രിവൃത്പടോലമൂലാഭ്യാം ചത്വാരോംऽശാഃ പൃഥക്തഥാ| മസൂരാന്നിസ്തുഷാദഷ്ടൌ തത്ക്വാഥഃ സഘൃതോ ജയേത്|| ഏതച്ച പ്രയോഗാന്തരത്വേന നേയമ്|| ൪||
Adhikarana trAyamANAdighRutam (5) · Śloka 5
ത്രായമാണാപ്രസ്ഥക്വാഥേ മുസ്തകടുകാതാമലകീത്രായമാണാ ചന്ദനദുരാലഭാജീവന്തീവീരോത്പലൈഃ പാലികൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം ക്ഷീരാ മലകരസപ്രസ്ഥദ്വയോപേതം വിപക്വം സമാനം പൂര്വേണ||൫||
त्रायमाणाप्रस्थक्वाथे मुस्तकटुकातामलकीत्रायमाणा चन्दनदुरालभाजीवन्तीवीरोत्पलैः पालिकैर्घृतप्रस्थं क्षीरा मलकरसप्रस्थद्वयोपेतं विपक्वं समानं पूर्वेण||५||
🔊 Audio coming soon
ത്രായാമാണായാഃ ഷോഡശപലസ്യ ക്വാഥപരിഭാഷയാ ദ്വൌ ക്വാഥപ്രസ്ഥൌ ഭവതഃ| യസ്മാദൌഷധാത്ഷോഡശപലാത്ക്വഥശ്ചതുര്ഗുണശ്ചതുഷ്ഷഷ്ടിപലാനി ഭവന്തി| മുസ്താദീനി പാലികാനി| ക്ഷീരപ്രസ്ഥം ഘൃതപ്രസ്ഥമാമലകരസപ്രസ്ഥമിത്യേവമത്ര ക്വാഥസ്യ ദ്വൌ പ്രസ്ഥൌ ഭവതഃ| ഔഷധാത് ഷോഡശഗുണം ജലമ്| ഘൃതാദര്ധേന ച ത്രായമാണാ| ഏവഞ്ച ക്വാഥസ്യ ഘൃതാദ് ദ്വിഗുണത്വമൌഷധാച്ച ജലസ്യ ഷോഡശഗുണത്വം ഹൃദയവിരുദ്ധമുക്തമിവ| യദാ തു ഹൃദയപാഠകരൂപതയാ വ്യാഖ്യായതേ തദാ പ്രസ്ഥശ്ചാസൌ ക്വാഥഃ പ്രസ്ഥക്വാഥഃ സ ച ത്രായമാണായാ ഇതി ജ്ഞായതേ| കിം തു തദ്ധിരുദ്ധത്വമ്| ഘൃതാച്ചതുര്ഥാംശത്വം ത്രായമാണായാ ആപതതി| യസ്മാത്തത്ര ഘൃതസമസ്ത്രായമാണാക്വാഥോऽഭിമതഃ| ഘൃതാര്ധേന ച ത്രായാമാണാ| തഥാ ച തത്രൈവം പഠിതമ്-'കുഡവം ത്രായമാണായാഃ സാധ്യമഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസി| കുഡവം തദ്രസാദ്ധാത്രീസ്വരസാത് ക്ഷീരതോ ഘൃതാന്| കര്ഷാശൈഃ കല്കിതൈസ്തിക്താത്രായന്തീ'ത്യാദി| ഏതച്ചൈവം വ്യാഖ്യായതേ-ത്രായമാണായാഃ ശുഷ്കദ്രവ്യത്വാത് കുഡവം ചത്വാരി പലാനി| തതോऽഷ്ടഗുണമുദകം ദ്വാത്രിംശത് പലാനി ഭവന്തി| താനി ക്വഥിതാനി ചതുര്ഭാഗാവശേഷം കഷായമവതാരയേദിതി| ദ്രവത്വാത്കുഡവമഷ്ടപലം ക്വഥിതശേഷം ഭവതി| താവദേവ ച ഘൃതാദികഞ്ച| ദ്രവ്യാത് ഷോഡശഗുണം ക്വഥനജലം ദേയമിത്യേഷാ പരിഭാഷാഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസീത്യനേന ബാധിതാ| പാദശേഷിതമവതാരയേദിത്യേഷാ ത്വബാധിതൈവ| അസ്യ പക്ഷസ്യ ചരകേണ സാദൃഷ്യം കേവലമ്| തത്ര ത്രായമാണായാ ദശഗുണം ജലം ദത്വാ പഞ്ചഭാഗേനാഷ്ടൌ പലാനി ഗൃഹ്യന്തേ| അത്ര ത്വഷ്ടഗുണാത് പാദശേഷത്വേന| അഥൈവമുച്യതേ ത്രായമാണാകുഡവസ്യാഷ്ടഗുണമമ്ഭോऽഷ്ടൌ കുഡവാനി ഭവന്തി താനി ച ദ്രവത്വാത് പലമാനേന ഷോഡശഗുണത്വമേവാപദ്യന്ത ഇതി| തന്ന| യതോ വിനാऽപ്യഷ്ടഗുണവചനഃ സാമാന്യപരിഭാഷയൈവ ദ്രവ്യാദ് ദ്രവസ്യ ഷോഡശഗുണത്വസിദ്ധേഃ| ക്വഥിതശേഷസ്യ ച ശബ്ദേന നിയതത്വാദഷ്ടഗുണവചനപ്രയോജനമാപദ്യതേ| തസ്മാദ്യഥോക്തമേവ സാധുഃ|| ൫||
Adhikarana drAkShAdighRutam (6) · Śloka 6
ദ്രാക്ഷാമധൂകഖര്ജൂരാഭീരുവിദാരീപരൂഷകത്രിഫലാക്വാഥേ ക്ഷീരേക്ഷുധാത്രീസ്വരസസമേതമഭയാഗര്ഭസര്പിര്വിപാചയേത്| തച്ഛീതം മധുശര്കരാപാദയുക്തം സമാനം പൂര്വേണ||൬||
द्राक्षामधूकखर्जूराभीरुविदारीपरूषकत्रिफलाक्वाथे क्षीरेक्षुधात्रीस्वरससमेतमभयागर्भसर्पिर्विपाचयेत्| तच्छीतं मधुशर्करापादयुक्तं समानं पूर्वेण||६||
🔊 Audio coming soon
ദ്രാക്ഷാദികേ സര്പിഷി ക്വാഥഃ സ്നേഹാച്ചതുര്ഗുണഃ| ക്ഷീരമിക്ഷുരസ ആമലീരസശ്ചൈകീഭൂതം ഘൃതസമമ്| 'കല്പയേത് സദൃശാന് ഭാഗാന് പ്രമാണം യത്ര നോദിത'മിതി ന്യായാത്| അന്യേ ക്ഷീരാദികം പൃഥക് സ്നേഹസമമിതി വര്ണയന്തി| യസ്മാത് 'പൃഥക്സ്നേഹസമം വിദ്യാത് പഞ്ചപ്രഭൃതി തു ദ്രവ'മിത്യുക്തമ്| അഭയാഗര്ഭഃ സ്നേഹാച്ചതുര്ഥാംശേന| ശര്കരാ ഘൃതസ്യ ചതുര്ഥേന ഭാഗേന സമാ|| ൬||
Adhikarana shoNitAvasecanam (7) · Śloka 7
ഭൃശഞ്ച ശൃങ്ഗാദിഭിഃ ശോണിതമവസേചയേദ്യഥാസന്നമ്| ബാഹു മധ്യേ വാ സിരാം വിധ്യേത്||൭||
भृशञ्च शृङ्गादिभिः शोणितमवसेचयेद्यथासन्नम्| बाहु मध्ये वा सिरां विध्येत्||७||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൭||
Adhikarana koShThasthe pacyamAne cikitsA (8) · Śloka 8
പച്യമാനഞ്ച കോഷ്ഠഗതം ബഹിരുന്നതമുപനാഹയേത്| തത്രൈവ ച പിണ്ഡിതേ ശൂലേ തത്പാര്ശ്വപീഡനേന ലബ്ധസുപ്തൌ ശസ്ത്രകര്മവിധി നിര്ദിഷ്ടൈശ്ച ചിഹ്നൈഃ പക്വമുപലക്ഷ്യ ഭിത്വാ വ്രണ്വത്സാധയേത്||൮||
पच्यमानञ्च कोष्ठगतं बहिरुन्नतमुपनाहयेत्| तत्रैव च पिण्डिते शूले तत्पार्श्वपीडनेन लब्धसुप्तौ शस्त्रकर्मविधि निर्दिष्टैश्च चिह्नैः पक्वमुपलक्ष्य भित्वा व्रण्वत्साधयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
പച്യമാനമിത്യാദി വിദ്രധിവിശേഷണമ്| തഥാവിധം വിദ്രധിമുപനാഹയേത് പിണ്ഡൈര്വധ്നീയാത്| തത്രൈവേതി കോഷ്ഠേ വിദ്രധൌ പിണ്ഡിതശൂലക്വഥിതേന ലിങ്ഗേന പലാ ഇതി വിദ്രാധിമുപലക്ഷ്യ ശസ്ത്രേണ ഭിത്വാ വ്രണവിധാനേന സാധയേത്| പിണ്ഡിതം ശൂലം വിദ്രധിനിയതത്വാച്ഛേഷാങ്ഗവ്യാപനശീലമ്| തഥാവിധേ ശൂലേ സതി| തഥാ തസ്യ വിദ്രധേഃ പാര്ശ്വപീഡനേന പുരുഷസ്യ സ്വപ്നേ ലബ്ധേ സുഖേന നിദ്രായാം പ്രാപ്തായാമ്| ശസ്ത്രവിധ്യുക്താനി പക്വലിങ്ഗാന്യല്പവേഗതാമ്ലാന്യാദീനി|| ൮||
Adhikarana AbhyantarAyAH pakvAyAH srAvopekShA (9) · Śloka 9
ആബ്യന്തര ഏവ ച പക്വമൂര്ധ്വമധോ വാ പ്രവൃത്തം പൂയമുപ ദ്രവാന് പരിരക്ഷന് ഉപേക്ഷേത ദശാഹമാത്രമ്||൯||
आब्यन्तर एव च पक्वमूर्ध्वमधो वा प्रवृत्तं पूयमुप द्रवान् परिरक्षन् उपेक्षेत दशाहमात्रम्||९||
🔊 Audio coming soon
അന്തഃപക്വം സ്വയമൂര്ധ്വമാര്ഗേണാധോ വാ പ്രവൃത്തം പൂയമുപദ്രവാന് രക്ഷന് ഭിഷഗ്ദശരാത്രമുപേക്ഷേത| ന കേനചിത് പ്രകാരേണോപക്രമേതേത്യര്ഥഃ| കേവലമന്നപാനം തഥാവിധേയം യഥോപദ്രവേഭ്യോ രക്ഷാ ഭവതി|| ൯||
Adhikarana asamyagvahane upacArAH (10) · Śloka 10
അസമ്യഗ്വഹതി വാ ക്ലേദേ തന്നിര്വാഹണാര്ഥമമ്ലസുരാസവമൈരേ യോഷ്ണോദകാന്യതമേന വരണാദിം മധുശിഗ്രും വാ പിബേത്| തന്മൂ ലൈര്വാ കൃതാം യവാഗൂം യവകോലകുലത്ഥയൂഷേണ ചാശ്നീയാത്||൧൦||
असम्यग्वहति वा क्लेदे तन्निर्वाहणार्थमम्लसुरासवमैरे योष्णोदकान्यतमेन वरणादिं मधुशिग्रुं वा पिबेत्| तन्मू लैर्वा कृतां यवागूं यवकोलकुलत्थयूषेण चाश्नीयात्||१०||
🔊 Audio coming soon
യദാ തു പൂയം പ്രവൃത്തം ന തു സമ്യക് തദാ തസ്യ സമ്യക്പ്രവൃത്തയേ വരണാദികം മധുശിഗ്രും വാമ്ലസുരാദീനാമന്യതമേന പിബേത്| മൈരേയം ഖാര്ജൂരം മദ്യമ്| തന്മൂലൈരിതി വരണാദേര്മധുശിഗ്രോശ്ച പ്രത്യവമര്ശഃ യവാദിയൂഷേണാന്നമശ്നീയാദിതി ദശാഹഃ|| ൧൦||
Adhikarana pakve dashAhordhvaM kRutyam (11) · Śloka 11
ഊര്ധ്വഞ്ച ദശാഹാത്തില്വകഘൃതേന ത്രായമാണാഘൃതേന വാ യഥാ ബലം ശോധയേത്|൧൧|
ऊर्ध्वञ्च दशाहात्तिल्वकघृतेन त्रायमाणाघृतेन वा यथा बलं शोधयेत्|११|
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൧൧||
Adhikarana shodhanottaraM kRutyam (11) · Śloka 11
വിശുദ്ധശ്ച തിക്തകമല്പമല്പം സര്പിഃ മധുനോപേതമുപയു ഞ്ജീത||൧൧||
विशुद्धश्च तिक्तकमल्पमल्पं सर्पिः मधुनोपेतमुपयु ञ्जीत||११||
🔊 Audio coming soon
വിശുദ്ധശ്ച തിക്തകം സര്പിര്മധുനാ മിശ്രിതമല്പല്പം കൃത്വോപയുഞ്ജീത||൧൧||
Adhikarana pAkAtsaMrakShaNIyA (13) · Śloka 13
യഥാ ച നോപൈതി പാകം തഥാ പ്രയതിതവ്യമ്| ശീഘ്രവിദാ- ഹിത്വാത്തസ്യ വിദ്രധിരിതി സംജ്ഞാ| പക്വേ തു പുനര്ദൈവികീ സിദ്ധി- രാശുകാരിതരശ്ച സര്വാമേഭ്യോ വിദ്രധിഃ||൧൩||
यथा च नोपैति पाकं तथा प्रयतितव्यम्| शीघ्रविदा- हित्वात्तस्य विद्रधिरिति संज्ञा| पक्वे तु पुनर्दैविकी सिद्धि- राशुकारितरश्च सर्वामेभ्यो विद्रधिः||१३||
🔊 Audio coming soon
പാകരക്ഷണായ യത്നേ ഹേതുഃ ശീഘ്രവിദാഹിത്വമ്| ദൈവികീ സിദ്ധിഃ പുരുഷയത്നാസാധ്യത്വാത്|| ൧൩||
Adhikarana pramehacikitsAtideshaH (14) · Śloka 14
സതി ച പ്രമേഹേ പ്രമേഹചികിത്സിതമീക്ഷേത||൧൪||
सति च प्रमेहे प्रमेहचिकित्सितमीक्षेत||१४||
🔊 Audio coming soon
വിദ്രധിമതഃ പ്രമേഹേ സതി പ്രമേഹചികിത്സിതമീക്ഷേത| തത്രോക്തേന പ്രകാരേണാപി ചികിത്സേദിത്യര്ഥഃ|| ൧൪||
Adhikarana stanavidradhicikitsA (15) · Śloka 15
സ്തനവിദ്രധിമപി വ്രണവിധാനേനോപചരേത്| പച്യമാനം യഥേഷ്ട ഭോജനേന പാചയേത്| ന പുനരുപനാഹയേത്| ഉപനദ്ധോ ഹി സ്തനോ മൃദുമാംസതയാ ശീഘ്രമേവ പക്വഃ സങ്കോഥമവാപ്യാവദീര്യേത| പക്വം ച സ്തനവിദ്രധിം സ്തന്യവാഹിനീഃ സിരാഃ സചൂചുകം ച കൃഷ്ണമണ്ഡലം പരിഹരന് ശസ്ത്രേണോപക്രമേത്| സര്വാസു ചാമ വിദഗ്ധപക്വവ്രണാവസ്ഥാസു സ്തനം നിര്ദുഹീത||൧൫||
स्तनविद्रधिमपि व्रणविधानेनोपचरेत्| पच्यमानं यथेष्ट भोजनेन पाचयेत्| न पुनरुपनाहयेत्| उपनद्धो हि स्तनो मृदुमांसतया शीघ्रमेव पक्वः सङ्कोथमवाप्यावदीर्येत| पक्वं च स्तनविद्रधिं स्तन्यवाहिनीः सिराः सचूचुकं च कृष्णमण्डलं परिहरन् शस्त्रेणोपक्रमेत्| सर्वासु चाम विदग्धपक्वव्रणावस्थासु स्तनं निर्दुहीत||१५||
🔊 Audio coming soon
സ്തനവിദ്രധീത്യാദി സുബോധമ്| ഉപനാഹബന്ധേന സ്തനഃ പക്വം കോഥം ക്ലേദമവാപ്യാവദീര്യേത| സര്വാസു ചാവസ്ഥാസു സ്തനം നിര്ദുഹീതാപനീതക്ഷീരം കുര്യാത്|| ൧൫||
Adhikarana dantAdividradhayaH (16) · Śloka 16
ദന്താദിവിദ്രധീനാമപി യഥാസ്വമേവ വക്ഷ്യതേ ലക്ഷണം സാധനം ച||൧൬||
दन्तादिविद्रधीनामपि यथास्वमेव वक्ष्यते लक्षणं साधनं च||१६||
🔊 Audio coming soon
ദന്താദിവിദ്രധീനാം യഥാസ്വമധ്യായേഷു ലക്ഷണം ചികിത്സിതഞ്ച വക്ഷ്യതേ| യഥാ ദന്തവിദ്രധേര്മുഖരോഗേഷു| ആദിഗ്രഹണേന കര്ണവിദ്രധ്യാദീനാം ഗ്രഹണമ്||൧൬||
Adhikarana vAtavRuddhicikitsA (17) · Śloka 17
വൃദ്ധൌ തു മാരുതജേ ത്രിവൃതാ സ്നിഗ്ധമാതുരം സ്വിന്നഞ്ച മിശ്ര സുകുമാരകതില്വകൈരണ്ഡകോശാമ്രഫലസ്നേഹാനാമന്യതമേന വിരേചയേത്| തതോऽനിലഘ്നക്വാഥകല്കൈര്നിരൂഹയേത്| നിരൂഢം ച മാംസരസേനാശിതം യഷ്ടീമധുകതൈലേനാനുവാസയേത്| സ്വേദ പ്രലേപോപനാഹാംശ്ച പ്രയുഞ്ജീത| പക്വം ച ഭിത്വാ വ്രണമിവ ചികിത്സേത്||൧൭||
वृद्धौ तु मारुतजे त्रिवृता स्निग्धमातुरं स्विन्नञ्च मिश्र सुकुमारकतिल्वकैरण्डकोशाम्रफलस्नेहानामन्यतमेन विरेचयेत्| ततोऽनिलघ्नक्वाथकल्कैर्निरूहयेत्| निरूढं च मांसरसेनाशितं यष्टीमधुकतैलेनानुवासयेत्| स्वेद प्रलेपोपनाहांश्च प्रयुञ्जीत| पक्वं च भित्वा व्रणमिव चिकित्सेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
വൃദ്ധാവിത്യാദിനാ വൃദ്ധിചികിത്സാ| ത്രിവൃത ഇതി സ്നേഹത്രിതയസ്യ നാമ| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നായ വക്ഷ്യമാണാനാം മിശ്രകാദീനാം സ്നേഹാനാമന്യതമം വിരേചനാര്ഥം ദദ്യാത്| തതോ വിരേചനാദൂര്ധ്വമനിലഘ്നാനാമൌഷധാനാം ക്വാഥേന തേഷാമേവ ച കല്കേന നിരൂഹയേത്| മധുയഷ്ട്യാ പക്വം തൈലമനുവാസനമ്| സ്വേദാദീംശ്ച പുനഃ പ്രയുഞ്ജീത| ഏവമപി പക്വം വൃദ്ധിം ശസ്ത്രേണ ഭിത്വാ വ്രണവച്ചികിത്സേദിതി വാതവൃദ്ധിഃ|| ൧൭||
Adhikarana pittavRuddhiH (18) · Śloka 18
പിത്തവൃദ്ധിം പിത്തശോഫവത്| പക്വഞ്ച പിത്തവ്രണവത്||൧൮||
पित्तवृद्धिं पित्तशोफवत्| पक्वञ्च पित्तव्रणवत्||१८||
🔊 Audio coming soon
വക്ഷ്യമാണപിത്തശ്വയഥുവത് പിത്തവൃദ്ധിം ചികിത്സേത്| തഥാപി പക്വം പിത്തവ്രണവദിതി പിത്തവൃദ്ധിഃ|| ൧൮||
Adhikarana shleShmavRuddhiH (19) · Śloka 19
കഫവൃദ്ധിമപി കഫശോഫവത്| പിബേച്ച പീതദാരുകഷായം മൂത്രേണ| കഫഗ്രന്ഥിവച്ച സര്വം വിമ്ലാപനവര്ജ്യമാചരേത്| പക്വം ച പാടിതം ശ്ലേഷ്മവ്രണവത്||൧൯||
कफवृद्धिमपि कफशोफवत्| पिबेच्च पीतदारुकषायं मूत्रेण| कफग्रन्थिवच्च सर्वं विम्लापनवर्ज्यमाचरेत्| पक्वं च पाटितं श्लेष्मव्रणवत्||१९||
🔊 Audio coming soon
കഫവൃദ്ധൌ കഫശ്വയഥുവച്ചികിത്സാ| തത്ര യ പീതദാരുണോ ദാരുഹരിദ്രായാഃ ക്വാഥം ഗോമൂത്രഭാവിതം പിബേത്| വിമ്ലാപനം വിലായനം വര്ജയിത്വാऽന്യഃ സര്വഃ ശ്ലേഷ്മഗ്രന്ഥിവിഹിതഃ| പക്വം വൃദ്ധിം ശ്ലേഷ്മവ്രണവത് ചികിത്സേത്| സുബോധമ്|| ൧൯||
Adhikarana raktavRuddhiH (20) · Śloka 20
രക്തജം പിത്തവിദ്രധിവത്| പ്രതതഞ്ചാത്ര രക്തമപഹരേത്||൨൦||
रक्तजं पित्तविद्रधिवत्| प्रततञ्चात्र रक्तमपहरेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
രക്തജമിത്യാദി സുബോധമ്| അത്രേതി രക്തവൃദ്ധൌ|| ൨൦||
Adhikarana medovRuddhiH (21) · Śloka 21
മേദോവൃദ്ധിം ഗവാദികരീഷതുഷകിണ്വസുരസാദിഭിരുഷ്ണരൂക്ഷൈര്മൂത്ര യുക്തൈഃ സ്വേദയിത്വാ പുനസ്തദ്വിധൈരേവ സുഖോഷ്ണൈഃ സോത്സേധം ലേപ യേത്| തദ്വച്ഛിരോവിരേകദ്രവ്യൈര്വാ| സ്വിന്നം ചൈവം ഫലസേവനീം പരിഹരന് വൃദ്ധിപത്രേണ വിദാര്യാപനീയമേദഃ കാസീസസൈന്ധവ മാക്ഷികൈഃ പ്രതിസാര്യ സീവ്യേത്| തതഃ സുമനോഗ്രന്ഥിമനഃ ശി ലൈലാഭല്ലാതകൈസ്തൈലമഭ്യങ്ഗാര്ഥം കുര്യാത്| ആവ്രണസന്ധാ നാച്ച സ്നേഹസ്വേദൌ||൨൧||
मेदोवृद्धिं गवादिकरीषतुषकिण्वसुरसादिभिरुष्णरूक्षैर्मूत्र युक्तैः स्वेदयित्वा पुनस्तद्विधैरेव सुखोष्णैः सोत्सेधं लेप येत्| तद्वच्छिरोविरेकद्रव्यैर्वा| स्विन्नं चैवं फलसेवनीं परिहरन् वृद्धिपत्रेण विदार्यापनीयमेदः कासीससैन्धव माक्षिकैः प्रतिसार्य सीव्येत्| ततः सुमनोग्रन्थिमनः शि लैलाभल्लातकैस्तैलमभ्यङ्गार्थं कुर्यात्| आव्रणसन्धा नाच्च स्नेहस्वेदौ||२१||
🔊 Audio coming soon
മേദോവൃദ്ധിം ഗോകരീഷാദിഭിഃ സ്വേദയേത്| 'കരീഷ' ഇതി പശുപുരീഷസ്യാഖ്യാ| കിണ്വം സുരാഘനഃ| സുരസാദിര്ഗണഃ| അന്യച്ച യത്സ്പര്ശനീയാഭ്യാമുഷ്ണം രൂക്ഷഞ്ച| അഥവാ ഏഭിരേവാഗ്നിസംയോഗാദുഷ്ണൈഃ| സ്നേഹപ്രതിഷേധാച്ച രൂക്ഷൈരിതി| ഉത്സേധോ ഘനത്വമ്| ശോധനാദിഗണോക്തശിരോവിരേചനദ്രവ്യൈര്വാ| തദ്വന്മൂത്രയുക്തൈ രൂക്ഷൈശ്ച| ഫലം വൃഷണം സീവനീം ച രക്ഷന് ശസ്ത്രേണ വിദാര്യ മേദോऽപനേയമ്| തസ്മിന്നപനീതേ കാസീസാദിഭിഃ പ്രതിസാര്യാവചൂര്ണ്യ വ്രണം സീവ്യേത്| തതഃ സ്യൂത്വാ സുമനഃപ്രഭൃതിഭിഃ സിദ്ധം തൈലമഭ്യങ്ഗാര്ഥം കുര്യാത്| സുമനഃകാഷ്ഠസ്യ ഗ്രന്ഥിഃ സുമനോഗ്രന്ഥിഃ| വ്രണസാധനം ച യാവത്താVവത്സ്നേഹസ്വേദൌ കുര്യാദിതി മേദോവൃദ്ധിഃ|| ൨൧||
Adhikarana mUtravRuddhiH (22) · Śloka 22
മൂത്രവൃദ്ധിം സ്നിഗ്ധൈഃ സ്വേദയിത്വാ വസ്ത്രപട്ടേന വേഷ്ടയേത്| തതോ ऽധസ്താത് സേവന്യാ ദകോദരവദ് വ്രീഹിമുഖേന ഭിത്വാ നാഡ്യാ സ്രാവയേത്| തതഃ സ്ഥഗികാബന്ധം കുര്യാത്| വ്രണേ ച ശോധന രോപണാനി||൨൨||
मूत्रवृद्धिं स्निग्धैः स्वेदयित्वा वस्त्रपट्टेन वेष्टयेत्| ततो ऽधस्तात् सेवन्या दकोदरवद् व्रीहिमुखेन भित्वा नाड्या स्रावयेत्| ततः स्थगिकाबन्धं कुर्यात्| व्रणे च शोधन रोपणानि||२२||
🔊 Audio coming soon
മൂത്രവൃദ്ധൌ സുബോധമ്| ദകോദരസ്യോദകോദരസ്യ വ്യധോവക്ഷ്യമാണഃ| സ്ഥഗികാബന്ധഃ സൂത്രസ്ഥാനേ പ്രദര്ശിത ഇതി മൂത്രവൃദ്ധിഃ|| ൨൨||
Adhikarana AntravRuddhiH (23) · Śloka 23
ആന്ത്രവൃദ്ധിം ഫലകോശമസമ്പ്രാപ്തം വാതവൃദ്ധിവദുപചരേത്||൨൩||
आन्त्रवृद्धिं फलकोशमसम्प्राप्तं वातवृद्धिवदुपचरेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
ആന്ത്രവൃദ്ധിം പുനഃ ഫലകോശൌ വൃഷണാവസമ്പ്രാപ്തം വാതജവൃദ്ധിവച്ചികിത്സേത്| തത്ര ഹ്യാന്ത്രക്രമേണ ഫലതോയാ വൃദ്ധിഃ പ്രസരതി|| ൨൩||
Adhikarana sukumAraghRutam (24) · Śloka 24
പുനര്നവശതപലം ദശപലാനി ച പൃഥക് ദശമൂലപയസ്യാ ശ്വഗന്ധാശതാവര്യേരണ്ഡമൂലാന്യപാം വഹേऽഷ്ടാംശാവശേഷം സാധയേത്| പൂതശീതേ ച തസ്മിന് നിര്യൂഹേ ത്രിംശദ്ഗുഡപലാന്യേരണ്ഡതൈലപ്രസ്ഥം ഘൃതദ്വിപ്രസ്ഥം ക്ഷീരദ്വിപ്രസ്ഥം കല്കീകൃതാനി ച ദ്വിപലികാനി ദ്രാക്ഷാനാഗരപിപ്പലീപിപ്പലീമൂലയവാനീയവക്ഷാരചിത്രക മധുകസൈന്ധവാന്യാവാപ്യൈകധ്യം വിപചേത്| ഏതത് സര്വയന്ത്ര ണാസ്വപരിക്ലേശേന സുകുമാരാഖ്യം സുകുമാരാണാമീശ്വരാണാം നാരീണാം ക്ഷീണരേതസാമപ്രജാനാമല്പാഗ്നീനാം വിഷമാഗ്നീനാം ച കാമതോऽന്നപാനേ വാ പ്രയുക്തമലക്ഷ്മീഘ്നം കാന്തികരം ബല്യം ബൃംഹണം വയഃസ്ഥാപനം വര്ധ്മവിദ്രധിപ്ലീഹഗുല്മോദാവര്ത ശോഫോദരാര്ശോമേഢ്രയോനിരോഗേഷു മഹാവാതവ്യാധിഷു ച പരമ മൌഷധമ്||൨൪||
पुनर्नवशतपलं दशपलानि च पृथक् दशमूलपयस्या श्वगन्धाशतावर्येरण्डमूलान्यपां वहेऽष्टांशावशेषं साधयेत्| पूतशीते च तस्मिन् निर्यूहे त्रिंशद्गुडपलान्येरण्डतैलप्रस्थं घृतद्विप्रस्थं क्षीरद्विप्रस्थं कल्कीकृतानि च द्विपलिकानि द्राक्षानागरपिप्पलीपिप्पलीमूलयवानीयवक्षारचित्रक मधुकसैन्धवान्यावाप्यैकध्यं विपचेत्| एतत् सर्वयन्त्र णास्वपरिक्लेशेन सुकुमाराख्यं सुकुमाराणामीश्वराणां नारीणां क्षीणरेतसामप्रजानामल्पाग्नीनां विषमाग्नीनां च कामतोऽन्नपाने वा प्रयुक्तमलक्ष्मीघ्नं कान्तिकरं बल्यं बृंहणं वयःस्थापनं वर्ध्मविद्रधिप्लीहगुल्मोदावर्त शोफोदरार्शोमेढ्रयोनिरोगेषु महावातव्याधिषु च परम मौषधम्||२४||
🔊 Audio coming soon
പുനര്നവാദിനാ സുകുമാരാഖ്യമ്| സുബോധമ്| ദശമൂലദ്രവ്യാണ്യപി പൃഥഗ്ദശപലാനി| സര്വാഭിര്യന്ത്രണാഭിര്യതോ ന പരിക്ലേശയത്യതഃ സുകുമാരാഖ്യമ്| ക്ഷീണരേതസാമിതി സമ്ഭവാത് പുംസാം വിശേഷണമ്| അപ്രജാനാമിതി പ്രാധന്യേന നാരീണാമ്| കാമതോ യഥേച്ഛാം മാത്രാദിഭിഃ| വര്ധ്മ വൃദ്ധിഃ|| ൨൪||
Adhikarana gandharvahastatailam (25) · Śloka 25
ഗന്ധര്വഹസ്തമൂലതുലാം യവാഢകം നാഗരാര്ധകുഡവഞ്ച സലില ദ്രോണേ പാദശേഷം വിപചേത്| തേന ദ്വിഗുണക്ഷീരേണൈരണ്ഡതൈലപ്രസ്ഥം സാധയേത്| കല്കപിഷ്ടഞ്ചാത്ര ദദ്യാത്പുനര്ഗന്ധര്വഹസ്തമൂലകുഡവം ശുണ്ഠീപലഞ്ച| ഏതദ്ഗന്ധര്വഹസ്തതൈലം സമാനം പൂര്വേണ||൨൫||
गन्धर्वहस्तमूलतुलां यवाढकं नागरार्धकुडवञ्च सलिल द्रोणे पादशेषं विपचेत्| तेन द्विगुणक्षीरेणैरण्डतैलप्रस्थं साधयेत्| कल्कपिष्टञ्चात्र दद्यात्पुनर्गन्धर्वहस्तमूलकुडवं शुण्ठीपलञ्च| एतद्गन्धर्वहस्ततैलं समानं पूर्वेण||२५||
🔊 Audio coming soon
ഗന്ധര്വഹസ്താദിനാ തൈലം ഗന്ധര്വഹസ്തതൈലമ്| ഗന്ധര്വഹസ്തഃ ഏരണ്ഡഃ||൨൫||
Adhikarana dAhavidhiH (26) · Śloka 26
ഭവതി ചാത്ര- യായാദ്വര്ധ്മ ന ചേച്ഛാന്തിം സ്നേഹരേകാനുവാസനൈഃ| ബസ്തികര്മ പുരഃ കൃത്വാ വങ്ക്ഷണസ്ഥം തതോ ദഹേത്| അഗ്നിനാ മാര്ഗരോധാര്ഥം മരുതോऽര്ധേന്ദുവക്രയാ||൨൬||
भवति चात्र- यायाद्वर्ध्म न चेच्छान्तिं स्नेहरेकानुवासनैः| बस्तिकर्म पुरः कृत्वा वङ्क्षणस्थं ततो दहेत्| अग्निना मार्गरोधार्थं मरुतोऽर्धेन्दुवक्रया||२६||
🔊 Audio coming soon
ഗതാനുഗതികാ| സ്നേഹാദിഭിഃ പ്രയുക്തൈര്യദി വര്ധ്മ ശാന്തിം ന യായാത് തത്രൈവ ബസ്തികര്മപൂര്വകം വങ്ക്ഷണസ്ഥം ദഹേത്| ദീര്ഘമപി വങ്ക്ഷണാഭ്യന്തരസ്ഥം ദഹേദിത്യര്ഥഃ| കേന ദഹേദിത്യാഹ-അര്ധചന്ദ്രവക്രയാ ശലാകയാ| സാ ച യന്ത്രവിധൌ പ്രദര്ശിതാ ശലാകാമന്ത്രവര്ധ്മനീത്യാദിനാ| അഗ്നിരപി ശലാകാസ്ഥോ ദാഹകാരണം ഭവതി ശലാകാപി| കിമര്ഥം ദഹേദിത്യാഹ-മരുതോ മാര്ഗരോധാര്ഥമ്| അഗ്നിനാ സങ്കുചിതത്വാത് രുദ്ധമാര്ഗോ വായുരാന്ത്രം ന വര്ധയതി|| ൨൬||
Adhikarana vidhyantaram (27) · Śloka 27
അങ്ഗുഷ്ഠസ്യോപരി സ്നാവ പീതം തന്തുസമം ച യത്| ഉത്ക്ഷിപ്യ സൂച്യാ തത്തിര്യഗ്ദഹേച്ഛിത്വാ യതോ ഗദഃ||൨൭||
अङ्गुष्ठस्योपरि स्नाव पीतं तन्तुसमं च यत्| उत्क्षिप्य सूच्या तत्तिर्यग्दहेच्छित्वा यतो गदः||२७||
🔊 Audio coming soon
തഥേദമപി കുര്യാത്| ഗദോ വര്ധ്മ യതോ യസ്മിന് പാര്ശ്വേ വാമേ വാ ഫലകോശേ ദക്ഷിണേ വാ തസ്മിന്നേവ പാര്ശ്വേ പാണാവങ്ഗുഷ്ഠസ്യോപരി നഖമൂലമനുപ്രവൃത്തം വര്ണേന പീതം യത്സ്നാവ തത്സൂച്യാ ഉത്ക്ഷിപ്തം തിര്യക് ഛിത്വാ തിര്യഗേവ ദഹേത്|| ൨൭||
Adhikarana matAntaram (28) · Śloka 28
തതോऽന്യപാര്ശ്വേऽന്യേ ത്വാഹുര്ദഹേദ്വാനാമികാങ്ഗുലേ||൨൮||
ततोऽन्यपार्श्वेऽन्ये त्वाहुर्दहेद्वानामिकाङ्गुले||२८||
🔊 Audio coming soon
അന്യേ ത്വാചാര്യാ ഏവമാഹുഃ| യഥാ-യതോ ഗദോ വര്ധ്മ തതോऽന്യപാറ്ശ്വേ സ്നാവ ഛീത്വാ ദഹേത്| തേഷാം മതേ വാമഫലകോശജേ വര്ധ്മനി ദക്ഷിണാപാണാവങ്ഗുഷ്ഠസ്നാവം ദഹേത്| ദക്ഷിണജേ ച വാമാങ്ഗുഷ്ഠജമിതി| അങ്ഗുഷ്ഠവിധാനേനാമികാങ്ഗുലൌ സ്നാവം ന ദഹേത്| ദക്ഷിണവാമഭേദ ഉഭയമതേ പൂര്വവദ്വ്യാഖ്യേയഃ| അനാമികാ കനിഷ്ഠികായാ ദ്വിതീയാ|| ൨൮||
Adhikarana dAhasyAnyatrApyatideshenopayogaH (29-15) · Śloka 15
ഗുല്മേऽനൈര്വാതകഫജേ പ്ലീഹി ചായം വിധി സ്മൃതഃ| കനിഷ്ഠികാനാമികയോര്വിശ്വഭ്യാം തു യതോ ഗദഃ||൨൯|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വിദ്രധി വൃദ്ധിചികിത്സിതന്നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൧൫||
गुल्मेऽनैर्वातकफजे प्लीहि चायं विधि स्मृतः| कनिष्ठिकानामिकयोर्विश्वभ्यां तु यतो गदः||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने विद्रधि वृद्धिचिकित्सितन्नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
അന്യൈരാചാര്യൈഃ സ്നാവച്ഛേദദാഹവിധിര്വാതകഫജേ ഗുല്മേ പ്ലീഹി ച സ്മൃതഃ| വിശ്വഭ്യാഞ്ച കനിഷ്ഠികായാ അനാമികായാശ്ച സ്നാവച്ഛേദനമിച്ഛന്തി| യതോ ഗദ ഇതി യസ്മിന്നേവ പാറ്ശ്വേ ഗദോ വിശ്വഭീ തസ്മിന്നേവ പാണാവിത്യര്ഥഃ| വിശ്വഭീപ്രയോഗാത് സര്വത്ര പാണിമനുമിമീമഹേ| വിശ്വഭീ വാതവ്യാധൌ ബാഹുകണ്ഡരാവികാര ഉക്തഃ|| ൨൯|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ