15. vidradhivr̥ddhicikistitam

Adhikarana atha vidradhivRuddhicikitsitannAma pa~jcadasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ வித்ரதிவத்திசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

க்ரமப்ராப்தயோர்வித்ரதிவத்த்யோஶ்சிகித்ஸிதப்ரதர்ஶநாயாத்யாய ஆரப்யதே| பதகத்யாயாரம்பே நிதாநஸ்தாந ஏவ ப்ரயோஜநமுக்தம்|| ௧||

Adhikarana sarveShvAmeShu sAmAnyakriyA (2) · Śloka 2

ஸர்வமேவ வித்ரதிமாமஂ ஶோபவிதிநா யதாதோஷமுபாசரேத்| ப்ரததஞ்ச ஶோணிதமபஹரேத்| பாகாபிமுகஂ சோபநாஹ்ய பக்வஂ பாடயித்வா வ்ரணவச்சிகித்ஸேத்||௨||

ஸர்வமேவ வித்ரதிஂ பாஹ்யமாப்யந்தரஂ ச| ஸுபோதம்| உபநாஹஃ பாகாய பிண்டபந்தஃ|| ௨||

Adhikarana Abhyantare vidradhau kriyAvisheShaH (3) · Śloka 3

ஆப்யந்தரே து வித்ரதௌ வரணாதிக்வாதமூஷகாதிப்ரதீவாபஂ பிபேத்| ஆப்யாமேவ ச வர்காப்யாஂ விரேசநத்ரவ்யைஶ்ச பாநாய ஸர்பிஃ ப்ரகல்பயேத்| ஆஸ்தாபநமநுவாஸநஞ்ச| மதுஶிக்ருஞ்ச பாநபோஜநலேபநேஷு| ஶிலாஹ்வயஂ வா கல்பவிதாநேநோபயுஞ்ஜீத| குக்குலுஂ வா| யதாதோஷஂ ச ஸர்வஶோ குல்மவதுபக்ரமேத்||௩||

ஆப்யந்தர இத்யாதிநா விஶேஷஃ| விரேசநத்ரவ்யாணி கும்பநிகும்பாதீநி| ஶோதநாதிகணஸஂக்ரஹாத்யாயநிர்திஷ்டாநி| தைஃ ஸர்பிஃ ப்ரகல்பயேத| ஆஸ்தாபநமநுவாஸநஂ ச| பாநாதிஷு மதுஶிக்ரும்| ரஸாயநாத்யாயோக்தகல்பவிதாநேந தோஷாநுகுண்யேந ஶிலாஜது ப்ரயுஞ்ஜீத| குக்குலுஂ வா| ஸர்வேண ச ப்ரகாரேண குல்மவத்வித்ரதிமுபக்ரமேத|| ௩||

Adhikarana triphalAdikaShAyaH (4) · Śloka 4

த்ரிபலாபிசுமந்தமதுககடுபாகபடோலாநி ஶாணாஂஶாநி| த்ரிவத்த்ராயமாணயோஃ கர்ஷம்| மஸூரபலஂ சைகத்யமஷ்டகுணே ऽபஸி ஸாதயித்வா பூதஂ ரஸஂ கதமூர்ச்சிதஂ பிபேத்| தேந வித்ரதிகுல்மஜ்வரதாஹஶூலதஷ்ணாஹத்ரோகப்ரமாரதிமுர்ச்சாரக்த பித்தகாமிலாகுஷ்டவிஸர்பாஃ ப்ரஶாம்யந்தி||௪||

த்ரிபலாதிகே த்ரிபலாதீநி ஶாணாஂஶாநி| த்ரிபலா பதக்பூதா கஹ்யதே| ஶாணஂ கர்ஶஸ்ய சதுர்தாஂஶஃ| த்ரிவதஃ கர்ஷஂ த்ராயமாணாயாஶ்ச கர்ஷம்| பலஂ மஸூரஸ்ய| ஸர்வதோऽஷ்டகுணமம்பஃ| ஹதயே து ததா சரகஸஂவாதேந படிதம்| ததா த்ராயமாணாயாஃ ஶாணமாபததி| படோலமூலஸ்ய கர்ஷோ மஸூரஸ்யார்தபலமிதி| தத்ர பட்யதே த்ராயந்தீத்ரிபலாநிம்பகடுகாமதுகஂ ஸமம்| த்ரிவத்படோலமூலாப்யாஂ சத்வாரோஂऽஶாஃ பதக்ததா| மஸூராந்நிஸ்துஷாதஷ்டௌ தத்க்வாதஃ ஸகதோ ஜயேத்|| ஏதச்ச ப்ரயோகாந்தரத்வேந நேயம்|| ௪||

Adhikarana trAyamANAdighRutam (5) · Śloka 5

த்ராயமாணாப்ரஸ்தக்வாதே முஸ்தகடுகாதாமலகீத்ராயமாணா சந்தநதுராலபாஜீவந்தீவீரோத்பலைஃ பாலிகைர்கதப்ரஸ்தஂ க்ஷீரா மலகரஸப்ரஸ்தத்வயோபேதஂ விபக்வஂ ஸமாநஂ பூர்வேண||௫||

த்ராயாமாணாயாஃ ஷோடஶபலஸ்ய க்வாதபரிபாஷயா த்வௌ க்வாதப்ரஸ்தௌ பவதஃ| யஸ்மாதௌஷதாத்ஷோடஶபலாத்க்வதஶ்சதுர்குணஶ்சதுஷ்ஷஷ்டிபலாநி பவந்தி| முஸ்தாதீநி பாலிகாநி| க்ஷீரப்ரஸ்தஂ கதப்ரஸ்தமாமலகரஸப்ரஸ்தமித்யேவமத்ர க்வாதஸ்ய த்வௌ ப்ரஸ்தௌ பவதஃ| ஔஷதாத் ஷோடஶகுணஂ ஜலம்| கதாதர்தேந ச த்ராயமாணா| ஏவஞ்ச க்வாதஸ்ய கதாத் த்விகுணத்வமௌஷதாச்ச ஜலஸ்ய ஷோடஶகுணத்வஂ ஹதயவிருத்தமுக்தமிவ| யதா து ஹதயபாடகரூபதயா வ்யாக்யாயதே ததா ப்ரஸ்தஶ்சாஸௌ க்வாதஃ ப்ரஸ்தக்வாதஃ ஸ ச த்ராயமாணாயா இதி ஜ்ஞாயதே| கிஂ து தத்திருத்தத்வம்| கதாச்சதுர்தாஂஶத்வஂ த்ராயமாணாயா ஆபததி| யஸ்மாத்தத்ர கதஸமஸ்த்ராயமாணாக்வாதோऽபிமதஃ| கதார்தேந ச த்ராயாமாணா| ததா ச தத்ரைவஂ படிதம்-'குடவஂ த்ராயமாணாயாஃ ஸாத்யமஷ்டகுணேऽம்பஸி| குடவஂ தத்ரஸாத்தாத்ரீஸ்வரஸாத் க்ஷீரதோ கதாந்| கர்ஷாஶைஃ கல்கிதைஸ்திக்தாத்ராயந்தீ'த்யாதி| ஏதச்சைவஂ வ்யாக்யாயதே-த்ராயமாணாயாஃ ஶுஷ்கத்ரவ்யத்வாத் குடவஂ சத்வாரி பலாநி| ததோऽஷ்டகுணமுதகஂ த்வாத்ரிஂஶத் பலாநி பவந்தி| தாநி க்வதிதாநி சதுர்பாகாவஶேஷஂ கஷாயமவதாரயேதிதி| த்ரவத்வாத்குடவமஷ்டபலஂ க்வதிதஶேஷஂ பவதி| தாவதேவ ச கதாதிகஞ்ச| த்ரவ்யாத் ஷோடஶகுணஂ க்வதநஜலஂ தேயமித்யேஷா பரிபாஷாஷ்டகுணேऽம்பஸீத்யநேந பாதிதா| பாதஶேஷிதமவதாரயேதித்யேஷா த்வபாதிதைவ| அஸ்ய பக்ஷஸ்ய சரகேண ஸாதஷ்யஂ கேவலம்| தத்ர த்ராயமாணாயா தஶகுணஂ ஜலஂ தத்வா பஞ்சபாகேநாஷ்டௌ பலாநி கஹ்யந்தே| அத்ர த்வஷ்டகுணாத் பாதஶேஷத்வேந| அதைவமுச்யதே த்ராயமாணாகுடவஸ்யாஷ்டகுணமம்போऽஷ்டௌ குடவாநி பவந்தி தாநி ச த்ரவத்வாத் பலமாநேந ஷோடஶகுணத்வமேவாபத்யந்த இதி| தந்ந| யதோ விநாऽப்யஷ்டகுணவசநஃ ஸாமாந்யபரிபாஷயைவ த்ரவ்யாத் த்ரவஸ்ய ஷோடஶகுணத்வஸித்தேஃ| க்வதிதஶேஷஸ்ய ச ஶப்தேந நியதத்வாதஷ்டகுணவசநப்ரயோஜநமாபத்யதே| தஸ்மாத்யதோக்தமேவ ஸாதுஃ|| ௫||

Adhikarana drAkShAdighRutam (6) · Śloka 6

த்ராக்ஷாமதூககர்ஜூராபீருவிதாரீபரூஷகத்ரிபலாக்வாதே க்ஷீரேக்ஷுதாத்ரீஸ்வரஸஸமேதமபயாகர்பஸர்பிர்விபாசயேத்| தச்சீதஂ மதுஶர்கராபாதயுக்தஂ ஸமாநஂ பூர்வேண||௬||

த்ராக்ஷாதிகே ஸர்பிஷி க்வாதஃ ஸ்நேஹாச்சதுர்குணஃ| க்ஷீரமிக்ஷுரஸ ஆமலீரஸஶ்சைகீபூதஂ கதஸமம்| 'கல்பயேத் ஸதஶாந் பாகாந் ப்ரமாணஂ யத்ர நோதித'மிதி ந்யாயாத்| அந்யே க்ஷீராதிகஂ பதக் ஸ்நேஹஸமமிதி வர்ணயந்தி| யஸ்மாத் 'பதக்ஸ்நேஹஸமஂ வித்யாத் பஞ்சப்ரபதி து த்ரவ'மித்யுக்தம்| அபயாகர்பஃ ஸ்நேஹாச்சதுர்தாஂஶேந| ஶர்கரா கதஸ்ய சதுர்தேந பாகேந ஸமா|| ௬||

Adhikarana shoNitAvasecanam (7) · Śloka 7

பஶஞ்ச ஶங்காதிபிஃ ஶோணிதமவஸேசயேத்யதாஸந்நம்| பாஹு மத்யே வா ஸிராஂ வித்யேத்||௭||

ஸுபோதம்|| ௭||

Adhikarana koShThasthe pacyamAne cikitsA (8) · Śloka 8

பச்யமாநஞ்ச கோஷ்டகதஂ பஹிருந்நதமுபநாஹயேத்| தத்ரைவ ச பிண்டிதே ஶூலே தத்பார்ஶ்வபீடநேந லப்தஸுப்தௌ ஶஸ்த்ரகர்மவிதி நிர்திஷ்டைஶ்ச சிஹ்நைஃ பக்வமுபலக்ஷ்ய பித்வா வ்ரண்வத்ஸாதயேத்||௮||

பச்யமாநமித்யாதி வித்ரதிவிஶேஷணம்| ததாவிதஂ வித்ரதிமுபநாஹயேத் பிண்டைர்வத்நீயாத்| தத்ரைவேதி கோஷ்டே வித்ரதௌ பிண்டிதஶூலக்வதிதேந லிங்கேந பலா இதி வித்ராதிமுபலக்ஷ்ய ஶஸ்த்ரேண பித்வா வ்ரணவிதாநேந ஸாதயேத்| பிண்டிதஂ ஶூலஂ வித்ரதிநியதத்வாச்சேஷாங்கவ்யாபநஶீலம்| ததாவிதே ஶூலே ஸதி| ததா தஸ்ய வித்ரதேஃ பார்ஶ்வபீடநேந புருஷஸ்ய ஸ்வப்நே லப்தே ஸுகேந நித்ராயாஂ ப்ராப்தாயாம்| ஶஸ்த்ரவித்யுக்தாநி பக்வலிங்காந்யல்பவேகதாம்லாந்யாதீநி|| ௮||

Adhikarana AbhyantarAyAH pakvAyAH srAvopekShA (9) · Śloka 9

ஆப்யந்தர ஏவ ச பக்வமூர்த்வமதோ வா ப்ரவத்தஂ பூயமுப த்ரவாந் பரிரக்ஷந் உபேக்ஷேத தஶாஹமாத்ரம்||௯||

அந்தஃபக்வஂ ஸ்வயமூர்த்வமார்கேணாதோ வா ப்ரவத்தஂ பூயமுபத்ரவாந் ரக்ஷந் பிஷக்தஶராத்ரமுபேக்ஷேத| ந கேநசித் ப்ரகாரேணோபக்ரமேதேத்யர்தஃ| கேவலமந்நபாநஂ ததாவிதேயஂ யதோபத்ரவேப்யோ ரக்ஷா பவதி|| ௯||

Adhikarana asamyagvahane upacArAH (10) · Śloka 10

அஸம்யக்வஹதி வா க்லேதே தந்நிர்வாஹணார்தமம்லஸுராஸவமைரே யோஷ்ணோதகாந்யதமேந வரணாதிஂ மதுஶிக்ருஂ வா பிபேத்| தந்மூ லைர்வா கதாஂ யவாகூஂ யவகோலகுலத்தயூஷேண சாஶ்நீயாத்||௧௦||

யதா து பூயஂ ப்ரவத்தஂ ந து ஸம்யக் ததா தஸ்ய ஸம்யக்ப்ரவத்தயே வரணாதிகஂ மதுஶிக்ருஂ வாம்லஸுராதீநாமந்யதமேந பிபேத்| மைரேயஂ கார்ஜூரஂ மத்யம்| தந்மூலைரிதி வரணாதேர்மதுஶிக்ரோஶ்ச ப்ரத்யவமர்ஶஃ யவாதியூஷேணாந்நமஶ்நீயாதிதி தஶாஹஃ|| ௧௦||

Adhikarana pakve dashAhordhvaM kRutyam (11) · Śloka 11

ஊர்த்வஞ்ச தஶாஹாத்தில்வககதேந த்ராயமாணாகதேந வா யதா பலஂ ஶோதயேத்|௧௧|

ஸுபோதம்|| ௧௧||

Adhikarana shodhanottaraM kRutyam (11) · Śloka 11

விஶுத்தஶ்ச திக்தகமல்பமல்பஂ ஸர்பிஃ மதுநோபேதமுபயு ஞ்ஜீத||௧௧||

விஶுத்தஶ்ச திக்தகஂ ஸர்பிர்மதுநா மிஶ்ரிதமல்பல்பஂ கத்வோபயுஞ்ஜீத||௧௧||

Adhikarana pAkAtsaMrakShaNIyA (13) · Śloka 13

யதா ச நோபைதி பாகஂ ததா ப்ரயதிதவ்யம்| ஶீக்ரவிதா- ஹித்வாத்தஸ்ய வித்ரதிரிதி ஸஂஜ்ஞா| பக்வே து புநர்தைவிகீ ஸித்தி- ராஶுகாரிதரஶ்ச ஸர்வாமேப்யோ வித்ரதிஃ||௧௩||

பாகரக்ஷணாய யத்நே ஹேதுஃ ஶீக்ரவிதாஹித்வம்| தைவிகீ ஸித்திஃ புருஷயத்நாஸாத்யத்வாத்|| ௧௩||

Adhikarana pramehacikitsAtideshaH (14) · Śloka 14

ஸதி ச ப்ரமேஹே ப்ரமேஹசிகித்ஸிதமீக்ஷேத||௧௪||

வித்ரதிமதஃ ப்ரமேஹே ஸதி ப்ரமேஹசிகித்ஸிதமீக்ஷேத| தத்ரோக்தேந ப்ரகாரேணாபி சிகித்ஸேதித்யர்தஃ|| ௧௪||

Adhikarana stanavidradhicikitsA (15) · Śloka 15

ஸ்தநவித்ரதிமபி வ்ரணவிதாநேநோபசரேத்| பச்யமாநஂ யதேஷ்ட போஜநேந பாசயேத்| ந புநருபநாஹயேத்| உபநத்தோ ஹி ஸ்தநோ மதுமாஂஸதயா ஶீக்ரமேவ பக்வஃ ஸங்கோதமவாப்யாவதீர்யேத| பக்வஂ ச ஸ்தநவித்ரதிஂ ஸ்தந்யவாஹிநீஃ ஸிராஃ ஸசூசுகஂ ச கஷ்ணமண்டலஂ பரிஹரந் ஶஸ்த்ரேணோபக்ரமேத்| ஸர்வாஸு சாம விதக்தபக்வவ்ரணாவஸ்தாஸு ஸ்தநஂ நிர்துஹீத||௧௫||

ஸ்தநவித்ரதீத்யாதி ஸுபோதம்| உபநாஹபந்தேந ஸ்தநஃ பக்வஂ கோதஂ க்லேதமவாப்யாவதீர்யேத| ஸர்வாஸு சாவஸ்தாஸு ஸ்தநஂ நிர்துஹீதாபநீதக்ஷீரஂ குர்யாத்|| ௧௫||

Adhikarana dantAdividradhayaH (16) · Śloka 16

தந்தாதிவித்ரதீநாமபி யதாஸ்வமேவ வக்ஷ்யதே லக்ஷணஂ ஸாதநஂ ச||௧௬||

தந்தாதிவித்ரதீநாஂ யதாஸ்வமத்யாயேஷு லக்ஷணஂ சிகித்ஸிதஞ்ச வக்ஷ்யதே| யதா தந்தவித்ரதேர்முகரோகேஷு| ஆதிக்ரஹணேந கர்ணவித்ரத்யாதீநாஂ க்ரஹணம்||௧௬||

Adhikarana vAtavRuddhicikitsA (17) · Śloka 17

வத்தௌ து மாருதஜே த்ரிவதா ஸ்நிக்தமாதுரஂ ஸ்விந்நஞ்ச மிஶ்ர ஸுகுமாரகதில்வகைரண்டகோஶாம்ரபலஸ்நேஹாநாமந்யதமேந விரேசயேத்| ததோऽநிலக்நக்வாதகல்கைர்நிரூஹயேத்| நிரூடஂ ச மாஂஸரஸேநாஶிதஂ யஷ்டீமதுகதைலேநாநுவாஸயேத்| ஸ்வேத ப்ரலேபோபநாஹாஂஶ்ச ப்ரயுஞ்ஜீத| பக்வஂ ச பித்வா வ்ரணமிவ சிகித்ஸேத்||௧௭||

வத்தாவித்யாதிநா வத்திசிகித்ஸா| த்ரிவத இதி ஸ்நேஹத்ரிதயஸ்ய நாம| ஸ்நிக்தஸ்விந்நாய வக்ஷ்யமாணாநாஂ மிஶ்ரகாதீநாஂ ஸ்நேஹாநாமந்யதமஂ விரேசநார்தஂ தத்யாத்| ததோ விரேசநாதூர்த்வமநிலக்நாநாமௌஷதாநாஂ க்வாதேந தேஷாமேவ ச கல்கேந நிரூஹயேத்| மதுயஷ்ட்யா பக்வஂ தைலமநுவாஸநம்| ஸ்வேதாதீஂஶ்ச புநஃ ப்ரயுஞ்ஜீத| ஏவமபி பக்வஂ வத்திஂ ஶஸ்த்ரேண பித்வா வ்ரணவச்சிகித்ஸேதிதி வாதவத்திஃ|| ௧௭||

Adhikarana pittavRuddhiH (18) · Śloka 18

பித்தவத்திஂ பித்தஶோபவத்| பக்வஞ்ச பித்தவ்ரணவத்||௧௮||

வக்ஷ்யமாணபித்தஶ்வயதுவத் பித்தவத்திஂ சிகித்ஸேத்| ததாபி பக்வஂ பித்தவ்ரணவதிதி பித்தவத்திஃ|| ௧௮||

Adhikarana shleShmavRuddhiH (19) · Śloka 19

கபவத்திமபி கபஶோபவத்| பிபேச்ச பீததாருகஷாயஂ மூத்ரேண| கபக்ரந்திவச்ச ஸர்வஂ விம்லாபநவர்ஜ்யமாசரேத்| பக்வஂ ச பாடிதஂ ஶ்லேஷ்மவ்ரணவத்||௧௯||

கபவத்தௌ கபஶ்வயதுவச்சிகித்ஸா| தத்ர ய பீததாருணோ தாருஹரித்ராயாஃ க்வாதஂ கோமூத்ரபாவிதஂ பிபேத்| விம்லாபநஂ விலாயநஂ வர்ஜயித்வாऽந்யஃ ஸர்வஃ ஶ்லேஷ்மக்ரந்திவிஹிதஃ| பக்வஂ வத்திஂ ஶ்லேஷ்மவ்ரணவத் சிகித்ஸேத்| ஸுபோதம்|| ௧௯||

Adhikarana raktavRuddhiH (20) · Śloka 20

ரக்தஜஂ பித்தவித்ரதிவத்| ப்ரததஞ்சாத்ர ரக்தமபஹரேத்||௨௦||

ரக்தஜமித்யாதி ஸுபோதம்| அத்ரேதி ரக்தவத்தௌ|| ௨௦||

Adhikarana medovRuddhiH (21) · Śloka 21

மேதோவத்திஂ கவாதிகரீஷதுஷகிண்வஸுரஸாதிபிருஷ்ணரூக்ஷைர்மூத்ர யுக்தைஃ ஸ்வேதயித்வா புநஸ்தத்விதைரேவ ஸுகோஷ்ணைஃ ஸோத்ஸேதஂ லேப யேத்| தத்வச்சிரோவிரேகத்ரவ்யைர்வா| ஸ்விந்நஂ சைவஂ பலஸேவநீஂ பரிஹரந் வத்திபத்ரேண விதார்யாபநீயமேதஃ காஸீஸஸைந்தவ மாக்ஷிகைஃ ப்ரதிஸார்ய ஸீவ்யேத்| ததஃ ஸுமநோக்ரந்திமநஃ ஶி லைலாபல்லாதகைஸ்தைலமப்யங்கார்தஂ குர்யாத்| ஆவ்ரணஸந்தா நாச்ச ஸ்நேஹஸ்வேதௌ||௨௧||

மேதோவத்திஂ கோகரீஷாதிபிஃ ஸ்வேதயேத்| 'கரீஷ' இதி பஶுபுரீஷஸ்யாக்யா| கிண்வஂ ஸுராகநஃ| ஸுரஸாதிர்கணஃ| அந்யச்ச யத்ஸ்பர்ஶநீயாப்யாமுஷ்ணஂ ரூக்ஷஞ்ச| அதவா ஏபிரேவாக்நிஸஂயோகாதுஷ்ணைஃ| ஸ்நேஹப்ரதிஷேதாச்ச ரூக்ஷைரிதி| உத்ஸேதோ கநத்வம்| ஶோதநாதிகணோக்தஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைர்வா| தத்வந்மூத்ரயுக்தை ரூக்ஷைஶ்ச| பலஂ வஷணஂ ஸீவநீஂ ச ரக்ஷந் ஶஸ்த்ரேண விதார்ய மேதோऽபநேயம்| தஸ்மிந்நபநீதே காஸீஸாதிபிஃ ப்ரதிஸார்யாவசூர்ண்ய வ்ரணஂ ஸீவ்யேத்| ததஃ ஸ்யூத்வா ஸுமநஃப்ரபதிபிஃ ஸித்தஂ தைலமப்யங்கார்தஂ குர்யாத்| ஸுமநஃகாஷ்டஸ்ய க்ரந்திஃ ஸுமநோக்ரந்திஃ| வ்ரணஸாதநஂ ச யாவத்தாVவத்ஸ்நேஹஸ்வேதௌ குர்யாதிதி மேதோவத்திஃ|| ௨௧||

Adhikarana mUtravRuddhiH (22) · Śloka 22

மூத்ரவத்திஂ ஸ்நிக்தைஃ ஸ்வேதயித்வா வஸ்த்ரபட்டேந வேஷ்டயேத்| ததோ ऽதஸ்தாத் ஸேவந்யா தகோதரவத் வ்ரீஹிமுகேந பித்வா நாட்யா ஸ்ராவயேத்| ததஃ ஸ்தகிகாபந்தஂ குர்யாத்| வ்ரணே ச ஶோதந ரோபணாநி||௨௨||

மூத்ரவத்தௌ ஸுபோதம்| தகோதரஸ்யோதகோதரஸ்ய வ்யதோவக்ஷ்யமாணஃ| ஸ்தகிகாபந்தஃ ஸூத்ரஸ்தாநே ப்ரதர்ஶித இதி மூத்ரவத்திஃ|| ௨௨||

Adhikarana AntravRuddhiH (23) · Śloka 23

ஆந்த்ரவத்திஂ பலகோஶமஸம்ப்ராப்தஂ வாதவத்திவதுபசரேத்||௨௩||

ஆந்த்ரவத்திஂ புநஃ பலகோஶௌ வஷணாவஸம்ப்ராப்தஂ வாதஜவத்திவச்சிகித்ஸேத்| தத்ர ஹ்யாந்த்ரக்ரமேண பலதோயா வத்திஃ ப்ரஸரதி|| ௨௩||

Adhikarana sukumAraghRutam (24) · Śloka 24

புநர்நவஶதபலஂ தஶபலாநி ச பதக் தஶமூலபயஸ்யா ஶ்வகந்தாஶதாவர்யேரண்டமூலாந்யபாஂ வஹேऽஷ்டாஂஶாவஶேஷஂ ஸாதயேத்| பூதஶீதே ச தஸ்மிந் நிர்யூஹே த்ரிஂஶத்குடபலாந்யேரண்டதைலப்ரஸ்தஂ கதத்விப்ரஸ்தஂ க்ஷீரத்விப்ரஸ்தஂ கல்கீகதாநி ச த்விபலிகாநி த்ராக்ஷாநாகரபிப்பலீபிப்பலீமூலயவாநீயவக்ஷாரசித்ரக மதுகஸைந்தவாந்யாவாப்யைகத்யஂ விபசேத்| ஏதத் ஸர்வயந்த்ர ணாஸ்வபரிக்லேஶேந ஸுகுமாராக்யஂ ஸுகுமாராணாமீஶ்வராணாஂ நாரீணாஂ க்ஷீணரேதஸாமப்ரஜாநாமல்பாக்நீநாஂ விஷமாக்நீநாஂ ச காமதோऽந்நபாநே வா ப்ரயுக்தமலக்ஷ்மீக்நஂ காந்திகரஂ பல்யஂ பஂஹணஂ வயஃஸ்தாபநஂ வர்த்மவித்ரதிப்லீஹகுல்மோதாவர்த ஶோபோதரார்ஶோமேட்ரயோநிரோகேஷு மஹாவாதவ்யாதிஷு ச பரம மௌஷதம்||௨௪||

புநர்நவாதிநா ஸுகுமாராக்யம்| ஸுபோதம்| தஶமூலத்ரவ்யாண்யபி பதக்தஶபலாநி| ஸர்வாபிர்யந்த்ரணாபிர்யதோ ந பரிக்லேஶயத்யதஃ ஸுகுமாராக்யம்| க்ஷீணரேதஸாமிதி ஸம்பவாத் புஂஸாஂ விஶேஷணம்| அப்ரஜாநாமிதி ப்ராதந்யேந நாரீணாம்| காமதோ யதேச்சாஂ மாத்ராதிபிஃ| வர்த்ம வத்திஃ|| ௨௪||

Adhikarana gandharvahastatailam (25) · Śloka 25

கந்தர்வஹஸ்தமூலதுலாஂ யவாடகஂ நாகரார்தகுடவஞ்ச ஸலில த்ரோணே பாதஶேஷஂ விபசேத்| தேந த்விகுணக்ஷீரேணைரண்டதைலப்ரஸ்தஂ ஸாதயேத்| கல்கபிஷ்டஞ்சாத்ர தத்யாத்புநர்கந்தர்வஹஸ்தமூலகுடவஂ ஶுண்டீபலஞ்ச| ஏதத்கந்தர்வஹஸ்ததைலஂ ஸமாநஂ பூர்வேண||௨௫||

கந்தர்வஹஸ்தாதிநா தைலஂ கந்தர்வஹஸ்ததைலம்| கந்தர்வஹஸ்தஃ ஏரண்டஃ||௨௫||

Adhikarana dAhavidhiH (26) · Śloka 26

பவதி சாத்ர- யாயாத்வர்த்ம ந சேச்சாந்திஂ ஸ்நேஹரேகாநுவாஸநைஃ| பஸ்திகர்ம புரஃ கத்வா வங்க்ஷணஸ்தஂ ததோ தஹேத்| அக்நிநா மார்கரோதார்தஂ மருதோऽர்தேந்துவக்ரயா||௨௬||

கதாநுகதிகா| ஸ்நேஹாதிபிஃ ப்ரயுக்தைர்யதி வர்த்ம ஶாந்திஂ ந யாயாத் தத்ரைவ பஸ்திகர்மபூர்வகஂ வங்க்ஷணஸ்தஂ தஹேத்| தீர்கமபி வங்க்ஷணாப்யந்தரஸ்தஂ தஹேதித்யர்தஃ| கேந தஹேதித்யாஹ-அர்தசந்த்ரவக்ரயா ஶலாகயா| ஸா ச யந்த்ரவிதௌ ப்ரதர்ஶிதா ஶலாகாமந்த்ரவர்த்மநீத்யாதிநா| அக்நிரபி ஶலாகாஸ்தோ தாஹகாரணஂ பவதி ஶலாகாபி| கிமர்தஂ தஹேதித்யாஹ-மருதோ மார்கரோதார்தம்| அக்நிநா ஸங்குசிதத்வாத் ருத்தமார்கோ வாயுராந்த்ரஂ ந வர்தயதி|| ௨௬||

Adhikarana vidhyantaram (27) · Śloka 27

அங்குஷ்டஸ்யோபரி ஸ்நாவ பீதஂ தந்துஸமஂ ச யத்| உத்க்ஷிப்ய ஸூச்யா தத்திர்யக்தஹேச்சித்வா யதோ கதஃ||௨௭||

ததேதமபி குர்யாத்| கதோ வர்த்ம யதோ யஸ்மிந் பார்ஶ்வே வாமே வா பலகோஶே தக்ஷிணே வா தஸ்மிந்நேவ பார்ஶ்வே பாணாவங்குஷ்டஸ்யோபரி நகமூலமநுப்ரவத்தஂ வர்ணேந பீதஂ யத்ஸ்நாவ தத்ஸூச்யா உத்க்ஷிப்தஂ திர்யக் சித்வா திர்யகேவ தஹேத்|| ௨௭||

Adhikarana matAntaram (28) · Śloka 28

ததோऽந்யபார்ஶ்வேऽந்யே த்வாஹுர்தஹேத்வாநாமிகாங்குலே||௨௮||

அந்யே த்வாசார்யா ஏவமாஹுஃ| யதா-யதோ கதோ வர்த்ம ததோऽந்யபாற்ஶ்வே ஸ்நாவ சீத்வா தஹேத்| தேஷாஂ மதே வாமபலகோஶஜே வர்த்மநி தக்ஷிணாபாணாவங்குஷ்டஸ்நாவஂ தஹேத்| தக்ஷிணஜே ச வாமாங்குஷ்டஜமிதி| அங்குஷ்டவிதாநேநாமிகாங்குலௌ ஸ்நாவஂ ந தஹேத்| தக்ஷிணவாமபேத உபயமதே பூர்வவத்வ்யாக்யேயஃ| அநாமிகா கநிஷ்டிகாயா த்விதீயா|| ௨௮||

Adhikarana dAhasyAnyatrApyatideshenopayogaH (29-15) · Śloka 15

குல்மேऽநைர்வாதகபஜே ப்லீஹி சாயஂ விதி ஸ்மதஃ| கநிஷ்டிகாநாமிகயோர்விஶ்வப்யாஂ து யதோ கதஃ||௨௯|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவ ஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸிதஸ்தாநே வித்ரதி வத்திசிகித்ஸிதந்நாம பஞ்சதஶோऽத்யாயஃ||௧௫||

அந்யைராசார்யைஃ ஸ்நாவச்சேததாஹவிதிர்வாதகபஜே குல்மே ப்லீஹி ச ஸ்மதஃ| விஶ்வப்யாஞ்ச கநிஷ்டிகாயா அநாமிகாயாஶ்ச ஸ்நாவச்சேதநமிச்சந்தி| யதோ கத இதி யஸ்மிந்நேவ பாற்ஶ்வே கதோ விஶ்வபீ தஸ்மிந்நேவ பாணாவித்யர்தஃ| விஶ்வபீப்ரயோகாத் ஸர்வத்ர பாணிமநுமிமீமஹே| விஶ்வபீ வாதவ்யாதௌ பாஹுகண்டராவிகார உக்தஃ|| ௨௯|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயா மஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ சிகித்ஸிதஸ்தாநே பஞ்சதஶோऽத்யாயஃ