Adhikarana atha bastivyApatsiddhirnAma ShaShTho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಬಸ್ತಿವ್ಯಾಪತ್ಸಿದ್ಧಿಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾಽಽನ್ನೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽन्नेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಬಸ್ತೀನಾಂ ಕಲ್ಪನಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ತೇಷಾಮೇವೋಪಯೋಗೇ ವ್ಯಾಪದಸ್ತತ ಸಾಧನಞ್ಚ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ|| ೧||
Adhikarana bastervyApadaH (2) · Śloka 2
ವಿಬನ್ಧಗೌರವಾಽಽಧ್ಮಾನಶಿರೋರುಗ್ವಾಹನೋರ್ಧ್ವಗಾಃ| ಕುಕ್ಷಿಶೂಲಾಽಙ್ಗರುಘಿಧ್ಮಾಹೃತ್ಪೀಡಾಕರ್ತ್ತನಸ್ರವಾಃ| ಅಯೋಗಾದತಿಯೋಗಾಚ್ಚ ಬಸ್ತೇಃ ಸ್ಯುಃ ಷಡಾಪದಃ||೨||
विबन्धगौरवाऽऽध्मानशिरोरुग्वाहनोर्ध्वगाः| कुक्षिशूलाऽङ्गरुघिध्माहृत्पीडाकर्त्तनस्रवाः| अयोगादतियोगाच्च बस्तेः स्युः षडापदः||२||
🔊 Audio coming soon
ಬಸ್ತೇರಯೋಗಾದ್ವಿಬನ್ಧಾದಯಃ ಷಡಾಽಽಪದೋ ವ್ಯಾಧಯಃ ಸ್ಯುಃ| ತಸ್ಯೈವಾಽತಿಯೋಗಾತ್ ಕುಕ್ಷಿಶೂಲಾದಯಃ ಷಡಾಽಽಪದಃ ಸ್ಯುಃ| ಏತಾಶ್ಚಾಪದಃ ಪ್ರಧಾನಾಃ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ| ಏತದನುಯಾಯಿನಾಂ ಹಿ ಪೃಥಗತ್ರೈವ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್| ವಾಹನಂ ಪ್ರವಾಹಿಕಾ| ಊರ್ಧ್ವಗಾಽಽಖ್ಯಾ ವ್ಯಾಪದ್ಯತ್ರ ಬಸ್ತಿರ್ಮುಖನಾಸಿಕಾನ್ನಿರೇತೀತಿ| ಕರ್ತ್ತನಂ ನಾಭ್ಯಾದೀನಾಂ ಕರ್ತ್ತನಮಿವ| ಸ್ರವೋಽಸೃಗಾದಿಪರಿಸ್ರವಃ|| ೨||
Adhikarana vibandhAkhyA vyApatsiddhishca (3) · Śloka 3
ಅಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನದೇಹಸ್ಯ ಗುರುಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಯೋಜಿತಃ| ಶೀತೋಽಲ್ಪಸ್ನೇಹಲವಣದ್ರವ್ಯಮಾತ್ರೋ ಘನೋಽಪಿ ವಾ| ಬಸ್ತಿಃ ಸಂಕ್ಷೋಭ್ಯ ತಂ ದೋಷಂ ದುರ್ಬಲತ್ವಾದನಿರ್ಹರನ್| ಕರೋತಿ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರವಿಬನ್ಧಮತಿದಾರುಣಮ್| ನಾಭಿಬಸ್ತಿರುಜಾಂ ದಾಹಂ ಹೃಲ್ಲೇಪಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಗುದೇ| ಕಣ್ಡೂಂ ಗಣ್ಡಾನಿ ವೈವರ್ಣ್ಯಮರತಿಂ ವಹ್ನಿಮಾರ್ದವಮ್| ಕ್ವಾಥದ್ವಯಂ ಪ್ರಾಗ್ವಿಹಿತಂ ಮಧ್ಯೇ ದೋಷೇಽತಿಸಾರಿಣಿ| ಉಷ್ಣಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದೇಕಸ್ಯ ತತ್ರ ಪಾನಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಫಲವರ್ತ್ತ್ಯಸ್ತಥಾ ಸ್ವೇದಾಃ ಕಾಲಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿರೇಚನಮ್| ಬಿಲ್ವಮೂಲತ್ರಿವೃದ್ದಾರುಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥವಾನ್| ಸುರಾವಿಣ್ಮೂತ್ರವಾನ್ ಬಸ್ತಿಃ ಸಪ್ರಾಕ್ಯೇಷ್ಯಸ್ತಮಾನಯೇತ್||೩||
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा| बस्तिः संक्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोति वातविण्मूत्रविबन्धमतिदारुणम्| नाभिबस्तिरुजां दाहं हृल्लेपं श्वयथुं गुदे| कण्डूं गण्डानि वैवर्ण्यमरतिं वह्निमार्दवम्| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्ये दोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते| फलवर्त्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्| सुराविण्मूत्रवान् बस्तिः सप्राक्येष्यस्तमानयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
ಅಸ್ನಿಗ್ಧೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯಂ ಸರ್ಷಪೈಃ ಶಿರ ಇತ್ಯವಮನ್ತೇನ ಗ್ರನ್ಥೇನ ಷಣ್ಣಾಮಯೋಗಾಽಽಪದಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಹೇತ್ವಾದಿಕಮುಚ್ಯತೇ| ಬಸ್ತಿರತ್ಯುಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮಿತ್ಯೇವಮನ್ತೇನಾಽತಿಯೋಗಾಪದಾಮ್| ತತ್ರಾಽಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಶೀತಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಂ ಸಂಕ್ಷೋಭ್ಯ ದುರ್ಬಲತ್ವಾಚ್ಛೀತವೀರ್ಯತ್ವಾತ್ತಂ ಕ್ಷುಬ್ಧದೋಷಮನಿರ್ಹರನ್ ವಾತಾದೀನಾಂ ವಿಬನ್ಧಮತಿದಾರುಣಂ ಕರೋತಿ ನಾಭಿದಾಹಾದಿಕಞ್ಚ| ಅಲ್ಪದ್ರವ್ಯಮಾತ್ರಃ ಸ್ನೇಹಾಮ್ಲ ಮೂತ್ರಾದಿವರ್ಜಿತಃ| ಪ್ರಕ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಮಧ್ಯದೋಷೇಽತಿಸಾರಿಣಿ ಕ್ವಾಥದ್ವಯಂ ವಿಹಿತಂ ಪ್ರಮಥ್ಯಾಖ್ಯಂ ಮಾಗಧಿಕಾದೀನಾಂ ಜಲಜಲದಾದೀನಾಞ್ಚ| ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ವಾಥದ್ವಯಾದ್ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯೈಕಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ತತ್ರಾಯೋಗಸ್ಯ ಷಡ್ವಿಧತ್ವಾನ್ನಾಭಿಶೂಲಾದಿಕೇ ಪಾನಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಫಲವರ್ತ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಕಾಲಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾಂ ವಿರೇಚನಯೋಗ್ಯೇ ವಿರೇಚನಂ ಹಿತಮ್| ಬಿಲ್ವಮೂಲಾದಿಮಾನ್ ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಾಕ್ಯೇಷ್ಯೈರ್ವಾನ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಸ್ತಿಕಲ್ಪೋಕ್ತೈರ್ಯುಕ್ತಸ್ತಮಯೋಗಿನಂ ಬಸ್ತಿಮಾನಯೇತ್| ವಿಟ್ ಚ ಮೂತ್ರಞ್ಚ ಪ್ರಾಣಿನಾಮೇವ| ಇತಿ ವಿಬನ್ಧ ಉಕ್ತಃ|| ೩||
Adhikarana gauravAkhyA vyApatsiddhishca (4) · Śloka 4
ಸಶೇಷಾಮೇ ನಿರೂಹೇಣ ಮೃದುನಾ ದೋಷ ಈರಿತಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛಯತ್ಯನಿಲಂ ಮಾರ್ಗಂ ರುಣದ್ಧ್ಯಗ್ನಿಣ್ ಹಿನಸ್ತಿ ಚ| ಗೌರವಕ್ಲಮಹಚ್ಛುಲದಾಹಸಮ್ಮೋಹವೇಷ್ಟನಮ್| ತತಃ ಕುರ್ಯಾದುಪಚರೇತ್ತಂ ರೂಕ್ಷಸ್ವೇದಪಾಚನೈಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀಕತ್ತೃಣೋಶೀರದಾರಮೂರ್ವಾಶೃತಂ ಜಲಮ್| ಪಿಬೇತ್ಸೌವರ್ಚಲೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ದೀಪನಂ ಹೃದ್ವಿಶೋಧನಮ್| ವಚಾನಾಗರಶುಣ್ಠ್ಯೋರ್ವಾ ದಧಿಮಣ್ಡೇನ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಃ| ಪೇಯಾಃ ಪ್ರಸನ್ನಯಾ ವಾ ಸ್ಯುರರಿಷ್ಟೇನಾಽಸವೇನ ವಾ| ದಾರುತ್ರಿಕಟುಕಂ ಪಥ್ಯಾಂ ಪಲಾಶಂ ಚಿತ್ರಕಂ ಶಠೀಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕುಷ್ಠಞ್ಚ ಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್ಕ್ಷಾರಾಂಶ್ಚ ದೀಪನಾನ್| ಬಸ್ತಿಮಸ್ಯ ವಿದಧ್ಯಾಚ್ಚ ಸಮೂತ್ರಂ ದಾಶಮೂಲಿಕಮ್||೪||
सशेषामे निरूहेण मृदुना दोष ईरितः| मूर्च्छयत्यनिलं मार्गं रुणद्ध्यग्निण् हिनस्ति च| गौरवक्लमहच्छुलदाहसम्मोहवेष्टनम्| ततः कुर्यादुपचरेत्तं रूक्षस्वेदपाचनैः| पिप्पलीकत्तृणोशीरदारमूर्वाशृतं जलम्| पिबेत्सौवर्चलोन्मिश्रं दीपनं हृद्विशोधनम्| वचानागरशुण्ठ्योर्वा दधिमण्डेन मूर्च्छिताः| पेयाः प्रसन्नया वा स्युररिष्टेनाऽसवेन वा| दारुत्रिकटुकं पथ्यां पलाशं चित्रकं शठीम्| पिष्ट्वा कुष्ठञ्च मूत्रेण पिबेत्क्षारांश्च दीपनान्| बस्तिमस्य विदध्याच्च समूत्रं दाशमूलिकम्||४||
🔊 Audio coming soon
ಸಶೇಷಾಮೇತ್ಯಾದಿನಾ ಗೌರವಮುಚ್ಯತೇ| ಸಶೇಷಾಮೇಽನುತ್ಪನ್ನನಿರಾಮಕೇ ಪುರುಷೇ ಮೃದುನಾ ನಿರೂಹೇಣ ದೋಷ ಈರಿತೋಽನಿಲಂ ವಾಯುಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಯತಿ ಜ್ವಲಯತಿ| ಮಾಱ್ಗಞ್ಚ ರುಣದ್ಧಿ| ಅಗ್ನಿಞ್ಚ ಹಿನಸ್ತಿ| ತತೋಽನನ್ತರಂ ಗೌರವಾದಿಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಮಾತುರಂ ರೂಕ್ಷಾದಿಭಿರುಪಚರೇತ್| ತತ್ರ ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಜಲಂ ಸೌವರ್ಚಲೋನ್ಮಿಶ್ರಂ ಪಿಬೇತ್| ತದ್ಧಿ ದೀಪನಂ ಶೋಧನಞ್ಚ| ಅಥವಾ ವಚಾದಯೋ ದಧಿಮಣ್ಡೇನ ಮಸ್ತುನಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾ ಆಲೋಡಿತಾಃ ಪ್ರಸನ್ನಯಾ ವಾ ಪೇಯಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಆಸವೇನ ವಾಽರಿಷ್ಟೇನ ವಾ ಪೇಯಾಃ ಸ್ಯುಃ| ದಾರ್ವಾದಿಕಂ ಚ ಮುತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟಂ ಪಿಬೇತ್| ಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಾಂಶ್ಚ ದೀಪನಾನ್ ಕ್ಷಾರಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಅಸ್ಯ ಚಾಽಯೋಗಿನೋ ದಶಮೂಲನಿರ್ವೃತ್ತಂ ಬಸ್ತಿಂ ಸಮೂತ್ರಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಗೌರವಮ್|| ೪||
Adhikarana AdhmAnAkhyA vyApatsiddhishca (5) · Śloka 5
ಯುಕ್ತೋಽಲ್ಪವೀರ್ಯ್ಯೋ ದೋಷಾಢ್ಯೇ ರೂಕ್ಷೇ ಕ್ರೂರಾಽಽಶಯೇಽಥವಾ| ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಾವೃತೋ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗೋ ರುನ್ಧ್ಯಾತ್ ಸಮೀರಣಮ್| ಸವಿಮಾರ್ಗೋಽನಿಲಃ ಕುರ್ಯಾದಾಽಽಧ್ಮಾನಂ ಮರ್ಮಪೀಡನಮ್| ವಿದಾಹಂ ಗುದಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಮುಷ್ಕವಂಕ್ಷಣವೇದನಾಮ್| ರುಣದ್ಧಿ ಹೃದಯಂ ಶೂಲೈರಿತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ಧಾವತಿ| ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನಗಾತ್ರಸ್ಯ ತತ್ರ ವರ್ತ್ತಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಬಿಲ್ವಾದಿಶ್ಚ ನಿರೂಹಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪೀಲುಸರ್ಷಪಮೂನ್ನವಾನ್| ಸರಲಾಽಮರದಾರುಭ್ಯಾಂ ಸಾಧಿತಂ ಚಾಽನುವಾಸನಮ್||೫||
युक्तोऽल्पवीर्य्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराऽऽशयेऽथवा| बस्तिर्दोषावृतो रुद्धमार्गो रुन्ध्यात् समीरणम्| सविमार्गोऽनिलः कुर्यादाऽऽध्मानं मर्मपीडनम्| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवंक्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्त्ति प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात् पीलुसर्षपमून्नवान्| सरलाऽमरदारुभ्यां साधितं चाऽनुवासनम्||५||
🔊 Audio coming soon
ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಽಧ್ಮಾನಮುಚ್ಯತೇ| ದೋಷಾಽಽಢ್ಯಾದಿಕೇ ಪುರುಷೇಽಲ್ಪವೀರ್ಯೋ ಬಸ್ತಿರ್ಯುಕ್ತೋ ದೋಷೈರಾವೃತತ್ವಾದ್ರುದ್ಧಮಾರ್ಗಃ ಸನ್ ಸಮೀರಣಂ ವಾತಂ ರುನ್ಧ್ಯಾತ್| ಸೋಽನಿಲಃ ಸಮೀರಣೋ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗತ್ವಾದ್ ವಿಮಾರ್ಗಗ ಆಧ್ಮನಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಇತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ಕೋಷ್ಠೇಽನಿಲೇ ಧಾವತಿ| ತತ್ರಾಽಯೋಗೇ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಿಸ್ವಿನ್ನಗಾತ್ರಸ್ಯ ವರ್ತಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೋಕ್ತಶ್ಚ ಬಿಲ್ವಾದಿನಿರೂಹಃ| ಪೀಲ್ವಾದಿಮಾಂಸ್ತತ್ರ ಸ್ಯಾತ್| ಸರಲದೇವದಾರುಭ್ಯಾಂ ಸಾಧಿತಮನುವಾಸನಂ ಸ್ಯಾತ್| ಅರ್ಥಾತ್ತೈಲಮ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಮಾಧ್ಮಾನಮ್|| ೫||
Adhikarana shirorugA~a~akhyA vyApatsiddhishca (6) · Śloka 6
ಬಹುದೋಷೇಽಬಲೇ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠೇ ಬಸ್ತಿಸ್ತನುರ್ಮೃದುಃ| ಶೀತೋಽಲ್ಪಶ್ಚಾವೃತೋ ದೋಷೈಃ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ ಸಮೀರಣಮ್| ಊರ್ಧ್ವಂ ಸೋಽನುಸರನ್ ದೇಹಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾಯುಃ ಶಿರೋರುಜಮ್| ಗ್ರೀವಾಸ್ತಮ್ಭಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಬಾಧಿರ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಿವಿಭ್ರಮಮ್| ತಮುಷ್ಣತೈಲಲವಣಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿನ್ನಮರ್ದಿತಮ್| ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಧೂಮೈಃ ಪ್ರಧಮನೈರ್ನಸ್ಯೈರಾಽಽಸ್ಯವಿರೇಚನೈಃ| ವಿರೇಕೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಶ್ಚಾಶು ಯೋಜಯೇದಾನುಲೋಮಿಕೈಃ||೬||
बहुदोषेऽबले क्रूरकोष्ठे बस्तिस्तनुर्मृदुः| शीतोऽल्पश्चावृतो दोषैः प्रतिहन्ति समीरणम्| ऊर्ध्वं सोऽनुसरन् देहं कुर्याद्वायुः शिरोरुजम्| ग्रीवास्तम्भं प्रतिश्यायं बाधिर्यं दृष्टिविभ्रमम्| तमुष्णतैललवणप्रदिग्धं स्विन्नमर्दितम्| तीक्ष्णैर्धूमैः प्रधमनैर्नस्यैराऽऽस्यविरेचनैः| विरेकैर्बस्तिभिश्चाशु योजयेदानुलोमिकैः||६||
🔊 Audio coming soon
ಬಹುದೋಷೇತ್ಯಾದಿನಾ ಶಿರೋರುಗುಚ್ಯತೇ| ಬಹುದೋಷಬಲರಹಿತಾದಿಕೇ ತನುತ್ವಾದಿಗುಣೇ ಬಸ್ತಿಯುಕ್ತೋ ದೋಷೈರಾವೃತ್ವಾತ್ ಸಮೀರಣಸ್ಯ ವೇಗಪ್ರತಿಘಾತಂ ಕರೋತಿ| ಸ ಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುರೂರ್ಧ್ವಂ ದೇಹಮನುಸರಞ್ಛಿರೋರುಗಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ದೃಷ್ಟಿವಿಭ್ರಮೋ ದೃಷ್ಟಿವಿಕಾರಃ| ತಮಾತುರಮುಷ್ಣತೈಲಲವಣಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ವಿನ್ನಂ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ ಮರ್ದಿತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರಾನುಲೋಮಿಕೈಶ್ಚ ಧೂಮಾದಿಭಿರ್ಯೋಜಯೇತ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ಶಿರೋರುಕ್|| ೬||
Adhikarana pravAhaNA~a~akhyA vyApatsiddhishca (7) · Śloka 7
ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೇ ಮಹಾದೋಷೇ ಬಸ್ತಿರ್ಮೃದ್ವಲ್ಪಭೇಷಜಃ| ಉತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯಾಽಲ್ಪಂ ಹರೇದ್ದೋಷಂ ಜನಯೇಚ್ಚ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಮ್| ಶೋಫಂ ಬಸ್ತಾವಪಾನೇ ಚ ಸದನಂ ಚೋರುಜಙ್ಹಯೋಃ| ವಿಬನ್ದ್ಧಮಾರುತೋ ಜನ್ತುರಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಃ ಪ್ರವಾಹತೇ| ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗನಿರೂಹಾಂಶ್ಚ ಶೋಧನೀಯಾನುಲೋಮಿಕಾನ್| ವಿದಧ್ಯಾಲ್ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾ ಚ ವೃತ್ತಿಂ ತಸ್ಯ ವಿರಿಕ್ತವತ್||೭||
स्निग्धस्विन्ने महादोषे बस्तिर्मृद्वल्पभेषजः| उत्क्लेश्याऽल्पं हरेद्दोषं जनयेच्च प्रवाहिकाम्| शोफं बस्तावपाने च सदनं चोरुजङ्हयोः| विबन्द्धमारुतो जन्तुरभीक्ष्णं सः प्रवाहते| स्वेदाभ्यङ्गनिरूहांश्च शोधनीयानुलोमिकान्| विदध्याल्लङ्घयित्वा च वृत्तिं तस्य विरिक्तवत्||७||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರವಾಹಣಮುಚ್ಯತೇ| ಮಹಾದೋಷೇಽತಿಸ್ನಿಗ್ಧೇಽತಿಸ್ವಿನ್ನೇ ಚ ಯೋ ಬಸ್ತಿರಲ್ಪಶಕ್ತಿತರಲ್ಪಮಾನಶ್ಚ ಸ ದೋಷಮುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯಾಽಲ್ಪಂ ಹರೇತ್| ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ಜನಯೇಚ್ಚ| ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್| ಬಸ್ತಿಶೋಫಾದಿಕಂ ಚ ಜಾಯೇತ| ಸ ಚ ಜನ್ತುರ್ವಿಬದ್ಧಮಾರುತತ್ವಾದತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರವಾಹತೇ ನಿಸ್ತನತಿ| ತಸ್ಯಾಽತಿಯೋಗಿನಃ ಸ್ವೇದಾದೀನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ತಸ್ಯ ಚ ಲಙ್ಹ್ಗಯಿತ್ವಾ ವಿರಿಕ್ತವತ್ ಪೇಯಾದಿಕೇನ ವೃತ್ತಿಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ವಾಹನಮ್|| ೭||
Adhikarana UrdhvagA~a~akhyA vyApat (8) · Śloka 8
ಕುರ್ವತೋ ವೇಗಸಂರೋಧಂ ಪೀಡಿತೋ ವಾಽತಿಮಾತ್ರಯಾ| ಅಸ್ನಿಗ್ಧಲವಣೋಷ್ಣ್ಪೋ ವಾ ಬಸ್ತಿರಲ್ಪೋಽಲ್ಪಭೇಷಜಃ| ಮೃದುರ್ವಾ ಮಾರುತೇನೋರ್ಧ್ವಂ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಮುಖನಾಸಿಕಾತ್| ನಿರೇತಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಹೃಲ್ಲಾಸತೃಡ್ದಾಹಾದೀನ್ ಪ್ರವರ್ತ್ತಯನ್||೮||
कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया| अस्निग्धलवणोष्ण्पो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्त्तयन्||८||
🔊 Audio coming soon
ಕುರ್ವತ ಇತ್ಯಾದಿನೋರ್ಧ್ವಗ ಉಚ್ಯತೇ| ವೇಗಸಂರೋಧಂ ಪುರುಷಸ್ಯಾಽಸ್ನಿಘ್ಧತ್ವಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿರ್ಮಾರುತೇನೋರ್ಧ್ವಂ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಮುಖನಾಸಿಕಾನ್ನಿರೇತಿ| ಮೂರ್ಚ್ಛದೀನ್ ಪ್ರವರ್ತ್ತಯನ್ ಅತಿಮಾತ್ರಯಾ ವಾ ಪ್ರಣೀಯಮಾನಃ ಪೀಡಿತಃ|| ೮||
Adhikarana mUrcCAvikAre karmavisheShaH (10) · Śloka 9
ಮೂರ್ಚ್ಛಾವಿಕಾರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಽಸ್ಯ ಸಿಞ್ಚೇಚ್ಛೀತಾಮ್ಬುನಾ ಮುಖಮ್| ವೀಜೇದಾಕ್ಲಮನಾಶಾಚ್ಚ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಂ ಚ ಕಾರಯೇತ್||೯||
मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्| वीजेदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ಅಸ್ಯ ತ್ವಾಽಽತುರಸ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛಾವಿಕಾರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಝಟಿತಿ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಮುಖಂ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಏವಂ ಹಿ ಬಸ್ತಿರೂರ್ಧ್ವಂ ನ ಯಾತಿ| ಯಾವಚ್ಚಕ್ಲಮನಾಶಸ್ತಾವದ್ವ್ಯಜನೈರ್ವೀಜೇತ್| ತತಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಂ ಶ್ವಾಸರೋಧಂ ಕಾರಯೇತ್|| ೧೦||
Adhikarana basteradhaHpravarttanArthamupAyAH (11) · Śloka 11
ಪೃಷ್ಠಪಾರ್ಶ್ವೋದರಂ ಮೃದ್ಯಾತ್ ಕರೈರುಷ್ಣೈರಧೋಮುಖಮ್| ಕೇಶೇಷೂತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಧುನ್ವೀತ ಭಾಯಯೇದ್ವ್ಯಾಲದಂಷ್ಟ್ರಿಭಿಃ| ಶಸ್ತ್ರೋಲ್ಕಾರಾಜಪುರುಷೈರ್ಬಸ್ತಿರೇತಿ ತಥಾ ಹ್ಯಧಃ||೧೧||
पृष्ठपार्श्वोदरं मृद्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भाययेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||११||
🔊 Audio coming soon
ಉಷ್ಣೈಶ್ಚ ಕರೈರಧೋಮುಖಮಾತುರಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠಾದಿಕಂ ಮೃದ್ಯಾತ್| ತಞ್ಚ ಕೇಶೇಷೂತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಧುನ್ವೀತ| ವ್ಯಾಲಾದಿಭಿಶ್ಚ ಭಾಯಯೇತ್| ತಥಾ ಹ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತಮಾನೋ ಬಸ್ತಿರಧ ಏವೈತಿ|| ೧೧||
Adhikarana galapIDAdikarmANi (12) · Śloka 12
ಪಾಣಿವಸ್ತ್ರೈರ್ಗಲಾಪೀಡಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಮ್ರಿಯತೇ ಯಥಾ| ಪ್ರಾಣೋದಾನನಿರೋಧಾದ್ಧಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧತರಾಯನಃ| ಅಪಾನಃ ಪವನೋ ಬಸ್ತಿಂ ತಮಾಶ್ವೇವಾಪಕರ್ಷತಿ||೧೨||
पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते यथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति||१२||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಚ ಮರಣಂ ರಕ್ಷನ್ ಪಾಣ್ಯಾದಿಭಿರ್ಗಲಾಪೀಡಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಏವಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣಸ್ಯೋದಾನಸ್ಯ ಚ ನೋರಿಧಾದಪಾನಃ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧತರಮಾರ್ಗಃ ಸನ್ ತಂ ಬಸ್ತಿಮಾಶ್ವೇವಾಽಪಕರ್ಷತಿ|| ೧೨||
Adhikarana anulomanArthamauShadhaprayogaH (13) · Śloka 13
ಕುಷ್ಠಕಮುಕಕಲ್ಕಂ ಚ ಪಾಯಯೇದಮ್ಲಸಂಯುತಮ್| ಔಷ್ಣ್ಯಾತ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾತ್ಸರತ್ವಾಚ್ಚ ಬಸ್ತಿಂ ಸೋಽಸ್ಯಾನುಲೋಮಯೇತ್| ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ತ್ರಿವೃತ್ಪಥ್ಯಾಕಲ್ಕಂ ವಾಽಧೋಽನುಲೋಮನಮ್||೧೩||
कुष्ठकमुककल्कं च पाययेदम्लसंयुतम्| औष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत्| गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोऽनुलोमनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ತಞ್ಚ ಕುಷ್ಠಕ್ರಮುಕಯೋಃ ಕಲ್ಕಮಮ್ಲೇನ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿನಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಕ್ರಮುಕಂ ಲೋಧ್ರಮ್| ಸ ಕಲ್ಕೋಽಸ್ಯಾಽಽತುರಸ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಾದಿನಾ ಬಸ್ತಿಮೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತಮಾನಮಧೋಽನುಲೋಮಯೇತ್| ಅಥವಾ ತ್ರಿವೃತ್ಪಥ್ಯಾಕಲ್ಕಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಾಯಯೇತ್||೧೩||
Adhikarana pakvAshayasthite bastivisheShaprayogaH (14) · Śloka 14
ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥಿತೇ ಸ್ವಿನ್ನೇ ನಿರೂಹೋ ದಾಶಮೂಲಿಕಃ| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥೈಶ್ಚ ವಿಧೇಯೋ ಮೂತ್ರಸಾಧಿತೈಃ| ಬಸ್ತಿರ್ಗೋಮೂತ್ರಸಿದ್ಧೈರ್ವಾ ಸಾಽಮೃತಾವಂಶಪಲ್ಲವೈಃ| ಪೂತಾಕರಞ್ಜತ್ವಕ್ಪತ್ರಶಠೀದೇವಾಹ್ವರೋಹಿಷೈಃ| ಸತೈಲಗುಡಸಿನ್ಧೂತ್ಥೋ ವಿರೇಕೌಷಧಕಲ್ಕವಾನ್||೧೪||
पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा साऽमृतावंशपल्लवैः| पूताकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्||१४||
🔊 Audio coming soon
ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೇ ಬಸ್ಥೌ ಸ್ವಿನ್ನೇ ಪುರುಷೋ ದಾಶಮೂಲಿಕೋ ನಿರೂಹೋ ವಿಧೇಯಃ| ಯವಾದಿಭಿಶ್ಚ ಮೂತ್ರಸಾಧಿತೈರ್ಬಸ್ತಿರ್ವಿಧೇಯಃ| ಅಥವಾ ಪೂತೀಕರಞ್ಜಾದಿಭಿರಮೃತಾವಂಶಪಲ್ಲವಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಃ ಸತೈಲಾದಿಕೋ ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಕಲ್ಕವಾನ್ ಬಸ್ತಿರ್ವಿಧೇಯಃ|| ೧೪||
Adhikarana uraHshiraHsthitayoH kiryAvisheShaH (15) · Śloka 15
ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಸಿದ್ಧೋ ಬಸ್ತಿರುರಃಸ್ಥಿತೇ| ಶಿರಸ್ಥೇ ನಾವನಂ ಧೂಮಃ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯಂ ಸರ್ಷಪೈಃ ಶಿರಃ||೧೫||
बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते| शिरस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः||१५||
🔊 Audio coming soon
ಉರಃಸ್ಥಿತೇ ಬಸ್ತೌ ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಸಿದ್ಧೋ ಬಸ್ತಿರ್ವಿಧೇಯಃ| ಶಿರಃಪ್ರಾಪ್ತೇ ಬಸ್ತೌ ನಾವನಾದಿಕಮ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಷಡ್ಯೋಗಾಪದಃ|| ೧೫||
Adhikarana kukShishUlAkhyA vyApatsiddhishca (16) · Śloka 16
ಬಸ್ತಿರತ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಾಮ್ಲಘನೋಽತಿಸ್ವೇದಿತಸ್ಯ ವಾ| ಅಲ್ಪದೋಷೇ ಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠೇ ಪ್ರಯುಕ್ತೋ ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ| ಅತಿಯೋಗತ್ವಮಾಪನ್ನಃ ಕುಕ್ಷಿಶೂಲಕರೋ ಭವೇತ್| ವಿರೇಚನಾತಿಯೋಗೇನ ಸ ತುಲ್ಯಾಕೃತಿಸಾಧನಃ| ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಸ್ಥಿರಾಂ ಪದ್ಮಂ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಮಧುಕೋತ್ಪಲೇ| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಮಧೂಕಂ ಚ ಕ್ಷೀರೇ ತಣ್ಡುಲಧಾವನೇ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಃ ಪಕ್ವಲೋಷ್ಟಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದೇ ಮಧುಕಸ್ಯ ವಾ| ವಿನೀಯ ಸಘೃತಂ ಬಸ್ತಿಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ದಾಹೇಽತಿಯೋಗಜೇ||೧೬||
बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा| अल्पदोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनः पुनः| अतियोगत्वमापन्नः कुक्षिशूलकरो भवेत्| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| पृश्निपर्णी स्थिरां पद्मं काश्मर्यं मधुकोत्पले| पिष्ट्वा द्राक्षां मधूकं च क्षीरे तण्डुलधावने| द्राक्षायः पक्वलोष्टस्य प्रसादे मधुकस्य वा| विनीय सघृतं बस्तिं युञ्ज्याद्दाहेऽतियोगजे||१६||
🔊 Audio coming soon
ಬಸ್ತಿರಿತ್ಯಾದಿನಾಽತಿಯೋಗಾಪದ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಉಷ್ಣಾದಿಗುಣವಾನ್ ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಯುಕ್ತೋಽರಿಸ್ವೇದಿತಸ್ಯ ವಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಅಲ್ಪದೋಷಾದಿಕೇ ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಯುಕ್ತೋಽತಿಯೋಗಮಾಪನ್ನಃ ಸನ್ ಕುಕ್ಷಿರುಜಾಕರೋ ಭವೇತ್| ಸೋಽತಿಯೋಗೋ ವಿರೇಚನಾಽತಿಯೋಗೇನ ತುಲ್ಯಲಕ್ಷಣಸ್ತುಲ್ಯಸಾಧನಶ್ಚ| ಬಸ್ತ್ಯತಿಯೋಗಜದಾಹೇ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯಾದಿಕಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷೀರಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಂ ವಿನೀಯ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸಘೃತಂ ಬಸ್ತಿಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಇತ್ಯುಕ್ರಂ ಕುಕ್ಷಿಶೂಲಮ್|| ೧೬||
Adhikarana a~ggarugA~a~akhyA vyApatsiddhashca (17) · Śloka 17
ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೈರಸಮ್ಪಾದ್ಯ ಗುರುತೀಕ್ಷ್ಣೋಽತಿಮಾತ್ರಕಃ| ದುಃಸ್ಥಿತಾಯ ಪ್ರಣಿಹಿತೋ ಬಸ್ತಿರ್ದುಃಶೋಧಿತಾಯ ವಾ| ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತೋ ಮರುತಂ ಕೋಪಯೇತ್ ಸ ವಿಮಾರ್ಗಗಃ| ಕರೋತ್ಯಙ್ಗರುಜಾಂ ಜೃಮ್ಭಾಂ ಸ್ತಮ್ಭಂ ಭೇದಞ್ಚ ಪರ್ವಣಾಮ್| ತಂ ತೈಲಲವಣಾಽಭ್ಯಕ್ತಂ ಸ್ವೇದಿತಂ ಪ್ರಸ್ತರಾದಿಭಿಃ| ಬಿಲ್ವಕೋಲಯವೈರಣ್ಡವರ್ಷಾಭೂಬೃಹತೀದ್ವಯೈಃ| ಸಕುಲತ್ಥೈಃ ಶೃತಂ ಮಸ್ತು ಫಲಸೌವೀರಕಾನ್ವಿತೈಃ| ಆಸ್ಥಾಪಯೇತ್ಸಸಿನ್ಧೂತ್ಥೈರ್ಜಾಙ್ಗಲೈರಾಽಽಶಿತಂ ರಸೈಃ| ತೈಲೇನಾಽನಿಲಜಿದ್ ದ್ರವ್ಯವಿಪಕ್ವೇನಾಽನುವಾಸಯೇತ್||೧೭||
स्नेहस्वेदैरसम्पाद्य गुरुतीक्ष्णोऽतिमात्रकः| दुःस्थिताय प्रणिहितो बस्तिर्दुःशोधिताय वा| अतिप्रवृत्तो मरुतं कोपयेत् स विमार्गगः| करोत्यङ्गरुजां जृम्भां स्तम्भं भेदञ्च पर्वणाम्| तं तैललवणाऽभ्यक्तं स्वेदितं प्रस्तरादिभिः| बिल्वकोलयवैरण्डवर्षाभूबृहतीद्वयैः| सकुलत्थैः शृतं मस्तु फलसौवीरकान्वितैः| आस्थापयेत्ससिन्धूत्थैर्जाङ्गलैराऽऽशितं रसैः| तैलेनाऽनिलजिद् द्रव्यविपक्वेनाऽनुवासयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿನಾಽಙ್ಗುರುಗುಚ್ಯತೇ| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಂ ಅಸಮ್ಪಾದ್ಯಾಽನಿಷ್ಪನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾ ಗುರ್ವಾದಿಕೋ ಬಸ್ತಿರತಿಯೋಗಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಸನ್ ಮರುತಂ ಕೋಪಯೇತ್| ಸಕುಪಿತೋ ಮರುದ್ವಿಮಾರ್ಗಗತಃ ಸನ್ನಙ್ಗರುಜಾದಿಕಂ ಕರೋತಿ| ಅನ್ಯಸ್ಮೈ ದುಃಶೋಧಿತಾಯ ವಾ| ತಮತಿಯೋಗಿನಂ ತೈಲಲವಣಾಭ್ಯಾಮಭ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರಸ್ತರಾದಿಭಿಶ್ಚ ಸ್ವೇದವಿಧ್ಯುಕ್ತೈಃ ಸ್ವೇದಿತಂ ಬಿಲ್ವಾದಿಭಿರ್ಮಸ್ತ್ವಾದ್ಯನ್ವಿತೈಃ ಶೃತೈಃ ಸಸಿನ್ಧೂತ್ಥೈಶ್ಚಾಽಽಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಅನು ಚ ಜಾಙ್ಗಲೈ ರಸೈರಶಿತಂ ಭೋಜಿತಂ ವಾತಹರದ್ರವ್ಯ ಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾಽನುವಾಸಯೇತ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಾಽಙ್ಗರುಕ್|| ೧೭ ||
Adhikarana hidhmAkhyA vyApatsiddhishca (18) · Śloka 18
ಮೃದುಕೋಷ್ಠೇಽಬಲೇ ಬಸ್ತಿರತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋಽತಿನಿರ್ಹರನ್| ಕುರ್ಯಾದ್ಧಿಧ್ಮಾಂ ಹಿತಂ ತತ್ರ ಹಿಧ್ಮಾಘ್ನಂ ಬೃಂಹಣಞ್ಚ ಯತ್| ಬಲಾಬೃಹತ್ಯಾದಿವರಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲಸೈನ್ಧವೈಃ| ಸಪ್ರಸನ್ನಾರನಾಲಾಮ್ಲೈಸ್ತೈಲಂ ಪಕ್ತ್ವಾಽನುವಾಸಯೇತ್| ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾಽಕ್ಷಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ದದ್ಯಾಲ್ಲವಣಸಂಯುತಮ್| ಧೂಮಲೇಹರಸಕ್ಷೀರಸ್ವೇದಾಂಶ್ಚಾನ್ನಂ ಚ ವಾತಜಿತ್||೧೮||
मृदुकोष्ठेऽबले बस्तिरतितीक्ष्णोऽतिनिर्हरन्| कुर्याद्धिध्मां हितं तत्र हिध्माघ्नं बृंहणञ्च यत्| बलाबृहत्यादिवराकाश्मर्यफलसैन्धवैः| सप्रसन्नारनालाम्लैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्| उष्णाम्बुनाऽक्षं पिप्पल्या दद्याल्लवणसंयुतम्| धूमलेहरसक्षीरस्वेदांश्चान्नं च वातजित्||१८||
🔊 Audio coming soon
ಮೃದುಕೋಷ್ಠ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಹಿಧ್ಮೋಚ್ಯತೇ| ಮೃದುಕೋಷ್ಠಬಲರಹಿತಾದಿಕೇಽತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಬಸ್ತಿರತಿನಿರ್ಹರನ್ ದೋಷಂ ಹಿಧ್ಮಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತತ್ರ ಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಮನ್ಯದ್ ಬೃಂಹಣಂ ಚ ಹಿತಮ್| ತತೋ ಬಲಾಬೃಹತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಸನ್ನಾದಿಭಿಶ್ಚ ತೈಲಂ ಪಕ್ತ್ವಾಽನುವಾಸಯೇತ್| ಬೃಹತ್ಯಾದಿಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಆರನಾಲಾಽಮ್ಲಮಮ್ಲಾಽಽರನಾಲಮ್| ಅಕ್ಷಂ ಕರ್ಷಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಃ| ಲವಣೇನ ಯುಕ್ತಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ದದ್ಯಾತ್| ಧೂಮಾದಿಂಶ್ಚ ವಾತನುದನ್ನಂ ಚ ದದ್ಯಾತ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ಹಿಧ್ಮಾ|| ೧೮||
Adhikarana hRutpIDA~a~akhyA vyApatsiddhishca (19) · Śloka 19
ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಸವಾತೋ ವಾ ನ ವಾ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಪೀಡಿತಃ| ಘಟ್ಟಯೋದ್ದೃದಯಂ ಬಸ್ತಿಸ್ತತ್ರ ಕಾಶಕುಶೋತ್ಕಟೈಃ| ಸ್ಯಾತ್ ಸಾಮ್ಲವಣಸ್ಕನ್ಧಕರೀರಬದರೀನಲೈಃ| ಶೃತೈರ್ಬಸ್ತಿರ್ಹಿತಃ ಸಿದ್ಧೋ ವಾತಘ್ನೈಶ್ಚಾಽನುವಾಸನಮ್||೧೯||
अतितीक्ष्णः सवातो वा न वा सम्यक्प्रपीडितः| घट्टयोद्दृदयं बस्तिस्तत्र काशकुशोत्कटैः| स्यात् साम्लवणस्कन्धकरीरबदरीनलैः| शृतैर्बस्तिर्हितः सिद्धो वातघ्नैश्चाऽनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಹೃತ್ಪೀಡೋಚ್ಯತೇ| ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿ-ರ್ಹೃದಯಂ ಘಟ್ಟಯೇತ್| ಸವಾತೋ ವಾ ಬಸ್ತಿರ್ಯೋ ನಿಃಶೇಷಪೀಡಿತಃ ಸ ಚ| ತತ್ರ ಹೃದಯಘಟ್ಟನೇಽಮ್ಲಸ್ಕನ್ಧಲವಣಸ್ಕನ್ಧಾದಿಭಿಃ ಕಾಸಾದಿಭಿಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ಹೃತ್ಪೀಡಾ|| ೧೯||
Adhikarana parikarttanAkhyA vyApatsiddhishca (20) · Śloka 20
ಮೃದುಕೋಷ್ಠಾಲ್ಪದೋಷಸ್ಯ ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣಾಽತಿಮಾತ್ರಕಃ| ಹೃತ್ವಾ ಬಸ್ತಿರ್ಮಲಾಞ್ಛೀಘ್ರಂ ವಾತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಕೋಪಯೇತ್| ನಾಭಿಬಸ್ತಿಗುದಾಂಸ್ತೇ ಹಿ ಕೃನ್ತತೋಽಸ್ಯ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ| ವಿವರ್ಣಾಽಲ್ಪಾಽಲ್ಪಮುತ್ಥಾನಂ ಬಸ್ತಿರ್ನಿಲೇಖನಾದ್ಭವೇತ್| ಸ್ವಾದುಶೀತೌಷಧೈಸ್ತತ್ರ ಪಯಸ್ಯೇಕ್ಷ್ವಾದಿಭಿಃ ಶೃತಃ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವತಿಲಕಲ್ಕೇನ ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಷೀರಭೋಜಿನಃ| ಸಸರ್ಜರಸಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಂ ಜಿಙ್ಗಿಣೀಕರ್ದಮಾಞ್ಜನಮ್| ವಿನೀಯಃ ದುಗ್ಧೇ ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ಯಾದ್ವಯಕ್ತಾಮ್ಲರಸಭೋಜಿನಃ| ಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಚ ಹಿತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಮಧುರೈಃ ಶೃತಃ||೨೦||
मृदुकोष्ठाल्पदोषस्य रूक्षतीक्ष्णाऽतिमात्रकः| हृत्वा बस्तिर्मलाञ्छीघ्रं वातपित्ते प्रकोपयेत्| नाभिबस्तिगुदांस्ते हि कृन्ततोऽस्य मुहुर्मुहुः| विवर्णाऽल्पाऽल्पमुत्थानं बस्तिर्निलेखनाद्भवेत्| स्वादुशीतौषधैस्तत्र पयस्येक्ष्वादिभिः शृतः| यष्ट्याह्वतिलकल्केन बस्तिः स्यात्क्षीरभोजिनः| ससर्जरसयष्ट्याह्वं जिङ्गिणीकर्दमाञ्जनम्| विनीयः दुग्धे बस्तिः स्याद्वयक्ताम्लरसभोजिनः| पिच्छिलश्च हितो बस्तिः स्नेहश्च मधुरैः शृतः||२०||
🔊 Audio coming soon
ಮೃದುಕೋಷ್ಠ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪರಿಕರ್ತ್ತನಮುಚ್ಯತೇ| ಮೃದುಕೋಷ್ಠತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ರೂಕ್ಷಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿರ್ಮಲಾನ್ ಹೃತ್ವಾ ಶೀಘ್ರಂ ವಾತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಕೋಪಯೇತ್| ಅಸ್ಯ ಚಾಽಽತುರಸ್ಯ ತೇ ವಾತಪಿತ್ತೇ ನಾಭ್ಯಾದೀನ್ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಕೃನ್ತತಃ| ಬಸ್ತೇಶ್ಚ ಮೂತ್ರಾಧಾರಸ್ಯ ನಿರ್ಲೇಖನಾದ್ ವಿವರ್ಣಾದಿಗುಣಮುತ್ಥಾನಂ ಭವೇತ್| ತತ್ರ ಪಯಸ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸ್ವಾದುಶೀತೈಃ ಶೃತೋ ಯಷ್ಟ್ಯಾಽಽಹ್ವತಿಲಯೋಃ ಕಲ್ಕೇನ ಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಕ್ಷೀರಭೋಜಿನಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್| ಜಿಙ್ಗಿಣ್ಯಾದಿಕಂ ಸಸರ್ಜರಸಾದಿ ದುಗ್ಧೇ ವಿನೀಯ ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಆಮ್ಲೋತ್ಕಟಂ ಮಾಂಸರಸಂ ಯೋ ಭುಂಕ್ತೋ ತಸ್ಯ ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೋಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಹಿತಃ| ಮಧುರೈಶ್ಚ ಶೃತಃ ಸ್ನೇಹೋಽನುವಾಸನೇ ಹಿತಃ| ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಕರ್ತ್ತನಮ್|| ೨೦||
Adhikarana parisrAvA~a~akhyA vyApatsiddhishca (21) · Śloka 21
ಬಸ್ತಿಃ ಕ್ಷಾರಾಮ್ಲತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಲವಣಃ ಪೈತ್ತಿಕಸ್ಯ ವಾ| ಗುದಂ ಲಿಖನ್ ದಹನ್ ಕ್ಷಿಣ್ವನ್ ಕರೋತ್ಯಸ್ರಪರಿಸ್ರವಮ್| ಸ ವಿದಗ್ಧಂ ಸ್ರವತ್ಯಸ್ರಂ ವರ್ಣೈಃ ಪಿತ್ತಂ ಚ ಭೂರಿಭಿಃ| ಬಹುಶಶ್ಚಾಽತಿಯೋಗೇನ ಮೋಹಂ ಗಚ್ಛತಿ ಚಾಽಸಕೃತ್| ತತ್ರಾಽಽದ್ರೈಃ ಶಾಲ್ಮಲೀಪತ್ರೈಃ ಕ್ಷುಣ್ಣೈರಾಜಂ ಪಯಃ ಶೃತಮ್| ಪೂತಂ ಘೃತಾನ್ವಿತಂ ಬಸ್ತಿಂ ದದ್ಯಾದನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪಿಚ್ಛಿಲಾನ್| ವಟಾದಿಪಲ್ಲವೇಷ್ವೇವಂ ಕಲ್ಪೋ ಯವತಿಲೇಷು ಚ| ಸುವರ್ಚಲೋಪೋದಕಯೋಃ ಕಚ್ಛುದಾರೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಗುದೇ ಚ ಶೀತಮಧುರಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸೇಕಪ್ರಲೇಪನಾನ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಘ್ನೀ ಕ್ರಿಯಾ ಚಾಽತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ದಾಹಾದಿಷು ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಂ ಮೃದ್ವೀಕಾವಾರಿಣಾ ಪಿಬೇತ್| ತದ್ಧಿ ಪಿತ್ತಶಕೃದ್ವಾತಾನ್ ಹತ್ವಾ ದಾಹಾದಿಕಾಞ್ಜಯೇತ್| ವಿಶುದ್ಧಶ್ಚ ಪಿಬೇಚ್ಛೀತಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಶರ್ಕರಾಯುತಾಮ್| ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ವಾಽತಿವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷೀಣವಿಟ್ಕಸ್ಯ ಭೋಜನಮ್| ಮಾಷಯೂಷೇಣ ಕುಲ್ಮಷಾನ್ ಪಾನಂ ದಧ್ಯಥವಾ ಸುರಾಮ್||೨೧||
बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा| गुदं लिखन् दहन् क्षिण्वन् करोत्यस्रपरिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः| बहुशश्चाऽतियोगेन मोहं गच्छति चाऽसकृत्| तत्राऽऽद्रैः शाल्मलीपत्रैः क्षुण्णैराजं पयः शृतम्| पूतं घृतान्वितं बस्तिं दद्यादन्यांश्च पिच्छिलान्| वटादिपल्लवेष्वेवं कल्पो यवतिलेषु च| सुवर्चलोपोदकयोः कच्छुदारे च शस्यते| गुदे च शीतमधुरान् कुर्यात् सेकप्रलेपनान्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया चाऽत्र प्रशस्यते| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हत्वा दाहादिकाञ्जयेत्| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्ज्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्| माषयूषेण कुल्मषान् पानं दध्यथवा सुराम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ಬಸ್ತಿರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪರಿಸ್ರವ ಉಚ್ಯತೇ| ಅಥವಾ ಪೈತ್ತಿಕಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿರ್ಗುದದಾಹಾದಿಕಂ ಕುರ್ವನ್ನಸ್ರಪರಿಸ್ರವಂ ಕರೋತಿ| ಸ ಪರಿಸ್ರವವಾನ್ ವಿದಗ್ಧಮಸೃಗ್ ಬಹುಭಿರ್ವಣೈಃ ಸ್ರವತಿ| ಪಿತ್ತಶ್ಚ ತಥಾವಿಧಮನೇಕವರ್ಣಂ ಸ್ರವತ್ಯ-ತಿಯೋಗೇನ| ಅಸಕೃಚ್ಚಾಽಸೌ ಮೋಹಂ ಗಚ್ಛತಿ| ತತ್ರಾಽಽದ್ರೈಃ ಶಾಲ್ಮಲೀಪತ್ರೈಃ ಶೃತಂ ಪಯಃ ಪೂತಂ ಘೃತಾನ್ವಿತಂ ಚ ಬಸ್ತಿಂ ದದ್ಯಾತ್| ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ಪಿಚ್ಛಿಲಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ದದ್ಯಾತ್| ಏಷ ಚ ಶಾಲ್ಮಲೀಪತ್ರಕಲ್ಪೋ ವಟಾದಿಪಲ್ಲವೇಷು ಯವತಿಲಾನಾಂ ಪಲ್ಲವೇಷ್ವಪೀಷ್ಟಃ ಸುವರ್ಚಲಾದೀನಾಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಗುದೇ ಚ ಶೀತಾದಿಗುಣಾನ್ ಸೇಕಾನ್ ಪ್ರಲೇಪಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅತ್ರ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಘ್ನೀ ಕ್ರಿಯಾ ಶಸ್ಯತೇ ರಕ್ತಾಽತಿಸಾರಘ್ನೀ ಚ| ದಾಹಾದಿಷು ದ್ರಾಕ್ಷಮೃದಿತವಾರಿಣಾ ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಂ ಪಿಬೇತ್| ತತ್ ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಯುಕ್ತಂ ಮೃದ್ವೀಕಾವಾರಿ ಪಿತ್ತಾದೀನ್ ಹತ್ವಾ ದಾಹಾದಿಕಾನ್ ಜಯೇತ್| ತೇನ ಚ ವಿಶುದ್ಧೋ ಯವಾಗೂಂ ಶರ್ಕರಾಯುತಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಯೋಽತಿವಿರಿಕ್ತತಯಾ ಕ್ಷೀಣವಿಟ್ಕಸ್ತಸ್ಯ ಮಾಷಯೂಷೇಣ ಭೋಜನಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಕುಲ್ಮಾಷಾನ್ ವಾ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಕುಲ್ಮಾಷಃ ಸ್ವಿನ್ನಸಸ್ಯಮ್| ಪಾನಂ ತು ದಧಿ ವಾ ಸುರಾಂ ವಾ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಷಡತಿಯೋಗಾಽಽಪದಃ|| ೨೧||
Adhikarana atiyogAdiShu sAmAnyaM bheShajam (22) · Śloka 22
ಆಮಂ ಯಃ ಕುಣಪಂ ರುಗ್ವಾನುಪವೇಶ್ಯೇತ ಸಾಽರುಚಿಃ| ಸ ಘನಾಽತಿವಿಷಾಕುಷ್ಠನಾತದಾರುವಚಾಃ ಪಿಬೇತ್| ಶಕೃದ್ವಾತಮಸೃಕ್ಪಿತ್ತಂ ಕಫಂ ವಾ ಯೋಽತಿಸಾರ್ಯಾತೇ| ಪಕ್ವಂ ತತ್ರ ಸ್ವವಗೀರ್ಯೋ ಬಸ್ತಿಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್||೨೨||
आमं यः कुणपं रुग्वानुपवेश्येत साऽरुचिः| स घनाऽतिविषाकुष्ठनातदारुवचाः पिबेत्| शकृद्वातमसृक्पित्तं कफं वा योऽतिसार्याते| पक्वं तत्र स्ववगीर्यो बस्तिः श्रेष्ठं भिषग्जितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ಯಸ್ತು ಪುರುಷೋ ರುಗ್ವಾನಾಽಽಮಂ ಕುಣಪಂ ದುರ್ಗನ್ಧಮುಪವೇಶ್ಯೇತಾಽರುಚ್ಯಾ ಯುಕ್ತಃ ಸ ಘನಾದಿಕಂ ಜಲೇನ ಪಿಬೇತ್| ಅಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾಽತಿಯೋಗೇ ಶಕೃದಾದಿಕಂ ಪಕ್ವಂ ಯೋಽತಿಸಾರ್ಯತೇ ತತ್ರ ಸ್ವವರ್ಗೀಯ ಆತ್ಮೀಯೌಷಧನಿರ್ವೃತ್ತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್| ಶಕೃದತಿಸಾರೇ ಸೂತ್ರೋಕ್ತೇನ ಪುರೀಷಸಂಗ್ರಹಣೇನ ವರ್ಗೇಣ ಬಸ್ತಿಃ| ಏವಂ ವಾತಾದೀನಾಮಪಿ ಸ್ವಶಬ್ದಾರ್ಥೋ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ|| ೨೨||
Adhikarana vyApadaH saMsargabhedAdvibhinnatvam (23) · Śloka 23
ಷಣ್ಣಾಮೇಷಾಂ ದ್ವಿಸಂಸರ್ಗಾತ್ತ್ರಿಂಶದ್ಭೇದಾ ಭವನ್ತಿ ತು| ಕೇವಲೈಃ ಸಹ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದ್ವಿದ್ಯಾತ್ಸೋಪದ್ರವಾಂಶ್ಚ ತಾನ್| ಶೂಲಪ್ರವಾಹಿಕಾಽಽಧ್ಮಾನಪರಿಕರ್ತ್ತಾಽರುಚಿಜ್ವರಾನ್| ತೃಣ್ಮೋಹದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾದೀಂಶ್ಚೈಷಾಂ ವಿದ್ಯಾದುಪದ್ರವಾನ್||೨೩||
षण्णामेषां द्विसंसर्गात्त्रिंशद्भेदा भवन्ति तु| केवलैः सह षट्त्रिंशद्विद्यात्सोपद्रवांश्च तान्| शूलप्रवाहिकाऽऽध्मानपरिकर्त्ताऽरुचिज्वरान्| तृण्मोहदाहमूर्च्छादींश्चैषां विद्यादुपद्रवान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಚಾಽಽಮಾದೀನಾಂ ಷಣ್ಣಾಂ ದ್ವಿಸಂಸರ್ಗಾತ್ ದ್ವಿಸಂಯೋಗೇನ ತ್ರಿಂಶದ್ಭೇದಾ ಭವನ್ತಿ| ಕೇವಲೈಶ್ಚಾಽಽಮಾದಿಭಿಃ ಷಟ್| ಏವಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದತೀಸಾರಭೇದಾನುಪದ್ರವೈಃ ಸಹ ಭಿಷಗ್ ವಿದ್ಯಾತ್| ತತ್ರಾಽಽಮಾದಿಭಿರ್ಮಿಶ್ರಿತಾಃ| ಸಾಮಂ ಶಕೃತ್ ಸಾಮವಾಯುಸ್ತಥಾ ಸಾಮಂ ಚ ಲೋಹಿತಮ್| ಆಮೇನ ಸಂಯುತಂ ಪಿತ್ತಂ ಕಫಃ ಸಾಮಸ್ತಥೈವ ಚ| ಶಕೃದ್ವಾತಃ ಶಕೃದಸೃಕ್ ಶಕೃತ್ಕಫಃ| ವಾತರಕ್ತಂ ವಾತಪಿತ್ತಂ ತಥಾ ವಾತಕಫಂ ವಿದುಃ| ಅಸೃಕ್ಪಿತ್ತಂ ರಕ್ತಕಫಂ ಪಿತ್ತಂ ಸಕಫಮೇವ ಚ| ಇತ್ಯೇಕಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಪಞ್ಚದಶ| ತದ್ಯಥಾ-ಶಕೃದಾಽಽಮಃ ಸವಾತಾಽಽಮಃ ಶೋಣಿತಾಽಽಮಸ್ತಥಾಽಪರಃ| ಪಿತ್ತಾಮಶ್ಚ ಬಲಾಸಾಮೋ ವಾತವಿಡ್ರಕ್ತವಿಟ್ ತಥಾ| ಪಿತ್ತವಿಟ್ಕಫವಿಟ್ ಚೈವ ರಕ್ತವಾತಸ್ತಥಾಽಪರಃ| ಪಿತ್ತವಾತಃ ಕಫಮರುತ್ಪಿತ್ತೇನಾಽಸೃಕ್ಕಫೇನ ಚ| ಕಫಪಿತ್ತಮಿತಿ ತ್ರಿಂಶದ್ಭೇದಾಃ ಷಟ್ ಕೇವಲೈಸ್ತಥಾ| ಅಥ ತೇಷಾಮುಪದ್ರವಾನಾಹ-ಶೂಲೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಆದಿಶಬ್ದ ಏವಞ್ಜಾತೀಯಗ್ರಹಣಾರ್ಥಃ||೨೩||
Adhikarana saMsargajAnAM vyApadAM cikitsA (24) · Śloka 24
ತತ್ರಾಽಽಮೇಽನ್ತರಪಾನಂ ತು ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುತಮ್| ಪಾಚನಂ ಶಸ್ಯತೇ ಬಸ್ತಿರಾಽಽಮೇ ಹಿ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ| ವಾತಘ್ನಗ್ರಾಹಿವರ್ಗೀಯೋ ಬಸ್ತಿಃ ಶಕೃತಿ ಶಸ್ಯತೇ| ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲೋ ವ್ಯಕ್ತಲವಣಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಃ ಸಮೀರಣೇ| ರಕ್ತೇ ರಕ್ತೇನ ಪಿತ್ತೇ ತು ಕಷಾಯಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಃ| ಸಾರ್ಯಮಾಣೇ ಕಫೇ ಬಸ್ತಿಃ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕಃ| ಶಕೃತಾ ವಾಯುನಾ ವಾಽಽಮೇ ತೇನ ವರ್ಚಸಿ ವಾಽನಿಲೇ| ಸಂಸೃಷ್ಟೇಽನ್ತರಪಾನಂ ಸ್ಯಾತ್ ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುತಮ್| ಪಿತ್ತೇನಾಮೇಽಸೃಜಾ ತದ್ವತ್ತಯೋರಾಽಽಮೇನ ವಾ ಪುನಃ| ಸಂಸೃಷ್ಟಯೋರ್ಭವೇತ್ ಪಾನಂ ಸಕಟುಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಮ್| ತಥಾಽಽಮೇ ಕಫಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕಮ್| ಆಮೇನ ತು ಕಫೇ ಯುಕ್ತೇ ಕಷಾಯಲವಣೋಷಣಮ್| ವಾತೇನ ವಿಶಿ ಪಿತ್ತೇ ವಾ ವಿಟ್ಪಿತ್ತಾಽಸ್ರೈಸ್ತಥಾಽನಿಲೇ| ಸ್ಯಾತ್ ಕಷಾಯಾಮ್ಲಮಧುರಃ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಬಸ್ತಿರುತ್ತಮಃ| ಬಸ್ತಿರ್ವಾತೇನ ರಕ್ತೇ ತು ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲತಿಕ್ತಕಃ| ಶಕೃಚ್ಛೋಣಿತಯೋಃ ಪಿತ್ತಶಕೃತೋರಸ್ರಪಿತ್ತಯೋಃ| ಬಸ್ತಿರನ್ಯೋನ್ಯಸಂಸರ್ಗೇ ಕಷಾಯಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಃ| ಕಫೇನ್ ವಿಶಿ ಪಿತ್ತೇ ವಾ ಕಫೇ ವಿಟ್ಪಿತ್ತಶೋಣಿತೈಃ| ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಬಸ್ತಿರುತ್ತಮಃ| ಮಧುರೋಷಣತಿಕ್ತಸ್ತು ರಕ್ತೇ ಕಫವಿಮೂರ್ಚ್ಛಿತೇ| ಮಾರುತೇ ಕಫಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೋ ಭವೇತ್| ಸ್ಯಾದ್ವಸ್ತಿಃ ಕಟುತಿಕ್ತಾಮ್ಲಃ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ವಾಯುನಾ ಕಫೇ||೨೪||
तत्राऽऽमेऽन्तरपानं तु कट्वम्ललवणैर्युतम्| पाचनं शस्यते बस्तिराऽऽमे हि प्रतिषिध्यते| वातघ्नग्राहिवर्गीयो बस्तिः शकृति शस्यते| स्वाद्वम्लो व्यक्तलवणः स्नेहबस्तिः समीरणे| रक्ते रक्तेन पित्ते तु कषायस्वादुतिक्तकः| सार्यमाणे कफे बस्तिः कषायकटुतिक्तकः| शकृता वायुना वाऽऽमे तेन वर्चसि वाऽनिले| संसृष्टेऽन्तरपानं स्यात् कट्वम्ललवणैर्युतम्| पित्तेनामेऽसृजा तद्वत्तयोराऽऽमेन वा पुनः| संसृष्टयोर्भवेत् पानं सकटुस्वादुतिक्तकम्| तथाऽऽमे कफसंसृष्टे कषायकटुतिक्तकम्| आमेन तु कफे युक्ते कषायलवणोषणम्| वातेन विशि पित्ते वा विट्पित्ताऽस्रैस्तथाऽनिले| स्यात् कषायाम्लमधुरः संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| बस्तिर्वातेन रक्ते तु कार्यः स्वाद्वम्लतिक्तकः| शकृच्छोणितयोः पित्तशकृतोरस्रपित्तयोः| बस्तिरन्योन्यसंसर्गे कषायस्वादुतिक्तकः| कफेन् विशि पित्ते वा कफे विट्पित्तशोणितैः| कटुतिक्तकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| मधुरोषणतिक्तस्तु रक्ते कफविमूर्च्छिते| मारुते कफसंसृष्टे कट्वम्ललवणो भवेत्| स्याद्वस्तिः कटुतिक्ताम्लः संसृष्टे वायुना कफे||२४||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಆಮೇ ಕೇವಲೇ ಕಟ್ವಾದಿಗುಣೈರೌಷಧೈರ್ಯುಕ್ತಮನ್ತರಪಾನಕಂ ಮುಖೇನ ಯೋಜ್ಯಂ ಶಸ್ಯತೇ| ಕಿಂ ತದಾಽಽಹ| ಪಾಚನಮ್| ಯತ ಆಮೇ ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ| ಕೇವಲೇ ಶಕೃತಿ ವಾತಘ್ನ-ವರ್ಗಸಿದ್ಧೋ ವಾ ಬಸ್ತಿಃ ಸಂಗ್ರಹಣಸಿದ್ಧೋ ವಾ| ಕೇವಲೇ ಸಮೀರಣೇ ಸ್ನೇಬಸ್ತಿ-ರ್ಯಃ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಃ ಪ್ರಭೂತಲವಣಶ್ಚ| ಕೇವಲೇ ರಕ್ತೇ ಕಷಾಯಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿಃ| ತಥಾವಿಧ ಏವ ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ| ಕೇವಲೇ ಕಫೇ ಸಾರ್ಯಮಾಣೇಽತಿಸಾರ್ಯತಿ ಕಷಾಯಕಟುತಿಕ್ತಕೋ ಬಸ್ತಿಃ| ಆಮಪ್ರಧಾನೇ ಶಕೃತಿ ಶಕೃದಾಽಽಮೇ ಅನ್ತರಪಾನಕಂ ಮುಖಯೋಜ್ಯಂ ಕಟ್ವಾದಿಗುಣದ್ರವ್ಯಯುಕ್ತಮ್| ವಾಯುನಾ ವಾ ಯುಕ್ತೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಆಮೇ ತದೇವ| ತೇನ ಚಾಽಽಮೇನ ಯುಕ್ತೇ ಪ್ರಧಾನೇ ವರ್ಚಸಿ ತದೇವ| ತೇನ ವಾಽಽಮೇನ ಯುಕ್ತೇ ಪ್ರಧಾನೇಽನಿಲೇ ತದೇವ| ಪಿತ್ತೇನ ಯುಕ್ತೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಆಮೇ ತದ್ವತ್| ತದ್ವದಿತಿ ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುಕ್ತಮನ್ತರಪಾನಮ್| ಅಸೃಜಾ ಯುಕ್ತೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಆಮೇ ತದ್ವದೇವ| ತಯೋಃ ಪಿತ್ತಾಽಸೃಜೋರಾಮೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟಯೋಃ ಸಕಟುಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಂ ಪಾನಂ ಭವೇತ್| ತೇನ ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಮಾಮಪಿತ್ತಮುಕ್ತಮ್| ರಕ್ತಪ್ರಧಾನಂ ಚಾಽಽಮರಕ್ತಮ್| ಕಫಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಆಮೇ ಕಷಾಯಾದಿಗುಣದ್ರವ್ಯಯುಕ್ತಮನ್ತರಪಾನಮ್| ಆಮೇನ ಯುಕ್ತೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಕಫೇ ಕಷಾಯಲವಣೋಷಣಮನ್ತರಪಾನಮ್| ವಾತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಶಕೃತಿ ಕಷಾಯಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿರುತ್ತಮಃ ಸ್ಯಾತ್| ವಾತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಪಿತ್ತೇ ಸ ಏವ ಬಸ್ತಿಃ| ವಿಡಾ ಚ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಸ ಏವ| ಪಿತ್ತೇನ ಚ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇಽನಿಲೇ ಸ ಏವ| ಅಸ್ರೇಣ ಚ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇಽನಿಲೇ ಸ ಏವ| ವಾತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇ ರಕ್ತೇ ಸ್ವಾದ್ವಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಶಕೃಚ್ಛೋಣಿತಯೋರನ್ಯೋನ್ಯಸಂಸರ್ಗೇ ಶಕೃತ್ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇ ವಾ ಕಷಾಯಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಏವಂ ಪಿತ್ತಶಕೃತೋಽನ್ಯೋನ್ಯಸಂಸರ್ಗೇ ಪಿತ್ತಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇ ಶಕೃತ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇ ಚ ಕಷಾಯಾದಿಗುಣಃ| ರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋರಪಿ ರಕ್ತಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇ ಪಿತ್ತಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇ ಚ| ಕಫೇನ ಯುಕ್ತೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಶಕೃತಿ ಕಟ್ವಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿರುತ್ತಮಃ ಸ್ಯಾತ್| ಕಫೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪಿತ್ತೇ ಸ ಏವ| ವಿಶಾಪಿತ್ತೇನ ರಕ್ತೇನ ಚ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಕಫೇ ಸ ಏವ| ಕಫೇನ ವಿಮೂರ್ಚ್ಛಿತೇ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇ ರಕ್ತೇ ಮಧುರಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿಃ| ಕಫೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಮಾರುತೇ ಕಟ್ವಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿರ್ಭವೇತ್| ವಾಯುನಾ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನೇ ಕಫೇ ಕಟ್ವಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಇತಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತೋ ಭೇದಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸೋಕ್ತಾ|| ೨೪||
Adhikarana atideshena rogAntareShUpayuktaM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25
ತ್ರಿಚತುಃ ಪಞ್ಚಷಡ್ಯೋಗಾನೇವಮೇವ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್| ಯುಕ್ತಿಶ್ಚೈಷಾಽತಿಸಾರೋಕ್ತಾ ಸರ್ವರೋಗೇಷ್ವಪಿ ಸ್ಮೃತಾ||೨೫||
त्रिचतुः पञ्चषड्योगानेवमेव विकल्पयेत्| युक्तिश्चैषाऽतिसारोक्ता सर्वरोगेष्वपि स्मृता||२५||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯಾ ದ್ವಿಸಂಸರ್ಗಯುಕ್ತ್ಯಾ ತ್ರ್ಯಾದಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯೋಗನ್ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್| ನ ಕೇವಲಮತಿಸಾರೇಷ್ವೇವೈತದ್ಯಥಾ ವಿಧಿವಿಷಯಂ ರಸಯೋಜನಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಯಾವತ್ ಸರ್ವರೋಗೇಷ್ವಪಿ ಆಮಾದಿಕೃತೇಷ್ವೇತದೇವ ಸಂಯೋಜನಂ ಯಥಾವಿಷಯಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೨೫||
Adhikarana sarvasaMsargeShu sAmAnyaM bheShajam (26) · Śloka 26
ಯುಗಪತ್ ಷಡ್ರಸಂ ಷಣ್ಣಾಂ ಸಮ್ಸರ್ಗೇ ಪಾಚನಂ ಭವೇತ್||೨೬||
युगपत् षड्रसं षण्णां सम्सर्गे पाचनं भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವೇಷು ಚಾಽತಿಸಾರಾದಿಷು ರೋಗೇಷು ಷಣ್ಣಾಮಾಮಾದೀನಾಂ ಯುಗಪತ್ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಪಾಚನಮಿಷ್ಯತೇ|| ೨೬||
Adhikarana nirAmeShu bastivisheShaH (27) · Śloka 27
ನಿರಾಮಾಣಾಂ ತು ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಬಸ್ತಿಃ ಷಡ್ರಸಿಕೋ ಹಿತಃ||೨೭||
निरामाणां तु पञ्चानां बस्तिः षड्रसिको हितः||२७||
🔊 Audio coming soon
ಯದಾ ತ್ವಾಮಾದಿನಾ ಜಾತಾನಂ ಶಕೃತೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಯುಗಪತ್ ಸಂಸರ್ಗಸ್ತದಾ ಷಡ್ರಸಯುಕ್ತ ಏವ ಬಸ್ತಿಃ|| ೨೭||
Adhikarana sarvaiShvatisAravyApatsu sAmAnyaM bheShajam (28) · Śloka 28
ಉದುಮ್ಬರಶಲಾಟೂನಿ ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರೋದುಮ್ಬರತ್ವಚಃ| ಶಙ್ಖಂ ಸರ್ಜರಸಂ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಕತ್ತೃಣಞ್ಚ ಪಲಾಂಶಿಕಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ತೈಃ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಕ್ಷೀರಂ ದ್ವಿಗುಣಿತಂ ಪಚೇತ್| ಅತಿಸಾರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪೇಯಮೇತದ್ಯಥಾಬಲಮ್| ಕಚ್ಛುರಾಧಾತಕಿಬಿಲ್ವಸಮಙ್ಗಾರಕ್ತಮೂಲಿಭಿಃ| ಮಸೂರಾಶ್ವತ್ಥಶುಙ್ಗೈಶ್ಚ ಯವಾಗೂಃ ಸ್ಯಾಜ್ಜಲೇ ಶೃತೈಃ| ಬಾಲೋದುಮ್ಬರಕಟ್ವಙ್ಗಸಮಙ್ಗಾಪ್ಲಕ್ಷಪಲ್ಲವೈಃ| ಮಸೂರಧಾತಕೀಪುಷ್ಪಬಲಾಭಿಶ್ಚ ತಥಾ ಭವೇತ್||೨೮||
उदुम्बरशलाटूनि जम्ब्वाम्रोदुम्बरत्वचः| शङ्खं सर्जरसं लाक्षां कत्तृणञ्च पलांशिकम्| पिष्ट्वा तैः सर्पिषः प्रस्थं क्षीरं द्विगुणितं पचेत्| अतिसारेषु सर्वेषु पेयमेतद्यथाबलम्| कच्छुराधातकिबिल्वसमङ्गारक्तमूलिभिः| मसूराश्वत्थशुङ्गैश्च यवागूः स्याज्जले शृतैः| बालोदुम्बरकट्वङ्गसमङ्गाप्लक्षपल्लवैः| मसूरधातकीपुष्पबलाभिश्च तथा भवेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ಉದುಮ್ಬರಶಲಾಟ್ವಾದೀನಾಂ ಕ್ಷೀರದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥೇನ ಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಚಯೇತ್| ಮಾತ್ರಯಾ ಯಥಾಬಲಂ ಪೇಯಂ ಸರ್ವೇಷ್ವತಿಸಾರೇಷು| ತದಿತಿ ಸರ್ಪಿಃ| ಶಲಾಟುರಭಿನವಂ ಫಲಮ್| ತ್ವಕ್ಶಬ್ದೇನ ಜಮ್ಬ್ವಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕತ್ತೃಣಂ ಭೂತೀಕಮ್| ಕಚ್ಛುರಾದಿಭಿರ್ಜಲೇ ಶೃತೈರ್ಯವಾಗೂಃ ಸ್ಯಾತ್| ಕಚ್ಛುರಾ ದುರಾಲಭಾ| ಸಮಙ್ಗಾ ಮಞಿಷ್ಠಾ| ರಕ್ತಮೂಲೀ ಶಮೀಪತ್ರಾಖ್ಯಾ| ಸಮಙ್ಗಾ ಬಾಲಾದುಮ್ಬರಾದಿಭಿಶ್ಚ ಯವಾಗೂರ್ಭವೇತ್| ತಥೇತಿ ಜಲೇ ಶೃತೈಃ| ಕಟ್ವಙ್ಗಃ ಶ್ಯೋನಾಕಃ|| ೨೮||
Adhikarana vyApatsu yathAvasthaM cikitsopadeshaH (29-30) · Śloka 30
ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾ ಜಾಯನ್ತೇ ವ್ಯಾಪದೋ ಬಸ್ತಿವಿಭ್ರಮಾತ್| ಯಥಾಯಥಂ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ತಾಸಂ ಕುರ್ವೀತ ಸಾಧನಮ್||೨೯|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಬಸ್ತಿವ್ಯಾಪತ್ಸಿದ್ಧಿರ್ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೦||
नानाप्रकारा जायन्ते व्यापदो बस्तिविभ्रमात्| यथायथं यथावस्थं तासं कुर्वीत साधनम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम षष्ठोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon
ಬಸ್ತಿವಿಭ್ರಮಾದಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಾತ್ರಾನಾಪ್ರಕಾರಾ ವ್ಯಾಪದೋ ಜಾಯನ್ತೇ| ತಾಸಾಂ ವ್ಯಾಪದಾಂ ಯಥಾಯಥಂ ಯಥಾಸ್ವರೂಪಂ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಚ ಸಾಧನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ವೀತ ಇತಿ|| ೨೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ್ನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ- ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ