Adhikarana atha bastivyApatsiddhirnAma ShaShTho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ബസ്തിവ്യാപത്സിദ്ധിം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാऽऽന്നേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽन्नेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തീനാം കല്പനാം പ്രദര്ശയിത്വാ തേഷാമേവോപയോഗേ വ്യാപദസ്തത സാധനഞ്ച പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ|| ൧||
Adhikarana bastervyApadaH (2) · Śloka 2
വിബന്ധഗൌരവാऽऽധ്മാനശിരോരുഗ്വാഹനോര്ധ്വഗാഃ| കുക്ഷിശൂലാऽങ്ഗരുഘിധ്മാഹൃത്പീഡാകര്ത്തനസ്രവാഃ| അയോഗാദതിയോഗാച്ച ബസ്തേഃ സ്യുഃ ഷഡാപദഃ||൨||
विबन्धगौरवाऽऽध्मानशिरोरुग्वाहनोर्ध्वगाः| कुक्षिशूलाऽङ्गरुघिध्माहृत्पीडाकर्त्तनस्रवाः| अयोगादतियोगाच्च बस्तेः स्युः षडापदः||२||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തേരയോഗാദ്വിബന്ധാദയഃ ഷഡാऽऽപദോ വ്യാധയഃ സ്യുഃ| തസ്യൈവാऽതിയോഗാത് കുക്ഷിശൂലാദയഃ ഷഡാऽऽപദഃ സ്യുഃ| ഏതാശ്ചാപദഃ പ്രധാനാഃ കീര്ത്തിതാഃ| ഏതദനുയായിനാം ഹി പൃഥഗത്രൈവ വക്ഷ്യമാണത്വാത്| വാഹനം പ്രവാഹികാ| ഊര്ധ്വഗാऽऽഖ്യാ വ്യാപദ്യത്ര ബസ്തിര്മുഖനാസികാന്നിരേതീതി| കര്ത്തനം നാഭ്യാദീനാം കര്ത്തനമിവ| സ്രവോऽസൃഗാദിപരിസ്രവഃ|| ൨||
Adhikarana vibandhAkhyA vyApatsiddhishca (3) · Śloka 3
അസ്നിഗ്ധസ്വിന്നദേഹസ്യ ഗുരുകോഷ്ഠസ്യ യോജിതഃ| ശീതോऽല്പസ്നേഹലവണദ്രവ്യമാത്രോ ഘനോऽപി വാ| ബസ്തിഃ സംക്ഷോഭ്യ തം ദോഷം ദുര്ബലത്വാദനിര്ഹരന്| കരോതി വാതവിണ്മൂത്രവിബന്ധമതിദാരുണമ്| നാഭിബസ്തിരുജാം ദാഹം ഹൃല്ലേപം ശ്വയഥും ഗുദേ| കണ്ഡൂം ഗണ്ഡാനി വൈവര്ണ്യമരതിം വഹ്നിമാര്ദവമ്| ക്വാഥദ്വയം പ്രാഗ്വിഹിതം മധ്യേ ദോഷേऽതിസാരിണി| ഉഷ്ണസ്യ തസ്മാദേകസ്യ തത്ര പാനം പ്രശസ്യതേ| ഫലവര്ത്ത്യസ്തഥാ സ്വേദാഃ കാലം ജ്ഞാത്വാ വിരേചനമ്| ബില്വമൂലത്രിവൃദ്ദാരുയവകോലകുലത്ഥവാന്| സുരാവിണ്മൂത്രവാന് ബസ്തിഃ സപ്രാക്യേഷ്യസ്തമാനയേത്||൩||
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा| बस्तिः संक्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोति वातविण्मूत्रविबन्धमतिदारुणम्| नाभिबस्तिरुजां दाहं हृल्लेपं श्वयथुं गुदे| कण्डूं गण्डानि वैवर्ण्यमरतिं वह्निमार्दवम्| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्ये दोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते| फलवर्त्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्| सुराविण्मूत्रवान् बस्तिः सप्राक्येष्यस्तमानयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
അസ്നിഗ്ധേത്യാദിനാ പ്രച്ഛാദ്യം സര്ഷപൈഃ ശിര ഇത്യവമന്തേന ഗ്രന്ഥേന ഷണ്ണാമയോഗാऽऽപദാം ക്രമേണ ഹേത്വാദികമുച്യതേ| ബസ്തിരത്യുഷ്ണേത്യാദി ശ്രേഷ്ഠം ഭിഷഗ്ജിതമിത്യേവമന്തേനാऽതിയോഗാപദാമ്| തത്രാऽസ്നിഗ്ധാദിഗുണസ്യ പുംസഃ ശീതാദിഗുണോ ബസ്തിര്ദോഷം സംക്ഷോഭ്യ ദുര്ബലത്വാച്ഛീതവീര്യത്വാത്തം ക്ഷുബ്ധദോഷമനിര്ഹരന് വാതാദീനാം വിബന്ധമതിദാരുണം കരോതി നാഭിദാഹാദികഞ്ച| അല്പദ്രവ്യമാത്രഃ സ്നേഹാമ്ല മൂത്രാദിവര്ജിതഃ| പ്രക്ചികിത്സിതേ മധ്യദോഷേऽതിസാരിണി ക്വാഥദ്വയം വിഹിതം പ്രമഥ്യാഖ്യം മാഗധികാദീനാം ജലജലദാദീനാഞ്ച| തസ്മാത് ക്വാഥദ്വയാദ്ദോഷാദ്യപേക്ഷയൈകസ്യ ക്വാഥസ്യ തത്രായോഗസ്യ ഷഡ്വിധത്വാന്നാഭിശൂലാദികേ പാനം പ്രശസ്യതേ| ഫലവര്ത്ത്യാദികം ച പ്രശസ്യതേ| കാലം ജ്ഞാത്വാം വിരേചനയോഗ്യേ വിരേചനം ഹിതമ്| ബില്വമൂലാദിമാന് ബസ്തിഃ പ്രാക്യേഷ്യൈര്വാന്യാദിഭിര്വസ്തികല്പോക്തൈര്യുക്തസ്തമയോഗിനം ബസ്തിമാനയേത്| വിട് ച മൂത്രഞ്ച പ്രാണിനാമേവ| ഇതി വിബന്ധ ഉക്തഃ|| ൩||
Adhikarana gauravAkhyA vyApatsiddhishca (4) · Śloka 4
സശേഷാമേ നിരൂഹേണ മൃദുനാ ദോഷ ഈരിതഃ| മൂര്ച്ഛയത്യനിലം മാര്ഗം രുണദ്ധ്യഗ്നിണ് ഹിനസ്തി ച| ഗൌരവക്ലമഹച്ഛുലദാഹസമ്മോഹവേഷ്ടനമ്| തതഃ കുര്യാദുപചരേത്തം രൂക്ഷസ്വേദപാചനൈഃ| പിപ്പലീകത്തൃണോശീരദാരമൂര്വാശൃതം ജലമ്| പിബേത്സൌവര്ചലോന്മിശ്രം ദീപനം ഹൃദ്വിശോധനമ്| വചാനാഗരശുണ്ഠ്യോര്വാ ദധിമണ്ഡേന മൂര്ച്ഛിതാഃ| പേയാഃ പ്രസന്നയാ വാ സ്യുരരിഷ്ടേനാऽസവേന വാ| ദാരുത്രികടുകം പഥ്യാം പലാശം ചിത്രകം ശഠീമ്| പിഷ്ട്വാ കുഷ്ഠഞ്ച മൂത്രേണ പിബേത്ക്ഷാരാംശ്ച ദീപനാന്| ബസ്തിമസ്യ വിദധ്യാച്ച സമൂത്രം ദാശമൂലികമ്||൪||
सशेषामे निरूहेण मृदुना दोष ईरितः| मूर्च्छयत्यनिलं मार्गं रुणद्ध्यग्निण् हिनस्ति च| गौरवक्लमहच्छुलदाहसम्मोहवेष्टनम्| ततः कुर्यादुपचरेत्तं रूक्षस्वेदपाचनैः| पिप्पलीकत्तृणोशीरदारमूर्वाशृतं जलम्| पिबेत्सौवर्चलोन्मिश्रं दीपनं हृद्विशोधनम्| वचानागरशुण्ठ्योर्वा दधिमण्डेन मूर्च्छिताः| पेयाः प्रसन्नया वा स्युररिष्टेनाऽसवेन वा| दारुत्रिकटुकं पथ्यां पलाशं चित्रकं शठीम्| पिष्ट्वा कुष्ठञ्च मूत्रेण पिबेत्क्षारांश्च दीपनान्| बस्तिमस्य विदध्याच्च समूत्रं दाशमूलिकम्||४||
🔊 Audio coming soon
സശേഷാമേത്യാദിനാ ഗൌരവമുച്യതേ| സശേഷാമേऽനുത്പന്നനിരാമകേ പുരുഷേ മൃദുനാ നിരൂഹേണ ദോഷ ഈരിതോऽനിലം വായും മൂര്ച്ഛയതി ജ്വലയതി| മാറ്ഗഞ്ച രുണദ്ധി| അഗ്നിഞ്ച ഹിനസ്തി| തതോऽനന്തരം ഗൌരവാദികം കുര്യാത്| തമാതുരം രൂക്ഷാദിഭിരുപചരേത്| തത്ര ച പിപ്പല്യാദിഭിഃ ശൃതം ജലം സൌവര്ചലോന്മിശ്രം പിബേത്| തദ്ധി ദീപനം ശോധനഞ്ച| അഥവാ വചാദയോ ദധിമണ്ഡേന മസ്തുനാ മൂര്ച്ഛിതാ ആലോഡിതാഃ പ്രസന്നയാ വാ പേയാഃ സ്യുഃ| ആസവേന വാऽരിഷ്ടേന വാ പേയാഃ സ്യുഃ| ദാര്വാദികം ച മുത്രേണ പിഷ്ടം പിബേത്| ചികിത്സിതോക്താംശ്ച ദീപനാന് ക്ഷാരാന് പിബേത്| അസ്യ ചാऽയോഗിനോ ദശമൂലനിര്വൃത്തം ബസ്തിം സമൂത്രം വിദധ്യാത്| ഇത്യുക്തം ഗൌരവമ്|| ൪||
Adhikarana AdhmAnAkhyA vyApatsiddhishca (5) · Śloka 5
യുക്തോऽല്പവീര്യ്യോ ദോഷാഢ്യേ രൂക്ഷേ ക്രൂരാऽऽശയേऽഥവാ| ബസ്തിര്ദോഷാവൃതോ രുദ്ധമാര്ഗോ രുന്ധ്യാത് സമീരണമ്| സവിമാര്ഗോऽനിലഃ കുര്യാദാऽऽധ്മാനം മര്മപീഡനമ്| വിദാഹം ഗുദകോഷ്ഠസ്യ മുഷ്കവംക്ഷണവേദനാമ്| രുണദ്ധി ഹൃദയം ശൂലൈരിതശ്ചേതശ്ച ധാവതി| സ്വഭ്യക്തസ്വിന്നഗാത്രസ്യ തത്ര വര്ത്തി പ്രയോജയേത്| ബില്വാദിശ്ച നിരൂഹഃ സ്യാത് പീലുസര്ഷപമൂന്നവാന്| സരലാऽമരദാരുഭ്യാം സാധിതം ചാऽനുവാസനമ്||൫||
युक्तोऽल्पवीर्य्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराऽऽशयेऽथवा| बस्तिर्दोषावृतो रुद्धमार्गो रुन्ध्यात् समीरणम्| सविमार्गोऽनिलः कुर्यादाऽऽध्मानं मर्मपीडनम्| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवंक्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्त्ति प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात् पीलुसर्षपमून्नवान्| सरलाऽमरदारुभ्यां साधितं चाऽनुवासनम्||५||
🔊 Audio coming soon
യുക്ത ഇത്യാദിനാऽऽധ്മാനമുച്യതേ| ദോഷാऽऽഢ്യാദികേ പുരുഷേऽല്പവീര്യോ ബസ്തിര്യുക്തോ ദോഷൈരാവൃതത്വാദ്രുദ്ധമാര്ഗഃ സന് സമീരണം വാതം രുന്ധ്യാത്| സോऽനിലഃ സമീരണോ രുദ്ധമാര്ഗത്വാദ് വിമാര്ഗഗ ആധ്മനാദീന് കുര്യാത്| ഇതശ്ചേതശ്ച കോഷ്ഠേऽനിലേ ധാവതി| തത്രാऽയോഗേ സ്വഭ്യക്തിസ്വിന്നഗാത്രസ്യ വര്തി പ്രയോജയേത്| ബസ്തികല്പോക്തശ്ച ബില്വാദിനിരൂഹഃ| പീല്വാദിമാംസ്തത്ര സ്യാത്| സരലദേവദാരുഭ്യാം സാധിതമനുവാസനം സ്യാത്| അര്ഥാത്തൈലമ്| ഇത്യുക്തമാധ്മാനമ്|| ൫||
Adhikarana shirorugA~a~akhyA vyApatsiddhishca (6) · Śloka 6
ബഹുദോഷേऽബലേ ക്രൂരകോഷ്ഠേ ബസ്തിസ്തനുര്മൃദുഃ| ശീതോऽല്പശ്ചാവൃതോ ദോഷൈഃ പ്രതിഹന്തി സമീരണമ്| ഊര്ധ്വം സോऽനുസരന് ദേഹം കുര്യാദ്വായുഃ ശിരോരുജമ്| ഗ്രീവാസ്തമ്ഭം പ്രതിശ്യായം ബാധിര്യം ദൃഷ്ടിവിഭ്രമമ്| തമുഷ്ണതൈലലവണപ്രദിഗ്ധം സ്വിന്നമര്ദിതമ്| തീക്ഷ്ണൈര്ധൂമൈഃ പ്രധമനൈര്നസ്യൈരാऽऽസ്യവിരേചനൈഃ| വിരേകൈര്ബസ്തിഭിശ്ചാശു യോജയേദാനുലോമികൈഃ||൬||
बहुदोषेऽबले क्रूरकोष्ठे बस्तिस्तनुर्मृदुः| शीतोऽल्पश्चावृतो दोषैः प्रतिहन्ति समीरणम्| ऊर्ध्वं सोऽनुसरन् देहं कुर्याद्वायुः शिरोरुजम्| ग्रीवास्तम्भं प्रतिश्यायं बाधिर्यं दृष्टिविभ्रमम्| तमुष्णतैललवणप्रदिग्धं स्विन्नमर्दितम्| तीक्ष्णैर्धूमैः प्रधमनैर्नस्यैराऽऽस्यविरेचनैः| विरेकैर्बस्तिभिश्चाशु योजयेदानुलोमिकैः||६||
🔊 Audio coming soon
ബഹുദോഷേത്യാദിനാ ശിരോരുഗുച്യതേ| ബഹുദോഷബലരഹിതാദികേ തനുത്വാദിഗുണേ ബസ്തിയുക്തോ ദോഷൈരാവൃത്വാത് സമീരണസ്യ വേഗപ്രതിഘാതം കരോതി| സ പ്രതിഹതോ വായുരൂര്ധ്വം ദേഹമനുസരഞ്ഛിരോരുഗാദീന് കുര്യാത്| ദൃഷ്ടിവിഭ്രമോ ദൃഷ്ടിവികാരഃ| തമാതുരമുഷ്ണതൈലലവണാഭ്യാം പ്രദിഗ്ധം പശ്ചാത്സ്വിന്നം പശ്ചാച്ച മര്ദിതം തീക്ഷ്ണൈരാനുലോമികൈശ്ച ധൂമാദിഭിര്യോജയേത്| ഇത്യുക്താ ശിരോരുക്|| ൬||
Adhikarana pravAhaNA~a~akhyA vyApatsiddhishca (7) · Śloka 7
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നേ മഹാദോഷേ ബസ്തിര്മൃദ്വല്പഭേഷജഃ| ഉത്ക്ലേശ്യാऽല്പം ഹരേദ്ദോഷം ജനയേച്ച പ്രവാഹികാമ്| ശോഫം ബസ്താവപാനേ ച സദനം ചോരുജങ്ഹയോഃ| വിബന്ദ്ധമാരുതോ ജന്തുരഭീക്ഷ്ണം സഃ പ്രവാഹതേ| സ്വേദാഭ്യങ്ഗനിരൂഹാംശ്ച ശോധനീയാനുലോമികാന്| വിദധ്യാല്ലങ്ഘയിത്വാ ച വൃത്തിം തസ്യ വിരിക്തവത്||൭||
स्निग्धस्विन्ने महादोषे बस्तिर्मृद्वल्पभेषजः| उत्क्लेश्याऽल्पं हरेद्दोषं जनयेच्च प्रवाहिकाम्| शोफं बस्तावपाने च सदनं चोरुजङ्हयोः| विबन्द्धमारुतो जन्तुरभीक्ष्णं सः प्रवाहते| स्वेदाभ्यङ्गनिरूहांश्च शोधनीयानुलोमिकान्| विदध्याल्लङ्घयित्वा च वृत्तिं तस्य विरिक्तवत्||७||
🔊 Audio coming soon
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നേത്യാദിനാ പ്രവാഹണമുച്യതേ| മഹാദോഷേऽതിസ്നിഗ്ധേऽതിസ്വിന്നേ ച യോ ബസ്തിരല്പശക്തിതരല്പമാനശ്ച സ ദോഷമുത്ക്ലേശ്യാऽല്പം ഹരേത്| പ്രവാഹികാം ജനയേച്ച| പ്രവാഹികായാ ലക്ഷണമുക്തമ്| ബസ്തിശോഫാദികം ച ജായേത| സ ച ജന്തുര്വിബദ്ധമാരുതത്വാദത്യര്ഥം പ്രവാഹതേ നിസ്തനതി| തസ്യാऽതിയോഗിനഃ സ്വേദാദീന് വിദധ്യാത്| തസ്യ ച ലങ്ഹ്ഗയിത്വാ വിരിക്തവത് പേയാദികേന വൃത്തിം വിദധ്യാത്| ഇത്യുക്തം വാഹനമ്|| ൭||
Adhikarana UrdhvagA~a~akhyA vyApat (8) · Śloka 8
കുര്വതോ വേഗസംരോധം പീഡിതോ വാऽതിമാത്രയാ| അസ്നിഗ്ധലവണോഷ്ണ്പോ വാ ബസ്തിരല്പോऽല്പഭേഷജഃ| മൃദുര്വാ മാരുതേനോര്ധ്വം വിക്ഷിപ്തോ മുഖനാസികാത്| നിരേതി മൂര്ച്ഛാഹൃല്ലാസതൃഡ്ദാഹാദീന് പ്രവര്ത്തയന്||൮||
कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया| अस्निग्धलवणोष्ण्पो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्त्तयन्||८||
🔊 Audio coming soon
കുര്വത ഇത്യാദിനോര്ധ്വഗ ഉച്യതേ| വേഗസംരോധം പുരുഷസ്യാऽസ്നിഘ്ധത്വാദിഗുണോ ബസ്തിര്മാരുതേനോര്ധ്വം വിക്ഷിപ്തോ മുഖനാസികാന്നിരേതി| മൂര്ച്ഛദീന് പ്രവര്ത്തയന് അതിമാത്രയാ വാ പ്രണീയമാനഃ പീഡിതഃ|| ൮||
Adhikarana mUrcCAvikAre karmavisheShaH (10) · Śloka 9
മൂര്ച്ഛാവികാരം ദൃഷ്ട്വാऽऽസ്യ സിഞ്ചേച്ഛീതാമ്ബുനാ മുഖമ്| വീജേദാക്ലമനാശാച്ച പ്രാണായാമം ച കാരയേത്||൯||
मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्| वीजेदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
അസ്യ ത്വാऽऽതുരസ്യ മൂര്ച്ഛാവികാരം ദൃഷ്ട്വാ ഝടിതി ശീതാമ്ബുനാ മുഖം സിഞ്ചേത്| ഏവം ഹി ബസ്തിരൂര്ധ്വം ന യാതി| യാവച്ചക്ലമനാശസ്താവദ്വ്യജനൈര്വീജേത്| തതശ്ച പ്രാണായാമം ശ്വാസരോധം കാരയേത്|| ൧൦||
Adhikarana basteradhaHpravarttanArthamupAyAH (11) · Śloka 11
പൃഷ്ഠപാര്ശ്വോദരം മൃദ്യാത് കരൈരുഷ്ണൈരധോമുഖമ്| കേശേഷൂത്ക്ഷിപ്യ ധുന്വീത ഭായയേദ്വ്യാലദംഷ്ട്രിഭിഃ| ശസ്ത്രോല്കാരാജപുരുഷൈര്ബസ്തിരേതി തഥാ ഹ്യധഃ||൧൧||
पृष्ठपार्श्वोदरं मृद्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भाययेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||११||
🔊 Audio coming soon
ഉഷ്ണൈശ്ച കരൈരധോമുഖമാതുരസ്യ പൃഷ്ഠാദികം മൃദ്യാത്| തഞ്ച കേശേഷൂത്ക്ഷിപ്യ ധുന്വീത| വ്യാലാദിഭിശ്ച ഭായയേത്| തഥാ ഹ്യൂര്ധ്വം പ്രവര്ത്തമാനോ ബസ്തിരധ ഏവൈതി|| ൧൧||
Adhikarana galapIDAdikarmANi (12) · Śloka 12
പാണിവസ്ത്രൈര്ഗലാപീഡം കുര്യാന്ന മ്രിയതേ യഥാ| പ്രാണോദാനനിരോധാദ്ധി സുപ്രസിദ്ധതരായനഃ| അപാനഃ പവനോ ബസ്തിം തമാശ്വേവാപകര്ഷതി||൧൨||
पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते यथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति||१२||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ച മരണം രക്ഷന് പാണ്യാദിഭിര്ഗലാപീഡം കുര്യാത്| ഏവം ഹി പ്രാണസ്യോദാനസ്യ ച നോരിധാദപാനഃ സുപ്രസിദ്ധതരമാര്ഗഃ സന് തം ബസ്തിമാശ്വേവാऽപകര്ഷതി|| ൧൨||
Adhikarana anulomanArthamauShadhaprayogaH (13) · Śloka 13
കുഷ്ഠകമുകകല്കം ച പായയേദമ്ലസംയുതമ്| ഔഷ്ണ്യാത്തൈക്ഷ്ണ്യാത്സരത്വാച്ച ബസ്തിം സോऽസ്യാനുലോമയേത്| ഗോമൂത്രേണ ത്രിവൃത്പഥ്യാകല്കം വാऽധോऽനുലോമനമ്||൧൩||
कुष्ठकमुककल्कं च पाययेदम्लसंयुतम्| औष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत्| गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोऽनुलोमनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
തഞ്ച കുഷ്ഠക്രമുകയോഃ കല്കമമ്ലേന കാഞ്ജികാദിനാ പായയേത്| ക്രമുകം ലോധ്രമ്| സ കല്കോऽസ്യാऽऽതുരസ്യൌഷ്ണ്യാദിനാ ബസ്തിമൂര്ധ്വം പ്രവര്ത്തമാനമധോऽനുലോമയേത്| അഥവാ ത്രിവൃത്പഥ്യാകല്കം ഗോമൂത്രേണ പായയേത്||൧൩||
Adhikarana pakvAshayasthite bastivisheShaprayogaH (14) · Śloka 14
പക്വാശയസ്ഥിതേ സ്വിന്നേ നിരൂഹോ ദാശമൂലികഃ| യവകോലകുലത്ഥൈശ്ച വിധേയോ മൂത്രസാധിതൈഃ| ബസ്തിര്ഗോമൂത്രസിദ്ധൈര്വാ സാऽമൃതാവംശപല്ലവൈഃ| പൂതാകരഞ്ജത്വക്പത്രശഠീദേവാഹ്വരോഹിഷൈഃ| സതൈലഗുഡസിന്ധൂത്ഥോ വിരേകൌഷധകല്കവാന്||൧൪||
पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा साऽमृतावंशपल्लवैः| पूताकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्||१४||
🔊 Audio coming soon
പക്വാശയസ്ഥേ ബസ്ഥൌ സ്വിന്നേ പുരുഷോ ദാശമൂലികോ നിരൂഹോ വിധേയഃ| യവാദിഭിശ്ച മൂത്രസാധിതൈര്ബസ്തിര്വിധേയഃ| അഥവാ പൂതീകരഞ്ജാദിഭിരമൃതാവംശപല്ലവാഭ്യാം യുക്തഃ സതൈലാദികോ വിരേചനദ്രവ്യകല്കവാന് ബസ്തിര്വിധേയഃ|| ൧൪||
Adhikarana uraHshiraHsthitayoH kiryAvisheShaH (15) · Śloka 15
ബില്വാദിപഞ്ചമൂലേന സിദ്ധോ ബസ്തിരുരഃസ്ഥിതേ| ശിരസ്ഥേ നാവനം ധൂമഃ പ്രച്ഛാദ്യം സര്ഷപൈഃ ശിരഃ||൧൫||
बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते| शिरस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः||१५||
🔊 Audio coming soon
ഉരഃസ്ഥിതേ ബസ്തൌ ബില്വാദിപഞ്ചമൂലേന സിദ്ധോ ബസ്തിര്വിധേയഃ| ശിരഃപ്രാപ്തേ ബസ്തൌ നാവനാദികമ്| ഇത്യുക്താഃ ഷഡ്യോഗാപദഃ|| ൧൫||
Adhikarana kukShishUlAkhyA vyApatsiddhishca (16) · Śloka 16
ബസ്തിരത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണാമ്ലഘനോऽതിസ്വേദിതസ്യ വാ| അല്പദോഷേ മൃദൌ കോഷ്ഠേ പ്രയുക്തോ വാ പുനഃ പുനഃ| അതിയോഗത്വമാപന്നഃ കുക്ഷിശൂലകരോ ഭവേത്| വിരേചനാതിയോഗേന സ തുല്യാകൃതിസാധനഃ| പൃശ്നിപര്ണീ സ്ഥിരാം പദ്മം കാശ്മര്യം മധുകോത്പലേ| പിഷ്ട്വാ ദ്രാക്ഷാം മധൂകം ച ക്ഷീരേ തണ്ഡുലധാവനേ| ദ്രാക്ഷായഃ പക്വലോഷ്ടസ്യ പ്രസാദേ മധുകസ്യ വാ| വിനീയ സഘൃതം ബസ്തിം യുഞ്ജ്യാദ്ദാഹേऽതിയോഗജേ||൧൬||
बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा| अल्पदोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनः पुनः| अतियोगत्वमापन्नः कुक्षिशूलकरो भवेत्| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| पृश्निपर्णी स्थिरां पद्मं काश्मर्यं मधुकोत्पले| पिष्ट्वा द्राक्षां मधूकं च क्षीरे तण्डुलधावने| द्राक्षायः पक्वलोष्टस्य प्रसादे मधुकस्य वा| विनीय सघृतं बस्तिं युञ्ज्याद्दाहेऽतियोगजे||१६||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തിരിത്യാദിനാऽതിയോഗാപദ ഉച്യന്തേ| ഉഷ്ണാദിഗുണവാന് ബസ്തിഃ പ്രയുക്തോऽരിസ്വേദിതസ്യ വാ പ്രയുക്തഃ അല്പദോഷാദികേ വാ പുനഃ പുനഃ പ്രയുക്തോऽതിയോഗമാപന്നഃ സന് കുക്ഷിരുജാകരോ ഭവേത്| സോऽതിയോഗോ വിരേചനാऽതിയോഗേന തുല്യലക്ഷണസ്തുല്യസാധനശ്ച| ബസ്ത്യതിയോഗജദാഹേ പൃശ്നിപര്ണ്യാദികം പിഷ്ട്വാ ക്ഷീരാദീനാമന്യതമം വിനീയ നിക്ഷിപ്യ സഘൃതം ബസ്തിം യുഞ്ജ്യാത്| ഇത്യുക്രം കുക്ഷിശൂലമ്|| ൧൬||
Adhikarana a~ggarugA~a~akhyA vyApatsiddhashca (17) · Śloka 17
സ്നേഹസ്വേദൈരസമ്പാദ്യ ഗുരുതീക്ഷ്ണോऽതിമാത്രകഃ| ദുഃസ്ഥിതായ പ്രണിഹിതോ ബസ്തിര്ദുഃശോധിതായ വാ| അതിപ്രവൃത്തോ മരുതം കോപയേത് സ വിമാര്ഗഗഃ| കരോത്യങ്ഗരുജാം ജൃമ്ഭാം സ്തമ്ഭം ഭേദഞ്ച പര്വണാമ്| തം തൈലലവണാऽഭ്യക്തം സ്വേദിതം പ്രസ്തരാദിഭിഃ| ബില്വകോലയവൈരണ്ഡവര്ഷാഭൂബൃഹതീദ്വയൈഃ| സകുലത്ഥൈഃ ശൃതം മസ്തു ഫലസൌവീരകാന്വിതൈഃ| ആസ്ഥാപയേത്സസിന്ധൂത്ഥൈര്ജാങ്ഗലൈരാऽऽശിതം രസൈഃ| തൈലേനാऽനിലജിദ് ദ്രവ്യവിപക്വേനാऽനുവാസയേത്||൧൭||
स्नेहस्वेदैरसम्पाद्य गुरुतीक्ष्णोऽतिमात्रकः| दुःस्थिताय प्रणिहितो बस्तिर्दुःशोधिताय वा| अतिप्रवृत्तो मरुतं कोपयेत् स विमार्गगः| करोत्यङ्गरुजां जृम्भां स्तम्भं भेदञ्च पर्वणाम्| तं तैललवणाऽभ्यक्तं स्वेदितं प्रस्तरादिभिः| बिल्वकोलयवैरण्डवर्षाभूबृहतीद्वयैः| सकुलत्थैः शृतं मस्तु फलसौवीरकान्वितैः| आस्थापयेत्ससिन्धूत्थैर्जाङ्गलैराऽऽशितं रसैः| तैलेनाऽनिलजिद् द्रव्यविपक्वेनाऽनुवासयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
സ്നേഹേത്യാദിനാऽങ്ഗുരുഗുച്യതേ| സ്നേഹസ്വേദാഭ്യാം അസമ്പാദ്യാऽനിഷ്പന്നം കൃത്വാ ഗുര്വാദികോ ബസ്തിരതിയോഗം പ്രവൃത്തഃ സന് മരുതം കോപയേത്| സകുപിതോ മരുദ്വിമാര്ഗഗതഃ സന്നങ്ഗരുജാദികം കരോതി| അന്യസ്മൈ ദുഃശോധിതായ വാ| തമതിയോഗിനം തൈലലവണാഭ്യാമഭ്യക്തം പ്രസ്തരാദിഭിശ്ച സ്വേദവിധ്യുക്തൈഃ സ്വേദിതം ബില്വാദിഭിര്മസ്ത്വാദ്യന്വിതൈഃ ശൃതൈഃ സസിന്ധൂത്ഥൈശ്ചാऽऽസ്ഥാപയേത്| അനു ച ജാങ്ഗലൈ രസൈരശിതം ഭോജിതം വാതഹരദ്രവ്യ സിദ്ധേന തൈലേനാऽനുവാസയേത്| ഇത്യുക്താऽങ്ഗരുക്|| ൧൭ ||
Adhikarana hidhmAkhyA vyApatsiddhishca (18) · Śloka 18
മൃദുകോഷ്ഠേऽബലേ ബസ്തിരതിതീക്ഷ്ണോऽതിനിര്ഹരന്| കുര്യാദ്ധിധ്മാം ഹിതം തത്ര ഹിധ്മാഘ്നം ബൃംഹണഞ്ച യത്| ബലാബൃഹത്യാദിവരാകാശ്മര്യഫലസൈന്ധവൈഃ| സപ്രസന്നാരനാലാമ്ലൈസ്തൈലം പക്ത്വാऽനുവാസയേത്| ഉഷ്ണാമ്ബുനാऽക്ഷം പിപ്പല്യാ ദദ്യാല്ലവണസംയുതമ്| ധൂമലേഹരസക്ഷീരസ്വേദാംശ്ചാന്നം ച വാതജിത്||൧൮||
मृदुकोष्ठेऽबले बस्तिरतितीक्ष्णोऽतिनिर्हरन्| कुर्याद्धिध्मां हितं तत्र हिध्माघ्नं बृंहणञ्च यत्| बलाबृहत्यादिवराकाश्मर्यफलसैन्धवैः| सप्रसन्नारनालाम्लैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्| उष्णाम्बुनाऽक्षं पिप्पल्या दद्याल्लवणसंयुतम्| धूमलेहरसक्षीरस्वेदांश्चान्नं च वातजित्||१८||
🔊 Audio coming soon
മൃദുകോഷ്ഠ ഇത്യാദിനാ ഹിധ്മോച്യതേ| മൃദുകോഷ്ഠബലരഹിതാദികേऽതിതീക്ഷ്ണോ ബസ്തിരതിനിര്ഹരന് ദോഷം ഹിധ്മാം കുര്യാത്| തത്ര ഹിധ്മാചികിത്സിതമന്യദ് ബൃംഹണം ച ഹിതമ്| തതോ ബലാബൃഹത്യാദിഭിഃ പ്രസന്നാദിഭിശ്ച തൈലം പക്ത്വാऽനുവാസയേത്| ബൃഹത്യാദിലഘുപഞ്ചമൂലമ്| ആരനാലാऽമ്ലമമ്ലാऽऽരനാലമ്| അക്ഷം കര്ഷം പിപ്പല്യാഃ| ലവണേന യുക്തമുഷ്ണാമ്ബുനാ ദദ്യാത്| ധൂമാദിംശ്ച വാതനുദന്നം ച ദദ്യാത്| ഇത്യുക്താ ഹിധ്മാ|| ൧൮||
Adhikarana hRutpIDA~a~akhyA vyApatsiddhishca (19) · Śloka 19
അതിതീക്ഷ്ണഃ സവാതോ വാ ന വാ സമ്യക്പ്രപീഡിതഃ| ഘട്ടയോദ്ദൃദയം ബസ്തിസ്തത്ര കാശകുശോത്കടൈഃ| സ്യാത് സാമ്ലവണസ്കന്ധകരീരബദരീനലൈഃ| ശൃതൈര്ബസ്തിര്ഹിതഃ സിദ്ധോ വാതഘ്നൈശ്ചാऽനുവാസനമ്||൧൯||
अतितीक्ष्णः सवातो वा न वा सम्यक्प्रपीडितः| घट्टयोद्दृदयं बस्तिस्तत्र काशकुशोत्कटैः| स्यात् साम्लवणस्कन्धकरीरबदरीनलैः| शृतैर्बस्तिर्हितः सिद्धो वातघ्नैश्चाऽनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
അതിതീക്ഷ്ണ ഇത്യാദിനാ ഹൃത്പീഡോച്യതേ| അതിതീക്ഷ്ണാദിഗുണോ ബസ്തി-ര്ഹൃദയം ഘട്ടയേത്| സവാതോ വാ ബസ്തിര്യോ നിഃശേഷപീഡിതഃ സ ച| തത്ര ഹൃദയഘട്ടനേऽമ്ലസ്കന്ധലവണസ്കന്ധാദിഭിഃ കാസാദിഭിശ്ച സ്യാത്| ഇത്യുക്താ ഹൃത്പീഡാ|| ൧൯||
Adhikarana parikarttanAkhyA vyApatsiddhishca (20) · Śloka 20
മൃദുകോഷ്ഠാല്പദോഷസ്യ രൂക്ഷതീക്ഷ്ണാऽതിമാത്രകഃ| ഹൃത്വാ ബസ്തിര്മലാഞ്ഛീഘ്രം വാതപിത്തേ പ്രകോപയേത്| നാഭിബസ്തിഗുദാംസ്തേ ഹി കൃന്തതോऽസ്യ മുഹുര്മുഹുഃ| വിവര്ണാऽല്പാऽല്പമുത്ഥാനം ബസ്തിര്നിലേഖനാദ്ഭവേത്| സ്വാദുശീതൌഷധൈസ്തത്ര പയസ്യേക്ഷ്വാദിഭിഃ ശൃതഃ| യഷ്ട്യാഹ്വതിലകല്കേന ബസ്തിഃ സ്യാത്ക്ഷീരഭോജിനഃ| സസര്ജരസയഷ്ട്യാഹ്വം ജിങ്ഗിണീകര്ദമാഞ്ജനമ്| വിനീയഃ ദുഗ്ധേ ബസ്തിഃ സ്യാദ്വയക്താമ്ലരസഭോജിനഃ| പിച്ഛിലശ്ച ഹിതോ ബസ്തിഃ സ്നേഹശ്ച മധുരൈഃ ശൃതഃ||൨൦||
मृदुकोष्ठाल्पदोषस्य रूक्षतीक्ष्णाऽतिमात्रकः| हृत्वा बस्तिर्मलाञ्छीघ्रं वातपित्ते प्रकोपयेत्| नाभिबस्तिगुदांस्ते हि कृन्ततोऽस्य मुहुर्मुहुः| विवर्णाऽल्पाऽल्पमुत्थानं बस्तिर्निलेखनाद्भवेत्| स्वादुशीतौषधैस्तत्र पयस्येक्ष्वादिभिः शृतः| यष्ट्याह्वतिलकल्केन बस्तिः स्यात्क्षीरभोजिनः| ससर्जरसयष्ट्याह्वं जिङ्गिणीकर्दमाञ्जनम्| विनीयः दुग्धे बस्तिः स्याद्वयक्ताम्लरसभोजिनः| पिच्छिलश्च हितो बस्तिः स्नेहश्च मधुरैः शृतः||२०||
🔊 Audio coming soon
മൃദുകോഷ്ഠ ഇത്യാദിനാ പരികര്ത്തനമുച്യതേ| മൃദുകോഷ്ഠത്വാദിയുക്തസ്യ രൂക്ഷാദിഗുണോ ബസ്തിര്മലാന് ഹൃത്വാ ശീഘ്രം വാതപിത്തേ പ്രകോപയേത്| അസ്യ ചാऽऽതുരസ്യ തേ വാതപിത്തേ നാഭ്യാദീന് മുഹുര്മുഹുഃ കൃന്തതഃ| ബസ്തേശ്ച മൂത്രാധാരസ്യ നിര്ലേഖനാദ് വിവര്ണാദിഗുണമുത്ഥാനം ഭവേത്| തത്ര പയസ്യാദിഭിഃ സ്വാദുശീതൈഃ ശൃതോ യഷ്ട്യാऽऽഹ്വതിലയോഃ കല്കേന യുക്തോ ബസ്തിഃ ക്ഷീരഭോജിനഃ പുരുഷസ്യ സ്യാത്| ജിങ്ഗിണ്യാദികം സസര്ജരസാദി ദുഗ്ധേ വിനീയ ബസ്തിഃ സ്യാത്| ആമ്ലോത്കടം മാംസരസം യോ ഭുംക്തോ തസ്യ പിച്ഛിലോ ബസ്തികല്പോക്തോ ബസ്തിശ്ച ഹിതഃ| മധുരൈശ്ച ശൃതഃ സ്നേഹോऽനുവാസനേ ഹിതഃ| ഇത്യുക്തം കര്ത്തനമ്|| ൨൦||
Adhikarana parisrAvA~a~akhyA vyApatsiddhishca (21) · Śloka 21
ബസ്തിഃ ക്ഷാരാമ്ലതീക്ഷ്ണോഷ്ണലവണഃ പൈത്തികസ്യ വാ| ഗുദം ലിഖന് ദഹന് ക്ഷിണ്വന് കരോത്യസ്രപരിസ്രവമ്| സ വിദഗ്ധം സ്രവത്യസ്രം വര്ണൈഃ പിത്തം ച ഭൂരിഭിഃ| ബഹുശശ്ചാऽതിയോഗേന മോഹം ഗച്ഛതി ചാऽസകൃത്| തത്രാऽऽദ്രൈഃ ശാല്മലീപത്രൈഃ ക്ഷുണ്ണൈരാജം പയഃ ശൃതമ്| പൂതം ഘൃതാന്വിതം ബസ്തിം ദദ്യാദന്യാംശ്ച പിച്ഛിലാന്| വടാദിപല്ലവേഷ്വേവം കല്പോ യവതിലേഷു ച| സുവര്ചലോപോദകയോഃ കച്ഛുദാരേ ച ശസ്യതേ| ഗുദേ ച ശീതമധുരാന് കുര്യാത് സേകപ്രലേപനാന്| രക്തപിത്താതിസാരഘ്നീ ക്രിയാ ചാऽത്ര പ്രശസ്യതേ| ദാഹാദിഷു ത്രിവൃത്കല്കം മൃദ്വീകാവാരിണാ പിബേത്| തദ്ധി പിത്തശകൃദ്വാതാന് ഹത്വാ ദാഹാദികാഞ്ജയേത്| വിശുദ്ധശ്ച പിബേച്ഛീതാം യവാഗൂം ശര്കരായുതാമ്| യുഞ്ജ്യാദ്വാऽതിവിരിക്തസ്യ ക്ഷീണവിട്കസ്യ ഭോജനമ്| മാഷയൂഷേണ കുല്മഷാന് പാനം ദധ്യഥവാ സുരാമ്||൨൧||
बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा| गुदं लिखन् दहन् क्षिण्वन् करोत्यस्रपरिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः| बहुशश्चाऽतियोगेन मोहं गच्छति चाऽसकृत्| तत्राऽऽद्रैः शाल्मलीपत्रैः क्षुण्णैराजं पयः शृतम्| पूतं घृतान्वितं बस्तिं दद्यादन्यांश्च पिच्छिलान्| वटादिपल्लवेष्वेवं कल्पो यवतिलेषु च| सुवर्चलोपोदकयोः कच्छुदारे च शस्यते| गुदे च शीतमधुरान् कुर्यात् सेकप्रलेपनान्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया चाऽत्र प्रशस्यते| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हत्वा दाहादिकाञ्जयेत्| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्ज्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्| माषयूषेण कुल्मषान् पानं दध्यथवा सुराम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തിരിത്യാദിനാ പരിസ്രവ ഉച്യതേ| അഥവാ പൈത്തികസ്യ ക്ഷാരാദിഗുണോ ബസ്തിര്ഗുദദാഹാദികം കുര്വന്നസ്രപരിസ്രവം കരോതി| സ പരിസ്രവവാന് വിദഗ്ധമസൃഗ് ബഹുഭിര്വണൈഃ സ്രവതി| പിത്തശ്ച തഥാവിധമനേകവര്ണം സ്രവത്യ-തിയോഗേന| അസകൃച്ചാऽസൌ മോഹം ഗച്ഛതി| തത്രാऽऽദ്രൈഃ ശാല്മലീപത്രൈഃ ശൃതം പയഃ പൂതം ഘൃതാന്വിതം ച ബസ്തിം ദദ്യാത്| അന്യാംശ്ച പൂര്വോക്താന് പിച്ഛിലാന് ബസ്തീന് ദദ്യാത്| ഏഷ ച ശാല്മലീപത്രകല്പോ വടാദിപല്ലവേഷു യവതിലാനാം പല്ലവേഷ്വപീഷ്ടഃ സുവര്ചലാദീനാം ച ശസ്യതേ| ഗുദേ ച ശീതാദിഗുണാന് സേകാന് പ്രലേപാംശ്ച കുര്യാത്| അത്ര ച രക്തപിത്തഘ്നീ ക്രിയാ ശസ്യതേ രക്താऽതിസാരഘ്നീ ച| ദാഹാദിഷു ദ്രാക്ഷമൃദിതവാരിണാ ത്രിവൃത്കല്കം പിബേത്| തത് ത്രിവൃത്കല്കയുക്തം മൃദ്വീകാവാരി പിത്താദീന് ഹത്വാ ദാഹാദികാന് ജയേത്| തേന ച വിശുദ്ധോ യവാഗൂം ശര്കരായുതാം പിബേത്| അഥവാ യോऽതിവിരിക്തതയാ ക്ഷീണവിട്കസ്തസ്യ മാഷയൂഷേണ ഭോജനം യുഞ്ജ്യാത്| കുല്മാഷാന് വാ യുഞ്ജ്യാത്| കുല്മാഷഃ സ്വിന്നസസ്യമ്| പാനം തു ദധി വാ സുരാം വാ യുഞ്ജ്യാത്| ഇത്യുക്താഃ ഷഡതിയോഗാऽऽപദഃ|| ൨൧||
Adhikarana atiyogAdiShu sAmAnyaM bheShajam (22) · Śloka 22
ആമം യഃ കുണപം രുഗ്വാനുപവേശ്യേത സാऽരുചിഃ| സ ഘനാऽതിവിഷാകുഷ്ഠനാതദാരുവചാഃ പിബേത്| ശകൃദ്വാതമസൃക്പിത്തം കഫം വാ യോऽതിസാര്യാതേ| പക്വം തത്ര സ്വവഗീര്യോ ബസ്തിഃ ശ്രേഷ്ഠം ഭിഷഗ്ജിതമ്||൨൨||
आमं यः कुणपं रुग्वानुपवेश्येत साऽरुचिः| स घनाऽतिविषाकुष्ठनातदारुवचाः पिबेत्| शकृद्वातमसृक्पित्तं कफं वा योऽतिसार्याते| पक्वं तत्र स्ववगीर्यो बस्तिः श्रेष्ठं भिषग्जितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
യസ്തു പുരുഷോ രുഗ്വാനാऽऽമം കുണപം ദുര്ഗന്ധമുപവേശ്യേതാऽരുച്യാ യുക്തഃ സ ഘനാദികം ജലേന പിബേത്| അസ്മിംശ്ചാऽതിയോഗേ ശകൃദാദികം പക്വം യോऽതിസാര്യതേ തത്ര സ്വവര്ഗീയ ആത്മീയൌഷധനിര്വൃത്തോ ബസ്തിഃ ശ്രേഷ്ഠം ഭിഷഗ്ജിതമ്| ശകൃദതിസാരേ സൂത്രോക്തേന പുരീഷസംഗ്രഹണേന വര്ഗേണ ബസ്തിഃ| ഏവം വാതാദീനാമപി സ്വശബ്ദാര്ഥോ വ്യാഖ്യേയഃ|| ൨൨||
Adhikarana vyApadaH saMsargabhedAdvibhinnatvam (23) · Śloka 23
ഷണ്ണാമേഷാം ദ്വിസംസര്ഗാത്ത്രിംശദ്ഭേദാ ഭവന്തി തു| കേവലൈഃ സഹ ഷട്ത്രിംശദ്വിദ്യാത്സോപദ്രവാംശ്ച താന്| ശൂലപ്രവാഹികാऽऽധ്മാനപരികര്ത്താऽരുചിജ്വരാന്| തൃണ്മോഹദാഹമൂര്ച്ഛാദീംശ്ചൈഷാം വിദ്യാദുപദ്രവാന്||൨൩||
षण्णामेषां द्विसंसर्गात्त्रिंशद्भेदा भवन्ति तु| केवलैः सह षट्त्रिंशद्विद्यात्सोपद्रवांश्च तान्| शूलप्रवाहिकाऽऽध्मानपरिकर्त्ताऽरुचिज्वरान्| तृण्मोहदाहमूर्च्छादींश्चैषां विद्यादुपद्रवान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ഏഷാം ചാऽऽമാദീനാം ഷണ്ണാം ദ്വിസംസര്ഗാത് ദ്വിസംയോഗേന ത്രിംശദ്ഭേദാ ഭവന്തി| കേവലൈശ്ചാऽऽമാദിഭിഃ ഷട്| ഏവം ഷട്ത്രിംശദതീസാരഭേദാനുപദ്രവൈഃ സഹ ഭിഷഗ് വിദ്യാത്| തത്രാऽऽമാദിഭിര്മിശ്രിതാഃ| സാമം ശകൃത് സാമവായുസ്തഥാ സാമം ച ലോഹിതമ്| ആമേന സംയുതം പിത്തം കഫഃ സാമസ്തഥൈവ ച| ശകൃദ്വാതഃ ശകൃദസൃക് ശകൃത്കഫഃ| വാതരക്തം വാതപിത്തം തഥാ വാതകഫം വിദുഃ| അസൃക്പിത്തം രക്തകഫം പിത്തം സകഫമേവ ച| ഇത്യേകസ്യ പ്രാധാന്യേന പഞ്ചദശ| തദ്യഥാ-ശകൃദാऽऽമഃ സവാതാऽऽമഃ ശോണിതാऽऽമസ്തഥാऽപരഃ| പിത്താമശ്ച ബലാസാമോ വാതവിഡ്രക്തവിട് തഥാ| പിത്തവിട്കഫവിട് ചൈവ രക്തവാതസ്തഥാऽപരഃ| പിത്തവാതഃ കഫമരുത്പിത്തേനാऽസൃക്കഫേന ച| കഫപിത്തമിതി ത്രിംശദ്ഭേദാഃ ഷട് കേവലൈസ്തഥാ| അഥ തേഷാമുപദ്രവാനാഹ-ശൂലേത്യാദി| യഥാസമ്ഭവം യോജ്യമ്| ആദിശബ്ദ ഏവഞ്ജാതീയഗ്രഹണാര്ഥഃ||൨൩||
Adhikarana saMsargajAnAM vyApadAM cikitsA (24) · Śloka 24
തത്രാऽऽമേऽന്തരപാനം തു കട്വമ്ലലവണൈര്യുതമ്| പാചനം ശസ്യതേ ബസ്തിരാऽऽമേ ഹി പ്രതിഷിധ്യതേ| വാതഘ്നഗ്രാഹിവര്ഗീയോ ബസ്തിഃ ശകൃതി ശസ്യതേ| സ്വാദ്വമ്ലോ വ്യക്തലവണഃ സ്നേഹബസ്തിഃ സമീരണേ| രക്തേ രക്തേന പിത്തേ തു കഷായസ്വാദുതിക്തകഃ| സാര്യമാണേ കഫേ ബസ്തിഃ കഷായകടുതിക്തകഃ| ശകൃതാ വായുനാ വാऽऽമേ തേന വര്ചസി വാऽനിലേ| സംസൃഷ്ടേऽന്തരപാനം സ്യാത് കട്വമ്ലലവണൈര്യുതമ്| പിത്തേനാമേऽസൃജാ തദ്വത്തയോരാऽऽമേന വാ പുനഃ| സംസൃഷ്ടയോര്ഭവേത് പാനം സകടുസ്വാദുതിക്തകമ്| തഥാऽऽമേ കഫസംസൃഷ്ടേ കഷായകടുതിക്തകമ്| ആമേന തു കഫേ യുക്തേ കഷായലവണോഷണമ്| വാതേന വിശി പിത്തേ വാ വിട്പിത്താऽസ്രൈസ്തഥാऽനിലേ| സ്യാത് കഷായാമ്ലമധുരഃ സംസൃഷ്ടേ ബസ്തിരുത്തമഃ| ബസ്തിര്വാതേന രക്തേ തു കാര്യഃ സ്വാദ്വമ്ലതിക്തകഃ| ശകൃച്ഛോണിതയോഃ പിത്തശകൃതോരസ്രപിത്തയോഃ| ബസ്തിരന്യോന്യസംസര്ഗേ കഷായസ്വാദുതിക്തകഃ| കഫേന് വിശി പിത്തേ വാ കഫേ വിട്പിത്തശോണിതൈഃ| കടുതിക്തകഷായഃ സ്യാത് സംസൃഷ്ടേ ബസ്തിരുത്തമഃ| മധുരോഷണതിക്തസ്തു രക്തേ കഫവിമൂര്ച്ഛിതേ| മാരുതേ കഫസംസൃഷ്ടേ കട്വമ്ലലവണോ ഭവേത്| സ്യാദ്വസ്തിഃ കടുതിക്താമ്ലഃ സംസൃഷ്ടേ വായുനാ കഫേ||൨൪||
तत्राऽऽमेऽन्तरपानं तु कट्वम्ललवणैर्युतम्| पाचनं शस्यते बस्तिराऽऽमे हि प्रतिषिध्यते| वातघ्नग्राहिवर्गीयो बस्तिः शकृति शस्यते| स्वाद्वम्लो व्यक्तलवणः स्नेहबस्तिः समीरणे| रक्ते रक्तेन पित्ते तु कषायस्वादुतिक्तकः| सार्यमाणे कफे बस्तिः कषायकटुतिक्तकः| शकृता वायुना वाऽऽमे तेन वर्चसि वाऽनिले| संसृष्टेऽन्तरपानं स्यात् कट्वम्ललवणैर्युतम्| पित्तेनामेऽसृजा तद्वत्तयोराऽऽमेन वा पुनः| संसृष्टयोर्भवेत् पानं सकटुस्वादुतिक्तकम्| तथाऽऽमे कफसंसृष्टे कषायकटुतिक्तकम्| आमेन तु कफे युक्ते कषायलवणोषणम्| वातेन विशि पित्ते वा विट्पित्ताऽस्रैस्तथाऽनिले| स्यात् कषायाम्लमधुरः संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| बस्तिर्वातेन रक्ते तु कार्यः स्वाद्वम्लतिक्तकः| शकृच्छोणितयोः पित्तशकृतोरस्रपित्तयोः| बस्तिरन्योन्यसंसर्गे कषायस्वादुतिक्तकः| कफेन् विशि पित्ते वा कफे विट्पित्तशोणितैः| कटुतिक्तकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| मधुरोषणतिक्तस्तु रक्ते कफविमूर्च्छिते| मारुते कफसंसृष्टे कट्वम्ललवणो भवेत्| स्याद्वस्तिः कटुतिक्ताम्लः संसृष्टे वायुना कफे||२४||
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദിനാ ഷട്ത്രിംശതശ്ചികിത്സാ| ആമേ കേവലേ കട്വാദിഗുണൈരൌഷധൈര്യുക്തമന്തരപാനകം മുഖേന യോജ്യം ശസ്യതേ| കിം തദാऽऽഹ| പാചനമ്| യത ആമേ ബസ്തിഃ പ്രതിഷിധ്യതേ| കേവലേ ശകൃതി വാതഘ്ന-വര്ഗസിദ്ധോ വാ ബസ്തിഃ സംഗ്രഹണസിദ്ധോ വാ| കേവലേ സമീരണേ സ്നേബസ്തി-ര്യഃ സ്വാദ്വമ്ലഃ പ്രഭൂതലവണശ്ച| കേവലേ രക്തേ കഷായാദിഗുണോ ബസ്തിഃ| തഥാവിധ ഏവ പിത്തപ്രധാനേ രക്തപിത്തേ| കേവലേ കഫേ സാര്യമാണേऽതിസാര്യതി കഷായകടുതിക്തകോ ബസ്തിഃ| ആമപ്രധാനേ ശകൃതി ശകൃദാऽऽമേ അന്തരപാനകം മുഖയോജ്യം കട്വാദിഗുണദ്രവ്യയുക്തമ്| വായുനാ വാ യുക്തേ പ്രധാനേ ആമേ തദേവ| തേന ചാऽऽമേന യുക്തേ പ്രധാനേ വര്ചസി തദേവ| തേന വാऽऽമേന യുക്തേ പ്രധാനേऽനിലേ തദേവ| പിത്തേന യുക്തേ പ്രധാനേ ആമേ തദ്വത്| തദ്വദിതി കട്വമ്ലലവണൈര്യുക്തമന്തരപാനമ്| അസൃജാ യുക്തേ പ്രധാനേ ആമേ തദ്വദേവ| തയോഃ പിത്താऽസൃജോരാമേന സംസൃഷ്ടയോഃ സകടുസ്വാദുതിക്തകം പാനം ഭവേത്| തേന പിത്തപ്രധാനമാമപിത്തമുക്തമ്| രക്തപ്രധാനം ചാऽऽമരക്തമ്| കഫസംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേ ആമേ കഷായാദിഗുണദ്രവ്യയുക്തമന്തരപാനമ്| ആമേന യുക്തേ പ്രധാനേ കഫേ കഷായലവണോഷണമന്തരപാനമ്| വാതേന സംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേ ശകൃതി കഷായാദിഗുണോ ബസ്തിരുത്തമഃ സ്യാത്| വാതേന സംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേ പിത്തേ സ ഏവ ബസ്തിഃ| വിഡാ ച സംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേ സ ഏവ| പിത്തേന ച സംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേऽനിലേ സ ഏവ| അസ്രേണ ച സംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേऽനിലേ സ ഏവ| വാതേന സംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേ രക്തേ സ്വാദ്വാദിഗുണോ ബസ്തിഃ കാര്യഃ| ശകൃച്ഛോണിതയോരന്യോന്യസംസര്ഗേ ശകൃത്പ്രാധാന്യേ വാ കഷായാദിഗുണോ ബസ്തിഃ കാര്യഃ| ഏവം പിത്തശകൃതോऽന്യോന്യസംസര്ഗേ പിത്തപ്രാധാന്യേ ശകൃത് പ്രാധാന്യേ ച കഷായാദിഗുണഃ| രക്തപിത്തയോരപി രക്തപ്രാധാന്യേ പിത്തപ്രാധാന്യേ ച| കഫേന യുക്തേ പ്രധാനേ ശകൃതി കട്വാദിഗുണോ ബസ്തിരുത്തമഃ സ്യാത്| കഫേന സംസൃഷ്ടേ പിത്തേ സ ഏവ| വിശാപിത്തേന രക്തേന ച സംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേ കഫേ സ ഏവ| കഫേന വിമൂര്ച്ഛിതേ സംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേ രക്തേ മധുരാദിഗുണോ ബസ്തിഃ| കഫേന സംസൃഷ്ടേ മാരുതേ കട്വാദിഗുണോ ബസ്തിര്ഭവേത്| വായുനാ സംസൃഷ്ടേ പ്രധാനേ കഫേ കട്വാദിഗുണോ ബസ്തിഃ സ്യാത്| ഇതി ഷട്ത്രിംശതോ ഭേദാനാം ചികിത്സോക്താ|| ൨൪||
Adhikarana atideshena rogAntareShUpayuktaM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25
ത്രിചതുഃ പഞ്ചഷഡ്യോഗാനേവമേവ വികല്പയേത്| യുക്തിശ്ചൈഷാऽതിസാരോക്താ സര്വരോഗേഷ്വപി സ്മൃതാ||൨൫||
त्रिचतुः पञ्चषड्योगानेवमेव विकल्पयेत्| युक्तिश्चैषाऽतिसारोक्ता सर्वरोगेष्वपि स्मृता||२५||
🔊 Audio coming soon
അന്യാ ദ്വിസംസര്ഗയുക്ത്യാ ത്ര്യാദിസങ്ഖ്യായോഗന് വികല്പയേത്| ന കേവലമതിസാരേഷ്വേവൈതദ്യഥാ വിധിവിഷയം രസയോജനം ബോദ്ധവ്യമ്| യാവത് സര്വരോഗേഷ്വപി ആമാദികൃതേഷ്വേതദേവ സംയോജനം യഥാവിഷയം ബോദ്ധവ്യമ്||൨൫||
Adhikarana sarvasaMsargeShu sAmAnyaM bheShajam (26) · Śloka 26
യുഗപത് ഷഡ്രസം ഷണ്ണാം സമ്സര്ഗേ പാചനം ഭവേത്||൨൬||
युगपत् षड्रसं षण्णां सम्सर्गे पाचनं भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
സര്വേഷു ചാऽതിസാരാദിഷു രോഗേഷു ഷണ്ണാമാമാദീനാം യുഗപത് ഷട്ത്രിംശം യഥോക്തം പാചനമിഷ്യതേ|| ൨൬||
Adhikarana nirAmeShu bastivisheShaH (27) · Śloka 27
നിരാമാണാം തു പഞ്ചാനാം ബസ്തിഃ ഷഡ്രസികോ ഹിതഃ||൨൭||
निरामाणां तु पञ्चानां बस्तिः षड्रसिको हितः||२७||
🔊 Audio coming soon
യദാ ത്വാമാദിനാ ജാതാനം ശകൃതീനാം പഞ്ചാനാം യുഗപത് സംസര്ഗസ്തദാ ഷഡ്രസയുക്ത ഏവ ബസ്തിഃ|| ൨൭||
Adhikarana sarvaiShvatisAravyApatsu sAmAnyaM bheShajam (28) · Śloka 28
ഉദുമ്ബരശലാടൂനി ജമ്ബ്വാമ്രോദുമ്ബരത്വചഃ| ശങ്ഖം സര്ജരസം ലാക്ഷാം കത്തൃണഞ്ച പലാംശികമ്| പിഷ്ട്വാ തൈഃ സര്പിഷഃ പ്രസ്ഥം ക്ഷീരം ദ്വിഗുണിതം പചേത്| അതിസാരേഷു സര്വേഷു പേയമേതദ്യഥാബലമ്| കച്ഛുരാധാതകിബില്വസമങ്ഗാരക്തമൂലിഭിഃ| മസൂരാശ്വത്ഥശുങ്ഗൈശ്ച യവാഗൂഃ സ്യാജ്ജലേ ശൃതൈഃ| ബാലോദുമ്ബരകട്വങ്ഗസമങ്ഗാപ്ലക്ഷപല്ലവൈഃ| മസൂരധാതകീപുഷ്പബലാഭിശ്ച തഥാ ഭവേത്||൨൮||
उदुम्बरशलाटूनि जम्ब्वाम्रोदुम्बरत्वचः| शङ्खं सर्जरसं लाक्षां कत्तृणञ्च पलांशिकम्| पिष्ट्वा तैः सर्पिषः प्रस्थं क्षीरं द्विगुणितं पचेत्| अतिसारेषु सर्वेषु पेयमेतद्यथाबलम्| कच्छुराधातकिबिल्वसमङ्गारक्तमूलिभिः| मसूराश्वत्थशुङ्गैश्च यवागूः स्याज्जले शृतैः| बालोदुम्बरकट्वङ्गसमङ्गाप्लक्षपल्लवैः| मसूरधातकीपुष्पबलाभिश्च तथा भवेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ഉദുമ്ബരശലാട്വാദീനാം ക്ഷീരദ്വിപ്രസ്ഥേന യുക്തം സര്പിഷഃ പ്രസ്ഥം വിപചയേത്| മാത്രയാ യഥാബലം പേയം സര്വേഷ്വതിസാരേഷു| തദിതി സര്പിഃ| ശലാടുരഭിനവം ഫലമ്| ത്വക്ശബ്ദേന ജമ്ബ്വാദീനാം സമ്ബന്ധഃ| കത്തൃണം ഭൂതീകമ്| കച്ഛുരാദിഭിര്ജലേ ശൃതൈര്യവാഗൂഃ സ്യാത്| കച്ഛുരാ ദുരാലഭാ| സമങ്ഗാ മഞിഷ്ഠാ| രക്തമൂലീ ശമീപത്രാഖ്യാ| സമങ്ഗാ ബാലാദുമ്ബരാദിഭിശ്ച യവാഗൂര്ഭവേത്| തഥേതി ജലേ ശൃതൈഃ| കട്വങ്ഗഃ ശ്യോനാകഃ|| ൨൮||
Adhikarana vyApatsu yathAvasthaM cikitsopadeshaH (29-30) · Śloka 30
നാനാപ്രകാരാ ജായന്തേ വ്യാപദോ ബസ്തിവിഭ്രമാത്| യഥായഥം യഥാവസ്ഥം താസം കുര്വീത സാധനമ്||൨൯|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം കല്പസ്ഥാനേ ബസ്തിവ്യാപത്സിദ്ധിര്നാമ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ||൩൦||
नानाप्रकारा जायन्ते व्यापदो बस्तिविभ्रमात्| यथायथं यथावस्थं तासं कुर्वीत साधनम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम षष्ठोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തിവിഭ്രമാദസമ്യഗ്യോഗാത്രാനാപ്രകാരാ വ്യാപദോ ജായന്തേ| താസാം വ്യാപദാം യഥായഥം യഥാസ്വരൂപം യഥാവസ്ഥം ച സാധനം ചികിത്സിതം കുര്വീത ഇതി|| ൨൯|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായ്ന്ദുവിരചിതായാ- മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം കല്പസ്ഥാനേ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ