Adhikarana atha bastivyApatsiddhirnAma ShaShTho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
அதாதோ பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராऽऽந்நேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽन्नेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
பஸ்தீநாஂ கல்பநாஂ ப்ரதர்ஶயித்வா தேஷாமேவோபயோகே வ்யாபதஸ்தத ஸாதநஞ்ச ப்ரதர்ஶயிதுமத்யாய ஆரப்யதே|| ௧||
Adhikarana bastervyApadaH (2) · Śloka 2
விபந்தகௌரவாऽऽத்மாநஶிரோருக்வாஹநோர்த்வகாஃ| குக்ஷிஶூலாऽங்கருகித்மாஹத்பீடாகர்த்தநஸ்ரவாஃ| அயோகாததியோகாச்ச பஸ்தேஃ ஸ்யுஃ ஷடாபதஃ||௨||
विबन्धगौरवाऽऽध्मानशिरोरुग्वाहनोर्ध्वगाः| कुक्षिशूलाऽङ्गरुघिध्माहृत्पीडाकर्त्तनस्रवाः| अयोगादतियोगाच्च बस्तेः स्युः षडापदः||२||
🔊 Audio coming soon
பஸ்தேரயோகாத்விபந்தாதயஃ ஷடாऽऽபதோ வ்யாதயஃ ஸ்யுஃ| தஸ்யைவாऽதியோகாத் குக்ஷிஶூலாதயஃ ஷடாऽऽபதஃ ஸ்யுஃ| ஏதாஶ்சாபதஃ ப்ரதாநாஃ கீர்த்திதாஃ| ஏததநுயாயிநாஂ ஹி பதகத்ரைவ வக்ஷ்யமாணத்வாத்| வாஹநஂ ப்ரவாஹிகா| ஊர்த்வகாऽऽக்யா வ்யாபத்யத்ர பஸ்திர்முகநாஸிகாந்நிரேதீதி| கர்த்தநஂ நாப்யாதீநாஂ கர்த்தநமிவ| ஸ்ரவோऽஸகாதிபரிஸ்ரவஃ|| ௨||
Adhikarana vibandhAkhyA vyApatsiddhishca (3) · Śloka 3
அஸ்நிக்தஸ்விந்நதேஹஸ்ய குருகோஷ்டஸ்ய யோஜிதஃ| ஶீதோऽல்பஸ்நேஹலவணத்ரவ்யமாத்ரோ கநோऽபி வா| பஸ்திஃ ஸஂக்ஷோப்ய தஂ தோஷஂ துர்பலத்வாதநிர்ஹரந்| கரோதி வாதவிண்மூத்ரவிபந்தமதிதாருணம்| நாபிபஸ்திருஜாஂ தாஹஂ ஹல்லேபஂ ஶ்வயதுஂ குதே| கண்டூஂ கண்டாநி வைவர்ண்யமரதிஂ வஹ்நிமார்தவம்| க்வாதத்வயஂ ப்ராக்விஹிதஂ மத்யே தோஷேऽதிஸாரிணி| உஷ்ணஸ்ய தஸ்மாதேகஸ்ய தத்ர பாநஂ ப்ரஶஸ்யதே| பலவர்த்த்யஸ்ததா ஸ்வேதாஃ காலஂ ஜ்ஞாத்வா விரேசநம்| பில்வமூலத்ரிவத்தாருயவகோலகுலத்தவாந்| ஸுராவிண்மூத்ரவாந் பஸ்திஃ ஸப்ராக்யேஷ்யஸ்தமாநயேத்||௩||
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा| बस्तिः संक्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोति वातविण्मूत्रविबन्धमतिदारुणम्| नाभिबस्तिरुजां दाहं हृल्लेपं श्वयथुं गुदे| कण्डूं गण्डानि वैवर्ण्यमरतिं वह्निमार्दवम्| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्ये दोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते| फलवर्त्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्| सुराविण्मूत्रवान् बस्तिः सप्राक्येष्यस्तमानयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
அஸ்நிக்தேத்யாதிநா ப்ரச்சாத்யஂ ஸர்ஷபைஃ ஶிர இத்யவமந்தேந க்ரந்தேந ஷண்ணாமயோகாऽऽபதாஂ க்ரமேண ஹேத்வாதிகமுச்யதே| பஸ்திரத்யுஷ்ணேத்யாதி ஶ்ரேஷ்டஂ பிஷக்ஜிதமித்யேவமந்தேநாऽதியோகாபதாம்| தத்ராऽஸ்நிக்தாதிகுணஸ்ய புஂஸஃ ஶீதாதிகுணோ பஸ்திர்தோஷஂ ஸஂக்ஷோப்ய துர்பலத்வாச்சீதவீர்யத்வாத்தஂ க்ஷுப்ததோஷமநிர்ஹரந் வாதாதீநாஂ விபந்தமதிதாருணஂ கரோதி நாபிதாஹாதிகஞ்ச| அல்பத்ரவ்யமாத்ரஃ ஸ்நேஹாம்ல மூத்ராதிவர்ஜிதஃ| ப்ரக்சிகித்ஸிதே மத்யதோஷேऽதிஸாரிணி க்வாதத்வயஂ விஹிதஂ ப்ரமத்யாக்யஂ மாகதிகாதீநாஂ ஜலஜலதாதீநாஞ்ச| தஸ்மாத் க்வாதத்வயாத்தோஷாத்யபேக்ஷயைகஸ்ய க்வாதஸ்ய தத்ராயோகஸ்ய ஷட்விதத்வாந்நாபிஶூலாதிகே பாநஂ ப்ரஶஸ்யதே| பலவர்த்த்யாதிகஂ ச ப்ரஶஸ்யதே| காலஂ ஜ்ஞாத்வாஂ விரேசநயோக்யே விரேசநஂ ஹிதம்| பில்வமூலாதிமாந் பஸ்திஃ ப்ராக்யேஷ்யைர்வாந்யாதிபிர்வஸ்திகல்போக்தைர்யுக்தஸ்தமயோகிநஂ பஸ்திமாநயேத்| விட் ச மூத்ரஞ்ச ப்ராணிநாமேவ| இதி விபந்த உக்தஃ|| ௩||
Adhikarana gauravAkhyA vyApatsiddhishca (4) · Śloka 4
ஸஶேஷாமே நிரூஹேண மதுநா தோஷ ஈரிதஃ| மூர்ச்சயத்யநிலஂ மார்கஂ ருணத்த்யக்நிண் ஹிநஸ்தி ச| கௌரவக்லமஹச்சுலதாஹஸம்மோஹவேஷ்டநம்| ததஃ குர்யாதுபசரேத்தஂ ரூக்ஷஸ்வேதபாசநைஃ| பிப்பலீகத்தணோஶீரதாரமூர்வாஶதஂ ஜலம்| பிபேத்ஸௌவர்சலோந்மிஶ்ரஂ தீபநஂ ஹத்விஶோதநம்| வசாநாகரஶுண்ட்யோர்வா ததிமண்டேந மூர்ச்சிதாஃ| பேயாஃ ப்ரஸந்நயா வா ஸ்யுரரிஷ்டேநாऽஸவேந வா| தாருத்ரிகடுகஂ பத்யாஂ பலாஶஂ சித்ரகஂ ஶடீம்| பிஷ்ட்வா குஷ்டஞ்ச மூத்ரேண பிபேத்க்ஷாராஂஶ்ச தீபநாந்| பஸ்திமஸ்ய விதத்யாச்ச ஸமூத்ரஂ தாஶமூலிகம்||௪||
सशेषामे निरूहेण मृदुना दोष ईरितः| मूर्च्छयत्यनिलं मार्गं रुणद्ध्यग्निण् हिनस्ति च| गौरवक्लमहच्छुलदाहसम्मोहवेष्टनम्| ततः कुर्यादुपचरेत्तं रूक्षस्वेदपाचनैः| पिप्पलीकत्तृणोशीरदारमूर्वाशृतं जलम्| पिबेत्सौवर्चलोन्मिश्रं दीपनं हृद्विशोधनम्| वचानागरशुण्ठ्योर्वा दधिमण्डेन मूर्च्छिताः| पेयाः प्रसन्नया वा स्युररिष्टेनाऽसवेन वा| दारुत्रिकटुकं पथ्यां पलाशं चित्रकं शठीम्| पिष्ट्वा कुष्ठञ्च मूत्रेण पिबेत्क्षारांश्च दीपनान्| बस्तिमस्य विदध्याच्च समूत्रं दाशमूलिकम्||४||
🔊 Audio coming soon
ஸஶேஷாமேத்யாதிநா கௌரவமுச்யதே| ஸஶேஷாமேऽநுத்பந்நநிராமகே புருஷே மதுநா நிரூஹேண தோஷ ஈரிதோऽநிலஂ வாயுஂ மூர்ச்சயதி ஜ்வலயதி| மாற்கஞ்ச ருணத்தி| அக்நிஞ்ச ஹிநஸ்தி| ததோऽநந்தரஂ கௌரவாதிகஂ குர்யாத்| தமாதுரஂ ரூக்ஷாதிபிருபசரேத்| தத்ர ச பிப்பல்யாதிபிஃ ஶதஂ ஜலஂ ஸௌவர்சலோந்மிஶ்ரஂ பிபேத்| தத்தி தீபநஂ ஶோதநஞ்ச| அதவா வசாதயோ ததிமண்டேந மஸ்துநா மூர்ச்சிதா ஆலோடிதாஃ ப்ரஸந்நயா வா பேயாஃ ஸ்யுஃ| ஆஸவேந வாऽரிஷ்டேந வா பேயாஃ ஸ்யுஃ| தார்வாதிகஂ ச முத்ரேண பிஷ்டஂ பிபேத்| சிகித்ஸிதோக்தாஂஶ்ச தீபநாந் க்ஷாராந் பிபேத்| அஸ்ய சாऽயோகிநோ தஶமூலநிர்வத்தஂ பஸ்திஂ ஸமூத்ரஂ விதத்யாத்| இத்யுக்தஂ கௌரவம்|| ௪||
Adhikarana AdhmAnAkhyA vyApatsiddhishca (5) · Śloka 5
யுக்தோऽல்பவீர்ய்யோ தோஷாட்யே ரூக்ஷே க்ரூராऽऽஶயேऽதவா| பஸ்திர்தோஷாவதோ ருத்தமார்கோ ருந்த்யாத் ஸமீரணம்| ஸவிமார்கோऽநிலஃ குர்யாதாऽऽத்மாநஂ மர்மபீடநம்| விதாஹஂ குதகோஷ்டஸ்ய முஷ்கவஂக்ஷணவேதநாம்| ருணத்தி ஹதயஂ ஶூலைரிதஶ்சேதஶ்ச தாவதி| ஸ்வப்யக்தஸ்விந்நகாத்ரஸ்ய தத்ர வர்த்தி ப்ரயோஜயேத்| பில்வாதிஶ்ச நிரூஹஃ ஸ்யாத் பீலுஸர்ஷபமூந்நவாந்| ஸரலாऽமரதாருப்யாஂ ஸாதிதஂ சாऽநுவாஸநம்||௫||
युक्तोऽल्पवीर्य्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराऽऽशयेऽथवा| बस्तिर्दोषावृतो रुद्धमार्गो रुन्ध्यात् समीरणम्| सविमार्गोऽनिलः कुर्यादाऽऽध्मानं मर्मपीडनम्| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवंक्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्त्ति प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात् पीलुसर्षपमून्नवान्| सरलाऽमरदारुभ्यां साधितं चाऽनुवासनम्||५||
🔊 Audio coming soon
யுக்த இத்யாதிநாऽऽத்மாநமுச்யதே| தோஷாऽऽட்யாதிகே புருஷேऽல்பவீர்யோ பஸ்திர்யுக்தோ தோஷைராவதத்வாத்ருத்தமார்கஃ ஸந் ஸமீரணஂ வாதஂ ருந்த்யாத்| ஸோऽநிலஃ ஸமீரணோ ருத்தமார்கத்வாத் விமார்கக ஆத்மநாதீந் குர்யாத்| இதஶ்சேதஶ்ச கோஷ்டேऽநிலே தாவதி| தத்ராऽயோகே ஸ்வப்யக்திஸ்விந்நகாத்ரஸ்ய வர்தி ப்ரயோஜயேத்| பஸ்திகல்போக்தஶ்ச பில்வாதிநிரூஹஃ| பீல்வாதிமாஂஸ்தத்ர ஸ்யாத்| ஸரலதேவதாருப்யாஂ ஸாதிதமநுவாஸநஂ ஸ்யாத்| அர்தாத்தைலம்| இத்யுக்தமாத்மாநம்|| ௫||
Adhikarana shirorugA~a~akhyA vyApatsiddhishca (6) · Śloka 6
பஹுதோஷேऽபலே க்ரூரகோஷ்டே பஸ்திஸ்தநுர்மதுஃ| ஶீதோऽல்பஶ்சாவதோ தோஷைஃ ப்ரதிஹந்தி ஸமீரணம்| ஊர்த்வஂ ஸோऽநுஸரந் தேஹஂ குர்யாத்வாயுஃ ஶிரோருஜம்| க்ரீவாஸ்தம்பஂ ப்ரதிஶ்யாயஂ பாதிர்யஂ தஷ்டிவிப்ரமம்| தமுஷ்ணதைலலவணப்ரதிக்தஂ ஸ்விந்நமர்திதம்| தீக்ஷ்ணைர்தூமைஃ ப்ரதமநைர்நஸ்யைராऽऽஸ்யவிரேசநைஃ| விரேகைர்பஸ்திபிஶ்சாஶு யோஜயேதாநுலோமிகைஃ||௬||
बहुदोषेऽबले क्रूरकोष्ठे बस्तिस्तनुर्मृदुः| शीतोऽल्पश्चावृतो दोषैः प्रतिहन्ति समीरणम्| ऊर्ध्वं सोऽनुसरन् देहं कुर्याद्वायुः शिरोरुजम्| ग्रीवास्तम्भं प्रतिश्यायं बाधिर्यं दृष्टिविभ्रमम्| तमुष्णतैललवणप्रदिग्धं स्विन्नमर्दितम्| तीक्ष्णैर्धूमैः प्रधमनैर्नस्यैराऽऽस्यविरेचनैः| विरेकैर्बस्तिभिश्चाशु योजयेदानुलोमिकैः||६||
🔊 Audio coming soon
பஹுதோஷேத்யாதிநா ஶிரோருகுச்யதே| பஹுதோஷபலரஹிதாதிகே தநுத்வாதிகுணே பஸ்தியுக்தோ தோஷைராவத்வாத் ஸமீரணஸ்ய வேகப்ரதிகாதஂ கரோதி| ஸ ப்ரதிஹதோ வாயுரூர்த்வஂ தேஹமநுஸரஞ்சிரோருகாதீந் குர்யாத்| தஷ்டிவிப்ரமோ தஷ்டிவிகாரஃ| தமாதுரமுஷ்ணதைலலவணாப்யாஂ ப்ரதிக்தஂ பஶ்சாத்ஸ்விந்நஂ பஶ்சாச்ச மர்திதஂ தீக்ஷ்ணைராநுலோமிகைஶ்ச தூமாதிபிர்யோஜயேத்| இத்யுக்தா ஶிரோருக்|| ௬||
Adhikarana pravAhaNA~a~akhyA vyApatsiddhishca (7) · Śloka 7
ஸ்நிக்தஸ்விந்நே மஹாதோஷே பஸ்திர்மத்வல்பபேஷஜஃ| உத்க்லேஶ்யாऽல்பஂ ஹரேத்தோஷஂ ஜநயேச்ச ப்ரவாஹிகாம்| ஶோபஂ பஸ்தாவபாநே ச ஸதநஂ சோருஜங்ஹயோஃ| விபந்த்தமாருதோ ஜந்துரபீக்ஷ்ணஂ ஸஃ ப்ரவாஹதே| ஸ்வேதாப்யங்கநிரூஹாஂஶ்ச ஶோதநீயாநுலோமிகாந்| விதத்யால்லங்கயித்வா ச வத்திஂ தஸ்ய விரிக்தவத்||௭||
स्निग्धस्विन्ने महादोषे बस्तिर्मृद्वल्पभेषजः| उत्क्लेश्याऽल्पं हरेद्दोषं जनयेच्च प्रवाहिकाम्| शोफं बस्तावपाने च सदनं चोरुजङ्हयोः| विबन्द्धमारुतो जन्तुरभीक्ष्णं सः प्रवाहते| स्वेदाभ्यङ्गनिरूहांश्च शोधनीयानुलोमिकान्| विदध्याल्लङ्घयित्वा च वृत्तिं तस्य विरिक्तवत्||७||
🔊 Audio coming soon
ஸ்நிக்தஸ்விந்நேத்யாதிநா ப்ரவாஹணமுச்யதே| மஹாதோஷேऽதிஸ்நிக்தேऽதிஸ்விந்நே ச யோ பஸ்திரல்பஶக்திதரல்பமாநஶ்ச ஸ தோஷமுத்க்லேஶ்யாऽல்பஂ ஹரேத்| ப்ரவாஹிகாஂ ஜநயேச்ச| ப்ரவாஹிகாயா லக்ஷணமுக்தம்| பஸ்திஶோபாதிகஂ ச ஜாயேத| ஸ ச ஜந்துர்விபத்தமாருதத்வாதத்யர்தஂ ப்ரவாஹதே நிஸ்தநதி| தஸ்யாऽதியோகிநஃ ஸ்வேதாதீந் விதத்யாத்| தஸ்ய ச லங்ஹ்கயித்வா விரிக்தவத் பேயாதிகேந வத்திஂ விதத்யாத்| இத்யுக்தஂ வாஹநம்|| ௭||
Adhikarana UrdhvagA~a~akhyA vyApat (8) · Śloka 8
குர்வதோ வேகஸஂரோதஂ பீடிதோ வாऽதிமாத்ரயா| அஸ்நிக்தலவணோஷ்ண்போ வா பஸ்திரல்போऽல்பபேஷஜஃ| மதுர்வா மாருதேநோர்த்வஂ விக்ஷிப்தோ முகநாஸிகாத்| நிரேதி மூர்ச்சாஹல்லாஸதட்தாஹாதீந் ப்ரவர்த்தயந்||௮||
कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया| अस्निग्धलवणोष्ण्पो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्त्तयन्||८||
🔊 Audio coming soon
குர்வத இத்யாதிநோர்த்வக உச்யதே| வேகஸஂரோதஂ புருஷஸ்யாऽஸ்நிக்தத்வாதிகுணோ பஸ்திர்மாருதேநோர்த்வஂ விக்ஷிப்தோ முகநாஸிகாந்நிரேதி| மூர்ச்சதீந் ப்ரவர்த்தயந் அதிமாத்ரயா வா ப்ரணீயமாநஃ பீடிதஃ|| ௮||
Adhikarana mUrcCAvikAre karmavisheShaH (10) · Śloka 9
மூர்ச்சாவிகாரஂ தஷ்ட்வாऽऽஸ்ய ஸிஞ்சேச்சீதாம்புநா முகம்| வீஜேதாக்லமநாஶாச்ச ப்ராணாயாமஂ ச காரயேத்||௯||
मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्| वीजेदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
அஸ்ய த்வாऽऽதுரஸ்ய மூர்ச்சாவிகாரஂ தஷ்ட்வா ஜடிதி ஶீதாம்புநா முகஂ ஸிஞ்சேத்| ஏவஂ ஹி பஸ்திரூர்த்வஂ ந யாதி| யாவச்சக்லமநாஶஸ்தாவத்வ்யஜநைர்வீஜேத்| ததஶ்ச ப்ராணாயாமஂ ஶ்வாஸரோதஂ காரயேத்|| ௧௦||
Adhikarana basteradhaHpravarttanArthamupAyAH (11) · Śloka 11
பஷ்டபார்ஶ்வோதரஂ மத்யாத் கரைருஷ்ணைரதோமுகம்| கேஶேஷூத்க்ஷிப்ய துந்வீத பாயயேத்வ்யாலதஂஷ்ட்ரிபிஃ| ஶஸ்த்ரோல்காராஜபுருஷைர்பஸ்திரேதி ததா ஹ்யதஃ||௧௧||
पृष्ठपार्श्वोदरं मृद्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भाययेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||११||
🔊 Audio coming soon
உஷ்ணைஶ்ச கரைரதோமுகமாதுரஸ்ய பஷ்டாதிகஂ மத்யாத்| தஞ்ச கேஶேஷூத்க்ஷிப்ய துந்வீத| வ்யாலாதிபிஶ்ச பாயயேத்| ததா ஹ்யூர்த்வஂ ப்ரவர்த்தமாநோ பஸ்திரத ஏவைதி|| ௧௧||
Adhikarana galapIDAdikarmANi (12) · Śloka 12
பாணிவஸ்த்ரைர்கலாபீடஂ குர்யாந்ந ம்ரியதே யதா| ப்ராணோதாநநிரோதாத்தி ஸுப்ரஸித்ததராயநஃ| அபாநஃ பவநோ பஸ்திஂ தமாஶ்வேவாபகர்ஷதி||௧௨||
पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते यथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति||१२||
🔊 Audio coming soon
தஸ்ய ச மரணஂ ரக்ஷந் பாண்யாதிபிர்கலாபீடஂ குர்யாத்| ஏவஂ ஹி ப்ராணஸ்யோதாநஸ்ய ச நோரிதாதபாநஃ ஸுப்ரஸித்ததரமார்கஃ ஸந் தஂ பஸ்திமாஶ்வேவாऽபகர்ஷதி|| ௧௨||
Adhikarana anulomanArthamauShadhaprayogaH (13) · Śloka 13
குஷ்டகமுககல்கஂ ச பாயயேதம்லஸஂயுதம்| ஔஷ்ண்யாத்தைக்ஷ்ண்யாத்ஸரத்வாச்ச பஸ்திஂ ஸோऽஸ்யாநுலோமயேத்| கோமூத்ரேண த்ரிவத்பத்யாகல்கஂ வாऽதோऽநுலோமநம்||௧௩||
कुष्ठकमुककल्कं च पाययेदम्लसंयुतम्| औष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत्| गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोऽनुलोमनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
தஞ்ச குஷ்டக்ரமுகயோஃ கல்கமம்லேந காஞ்ஜிகாதிநா பாயயேத்| க்ரமுகஂ லோத்ரம்| ஸ கல்கோऽஸ்யாऽऽதுரஸ்யௌஷ்ண்யாதிநா பஸ்திமூர்த்வஂ ப்ரவர்த்தமாநமதோऽநுலோமயேத்| அதவா த்ரிவத்பத்யாகல்கஂ கோமூத்ரேண பாயயேத்||௧௩||
Adhikarana pakvAshayasthite bastivisheShaprayogaH (14) · Śloka 14
பக்வாஶயஸ்திதே ஸ்விந்நே நிரூஹோ தாஶமூலிகஃ| யவகோலகுலத்தைஶ்ச விதேயோ மூத்ரஸாதிதைஃ| பஸ்திர்கோமூத்ரஸித்தைர்வா ஸாऽமதாவஂஶபல்லவைஃ| பூதாகரஞ்ஜத்வக்பத்ரஶடீதேவாஹ்வரோஹிஷைஃ| ஸதைலகுடஸிந்தூத்தோ விரேகௌஷதகல்கவாந்||௧௪||
पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा साऽमृतावंशपल्लवैः| पूताकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्||१४||
🔊 Audio coming soon
பக்வாஶயஸ்தே பஸ்தௌ ஸ்விந்நே புருஷோ தாஶமூலிகோ நிரூஹோ விதேயஃ| யவாதிபிஶ்ச மூத்ரஸாதிதைர்பஸ்திர்விதேயஃ| அதவா பூதீகரஞ்ஜாதிபிரமதாவஂஶபல்லவாப்யாஂ யுக்தஃ ஸதைலாதிகோ விரேசநத்ரவ்யகல்கவாந் பஸ்திர்விதேயஃ|| ௧௪||
Adhikarana uraHshiraHsthitayoH kiryAvisheShaH (15) · Śloka 15
பில்வாதிபஞ்சமூலேந ஸித்தோ பஸ்திருரஃஸ்திதே| ஶிரஸ்தே நாவநஂ தூமஃ ப்ரச்சாத்யஂ ஸர்ஷபைஃ ஶிரஃ||௧௫||
बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते| शिरस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः||१५||
🔊 Audio coming soon
உரஃஸ்திதே பஸ்தௌ பில்வாதிபஞ்சமூலேந ஸித்தோ பஸ்திர்விதேயஃ| ஶிரஃப்ராப்தே பஸ்தௌ நாவநாதிகம்| இத்யுக்தாஃ ஷட்யோகாபதஃ|| ௧௫||
Adhikarana kukShishUlAkhyA vyApatsiddhishca (16) · Śloka 16
பஸ்திரத்யுஷ்ணதீக்ஷ்ணாம்லகநோऽதிஸ்வேதிதஸ்ய வா| அல்பதோஷே மதௌ கோஷ்டே ப்ரயுக்தோ வா புநஃ புநஃ| அதியோகத்வமாபந்நஃ குக்ஷிஶூலகரோ பவேத்| விரேசநாதியோகேந ஸ துல்யாகதிஸாதநஃ| பஶ்நிபர்ணீ ஸ்திராஂ பத்மஂ காஶ்மர்யஂ மதுகோத்பலே| பிஷ்ட்வா த்ராக்ஷாஂ மதூகஂ ச க்ஷீரே தண்டுலதாவநே| த்ராக்ஷாயஃ பக்வலோஷ்டஸ்ய ப்ரஸாதே மதுகஸ்ய வா| விநீய ஸகதஂ பஸ்திஂ யுஞ்ஜ்யாத்தாஹேऽதியோகஜே||௧௬||
बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा| अल्पदोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनः पुनः| अतियोगत्वमापन्नः कुक्षिशूलकरो भवेत्| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| पृश्निपर्णी स्थिरां पद्मं काश्मर्यं मधुकोत्पले| पिष्ट्वा द्राक्षां मधूकं च क्षीरे तण्डुलधावने| द्राक्षायः पक्वलोष्टस्य प्रसादे मधुकस्य वा| विनीय सघृतं बस्तिं युञ्ज्याद्दाहेऽतियोगजे||१६||
🔊 Audio coming soon
பஸ்திரித்யாதிநாऽதியோகாபத உச்யந்தே| உஷ்ணாதிகுணவாந் பஸ்திஃ ப்ரயுக்தோऽரிஸ்வேதிதஸ்ய வா ப்ரயுக்தஃ அல்பதோஷாதிகே வா புநஃ புநஃ ப்ரயுக்தோऽதியோகமாபந்நஃ ஸந் குக்ஷிருஜாகரோ பவேத்| ஸோऽதியோகோ விரேசநாऽதியோகேந துல்யலக்ஷணஸ்துல்யஸாதநஶ்ச| பஸ்த்யதியோகஜதாஹே பஶ்நிபர்ண்யாதிகஂ பிஷ்ட்வா க்ஷீராதீநாமந்யதமஂ விநீய நிக்ஷிப்ய ஸகதஂ பஸ்திஂ யுஞ்ஜ்யாத்| இத்யுக்ரஂ குக்ஷிஶூலம்|| ௧௬||
Adhikarana a~ggarugA~a~akhyA vyApatsiddhashca (17) · Śloka 17
ஸ்நேஹஸ்வேதைரஸம்பாத்ய குருதீக்ஷ்ணோऽதிமாத்ரகஃ| துஃஸ்திதாய ப்ரணிஹிதோ பஸ்திர்துஃஶோதிதாய வா| அதிப்ரவத்தோ மருதஂ கோபயேத் ஸ விமார்ககஃ| கரோத்யங்கருஜாஂ ஜம்பாஂ ஸ்தம்பஂ பேதஞ்ச பர்வணாம்| தஂ தைலலவணாऽப்யக்தஂ ஸ்வேதிதஂ ப்ரஸ்தராதிபிஃ| பில்வகோலயவைரண்டவர்ஷாபூபஹதீத்வயைஃ| ஸகுலத்தைஃ ஶதஂ மஸ்து பலஸௌவீரகாந்விதைஃ| ஆஸ்தாபயேத்ஸஸிந்தூத்தைர்ஜாங்கலைராऽऽஶிதஂ ரஸைஃ| தைலேநாऽநிலஜித் த்ரவ்யவிபக்வேநாऽநுவாஸயேத்||௧௭||
स्नेहस्वेदैरसम्पाद्य गुरुतीक्ष्णोऽतिमात्रकः| दुःस्थिताय प्रणिहितो बस्तिर्दुःशोधिताय वा| अतिप्रवृत्तो मरुतं कोपयेत् स विमार्गगः| करोत्यङ्गरुजां जृम्भां स्तम्भं भेदञ्च पर्वणाम्| तं तैललवणाऽभ्यक्तं स्वेदितं प्रस्तरादिभिः| बिल्वकोलयवैरण्डवर्षाभूबृहतीद्वयैः| सकुलत्थैः शृतं मस्तु फलसौवीरकान्वितैः| आस्थापयेत्ससिन्धूत्थैर्जाङ्गलैराऽऽशितं रसैः| तैलेनाऽनिलजिद् द्रव्यविपक्वेनाऽनुवासयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ஸ்நேஹேத்யாதிநாऽங்குருகுச்யதே| ஸ்நேஹஸ்வேதாப்யாஂ அஸம்பாத்யாऽநிஷ்பந்நஂ கத்வா குர்வாதிகோ பஸ்திரதியோகஂ ப்ரவத்தஃ ஸந் மருதஂ கோபயேத்| ஸகுபிதோ மருத்விமார்ககதஃ ஸந்நங்கருஜாதிகஂ கரோதி| அந்யஸ்மை துஃஶோதிதாய வா| தமதியோகிநஂ தைலலவணாப்யாமப்யக்தஂ ப்ரஸ்தராதிபிஶ்ச ஸ்வேதவித்யுக்தைஃ ஸ்வேதிதஂ பில்வாதிபிர்மஸ்த்வாத்யந்விதைஃ ஶதைஃ ஸஸிந்தூத்தைஶ்சாऽऽஸ்தாபயேத்| அநு ச ஜாங்கலை ரஸைரஶிதஂ போஜிதஂ வாதஹரத்ரவ்ய ஸித்தேந தைலேநாऽநுவாஸயேத்| இத்யுக்தாऽங்கருக்|| ௧௭ ||
Adhikarana hidhmAkhyA vyApatsiddhishca (18) · Śloka 18
மதுகோஷ்டேऽபலே பஸ்திரதிதீக்ஷ்ணோऽதிநிர்ஹரந்| குர்யாத்தித்மாஂ ஹிதஂ தத்ர ஹித்மாக்நஂ பஂஹணஞ்ச யத்| பலாபஹத்யாதிவராகாஶ்மர்யபலஸைந்தவைஃ| ஸப்ரஸந்நாரநாலாம்லைஸ்தைலஂ பக்த்வாऽநுவாஸயேத்| உஷ்ணாம்புநாऽக்ஷஂ பிப்பல்யா தத்யால்லவணஸஂயுதம்| தூமலேஹரஸக்ஷீரஸ்வேதாஂஶ்சாந்நஂ ச வாதஜித்||௧௮||
मृदुकोष्ठेऽबले बस्तिरतितीक्ष्णोऽतिनिर्हरन्| कुर्याद्धिध्मां हितं तत्र हिध्माघ्नं बृंहणञ्च यत्| बलाबृहत्यादिवराकाश्मर्यफलसैन्धवैः| सप्रसन्नारनालाम्लैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्| उष्णाम्बुनाऽक्षं पिप्पल्या दद्याल्लवणसंयुतम्| धूमलेहरसक्षीरस्वेदांश्चान्नं च वातजित्||१८||
🔊 Audio coming soon
மதுகோஷ்ட இத்யாதிநா ஹித்மோச்யதே| மதுகோஷ்டபலரஹிதாதிகேऽதிதீக்ஷ்ணோ பஸ்திரதிநிர்ஹரந் தோஷஂ ஹித்மாஂ குர்யாத்| தத்ர ஹித்மாசிகித்ஸிதமந்யத் பஂஹணஂ ச ஹிதம்| ததோ பலாபஹத்யாதிபிஃ ப்ரஸந்நாதிபிஶ்ச தைலஂ பக்த்வாऽநுவாஸயேத்| பஹத்யாதிலகுபஞ்சமூலம்| ஆரநாலாऽம்லமம்லாऽऽரநாலம்| அக்ஷஂ கர்ஷஂ பிப்பல்யாஃ| லவணேந யுக்தமுஷ்ணாம்புநா தத்யாத்| தூமாதிஂஶ்ச வாதநுதந்நஂ ச தத்யாத்| இத்யுக்தா ஹித்மா|| ௧௮||
Adhikarana hRutpIDA~a~akhyA vyApatsiddhishca (19) · Śloka 19
அதிதீக்ஷ்ணஃ ஸவாதோ வா ந வா ஸம்யக்ப்ரபீடிதஃ| கட்டயோத்ததயஂ பஸ்திஸ்தத்ர காஶகுஶோத்கடைஃ| ஸ்யாத் ஸாம்லவணஸ்கந்தகரீரபதரீநலைஃ| ஶதைர்பஸ்திர்ஹிதஃ ஸித்தோ வாதக்நைஶ்சாऽநுவாஸநம்||௧௯||
अतितीक्ष्णः सवातो वा न वा सम्यक्प्रपीडितः| घट्टयोद्दृदयं बस्तिस्तत्र काशकुशोत्कटैः| स्यात् साम्लवणस्कन्धकरीरबदरीनलैः| शृतैर्बस्तिर्हितः सिद्धो वातघ्नैश्चाऽनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
அதிதீக்ஷ்ண இத்யாதிநா ஹத்பீடோச்யதே| அதிதீக்ஷ்ணாதிகுணோ பஸ்தி-ர்ஹதயஂ கட்டயேத்| ஸவாதோ வா பஸ்திர்யோ நிஃஶேஷபீடிதஃ ஸ ச| தத்ர ஹதயகட்டநேऽம்லஸ்கந்தலவணஸ்கந்தாதிபிஃ காஸாதிபிஶ்ச ஸ்யாத்| இத்யுக்தா ஹத்பீடா|| ௧௯||
Adhikarana parikarttanAkhyA vyApatsiddhishca (20) · Śloka 20
மதுகோஷ்டால்பதோஷஸ்ய ரூக்ஷதீக்ஷ்ணாऽதிமாத்ரகஃ| ஹத்வா பஸ்திர்மலாஞ்சீக்ரஂ வாதபித்தே ப்ரகோபயேத்| நாபிபஸ்திகுதாஂஸ்தே ஹி கந்ததோऽஸ்ய முஹுர்முஹுஃ| விவர்ணாऽல்பாऽல்பமுத்தாநஂ பஸ்திர்நிலேகநாத்பவேத்| ஸ்வாதுஶீதௌஷதைஸ்தத்ர பயஸ்யேக்ஷ்வாதிபிஃ ஶதஃ| யஷ்ட்யாஹ்வதிலகல்கேந பஸ்திஃ ஸ்யாத்க்ஷீரபோஜிநஃ| ஸஸர்ஜரஸயஷ்ட்யாஹ்வஂ ஜிங்கிணீகர்தமாஞ்ஜநம்| விநீயஃ துக்தே பஸ்திஃ ஸ்யாத்வயக்தாம்லரஸபோஜிநஃ| பிச்சிலஶ்ச ஹிதோ பஸ்திஃ ஸ்நேஹஶ்ச மதுரைஃ ஶதஃ||௨௦||
मृदुकोष्ठाल्पदोषस्य रूक्षतीक्ष्णाऽतिमात्रकः| हृत्वा बस्तिर्मलाञ्छीघ्रं वातपित्ते प्रकोपयेत्| नाभिबस्तिगुदांस्ते हि कृन्ततोऽस्य मुहुर्मुहुः| विवर्णाऽल्पाऽल्पमुत्थानं बस्तिर्निलेखनाद्भवेत्| स्वादुशीतौषधैस्तत्र पयस्येक्ष्वादिभिः शृतः| यष्ट्याह्वतिलकल्केन बस्तिः स्यात्क्षीरभोजिनः| ससर्जरसयष्ट्याह्वं जिङ्गिणीकर्दमाञ्जनम्| विनीयः दुग्धे बस्तिः स्याद्वयक्ताम्लरसभोजिनः| पिच्छिलश्च हितो बस्तिः स्नेहश्च मधुरैः शृतः||२०||
🔊 Audio coming soon
மதுகோஷ்ட இத்யாதிநா பரிகர்த்தநமுச்யதே| மதுகோஷ்டத்வாதியுக்தஸ்ய ரூக்ஷாதிகுணோ பஸ்திர்மலாந் ஹத்வா ஶீக்ரஂ வாதபித்தே ப்ரகோபயேத்| அஸ்ய சாऽऽதுரஸ்ய தே வாதபித்தே நாப்யாதீந் முஹுர்முஹுஃ கந்ததஃ| பஸ்தேஶ்ச மூத்ராதாரஸ்ய நிர்லேகநாத் விவர்ணாதிகுணமுத்தாநஂ பவேத்| தத்ர பயஸ்யாதிபிஃ ஸ்வாதுஶீதைஃ ஶதோ யஷ்ட்யாऽऽஹ்வதிலயோஃ கல்கேந யுக்தோ பஸ்திஃ க்ஷீரபோஜிநஃ புருஷஸ்ய ஸ்யாத்| ஜிங்கிண்யாதிகஂ ஸஸர்ஜரஸாதி துக்தே விநீய பஸ்திஃ ஸ்யாத்| ஆம்லோத்கடஂ மாஂஸரஸஂ யோ புஂக்தோ தஸ்ய பிச்சிலோ பஸ்திகல்போக்தோ பஸ்திஶ்ச ஹிதஃ| மதுரைஶ்ச ஶதஃ ஸ்நேஹோऽநுவாஸநே ஹிதஃ| இத்யுக்தஂ கர்த்தநம்|| ௨௦||
Adhikarana parisrAvA~a~akhyA vyApatsiddhishca (21) · Śloka 21
பஸ்திஃ க்ஷாராம்லதீக்ஷ்ணோஷ்ணலவணஃ பைத்திகஸ்ய வா| குதஂ லிகந் தஹந் க்ஷிண்வந் கரோத்யஸ்ரபரிஸ்ரவம்| ஸ விதக்தஂ ஸ்ரவத்யஸ்ரஂ வர்ணைஃ பித்தஂ ச பூரிபிஃ| பஹுஶஶ்சாऽதியோகேந மோஹஂ கச்சதி சாऽஸகத்| தத்ராऽऽத்ரைஃ ஶால்மலீபத்ரைஃ க்ஷுண்ணைராஜஂ பயஃ ஶதம்| பூதஂ கதாந்விதஂ பஸ்திஂ தத்யாதந்யாஂஶ்ச பிச்சிலாந்| வடாதிபல்லவேஷ்வேவஂ கல்போ யவதிலேஷு ச| ஸுவர்சலோபோதகயோஃ கச்சுதாரே ச ஶஸ்யதே| குதே ச ஶீதமதுராந் குர்யாத் ஸேகப்ரலேபநாந்| ரக்தபித்தாதிஸாரக்நீ க்ரியா சாऽத்ர ப்ரஶஸ்யதே| தாஹாதிஷு த்ரிவத்கல்கஂ மத்வீகாவாரிணா பிபேத்| தத்தி பித்தஶகத்வாதாந் ஹத்வா தாஹாதிகாஞ்ஜயேத்| விஶுத்தஶ்ச பிபேச்சீதாஂ யவாகூஂ ஶர்கராயுதாம்| யுஞ்ஜ்யாத்வாऽதிவிரிக்தஸ்ய க்ஷீணவிட்கஸ்ய போஜநம்| மாஷயூஷேண குல்மஷாந் பாநஂ தத்யதவா ஸுராம்||௨௧||
बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा| गुदं लिखन् दहन् क्षिण्वन् करोत्यस्रपरिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः| बहुशश्चाऽतियोगेन मोहं गच्छति चाऽसकृत्| तत्राऽऽद्रैः शाल्मलीपत्रैः क्षुण्णैराजं पयः शृतम्| पूतं घृतान्वितं बस्तिं दद्यादन्यांश्च पिच्छिलान्| वटादिपल्लवेष्वेवं कल्पो यवतिलेषु च| सुवर्चलोपोदकयोः कच्छुदारे च शस्यते| गुदे च शीतमधुरान् कुर्यात् सेकप्रलेपनान्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया चाऽत्र प्रशस्यते| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हत्वा दाहादिकाञ्जयेत्| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्ज्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्| माषयूषेण कुल्मषान् पानं दध्यथवा सुराम्||२१||
🔊 Audio coming soon
பஸ்திரித்யாதிநா பரிஸ்ரவ உச்யதே| அதவா பைத்திகஸ்ய க்ஷாராதிகுணோ பஸ்திர்குததாஹாதிகஂ குர்வந்நஸ்ரபரிஸ்ரவஂ கரோதி| ஸ பரிஸ்ரவவாந் விதக்தமஸக் பஹுபிர்வணைஃ ஸ்ரவதி| பித்தஶ்ச ததாவிதமநேகவர்ணஂ ஸ்ரவத்ய-தியோகேந| அஸகச்சாऽஸௌ மோஹஂ கச்சதி| தத்ராऽऽத்ரைஃ ஶால்மலீபத்ரைஃ ஶதஂ பயஃ பூதஂ கதாந்விதஂ ச பஸ்திஂ தத்யாத்| அந்யாஂஶ்ச பூர்வோக்தாந் பிச்சிலாந் பஸ்தீந் தத்யாத்| ஏஷ ச ஶால்மலீபத்ரகல்போ வடாதிபல்லவேஷு யவதிலாநாஂ பல்லவேஷ்வபீஷ்டஃ ஸுவர்சலாதீநாஂ ச ஶஸ்யதே| குதே ச ஶீதாதிகுணாந் ஸேகாந் ப்ரலேபாஂஶ்ச குர்யாத்| அத்ர ச ரக்தபித்தக்நீ க்ரியா ஶஸ்யதே ரக்தாऽதிஸாரக்நீ ச| தாஹாதிஷு த்ராக்ஷமதிதவாரிணா த்ரிவத்கல்கஂ பிபேத்| தத் த்ரிவத்கல்கயுக்தஂ மத்வீகாவாரி பித்தாதீந் ஹத்வா தாஹாதிகாந் ஜயேத்| தேந ச விஶுத்தோ யவாகூஂ ஶர்கராயுதாஂ பிபேத்| அதவா யோऽதிவிரிக்ததயா க்ஷீணவிட்கஸ்தஸ்ய மாஷயூஷேண போஜநஂ யுஞ்ஜ்யாத்| குல்மாஷாந் வா யுஞ்ஜ்யாத்| குல்மாஷஃ ஸ்விந்நஸஸ்யம்| பாநஂ து ததி வா ஸுராஂ வா யுஞ்ஜ்யாத்| இத்யுக்தாஃ ஷடதியோகாऽऽபதஃ|| ௨௧||
Adhikarana atiyogAdiShu sAmAnyaM bheShajam (22) · Śloka 22
ஆமஂ யஃ குணபஂ ருக்வாநுபவேஶ்யேத ஸாऽருசிஃ| ஸ கநாऽதிவிஷாகுஷ்டநாததாருவசாஃ பிபேத்| ஶகத்வாதமஸக்பித்தஂ கபஂ வா யோऽதிஸார்யாதே| பக்வஂ தத்ர ஸ்வவகீர்யோ பஸ்திஃ ஶ்ரேஷ்டஂ பிஷக்ஜிதம்||௨௨||
आमं यः कुणपं रुग्वानुपवेश्येत साऽरुचिः| स घनाऽतिविषाकुष्ठनातदारुवचाः पिबेत्| शकृद्वातमसृक्पित्तं कफं वा योऽतिसार्याते| पक्वं तत्र स्ववगीर्यो बस्तिः श्रेष्ठं भिषग्जितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
யஸ்து புருஷோ ருக்வாநாऽऽமஂ குணபஂ துர்கந்தமுபவேஶ்யேதாऽருச்யா யுக்தஃ ஸ கநாதிகஂ ஜலேந பிபேத்| அஸ்மிஂஶ்சாऽதியோகே ஶகதாதிகஂ பக்வஂ யோऽதிஸார்யதே தத்ர ஸ்வவர்கீய ஆத்மீயௌஷதநிர்வத்தோ பஸ்திஃ ஶ்ரேஷ்டஂ பிஷக்ஜிதம்| ஶகததிஸாரே ஸூத்ரோக்தேந புரீஷஸஂக்ரஹணேந வர்கேண பஸ்திஃ| ஏவஂ வாதாதீநாமபி ஸ்வஶப்தார்தோ வ்யாக்யேயஃ|| ௨௨||
Adhikarana vyApadaH saMsargabhedAdvibhinnatvam (23) · Śloka 23
ஷண்ணாமேஷாஂ த்விஸஂஸர்காத்த்ரிஂஶத்பேதா பவந்தி து| கேவலைஃ ஸஹ ஷட்த்ரிஂஶத்வித்யாத்ஸோபத்ரவாஂஶ்ச தாந்| ஶூலப்ரவாஹிகாऽऽத்மாநபரிகர்த்தாऽருசிஜ்வராந்| தண்மோஹதாஹமூர்ச்சாதீஂஶ்சைஷாஂ வித்யாதுபத்ரவாந்||௨௩||
षण्णामेषां द्विसंसर्गात्त्रिंशद्भेदा भवन्ति तु| केवलैः सह षट्त्रिंशद्विद्यात्सोपद्रवांश्च तान्| शूलप्रवाहिकाऽऽध्मानपरिकर्त्ताऽरुचिज्वरान्| तृण्मोहदाहमूर्च्छादींश्चैषां विद्यादुपद्रवान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ சாऽऽமாதீநாஂ ஷண்ணாஂ த்விஸஂஸர்காத் த்விஸஂயோகேந த்ரிஂஶத்பேதா பவந்தி| கேவலைஶ்சாऽऽமாதிபிஃ ஷட்| ஏவஂ ஷட்த்ரிஂஶததீஸாரபேதாநுபத்ரவைஃ ஸஹ பிஷக் வித்யாத்| தத்ராऽऽமாதிபிர்மிஶ்ரிதாஃ| ஸாமஂ ஶகத் ஸாமவாயுஸ்ததா ஸாமஂ ச லோஹிதம்| ஆமேந ஸஂயுதஂ பித்தஂ கபஃ ஸாமஸ்ததைவ ச| ஶகத்வாதஃ ஶகதஸக் ஶகத்கபஃ| வாதரக்தஂ வாதபித்தஂ ததா வாதகபஂ விதுஃ| அஸக்பித்தஂ ரக்தகபஂ பித்தஂ ஸகபமேவ ச| இத்யேகஸ்ய ப்ராதாந்யேந பஞ்சதஶ| தத்யதா-ஶகதாऽऽமஃ ஸவாதாऽऽமஃ ஶோணிதாऽऽமஸ்ததாऽபரஃ| பித்தாமஶ்ச பலாஸாமோ வாதவிட்ரக்தவிட் ததா| பித்தவிட்கபவிட் சைவ ரக்தவாதஸ்ததாऽபரஃ| பித்தவாதஃ கபமருத்பித்தேநாऽஸக்கபேந ச| கபபித்தமிதி த்ரிஂஶத்பேதாஃ ஷட் கேவலைஸ்ததா| அத தேஷாமுபத்ரவாநாஹ-ஶூலேத்யாதி| யதாஸம்பவஂ யோஜ்யம்| ஆதிஶப்த ஏவஞ்ஜாதீயக்ரஹணார்தஃ||௨௩||
Adhikarana saMsargajAnAM vyApadAM cikitsA (24) · Śloka 24
தத்ராऽऽமேऽந்தரபாநஂ து கட்வம்லலவணைர்யுதம்| பாசநஂ ஶஸ்யதே பஸ்திராऽऽமே ஹி ப்ரதிஷித்யதே| வாதக்நக்ராஹிவர்கீயோ பஸ்திஃ ஶகதி ஶஸ்யதே| ஸ்வாத்வம்லோ வ்யக்தலவணஃ ஸ்நேஹபஸ்திஃ ஸமீரணே| ரக்தே ரக்தேந பித்தே து கஷாயஸ்வாதுதிக்தகஃ| ஸார்யமாணே கபே பஸ்திஃ கஷாயகடுதிக்தகஃ| ஶகதா வாயுநா வாऽऽமே தேந வர்சஸி வாऽநிலே| ஸஂஸஷ்டேऽந்தரபாநஂ ஸ்யாத் கட்வம்லலவணைர்யுதம்| பித்தேநாமேऽஸஜா தத்வத்தயோராऽऽமேந வா புநஃ| ஸஂஸஷ்டயோர்பவேத் பாநஂ ஸகடுஸ்வாதுதிக்தகம்| ததாऽऽமே கபஸஂஸஷ்டே கஷாயகடுதிக்தகம்| ஆமேந து கபே யுக்தே கஷாயலவணோஷணம்| வாதேந விஶி பித்தே வா விட்பித்தாऽஸ்ரைஸ்ததாऽநிலே| ஸ்யாத் கஷாயாம்லமதுரஃ ஸஂஸஷ்டே பஸ்திருத்தமஃ| பஸ்திர்வாதேந ரக்தே து கார்யஃ ஸ்வாத்வம்லதிக்தகஃ| ஶகச்சோணிதயோஃ பித்தஶகதோரஸ்ரபித்தயோஃ| பஸ்திரந்யோந்யஸஂஸர்கே கஷாயஸ்வாதுதிக்தகஃ| கபேந் விஶி பித்தே வா கபே விட்பித்தஶோணிதைஃ| கடுதிக்தகஷாயஃ ஸ்யாத் ஸஂஸஷ்டே பஸ்திருத்தமஃ| மதுரோஷணதிக்தஸ்து ரக்தே கபவிமூர்ச்சிதே| மாருதே கபஸஂஸஷ்டே கட்வம்லலவணோ பவேத்| ஸ்யாத்வஸ்திஃ கடுதிக்தாம்லஃ ஸஂஸஷ்டே வாயுநா கபே||௨௪||
तत्राऽऽमेऽन्तरपानं तु कट्वम्ललवणैर्युतम्| पाचनं शस्यते बस्तिराऽऽमे हि प्रतिषिध्यते| वातघ्नग्राहिवर्गीयो बस्तिः शकृति शस्यते| स्वाद्वम्लो व्यक्तलवणः स्नेहबस्तिः समीरणे| रक्ते रक्तेन पित्ते तु कषायस्वादुतिक्तकः| सार्यमाणे कफे बस्तिः कषायकटुतिक्तकः| शकृता वायुना वाऽऽमे तेन वर्चसि वाऽनिले| संसृष्टेऽन्तरपानं स्यात् कट्वम्ललवणैर्युतम्| पित्तेनामेऽसृजा तद्वत्तयोराऽऽमेन वा पुनः| संसृष्टयोर्भवेत् पानं सकटुस्वादुतिक्तकम्| तथाऽऽमे कफसंसृष्टे कषायकटुतिक्तकम्| आमेन तु कफे युक्ते कषायलवणोषणम्| वातेन विशि पित्ते वा विट्पित्ताऽस्रैस्तथाऽनिले| स्यात् कषायाम्लमधुरः संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| बस्तिर्वातेन रक्ते तु कार्यः स्वाद्वम्लतिक्तकः| शकृच्छोणितयोः पित्तशकृतोरस्रपित्तयोः| बस्तिरन्योन्यसंसर्गे कषायस्वादुतिक्तकः| कफेन् विशि पित्ते वा कफे विट्पित्तशोणितैः| कटुतिक्तकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| मधुरोषणतिक्तस्तु रक्ते कफविमूर्च्छिते| मारुते कफसंसृष्टे कट्वम्ललवणो भवेत्| स्याद्वस्तिः कटुतिक्ताम्लः संसृष्टे वायुना कफे||२४||
🔊 Audio coming soon
தத்ரேத்யாதிநா ஷட்த்ரிஂஶதஶ்சிகித்ஸா| ஆமே கேவலே கட்வாதிகுணைரௌஷதைர்யுக்தமந்தரபாநகஂ முகேந யோஜ்யஂ ஶஸ்யதே| கிஂ ததாऽऽஹ| பாசநம்| யத ஆமே பஸ்திஃ ப்ரதிஷித்யதே| கேவலே ஶகதி வாதக்ந-வர்கஸித்தோ வா பஸ்திஃ ஸஂக்ரஹணஸித்தோ வா| கேவலே ஸமீரணே ஸ்நேபஸ்தி-ர்யஃ ஸ்வாத்வம்லஃ ப்ரபூதலவணஶ்ச| கேவலே ரக்தே கஷாயாதிகுணோ பஸ்திஃ| ததாவித ஏவ பித்தப்ரதாநே ரக்தபித்தே| கேவலே கபே ஸார்யமாணேऽதிஸார்யதி கஷாயகடுதிக்தகோ பஸ்திஃ| ஆமப்ரதாநே ஶகதி ஶகதாऽऽமே அந்தரபாநகஂ முகயோஜ்யஂ கட்வாதிகுணத்ரவ்யயுக்தம்| வாயுநா வா யுக்தே ப்ரதாநே ஆமே ததேவ| தேந சாऽऽமேந யுக்தே ப்ரதாநே வர்சஸி ததேவ| தேந வாऽऽமேந யுக்தே ப்ரதாநேऽநிலே ததேவ| பித்தேந யுக்தே ப்ரதாநே ஆமே தத்வத்| தத்வதிதி கட்வம்லலவணைர்யுக்தமந்தரபாநம்| அஸஜா யுக்தே ப்ரதாநே ஆமே தத்வதேவ| தயோஃ பித்தாऽஸஜோராமேந ஸஂஸஷ்டயோஃ ஸகடுஸ்வாதுதிக்தகஂ பாநஂ பவேத்| தேந பித்தப்ரதாநமாமபித்தமுக்தம்| ரக்தப்ரதாநஂ சாऽऽமரக்தம்| கபஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநே ஆமே கஷாயாதிகுணத்ரவ்யயுக்தமந்தரபாநம்| ஆமேந யுக்தே ப்ரதாநே கபே கஷாயலவணோஷணமந்தரபாநம்| வாதேந ஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநே ஶகதி கஷாயாதிகுணோ பஸ்திருத்தமஃ ஸ்யாத்| வாதேந ஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநே பித்தே ஸ ஏவ பஸ்திஃ| விடா ச ஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநே ஸ ஏவ| பித்தேந ச ஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநேऽநிலே ஸ ஏவ| அஸ்ரேண ச ஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநேऽநிலே ஸ ஏவ| வாதேந ஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநே ரக்தே ஸ்வாத்வாதிகுணோ பஸ்திஃ கார்யஃ| ஶகச்சோணிதயோரந்யோந்யஸஂஸர்கே ஶகத்ப்ராதாந்யே வா கஷாயாதிகுணோ பஸ்திஃ கார்யஃ| ஏவஂ பித்தஶகதோऽந்யோந்யஸஂஸர்கே பித்தப்ராதாந்யே ஶகத் ப்ராதாந்யே ச கஷாயாதிகுணஃ| ரக்தபித்தயோரபி ரக்தப்ராதாந்யே பித்தப்ராதாந்யே ச| கபேந யுக்தே ப்ரதாநே ஶகதி கட்வாதிகுணோ பஸ்திருத்தமஃ ஸ்யாத்| கபேந ஸஂஸஷ்டே பித்தே ஸ ஏவ| விஶாபித்தேந ரக்தேந ச ஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநே கபே ஸ ஏவ| கபேந விமூர்ச்சிதே ஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநே ரக்தே மதுராதிகுணோ பஸ்திஃ| கபேந ஸஂஸஷ்டே மாருதே கட்வாதிகுணோ பஸ்திர்பவேத்| வாயுநா ஸஂஸஷ்டே ப்ரதாநே கபே கட்வாதிகுணோ பஸ்திஃ ஸ்யாத்| இதி ஷட்த்ரிஂஶதோ பேதாநாஂ சிகித்ஸோக்தா|| ௨௪||
Adhikarana atideshena rogAntareShUpayuktaM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25
த்ரிசதுஃ பஞ்சஷட்யோகாநேவமேவ விகல்பயேத்| யுக்திஶ்சைஷாऽதிஸாரோக்தா ஸர்வரோகேஷ்வபி ஸ்மதா||௨௫||
त्रिचतुः पञ्चषड्योगानेवमेव विकल्पयेत्| युक्तिश्चैषाऽतिसारोक्ता सर्वरोगेष्वपि स्मृता||२५||
🔊 Audio coming soon
அந்யா த்விஸஂஸர்கயுக்த்யா த்ர்யாதிஸங்க்யாயோகந் விகல்பயேத்| ந கேவலமதிஸாரேஷ்வேவைதத்யதா விதிவிஷயஂ ரஸயோஜநஂ போத்தவ்யம்| யாவத் ஸர்வரோகேஷ்வபி ஆமாதிகதேஷ்வேததேவ ஸஂயோஜநஂ யதாவிஷயஂ போத்தவ்யம்||௨௫||
Adhikarana sarvasaMsargeShu sAmAnyaM bheShajam (26) · Śloka 26
யுகபத் ஷட்ரஸஂ ஷண்ணாஂ ஸம்ஸர்கே பாசநஂ பவேத்||௨௬||
युगपत् षड्रसं षण्णां सम्सर्गे पाचनं भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வேஷு சாऽதிஸாராதிஷு ரோகேஷு ஷண்ணாமாமாதீநாஂ யுகபத் ஷட்த்ரிஂஶஂ யதோக்தஂ பாசநமிஷ்யதே|| ௨௬||
Adhikarana nirAmeShu bastivisheShaH (27) · Śloka 27
நிராமாணாஂ து பஞ்சாநாஂ பஸ்திஃ ஷட்ரஸிகோ ஹிதஃ||௨௭||
निरामाणां तु पञ्चानां बस्तिः षड्रसिको हितः||२७||
🔊 Audio coming soon
யதா த்வாமாதிநா ஜாதாநஂ ஶகதீநாஂ பஞ்சாநாஂ யுகபத் ஸஂஸர்கஸ்ததா ஷட்ரஸயுக்த ஏவ பஸ்திஃ|| ௨௭||
Adhikarana sarvaiShvatisAravyApatsu sAmAnyaM bheShajam (28) · Śloka 28
உதும்பரஶலாடூநி ஜம்ப்வாம்ரோதும்பரத்வசஃ| ஶங்கஂ ஸர்ஜரஸஂ லாக்ஷாஂ கத்தணஞ்ச பலாஂஶிகம்| பிஷ்ட்வா தைஃ ஸர்பிஷஃ ப்ரஸ்தஂ க்ஷீரஂ த்விகுணிதஂ பசேத்| அதிஸாரேஷு ஸர்வேஷு பேயமேதத்யதாபலம்| கச்சுராதாதகிபில்வஸமங்காரக்தமூலிபிஃ| மஸூராஶ்வத்தஶுங்கைஶ்ச யவாகூஃ ஸ்யாஜ்ஜலே ஶதைஃ| பாலோதும்பரகட்வங்கஸமங்காப்லக்ஷபல்லவைஃ| மஸூரதாதகீபுஷ்பபலாபிஶ்ச ததா பவேத்||௨௮||
उदुम्बरशलाटूनि जम्ब्वाम्रोदुम्बरत्वचः| शङ्खं सर्जरसं लाक्षां कत्तृणञ्च पलांशिकम्| पिष्ट्वा तैः सर्पिषः प्रस्थं क्षीरं द्विगुणितं पचेत्| अतिसारेषु सर्वेषु पेयमेतद्यथाबलम्| कच्छुराधातकिबिल्वसमङ्गारक्तमूलिभिः| मसूराश्वत्थशुङ्गैश्च यवागूः स्याज्जले शृतैः| बालोदुम्बरकट्वङ्गसमङ्गाप्लक्षपल्लवैः| मसूरधातकीपुष्पबलाभिश्च तथा भवेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
உதும்பரஶலாட்வாதீநாஂ க்ஷீரத்விப்ரஸ்தேந யுக்தஂ ஸர்பிஷஃ ப்ரஸ்தஂ விபசயேத்| மாத்ரயா யதாபலஂ பேயஂ ஸர்வேஷ்வதிஸாரேஷு| ததிதி ஸர்பிஃ| ஶலாடுரபிநவஂ பலம்| த்வக்ஶப்தேந ஜம்ப்வாதீநாஂ ஸம்பந்தஃ| கத்தணஂ பூதீகம்| கச்சுராதிபிர்ஜலே ஶதைர்யவாகூஃ ஸ்யாத்| கச்சுரா துராலபா| ஸமங்கா மஞிஷ்டா| ரக்தமூலீ ஶமீபத்ராக்யா| ஸமங்கா பாலாதும்பராதிபிஶ்ச யவாகூர்பவேத்| ததேதி ஜலே ஶதைஃ| கட்வங்கஃ ஶ்யோநாகஃ|| ௨௮||
Adhikarana vyApatsu yathAvasthaM cikitsopadeshaH (29-30) · Śloka 30
நாநாப்ரகாரா ஜாயந்தே வ்யாபதோ பஸ்திவிப்ரமாத்| யதாயதஂ யதாவஸ்தஂ தாஸஂ குர்வீத ஸாதநம்||௨௯|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ கல்பஸ்தாநே பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திர்நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௩௦||
नानाप्रकारा जायन्ते व्यापदो बस्तिविभ्रमात्| यथायथं यथावस्थं तासं कुर्वीत साधनम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम षष्ठोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon
பஸ்திவிப்ரமாதஸம்யக்யோகாத்ராநாப்ரகாரா வ்யாபதோ ஜாயந்தே| தாஸாஂ வ்யாபதாஂ யதாயதஂ யதாஸ்வரூபஂ யதாவஸ்தஂ ச ஸாதநஂ சிகித்ஸிதஂ குர்வீத இதி|| ௨௯|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாய்ந்துவிரசிதாயா- மஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ கல்பஸ்தாநே ஷஷ்டோऽத்யாயஃ