Adhikarana atha bastivyApatsiddhirnAma ShaShTho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో బస్తివ్యాపత్సిద్ధిం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాఽఽన్నేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽन्नेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
బస్తీనాం కల్పనాం ప్రదర్శయిత్వా తేషామేవోపయోగే వ్యాపదస్తత సాధనంచ ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే|| 1||
Adhikarana bastervyApadaH (2) · Śloka 2
విబంధగౌరవాఽఽధ్మానశిరోరుగ్వాహనోర్ధ్వగాః| కుక్షిశూలాఽంగరుఘిధ్మాహృత్పీడాకర్త్తనస్రవాః| అయోగాదతియోగాచ్చ బస్తేః స్యుః షడాపదః||2||
विबन्धगौरवाऽऽध्मानशिरोरुग्वाहनोर्ध्वगाः| कुक्षिशूलाऽङ्गरुघिध्माहृत्पीडाकर्त्तनस्रवाः| अयोगादतियोगाच्च बस्तेः स्युः षडापदः||२||
🔊 Audio coming soon
బస్తేరయోగాద్విబంధాదయః షడాఽఽపదో వ్యాధయః స్యుః| తస్యైవాఽతియోగాత్ కుక్షిశూలాదయః షడాఽఽపదః స్యుః| ఏతాశ్చాపదః ప్రధానాః కీర్త్తితాః| ఏతదనుయాయినాం హి పృథగత్రైవ వక్ష్యమాణత్వాత్| వాహనం ప్రవాహికా| ఊర్ధ్వగాఽఽఖ్యా వ్యాపద్యత్ర బస్తిర్ముఖనాసికాన్నిరేతీతి| కర్త్తనం నాభ్యాదీనాం కర్త్తనమివ| స్రవోఽసృగాదిపరిస్రవః|| 2||
Adhikarana vibandhAkhyA vyApatsiddhishca (3) · Śloka 3
అస్నిగ్ధస్విన్నదేహస్య గురుకోష్ఠస్య యోజితః| శీతోఽల్పస్నేహలవణద్రవ్యమాత్రో ఘనోఽపి వా| బస్తిః సంక్షోభ్య తం దోషం దుర్బలత్వాదనిర్హరన్| కరోతి వాతవిణ్మూత్రవిబంధమతిదారుణం| నాభిబస్తిరుజాం దాహం హృల్లేపం శ్వయథుం గుదే| కండూం గండాని వైవర్ణ్యమరతిం వహ్నిమార్దవం| క్వాథద్వయం ప్రాగ్విహితం మధ్యే దోషేఽతిసారిణి| ఉష్ణస్య తస్మాదేకస్య తత్ర పానం ప్రశస్యతే| ఫలవర్త్త్యస్తథా స్వేదాః కాలం జ్ఞాత్వా విరేచనం| బిల్వమూలత్రివృద్దారుయవకోలకులత్థవాన్| సురావిణ్మూత్రవాన్ బస్తిః సప్రాక్యేష్యస్తమానయేత్||3||
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा| बस्तिः संक्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोति वातविण्मूत्रविबन्धमतिदारुणम्| नाभिबस्तिरुजां दाहं हृल्लेपं श्वयथुं गुदे| कण्डूं गण्डानि वैवर्ण्यमरतिं वह्निमार्दवम्| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्ये दोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते| फलवर्त्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्| सुराविण्मूत्रवान् बस्तिः सप्राक्येष्यस्तमानयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
అస్నిగ్ధేత్యాదినా ప్రచ్ఛాద్యం సర్షపైః శిర ఇత్యవమంతేన గ్రంథేన షణ్ణామయోగాఽఽపదాం క్రమేణ హేత్వాదికముచ్యతే| బస్తిరత్యుష్ణేత్యాది శ్రేష్ఠం భిషగ్జితమిత్యేవమంతేనాఽతియోగాపదాం| తత్రాఽస్నిగ్ధాదిగుణస్య పుంసః శీతాదిగుణో బస్తిర్దోషం సంక్షోభ్య దుర్బలత్వాచ్ఛీతవీర్యత్వాత్తం క్షుబ్ధదోషమనిర్హరన్ వాతాదీనాం విబంధమతిదారుణం కరోతి నాభిదాహాదికంచ| అల్పద్రవ్యమాత్రః స్నేహామ్ల మూత్రాదివర్జితః| ప్రక్చికిత్సితే మధ్యదోషేఽతిసారిణి క్వాథద్వయం విహితం ప్రమథ్యాఖ్యం మాగధికాదీనాం జలజలదాదీనాంచ| తస్మాత్ క్వాథద్వయాద్దోషాద్యపేక్షయైకస్య క్వాథస్య తత్రాయోగస్య షడ్విధత్వాన్నాభిశూలాదికే పానం ప్రశస్యతే| ఫలవర్త్త్యాదికం చ ప్రశస్యతే| కాలం జ్ఞాత్వాం విరేచనయోగ్యే విరేచనం హితం| బిల్వమూలాదిమాన్ బస్తిః ప్రాక్యేష్యైర్వాన్యాదిభిర్వస్తికల్పోక్తైర్యుక్తస్తమయోగినం బస్తిమానయేత్| విట్ చ మూత్రంచ ప్రాణినామేవ| ఇతి విబంధ ఉక్తః|| 3||
Adhikarana gauravAkhyA vyApatsiddhishca (4) · Śloka 4
సశేషామే నిరూహేణ మృదునా దోష ఈరితః| మూర్చ్ఛయత్యనిలం మార్గం రుణద్ధ్యగ్నిణ్ హినస్తి చ| గౌరవక్లమహచ్ఛులదాహసమ్మోహవేష్టనం| తతః కుర్యాదుపచరేత్తం రూక్షస్వేదపాచనైః| పిప్పలీకత్తృణోశీరదారమూర్వాశృతం జలం| పిబేత్సౌవర్చలోన్మిశ్రం దీపనం హృద్విశోధనం| వచానాగరశుంఠ్యోర్వా దధిమండేన మూర్చ్ఛితాః| పేయాః ప్రసన్నయా వా స్యురరిష్టేనాఽసవేన వా| దారుత్రికటుకం పథ్యాం పలాశం చిత్రకం శఠీం| పిష్ట్వా కుష్ఠంచ మూత్రేణ పిబేత్క్షారాంశ్చ దీపనాన్| బస్తిమస్య విదధ్యాచ్చ సమూత్రం దాశమూలికం||4||
सशेषामे निरूहेण मृदुना दोष ईरितः| मूर्च्छयत्यनिलं मार्गं रुणद्ध्यग्निण् हिनस्ति च| गौरवक्लमहच्छुलदाहसम्मोहवेष्टनम्| ततः कुर्यादुपचरेत्तं रूक्षस्वेदपाचनैः| पिप्पलीकत्तृणोशीरदारमूर्वाशृतं जलम्| पिबेत्सौवर्चलोन्मिश्रं दीपनं हृद्विशोधनम्| वचानागरशुण्ठ्योर्वा दधिमण्डेन मूर्च्छिताः| पेयाः प्रसन्नया वा स्युररिष्टेनाऽसवेन वा| दारुत्रिकटुकं पथ्यां पलाशं चित्रकं शठीम्| पिष्ट्वा कुष्ठञ्च मूत्रेण पिबेत्क्षारांश्च दीपनान्| बस्तिमस्य विदध्याच्च समूत्रं दाशमूलिकम्||४||
🔊 Audio coming soon
సశేషామేత్యాదినా గౌరవముచ్యతే| సశేషామేఽనుత్పన్ననిరామకే పురుషే మృదునా నిరూహేణ దోష ఈరితోఽనిలం వాయుం మూర్చ్ఛయతి జ్వలయతి| మాRగంచ రుణద్ధి| అగ్నించ హినస్తి| తతోఽనంతరం గౌరవాదికం కుర్యాత్| తమాతురం రూక్షాదిభిరుపచరేత్| తత్ర చ పిప్పల్యాదిభిః శృతం జలం సౌవర్చలోన్మిశ్రం పిబేత్| తద్ధి దీపనం శోధనంచ| అథవా వచాదయో దధిమండేన మస్తునా మూర్చ్ఛితా ఆలోడితాః ప్రసన్నయా వా పేయాః స్యుః| ఆసవేన వాఽరిష్టేన వా పేయాః స్యుః| దార్వాదికం చ ముత్రేణ పిష్టం పిబేత్| చికిత్సితోక్తాంశ్చ దీపనాన్ క్షారాన్ పిబేత్| అస్య చాఽయోగినో దశమూలనిర్వృత్తం బస్తిం సమూత్రం విదధ్యాత్| ఇత్యుక్తం గౌరవం|| 4||
Adhikarana AdhmAnAkhyA vyApatsiddhishca (5) · Śloka 5
యుక్తోఽల్పవీర్య్యో దోషాఢ్యే రూక్షే క్రూరాఽఽశయేఽథవా| బస్తిర్దోషావృతో రుద్ధమార్గో రుంధ్యాత్ సమీరణం| సవిమార్గోఽనిలః కుర్యాదాఽఽధ్మానం మర్మపీడనం| విదాహం గుదకోష్ఠస్య ముష్కవంక్షణవేదనాం| రుణద్ధి హృదయం శూలైరితశ్చేతశ్చ ధావతి| స్వభ్యక్తస్విన్నగాత్రస్య తత్ర వర్త్తి ప్రయోజయేత్| బిల్వాదిశ్చ నిరూహః స్యాత్ పీలుసర్షపమూన్నవాన్| సరలాఽమరదారుభ్యాం సాధితం చాఽనువాసనం||5||
युक्तोऽल्पवीर्य्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराऽऽशयेऽथवा| बस्तिर्दोषावृतो रुद्धमार्गो रुन्ध्यात् समीरणम्| सविमार्गोऽनिलः कुर्यादाऽऽध्मानं मर्मपीडनम्| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवंक्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्त्ति प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात् पीलुसर्षपमून्नवान्| सरलाऽमरदारुभ्यां साधितं चाऽनुवासनम्||५||
🔊 Audio coming soon
యుక్త ఇత్యాదినాఽఽధ్మానముచ్యతే| దోషాఽఽఢ్యాదికే పురుషేఽల్పవీర్యో బస్తిర్యుక్తో దోషైరావృతత్వాద్రుద్ధమార్గః సన్ సమీరణం వాతం రుంధ్యాత్| సోఽనిలః సమీరణ్O రుద్ధమార్గత్వాద్ విమార్గగ ఆధ్మనాదీన్ కుర్యాత్| ఇతశ్చేతశ్చ కోష్ఠేఽనిలే ధావతి| తత్రాఽయోగే స్వభ్యక్తిస్విన్నగాత్రస్య వర్తి ప్రయోజయేత్| బస్తికల్పోక్తశ్చ బిల్వాదినిరూహః| పీల్వాదిమాంస్తత్ర స్యాత్| సరలదేవదారుభ్యాం సాధితమనువాసనం స్యాత్| అర్థాత్తైలం| ఇత్యుక్తమాధ్మానం|| 5||
Adhikarana shirorugA~a~akhyA vyApatsiddhishca (6) · Śloka 6
బహుదోషేఽబలే క్రూరకోష్ఠే బస్తిస్తనుర్మృదుః| శీతోఽల్పశ్చావృతో దోషైః ప్రతిహంతి సమీరణం| ఊర్ధ్వం సోఽనుసరన్ దేహం కుర్యాద్వాయుః శిరోరుజం| గ్రీవాస్తంభం ప్రతిశ్యాయం బాధిర్యం దృష్టివిభ్రమం| తముష్ణతైలలవణప్రదిగ్ధం స్విన్నమర్దితం| తీక్ష్ణైర్ధూమైః ప్రధమనైర్నస్యైరాఽఽస్యవిరేచనైః| విరేకైర్బస్తిభిశ్చాశు యోజయేదానులోమికైః||6||
बहुदोषेऽबले क्रूरकोष्ठे बस्तिस्तनुर्मृदुः| शीतोऽल्पश्चावृतो दोषैः प्रतिहन्ति समीरणम्| ऊर्ध्वं सोऽनुसरन् देहं कुर्याद्वायुः शिरोरुजम्| ग्रीवास्तम्भं प्रतिश्यायं बाधिर्यं दृष्टिविभ्रमम्| तमुष्णतैललवणप्रदिग्धं स्विन्नमर्दितम्| तीक्ष्णैर्धूमैः प्रधमनैर्नस्यैराऽऽस्यविरेचनैः| विरेकैर्बस्तिभिश्चाशु योजयेदानुलोमिकैः||६||
🔊 Audio coming soon
బహుదోషేత్యాదినా శిరోరుగుచ్యతే| బహుదోషబలరహితాదికే తనుత్వాదిగుణే బస్తియుక్తో దోషైరావృత్వాత్ సమీరణస్య వేగప్రతిఘాతం కరోతి| స ప్రతిహతో వాయురూర్ధ్వం దేహమనుసరంఛిరోరుగాదీన్ కుర్యాత్| దృష్టివిభ్రమో దృష్టివికారః| తమాతురముష్ణతైలలవణాభ్యాం ప్రదిగ్ధం పశ్చాత్స్విన్నం పశ్చాచ్చ మర్దితం తీక్ష్ణైరానులోమికైశ్చ ధూమాదిభిర్యోజయేత్| ఇత్యుక్తా శిరోరుక్|| 6||
Adhikarana pravAhaNA~a~akhyA vyApatsiddhishca (7) · Śloka 7
స్నిగ్ధస్విన్నే మహాదోషే బస్తిర్మృద్వల్పభేషజః| ఉత్క్లేశ్యాఽల్పం హరేద్దోషం జనయేచ్చ ప్రవాహికాం| శోఫం బస్తావపానే చ సదనం చోరుజఙ్హయోః| విబంద్ధమారుతో జంతురభీక్ష్ణం సః ప్రవాహతే| స్వేదాభ్యంగనిరూహాంశ్చ శోధనీయానులోమికాన్| విదధ్యాల్లంఘయిత్వా చ వృత్తిం తస్య విరిక్తవత్||7||
स्निग्धस्विन्ने महादोषे बस्तिर्मृद्वल्पभेषजः| उत्क्लेश्याऽल्पं हरेद्दोषं जनयेच्च प्रवाहिकाम्| शोफं बस्तावपाने च सदनं चोरुजङ्हयोः| विबन्द्धमारुतो जन्तुरभीक्ष्णं सः प्रवाहते| स्वेदाभ्यङ्गनिरूहांश्च शोधनीयानुलोमिकान्| विदध्याल्लङ्घयित्वा च वृत्तिं तस्य विरिक्तवत्||७||
🔊 Audio coming soon
స్నిగ్ధస్విన్నేత్యాదినా ప్రవాహణముచ్యతే| మహాదోషేఽతిస్నిగ్ధేఽతిస్విన్నే చ యో బస్తిరల్పశక్తితరల్పమానశ్చ స దోషముత్క్లేశ్యాఽల్పం హరేత్| ప్రవాహికాం జనయేచ్చ| ప్రవాహికాయా లక్షణముక్తం| బస్తిశోఫాదికం చ జాయేత| స చ జంతుర్విబద్ధమారుతత్వాదత్యర్థం ప్రవాహతే నిస్తనతి| తస్యాఽతియోగినః స్వేదాదీన్ విదధ్యాత్| తస్య చ లఙ్హ్గయిత్వా విరిక్తవత్ పేయాదికేన వృత్తిం విదధ్యాత్| ఇత్యుక్తం వాహనం|| 7||
Adhikarana UrdhvagA~a~akhyA vyApat (8) · Śloka 8
కుర్వతో వేగసంరోధం పీడితో వాఽతిమాత్రయా| అస్నిగ్ధలవణోషంపో వా బస్తిరల్పోఽల్పభేషజః| మృదుర్వా మారుతేనోర్ధ్వం విక్షిప్తో ముఖనాసికాత్| నిరేతి మూర్చ్ఛాహృల్లాసతృడ్దాహాదీన్ ప్రవర్త్తయన్||8||
कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया| अस्निग्धलवणोष्ण्पो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्त्तयन्||८||
🔊 Audio coming soon
కుర్వత ఇత్యాదినోర్ధ్వగ ఉచ్యతే| వేగసంరోధం పురుషస్యాఽస్నిఘ్ధత్వాదిగుణో బస్తిర్మారుతేనోర్ధ్వం విక్షిప్తో ముఖనాసికాన్నిరేతి| మూర్చ్ఛదీన్ ప్రవర్త్తయన్ అతిమాత్రయా వా ప్రణీయమానః పీడితః|| 8||
Adhikarana mUrcCAvikAre karmavisheShaH (10) · Śloka 9
మూర్చ్ఛావికారం దృష్ట్వాఽఽస్య సించేచ్ఛీతాంబునా ముఖం| వీజేదాక్లమనాశాచ్చ ప్రాణాయామం చ కారయేత్||9||
मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्| वीजेदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
అస్య త్వాఽఽతురస్య మూర్చ్ఛావికారం దృష్ట్వా ఝటితి శీతాంబునా ముఖం సించేత్| ఏవం హి బస్తిరూర్ధ్వం న యాతి| యావచ్చక్లమనాశస్తావద్వ్యజనైర్వీజేత్| తతశ్చ ప్రాణాయామం శ్వాసరోధం కారయేత్|| 10||
Adhikarana basteradhaHpravarttanArthamupAyAH (11) · Śloka 11
పృష్ఠపార్శ్వోదరం మృద్యాత్ కరైరుష్ణైరధోముఖం| కేశేషూత్క్షిప్య ధున్వీత భాయయేద్వ్యాలదంష్ట్రిభిః| శస్త్రోల్కారాజపురుషైర్బస్తిరేతి తథా హ్యధః||11||
पृष्ठपार्श्वोदरं मृद्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भाययेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||११||
🔊 Audio coming soon
ఉష్ణైశ్చ కరైరధోముఖమాతురస్య పృష్ఠాదికం మృద్యాత్| తంచ కేశేషూత్క్షిప్య ధున్వీత| వ్యాలాదిభిశ్చ భాయయేత్| తథా హ్యూర్ధ్వం ప్రవర్త్తమానో బస్తిరధ ఏవైతి|| 11||
Adhikarana galapIDAdikarmANi (12) · Śloka 12
పాణివస్త్రైర్గలాపీడం కుర్యాన్న మ్రియతే యథా| ప్రాణోదాననిరోధాద్ధి సుప్రసిద్ధతరాయనః| అపానః పవనో బస్తిం తమాశ్వేవాపకర్షతి||12||
पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते यथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति||१२||
🔊 Audio coming soon
తస్య చ మరణం రక్షన్ పాణ్యాదిభిర్గలాపీడం కుర్యాత్| ఏవం హి ప్రాణస్యోదానస్య చ నోరిధాదపానః సుప్రసిద్ధతరమార్గః సన్ తం బస్తిమాశ్వేవాఽపకర్షతి|| 12||
Adhikarana anulomanArthamauShadhaprayogaH (13) · Śloka 13
కుష్ఠకముకకల్కం చ పాయయేదమ్లసంయుతం| ఔష్ణ్యాత్తైక్ష్ణ్యాత్సరత్వాచ్చ బస్తిం సోఽస్యానులోమయేత్| గోమూత్రేణ త్రివృత్పథ్యాకల్కం వాఽధోఽనులోమనం||13||
कुष्ठकमुककल्कं च पाययेदम्लसंयुतम्| औष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत्| गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोऽनुलोमनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
తంచ కుష్ఠక్రముకయోః కల్కమమ్లేన కాంజికాదినా పాయయేత్| క్రముకం లోధ్రం| స కల్కోఽస్యాఽఽతురస్యౌష్ణ్యాదినా బస్తిమూర్ధ్వం ప్రవర్త్తమానమధోఽనులోమయేత్| అథవా త్రివృత్పథ్యాకల్కం గోమూత్రేణ పాయయేత్||13||
Adhikarana pakvAshayasthite bastivisheShaprayogaH (14) · Śloka 14
పక్వాశయస్థితే స్విన్నే నిరూహో దాశమూలికః| యవకోలకులత్థైశ్చ విధేయో మూత్రసాధితైః| బస్తిర్గోమూత్రసిద్ధైర్వా సాఽమృతావంశపల్లవైః| పూతాకరంజత్వక్పత్రశఠీదేవాహ్వరోహిషైః| సతైలగుడసింధూత్థో విరేకౌషధకల్కవాన్||14||
पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा साऽमृतावंशपल्लवैः| पूताकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्||१४||
🔊 Audio coming soon
పక్వాశయస్థే బస్థౌ స్విన్నే పురుషో దాశమూలికో నిరూహో విధేయః| యవాదిభిశ్చ మూత్రసాధితైర్బస్తిర్విధేయః| అథవా పూతీకరంజాదిభిరమృతావంశపల్లవాభ్యాం యుక్తః సతైలాదికో విరేచనద్రవ్యకల్కవాన్ బస్తిర్విధేయః|| 14||
Adhikarana uraHshiraHsthitayoH kiryAvisheShaH (15) · Śloka 15
బిల్వాదిపంచమూలేన సిద్ధో బస్తిరురఃస్థితే| శిరస్థే నావనం ధూమః ప్రచ్ఛాద్యం సర్షపైః శిరః||15||
बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते| शिरस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः||१५||
🔊 Audio coming soon
ఉరఃస్థితే బస్తౌ బిల్వాదిపంచమూలేన సిద్ధో బస్తిర్విధేయః| శిరఃప్రాప్తే బస్తౌ నావనాదికం| ఇత్యుక్తాః షడ్యోగాపదః|| 15||
Adhikarana kukShishUlAkhyA vyApatsiddhishca (16) · Śloka 16
బస్తిరత్యుష్ణతీక్ష్ణామ్లఘనోఽతిస్వేదితస్య వా| అల్పదోషే మృదౌ కోష్ఠే ప్రయుక్తో వా పునః పునః| అతియోగత్వమాపన్నః కుక్షిశూలకరో భవేత్| విరేచనాతియోగేన స తుల్యాకృతిసాధనః| పృశ్నిపర్ణీ స్థిరాం పద్మం కాశ్మర్యం మధుకోత్పలే| పిష్ట్వా ద్రాక్షాం మధూకం చ క్షీరే తండులధావనే| ద్రాక్షాయః పక్వలోష్టస్య ప్రసాదే మధుకస్య వా| వినీయ సఘృతం బస్తిం యుంజ్యాద్దాహేఽతియోగజే||16||
बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा| अल्पदोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनः पुनः| अतियोगत्वमापन्नः कुक्षिशूलकरो भवेत्| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| पृश्निपर्णी स्थिरां पद्मं काश्मर्यं मधुकोत्पले| पिष्ट्वा द्राक्षां मधूकं च क्षीरे तण्डुलधावने| द्राक्षायः पक्वलोष्टस्य प्रसादे मधुकस्य वा| विनीय सघृतं बस्तिं युञ्ज्याद्दाहेऽतियोगजे||१६||
🔊 Audio coming soon
బస్తిరిత్యాదినాఽతియోగాపద ఉచ్యంతే| ఉష్ణాదిగుణవాన్ బస్తిః ప్రయుక్తోఽరిస్వేదితస్య వా ప్రయుక్తః అల్పదోషాదికే వా పునః పునః ప్రయుక్తోఽతియోగమాపన్నః సన్ కుక్షిరుజాకరో భవేత్| సోఽతియోగో విరేచనాఽతియోగేన తుల్యలక్షణస్తుల్యసాధనశ్చ| బస్త్యతియోగజదాహే పృశ్నిపర్ణ్యాదికం పిష్ట్వా క్షీరాదీనామన్యతమం వినీయ నిక్షిప్య సఘృతం బస్తిం యుంజ్యాత్| ఇత్యుక్రం కుక్షిశూలం|| 16||
Adhikarana a~ggarugA~a~akhyA vyApatsiddhashca (17) · Śloka 17
స్నేహస్వేదైరసంపాద్య గురుతీక్ష్ణోఽతిమాత్రకః| దుఃస్థితాయ ప్రణిహితో బస్తిర్దుఃశోధితాయ వా| అతిప్రవృత్తో మరుతం కోపయేత్ స విమార్గగః| కరోత్యంగరుజాం జృంభాం స్తంభం భేదంచ పర్వణాం| తం తైలలవణాఽభ్యక్తం స్వేదితం ప్రస్తరాదిభిః| బిల్వకోలయవైరండవర్షాభూబృహతీద్వయైః| సకులత్థైః శృతం మస్తు ఫలసౌవీరకాన్వితైః| ఆస్థాపయేత్ససింధూత్థైర్జాంగలైరాఽఽశితం రసైః| తైలేనాఽనిలజిద్ ద్రవ్యవిపక్వేనాఽనువాసయేత్||17||
स्नेहस्वेदैरसम्पाद्य गुरुतीक्ष्णोऽतिमात्रकः| दुःस्थिताय प्रणिहितो बस्तिर्दुःशोधिताय वा| अतिप्रवृत्तो मरुतं कोपयेत् स विमार्गगः| करोत्यङ्गरुजां जृम्भां स्तम्भं भेदञ्च पर्वणाम्| तं तैललवणाऽभ्यक्तं स्वेदितं प्रस्तरादिभिः| बिल्वकोलयवैरण्डवर्षाभूबृहतीद्वयैः| सकुलत्थैः शृतं मस्तु फलसौवीरकान्वितैः| आस्थापयेत्ससिन्धूत्थैर्जाङ्गलैराऽऽशितं रसैः| तैलेनाऽनिलजिद् द्रव्यविपक्वेनाऽनुवासयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
స్నేహేత్యాదినాఽంగురుగుచ్యతే| స్నేహస్వేదాభ్యాం అసంపాద్యాఽనిష్పన్నం కృత్వా గుర్వాదికో బస్తిరతియోగం ప్రవృత్తః సన్ మరుతం కోపయేత్| సకుపితో మరుద్విమార్గగతః సన్నంగరుజాదికం కరోతి| అన్యస్మై దుఃశోధితాయ వా| తమతియోగినం తైలలవణాభ్యామభ్యక్తం ప్రస్తరాదిభిశ్చ స్వేదవిధ్యుక్తైః స్వేదితం బిల్వాదిభిర్మస్త్వాద్యన్వితైః శృతైః ససింధూత్థైశ్చాఽఽస్థాపయేత్| అను చ జాంగలై రసైరశితం భోజితం వాతహరద్రవ్య సిద్ధేన తైలేనాఽనువాసయేత్| ఇత్యుక్తాఽంగరుక్|| 17 ||
Adhikarana hidhmAkhyA vyApatsiddhishca (18) · Śloka 18
మృదుకోష్ఠేఽబలే బస్తిరతితీక్ష్ణ్Oఽతినిర్హరన్| కుర్యాద్ధిధ్మాం హితం తత్ర హిధ్మాఘ్నం బృంహణంచ యత్| బలాబృహత్యాదివరాకాశ్మర్యఫలసైంధవైః| సప్రసన్నారనాలామ్లైస్తైలం పక్త్వాఽనువాసయేత్| ఉష్ణాంబునాఽక్షం పిప్పల్యా దద్యాల్లవణసంయుతం| ధూమలేహరసక్షీరస్వేదాంశ్చాన్నం చ వాతజిత్||18||
मृदुकोष्ठेऽबले बस्तिरतितीक्ष्णोऽतिनिर्हरन्| कुर्याद्धिध्मां हितं तत्र हिध्माघ्नं बृंहणञ्च यत्| बलाबृहत्यादिवराकाश्मर्यफलसैन्धवैः| सप्रसन्नारनालाम्लैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्| उष्णाम्बुनाऽक्षं पिप्पल्या दद्याल्लवणसंयुतम्| धूमलेहरसक्षीरस्वेदांश्चान्नं च वातजित्||१८||
🔊 Audio coming soon
మృదుకోష్ఠ ఇత్యాదినా హిధ్మోచ్యతే| మృదుకోష్ఠబలరహితాదికేఽతితీక్ష్ణో బస్తిరతినిర్హరన్ దోషం హిధ్మాం కుర్యాత్| తత్ర హిధ్మాచికిత్సితమన్యద్ బృంహణం చ హితం| తతో బలాబృహత్యాదిభిః ప్రసన్నాదిభిశ్చ తైలం పక్త్వాఽనువాసయేత్| బృహత్యాదిలఘుపంచమూలం| ఆరనాలాఽమ్లమమ్లాఽఽరనాలం| అక్షం కర్షం పిప్పల్యాః| లవణేన యుక్తముష్ణాంబునా దద్యాత్| ధూమాదింశ్చ వాతనుదన్నం చ దద్యాత్| ఇత్యుక్తా హిధ్మా|| 18||
Adhikarana hRutpIDA~a~akhyA vyApatsiddhishca (19) · Śloka 19
అతితీక్ష్ణః సవాతో వా న వా సమ్యక్ప్రపీడితః| ఘట్టయోద్దృదయం బస్తిస్తత్ర కాశకుశోత్కటైః| స్యాత్ సామ్లవణస్కంధకరీరబదరీనలైః| శృతైర్బస్తిర్హితః సిద్ధో వాతఘ్నైశ్చాఽనువాసనం||19||
अतितीक्ष्णः सवातो वा न वा सम्यक्प्रपीडितः| घट्टयोद्दृदयं बस्तिस्तत्र काशकुशोत्कटैः| स्यात् साम्लवणस्कन्धकरीरबदरीनलैः| शृतैर्बस्तिर्हितः सिद्धो वातघ्नैश्चाऽनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
అతితీక్ష్ణ ఇత్యాదినా హృత్పీడోచ్యతే| అతితీక్ష్ణాదిగుణో బస్తి-ర్హృదయం ఘట్టయేత్| సవాతో వా బస్తిర్యో నిఃశేషపీడితః స చ| తత్ర హృదయఘట్టనేఽమ్లస్కంధలవణస్కంధాదిభిః కాసాదిభిశ్చ స్యాత్| ఇత్యుక్తా హృత్పీడా|| 19||
Adhikarana parikarttanAkhyA vyApatsiddhishca (20) · Śloka 20
మృదుకోష్ఠాల్పదోషస్య రూక్షతీక్ష్ణాఽతిమాత్రకః| హృత్వా బస్తిర్మలాంఛీఘ్రం వాతపిత్తే ప్రకోపయేత్| నాభిబస్తిగుదాంస్తే హి కృంతతోఽస్య ముహుర్ముహుః| వివర్ణాఽల్పాఽల్పముత్థానం బస్తిర్నిలేఖనాద్భవేత్| స్వాదుశీతౌషధైస్తత్ర పయస్యేక్ష్వాదిభిః శృతః| యష్ట్యాహ్వతిలకల్కేన బస్తిః స్యాత్క్షీరభోజినః| ససర్జరసయష్ట్యాహ్వం జింగిణీకర్దమాంజనం| వినీయః దుగ్ధే బస్తిః స్యాద్వయక్తామ్లరసభోజినః| పిచ్ఛిలశ్చ హితో బస్తిః స్నేహశ్చ మధురైః శృతః||20||
मृदुकोष्ठाल्पदोषस्य रूक्षतीक्ष्णाऽतिमात्रकः| हृत्वा बस्तिर्मलाञ्छीघ्रं वातपित्ते प्रकोपयेत्| नाभिबस्तिगुदांस्ते हि कृन्ततोऽस्य मुहुर्मुहुः| विवर्णाऽल्पाऽल्पमुत्थानं बस्तिर्निलेखनाद्भवेत्| स्वादुशीतौषधैस्तत्र पयस्येक्ष्वादिभिः शृतः| यष्ट्याह्वतिलकल्केन बस्तिः स्यात्क्षीरभोजिनः| ससर्जरसयष्ट्याह्वं जिङ्गिणीकर्दमाञ्जनम्| विनीयः दुग्धे बस्तिः स्याद्वयक्ताम्लरसभोजिनः| पिच्छिलश्च हितो बस्तिः स्नेहश्च मधुरैः शृतः||२०||
🔊 Audio coming soon
మృదుకోష్ఠ ఇత్యాదినా పరికర్త్తనముచ్యతే| మృదుకోష్ఠత్వాదియుక్తస్య రూక్షాదిగుణో బస్తిర్మలాన్ హృత్వా శీఘ్రం వాతపిత్తే ప్రకోపయేత్| అస్య చాఽఽతురస్య తే వాతపిత్తే నాభ్యాదీన్ ముహుర్ముహుః కృంతతః| బస్తేశ్చ మూత్రాధారస్య నిర్లేఖనాద్ వివర్ణాదిగుణముత్థానం భవేత్| తత్ర పయస్యాదిభిః స్వాదుశీతైః శృతో యష్ట్యాఽఽహ్వతిలయోః కల్కేన యుక్తో బస్తిః క్షీరభోజినః పురుషస్య స్యాత్| జింగిణ్యాదికం ససర్జరసాది దుగ్ధే వినీయ బస్తిః స్యాత్| ఆమ్లోత్కటం మాంసరసం యో భుంక్తో తస్య పిచ్ఛిలో బస్తికల్పోక్తో బస్తిశ్చ హితః| మధురైశ్చ శృతః స్నేహోఽనువాసనే హితః| ఇత్యుక్తం కర్త్తనం|| 20||
Adhikarana parisrAvA~a~akhyA vyApatsiddhishca (21) · Śloka 21
బస్తిః క్షారామ్లతీక్ష్ణోష్ణలవణః పైత్తికస్య వా| గుదం లిఖన్ దహన్ క్షిణ్వన్ కరోత్యస్రపరిస్రవం| స విదగ్ధం స్రవత్యస్రం వర్ణైః పిత్తం చ భూరిభిః| బహుశశ్చాఽతియోగేన మోహం గచ్ఛతి చాఽసకృత్| తత్రాఽఽద్రైః శాల్మలీపత్రైః క్షుణ్ణైరాజం పయః శృతం| పూతం ఘృతాన్వితం బస్తిం దద్యాదన్యాంశ్చ పిచ్ఛిలాన్| వటాదిపల్లవేష్వేవం కల్పో యవతిలేషు చ| సువర్చలోపోదకయోః కచ్ఛుదారే చ శస్యతే| గుదే చ శీతమధురాన్ కుర్యాత్ సేకప్రలేపనాన్| రక్తపిత్తాతిసారఘ్నీ క్రియా చాఽత్ర ప్రశస్యతే| దాహాదిషు త్రివృత్కల్కం మృద్వీకావారిణా పిబేత్| తద్ధి పిత్తశకృద్వాతాన్ హత్వా దాహాదికాంజయేత్| విశుద్ధశ్చ పిబేచ్ఛీతాం యవాగూం శర్కరాయుతాం| యుంజ్యాద్వాఽతివిరిక్తస్య క్షీణవిట్కస్య భోజనం| మాషయూషేణ కుల్మషాన్ పానం దధ్యథవా సురాం||21||
बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा| गुदं लिखन् दहन् क्षिण्वन् करोत्यस्रपरिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः| बहुशश्चाऽतियोगेन मोहं गच्छति चाऽसकृत्| तत्राऽऽद्रैः शाल्मलीपत्रैः क्षुण्णैराजं पयः शृतम्| पूतं घृतान्वितं बस्तिं दद्यादन्यांश्च पिच्छिलान्| वटादिपल्लवेष्वेवं कल्पो यवतिलेषु च| सुवर्चलोपोदकयोः कच्छुदारे च शस्यते| गुदे च शीतमधुरान् कुर्यात् सेकप्रलेपनान्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया चाऽत्र प्रशस्यते| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हत्वा दाहादिकाञ्जयेत्| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्ज्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्| माषयूषेण कुल्मषान् पानं दध्यथवा सुराम्||२१||
🔊 Audio coming soon
బస్తిరిత్యాదినా పరిస్రవ ఉచ్యతే| అథవా పైత్తికస్య క్షారాదిగుణో బస్తిర్గుదదాహాదికం కుర్వన్నస్రపరిస్రవం కరోతి| స పరిస్రవవాన్ విదగ్ధమసృగ్ బహుభిర్వణైః స్రవతి| పిత్తశ్చ తథావిధమనేకవర్ణం స్రవత్య-తియోగేన| అసకృచ్చాఽసౌ మోహం గచ్ఛతి| తత్రాఽఽద్రైః శాల్మలీపత్రైః శృతం పయః పూతం ఘృతాన్వితం చ బస్తిం దద్యాత్| అన్యాంశ్చ పూర్వోక్తాన్ పిచ్ఛిలాన్ బస్తీన్ దద్యాత్| ఏష చ శాల్మలీపత్రకల్పో వటాదిపల్లవేషు యవతిలానాం పల్లవేష్వపీష్టః సువర్చలాదీనాం చ శస్యతే| గుదే చ శీతాదిగుణాన్ సేకాన్ ప్రలేపాంశ్చ కుర్యాత్| అత్ర చ రక్తపిత్తఘ్నీ క్రియా శస్యతే రక్తాఽతిసారఘ్నీ చ| దాహాదిషు ద్రాక్షమృదితవారిణా త్రివృత్కల్కం పిబేత్| తత్ త్రివృత్కల్కయుక్తం మృద్వీకావారి పిత్తాదీన్ హత్వా దాహాదికాన్ జయేత్| తేన చ విశుద్ధో యవాగూం శర్కరాయుతాం పిబేత్| అథవా యోఽతివిరిక్తతయా క్షీణవిట్కస్తస్య మాషYఊషేణ భోజనం యుంజ్యాత్| కుల్మాషాన్ వా యుంజ్యాత్| కుల్మాషః స్విన్నసస్యం| పానం తు దధి వా సురాం వా యుంజ్యాత్| ఇత్యుక్తాః షడతియోగాఽఽపదః|| 21||
Adhikarana atiyogAdiShu sAmAnyaM bheShajam (22) · Śloka 22
ఆమం యః కుణపం రుగ్వానుపవేశ్యేత సాఽరుచిః| స ఘనాఽతివిషాకుష్ఠనాతదారువచాః పిబేత్| శకృద్వాతమసృక్పిత్తం కఫం వా యోఽతిసార్యాతే| పక్వం తత్ర స్వవగీర్యో బస్తిః శ్రేష్ఠం భిషగ్జితం||22||
आमं यः कुणपं रुग्वानुपवेश्येत साऽरुचिः| स घनाऽतिविषाकुष्ठनातदारुवचाः पिबेत्| शकृद्वातमसृक्पित्तं कफं वा योऽतिसार्याते| पक्वं तत्र स्ववगीर्यो बस्तिः श्रेष्ठं भिषग्जितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
యస్తు పురుషో రుగ్వానాఽఽమం కుణపం దుర్గంధముపవేశ్యేతాఽరుచ్యా యుక్తః స ఘనాదికం జలేన పిబేత్| అస్మింశ్చాఽతియోగే శకృదాదికం పక్వం యోఽతిసార్యతే తత్ర స్వవర్గీయ ఆత్మీయౌషధనిర్వృత్తో బస్తిః శ్రేష్ఠం భిషగ్జితం| శకృదతిసారే సూత్రోక్తేన పురీషసంగ్రహణేన వర్గేణ బస్తిః| ఏవం వాతాదీనామపి స్వశబ్దార్థో వ్యాఖ్యేయః|| 22||
Adhikarana vyApadaH saMsargabhedAdvibhinnatvam (23) · Śloka 23
షణ్ణామేషాం ద్విసంసర్గాత్త్రింశద్భేదా భవంతి తు| కేవలైః సహ షట్త్రింశద్విద్యాత్సోపద్రవాంశ్చ తాన్| శూలప్రవాహికాఽఽధ్మానపరికర్త్తాఽరుచిజ్వరాన్| తృణ్మోహదాహమూర్చ్ఛాదీంశ్చైషాం విద్యాదుపద్రవాన్||23||
षण्णामेषां द्विसंसर्गात्त्रिंशद्भेदा भवन्ति तु| केवलैः सह षट्त्रिंशद्विद्यात्सोपद्रवांश्च तान्| शूलप्रवाहिकाऽऽध्मानपरिकर्त्ताऽरुचिज्वरान्| तृण्मोहदाहमूर्च्छादींश्चैषां विद्यादुपद्रवान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ఏషాం చాఽఽమాదీనాం షణ్ణాం ద్విసంసర్గాత్ ద్విసంయోగేన త్రింశద్భేదా భవంతి| కేవలైశ్చాఽఽమాదిభిః షట్| ఏవం షట్త్రింశదతీసారభేదానుపద్రవైః సహ భిషగ్ విద్యాత్| తత్రాఽఽమాదిభిర్మిశ్రితాః| సామం శకృత్ సామవాయుస్తథా సామం చ లోహితం| ఆమేన సంయుతం పిత్తం కఫః సామస్తథైవ చ| శకృద్వాతః శకృదసృక్ శకృత్కఫః| వాతరక్తం వాతపిత్తం తథా వాతకఫం విదుః| అసృక్పిత్తం రక్తకఫం పిత్తం సకఫమేవ చ| ఇత్యేకస్య ప్రాధాన్యేన పంచదశ| తద్యథా-శకృదాఽఽమః సవాతాఽఽమః శోణితాఽఽమస్తథాఽపరః| పిత్తామశ్చ బలాసామో వాతవిడ్రక్తవిట్ తథా| పిత్తవిట్కఫవిట్ చైవ రక్తవాతస్తథాఽపరః| పిత్తవాతః కఫమరుత్పిత్తేనాఽసృక్కఫేన చ| కఫపిత్తమితి త్రింశద్భేదాః షట్ కేవలైస్తథా| అథ తేషాముపద్రవానాహ-శూలేత్యాది| యథాసంభవం యోజ్యం| ఆదిశబ్ద ఏవంజాతీయగ్రహణార్థః||23||
Adhikarana saMsargajAnAM vyApadAM cikitsA (24) · Śloka 24
తత్రాఽఽమేఽంతరపానం తు కట్వమ్లలవణైర్యుతం| పాచనం శస్యతే బస్తిరాఽఽమే హి ప్రతిషిధ్యతే| వాతఘ్నగ్రాహివర్గీయో బస్తిః శకృతి శస్యతే| స్వాద్వమ్లో వ్యక్తలవణః స్నేహబస్తిః సమీరణే| రక్తే రక్తేన పిత్తే తు కషాయస్వాదుతిక్తకః| సార్యమాణే కఫే బస్తిః కషాయకటుతిక్తకః| శకృతా వాయునా వాఽఽమే తేన వర్చసి వాఽనిలే| సంసృష్టేఽంతరపానం స్యాత్ కట్వమ్లలవణైర్యుతం| పిత్తేనామేఽసృజా తద్వత్తయోరాఽఽమేన వా పునః| సంసృష్టయోర్భవేత్ పానం సకటుస్వాదుతిక్తకం| తథాఽఽమే కఫసంసృష్టే కషాయకటుతిక్తకం| ఆమేన తు కఫే యుక్తే కషాయలవణోషణం| వాతేన విశి పిత్తే వా విట్పిత్తాఽస్రైస్తథాఽనిలే| స్యాత్ కషాయామ్లమధురః సంసృష్టే బస్తిరుత్తమః| బస్తిర్వాతేన రక్తే తు కార్యః స్వాద్వమ్లతిక్తకః| శకృచ్ఛోణితయోః పిత్తశకృతోరస్రపిత్తయోః| బస్తిరన్యోన్యసంసర్గే కషాయస్వాదుతిక్తకః| కఫేన్ విశి పిత్తే వా కఫే విట్పిత్తశోణితైః| కటుతిక్తకషాయః స్యాత్ సంసృష్టే బస్తిరుత్తమః| మధురోషణతిక్తస్తు రక్తే కఫవిమూర్చ్ఛితే| మారుతే కఫసంసృష్టే కట్వమ్లలవణో భవేత్| స్యాద్వస్తిః కటుతిక్తామ్లః సంసృష్టే వాయునా కఫే||24||
तत्राऽऽमेऽन्तरपानं तु कट्वम्ललवणैर्युतम्| पाचनं शस्यते बस्तिराऽऽमे हि प्रतिषिध्यते| वातघ्नग्राहिवर्गीयो बस्तिः शकृति शस्यते| स्वाद्वम्लो व्यक्तलवणः स्नेहबस्तिः समीरणे| रक्ते रक्तेन पित्ते तु कषायस्वादुतिक्तकः| सार्यमाणे कफे बस्तिः कषायकटुतिक्तकः| शकृता वायुना वाऽऽमे तेन वर्चसि वाऽनिले| संसृष्टेऽन्तरपानं स्यात् कट्वम्ललवणैर्युतम्| पित्तेनामेऽसृजा तद्वत्तयोराऽऽमेन वा पुनः| संसृष्टयोर्भवेत् पानं सकटुस्वादुतिक्तकम्| तथाऽऽमे कफसंसृष्टे कषायकटुतिक्तकम्| आमेन तु कफे युक्ते कषायलवणोषणम्| वातेन विशि पित्ते वा विट्पित्ताऽस्रैस्तथाऽनिले| स्यात् कषायाम्लमधुरः संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| बस्तिर्वातेन रक्ते तु कार्यः स्वाद्वम्लतिक्तकः| शकृच्छोणितयोः पित्तशकृतोरस्रपित्तयोः| बस्तिरन्योन्यसंसर्गे कषायस्वादुतिक्तकः| कफेन् विशि पित्ते वा कफे विट्पित्तशोणितैः| कटुतिक्तकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| मधुरोषणतिक्तस्तु रक्ते कफविमूर्च्छिते| मारुते कफसंसृष्टे कट्वम्ललवणो भवेत्| स्याद्वस्तिः कटुतिक्ताम्लः संसृष्टे वायुना कफे||२४||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినా షట్త్రింశతశ్చికిత్సా| ఆమే కేవలే కట్వాదిగుణైరౌషధైర్యుక్తమంతరపానకం ముఖేన యోజ్యం శస్యతే| కిం తదాఽఽహ| పాచనం| యత ఆమే బస్తిః ప్రతిషిధ్యతే| కేవలే శకృతి వాతఘ్న-వర్గసిద్ధో వా బస్తిః సంగ్రహణసిద్ధో వా| కేవలే సమీరణే స్నేబస్తి-ర్యః స్వాద్వమ్లః ప్రభూతలవణశ్చ| కేవలే రక్తే కషాయాదిగుణో బస్తిః| తథావిధ ఏవ పిత్తప్రధానే రక్తపిత్తే| కేవలే కఫే సార్యమాణేఽతిసార్యతి కషాయకటుతిక్తకో బస్తిః| ఆమప్రధానే శకృతి శకృదాఽఽమే అంతరపానకం ముఖయోజ్యం కట్వాదిగుణద్రవ్యయుక్తం| వాయునా వా యుక్తే ప్రధానే ఆమే తదేవ| తేన చాఽఽమేన యుక్తే ప్రధానే వర్చసి తదేవ| తేన వాఽఽమేన యుక్తే ప్రధానేఽనిలే తదేవ| పిత్తేన యుక్తే ప్రధానే ఆమే తద్వత్| తద్వదితి కట్వమ్లలవణైర్యుక్తమంతరపానం| అసృజా యుక్తే ప్రధానే ఆమే తద్వదేవ| తయోః పిత్తాఽసృజోరామేన సంసృష్టయోః సకటుస్వాదుతిక్తకం పానం భవేత్| తేన పిత్తప్రధానమామపిత్తముక్తం| రక్తప్రధానం చాఽఽమరక్తం| కఫసంసృష్టే ప్రధానే ఆమే కషాయాదిగుణద్రవ్యయుక్తమంతరపానం| ఆమేన యుక్తే ప్రధానే కఫే కషాయలవణోషణమంతరపానం| వాతేన సంసృష్టే ప్రధానే శకృతి కషాయాదిగుణో బస్తిరుత్తమః స్యాత్| వాతేన సంసృష్టే ప్రధానే పిత్తే స ఏవ బస్తిః| విడా చ సంసృష్టే ప్రధానే స ఏవ| పిత్తేన చ సంసృష్టే ప్రధానేఽనిలే స ఏవ| అస్రేణ చ సంసృష్టే ప్రధానేఽనిలే స ఏవ| వాతేన సంసృష్టే ప్రధానే రక్తే స్వాద్వాదిగుణో బస్తిః కార్యః| శకృచ్ఛోణితయోరన్యోన్యసంసర్గే శకృత్ప్రాధాన్యే వా కషాయాదిగుణో బస్తిః కార్యః| ఏవం పిత్తశకృతోఽన్యోన్యసంసర్గే పిత్తప్రాధాన్యే శకృత్ ప్రాధాన్యే చ కషాయాదిగుణః| రక్తపిత్తయోరపి రక్తప్రాధాన్యే పిత్తప్రాధాన్యే చ| కఫేన యుక్తే ప్రధానే శకృతి కట్వాదిగుణో బస్తిరుత్తమః స్యాత్| కఫేన సంసృష్టే పిత్తే స ఏవ| విశాపిత్తేన రక్తేన చ సంసృష్టే ప్రధానే కఫే స ఏవ| కఫేన విమూర్చ్ఛితే సంసృష్టే ప్రధానే రక్తే మధురాదిగుణో బస్తిః| కఫేన సంసృష్టే మారుతే కట్వాదిగుణో బస్తిర్భవేత్| వాయునా సంసృష్టే ప్రధానే కఫే కట్వాదిగుణో బస్తిః స్యాత్| ఇతి షట్త్రింశతో భేదానాం చికిత్సోక్తా|| 24||
Adhikarana atideshena rogAntareShUpayuktaM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25
త్రిచతుః పంచషడ్యోగానేవమేవ వికల్పయేత్| యుక్తిశ్చైషాఽతిసారోక్తా సర్వరోగేష్వపి స్మృతా||25||
त्रिचतुः पञ्चषड्योगानेवमेव विकल्पयेत्| युक्तिश्चैषाऽतिसारोक्ता सर्वरोगेष्वपि स्मृता||२५||
🔊 Audio coming soon
అన్యా ద్విసంసర్గయుక్త్యా త్ర్యాదిసంఖ్యాయోగన్ వికల్పయేత్| న కేవలమతిసారేష్వేవైతద్యథా విధివిషయం రసయోజనం బోద్ధవ్యం| యావత్ సర్వరోగేష్వపి ఆమాదికృతేష్వేతదేవ సంయోజనం యథావిషయం బోద్ధవ్యం||25||
Adhikarana sarvasaMsargeShu sAmAnyaM bheShajam (26) · Śloka 26
యుగపత్ షడ్రసం షణ్ణాం సంసర్గే పాచనం భవేత్||26||
युगपत् षड्रसं षण्णां सम्सर्गे पाचनं भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
సర్వేషు చాఽతిసారాదిషు రోగేషు షణ్ణామామాదీనాం యుగపత్ షట్త్రింశం యథోక్తం పాచనమిష్యతే|| 26||
Adhikarana nirAmeShu bastivisheShaH (27) · Śloka 27
నిరామాణాం తు పంచానాం బస్తిః షడ్రసికో హితః||27||
निरामाणां तु पञ्चानां बस्तिः षड्रसिको हितः||२७||
🔊 Audio coming soon
యదా త్వామాదినా జాతానం శకృతీనాం పంచానాం యుగపత్ సంసర్గస్తదా షడ్రసయుక్త ఏవ బస్తిః|| 27||
Adhikarana sarvaiShvatisAravyApatsu sAmAnyaM bheShajam (28) · Śloka 28
ఉదుంబరశలాటూని జంబ్వామ్రోదుంబరత్వచః| శంఖం సర్జరసం లాక్షాం కత్తృణంచ పలాంశికం| పిష్ట్వా తైః సర్పిషః ప్రస్థం క్షీరం ద్విగుణితం పచేత్| అతిసారేషు సర్వేషు పేయమేతద్యథాబలం| కచ్ఛురాధాతకిబిల్వసమంగారక్తమూలిభిః| మసూరాశ్వత్థశుంగైశ్చ యవాగూః స్యాజ్జలే శృతైః| బాలోదుంబరకట్వంగసమంగాప్లక్షపల్లవైః| మసూరధాతకీపుష్పబలాభిశ్చ తథా భవేత్||28||
उदुम्बरशलाटूनि जम्ब्वाम्रोदुम्बरत्वचः| शङ्खं सर्जरसं लाक्षां कत्तृणञ्च पलांशिकम्| पिष्ट्वा तैः सर्पिषः प्रस्थं क्षीरं द्विगुणितं पचेत्| अतिसारेषु सर्वेषु पेयमेतद्यथाबलम्| कच्छुराधातकिबिल्वसमङ्गारक्तमूलिभिः| मसूराश्वत्थशुङ्गैश्च यवागूः स्याज्जले शृतैः| बालोदुम्बरकट्वङ्गसमङ्गाप्लक्षपल्लवैः| मसूरधातकीपुष्पबलाभिश्च तथा भवेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ఉదుంబరశలాట్వాదీనాం క్షీరద్విప్రస్థేన యుక్తం సర్పిషః ప్రస్థం విపచయేత్| మాత్రయా యథాబలం పేయం సర్వేష్వతిసారేషు| తదితి సర్పిః| శలాటురభినవం ఫలం| త్వక్శబ్దేన జంబ్వాదీనాం సంబంధః| కత్తృణం భూతీకం| కచ్ఛురాదిభిర్జలే శృతైర్యవాగూః స్యాత్| కచ్ఛురా దురాలభా| సమంగా మఞిష్ఠా| రక్తమూలీ శమీపత్రాఖ్యా| సమంగా బాలాదుంబరాదిభిశ్చ యవాగూర్భవేత్| తథేతి జలే శృతైః| కట్వంగః శ్యోనాకః|| 28||
Adhikarana vyApatsu yathAvasthaM cikitsopadeshaH (29-30) · Śloka 30
నానాప్రకారా జాయంతే వ్యాపదో బస్తివిభ్రమాత్| యథాయథం యథావస్థం తాసం కుర్వీత సాధనం||29|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం కల్పస్థానే బస్తివ్యాపత్సిద్ధిర్నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||30||
नानाप्रकारा जायन्ते व्यापदो बस्तिविभ्रमात्| यथायथं यथावस्थं तासं कुर्वीत साधनम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम षष्ठोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon
బస్తివిభ్రమాదసమ్యగ్యోగాత్రానాప్రకారా వ్యాపదో జాయంతే| తాసాం వ్యాపదాం యథాయథం యథాస్వరూపం యథావస్థం చ సాధనం చికిత్సితం కుర్వీత ఇతి|| 29|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయందువిరచితాయా- మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం కల్పస్థానే షష్ఠోఽధ్యాయః