Adhikarana atha siddhabastikalpo nAma pa~jcamo~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सिद्धबस्तिकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ|| ੧||
Adhikarana siddhabastisvarUpam (2) · Śloka 2
ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍| ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਬਹੁਫਲਾਨ੍ ਬਲਪੁਸ੍ਟਿਕਰਾਨ੍ ਸੁਖਾਨ੍||੨||
सिद्धबस्तीन् प्रयुञ्जीत सर्वदा सर्वदेहिनाम्| निर्व्यापदो बहुफलान् बलपुष्टिकरान् सुखान्||२||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਥਮੇਨ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤੀਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਰੂਪਮੁਚ੍ਯਤੇ|| ੨||
Adhikarana mAdhutailiko bastiH (3) · Śloka 3
ਮਧੁਤੈਲੇ ਸਮੇ ਕਰ੍ਸਃ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਪਿਚੁਰ੍ਮਿਸਃ| ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਨਿਰੂਹੋ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਃ| ਰਸਾਯਨਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ਃ ਕਮਿਗੁਲ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਨੁਤ੍| ਸਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕਸ਼੍ਚੈਸ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍||੩||
मधुतैले समे कर्षः सैन्धवाद् द्विपिचुर्मिसः| एरण्डमूलक्वाथेन निरूहो माधुतैलिकः| रसायनं प्रमेहाऽर्शः कृमिगुल्माऽन्त्रवृद्धिनुत्| सयष्टिमधुकश्चैष चक्षुष्यो रक्तपित्तजित्||३||
🔊 Audio coming soon
ਮਧ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬਸ੍ਤਯ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮਧੁਤੈਲੇ ਸਮੇ ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਸੈਨ੍ਧਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਸਃ| ਮਿਸਿਃ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ| ਤਸ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਪਿਚੁਰ੍ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਃ| ਇਤ੍ਯੇਤਦੇਰਣ੍ਡਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਨਿਰੂਹਃ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਏਸ ਏਵਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੋ ਮਾਧੁਤੈਲਿਕੋ ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜਿਚ੍ਚ ਭਵਤਿ || ੩||
Adhikarana yApanAkhyo bastI (4) · Śloka 4
ਯਾਪਨੋ ਘਨਕਲ੍ਕੇਨ ਮਧੁਤੈਲਰਸਾਜ੍ਯਵਾਨ੍| ਪਾਯੁਜਾਨੂਰੂਬਸਣਬਸ੍ਤਿਮੇਹਨਸ਼ੂਲਜਿਤ੍| ਪ੍ਰਸਤਾਂਸ਼ੈਰ੍ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਵਸਾ ਤੈਲੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਯਾਪਨਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਰ੍ਧਾਕ੍ਸਹਪੁਸਾਰ੍ਧਪਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੪||
यापनो घनकल्केन मधुतैलरसाज्यवान्| पायुजानूरूबृषणबस्तिमेहनशूलजित्| प्रसृतांशैर्घृतक्षौद्रवसा तैलैः प्रकल्पयेत्| यापनं सैन्धवार्धाक्षहपुषाऽर्धपलान्वितम्||४||
🔊 Audio coming soon
ਘਨਸ੍ਯ ਮੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕੇਨ ਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਰੂਹੋ ਮਧ੍ਵਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਯਾਪਨਾਖ੍ਯੋ ਭਵਤਿ| ਸ ਤੁ ਪਾਯ੍ਵਾਦਿਸ਼ੂਲਜਿਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯਾਪਨਂ ਘਤਾਦਿਭਿਃ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਾਂਸ਼ੈਃ| ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯਾਰ੍ਧਕਰ੍ਸੇਣ ਹਪੁਸਾਰ੍ਧਪਲੇਨਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|| ੪||
Adhikarana yuktarathAkhyo bastiH (5) · Śloka 5
ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੋ ਮਧੁਤੈਲਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਏਸ ਯੁਕ੍ਤਰਥੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਵਚਾਪਿਪ੍ਪਲੀਫਲਃ||੫||
एरण्डमूलनिष्क्वाथो मधुतैलं ससैन्धवम्| एष युक्तरथो बस्तिः सवचापिप्पलीफलः||५||
🔊 Audio coming soon
ਏਰੇਣ੍ਡੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਚਾਦਿਤ੍ਰਯਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤਰਥਃ|| ੫||
Adhikarana doShaharaH bastiH (6) · Śloka 6
ਸਕ੍ਵਾਥੋ ਮਧੁਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵਃ| ਸੁਰਦਾਰੁ ਚ ਰਾਸ੍ਨਾ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੋਸਹਰਃ ਸ਼ਿਵਃ||੬||
सक्वाथो मधुषड्ग्रन्था शताह्वा हिङ्गुसैन्धवः| सुरदारु च रास्ना च बस्तिर्दोषहरः शिवः||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਕ੍ਵਾਥ ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਕ੍ਵਾਥੋ ਮਧ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ| ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਵਚਾ|| ੬||
Adhikarana siddhabastiH (7) · Śloka 7
ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤੈਲਂ ਮਾਗਧਿਕਾ ਮਧੁ| ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ ਸਮਧੁਕਃ ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ||੭||
पञ्चमूलस्य निष्क्वाथस्तैलं मागधिका मधु| ससैन्धवः समधुकः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः||७||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਮਤ ਆਰ੍ਚਾਰ੍ਯੈਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕੇਨ||੭||
Adhikarana kaphavyAdhyAdiharo bastiH (8) · Śloka 8
ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਤ੍ਰਿਫਲਾਫਲਬਿਲ੍ਵਾਨਿ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਤੇਨ ਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਪਾਠਾਤੋਯਦਵਤ੍ਸਕੈਃ| ਸਫਲੈਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਲਵਣੇਨ ਚ| ਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਫਵ੍ਯਾਧਿਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵਿਸੂਚਿਸੁ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨਿਲਵਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਟੋਪੇ ਚ ਪੂਜਿਤਃ||੮||
द्विपञ्चमूलत्रिफलाफलबिल्वानि पाचयेत्| गोमूत्रे तेन पिष्टैश्च पाठातोयदवत्सकैः| सफलैः क्षौद्रतैलाभ्यां क्षारेण लवणेन च| युक्तो बस्तिः कफव्याधिपाण्डुरोगविषूचिषु| शुक्राऽनिलविबन्धेषु बस्त्याटोपे च पूजितः||८||
🔊 Audio coming soon
ਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦੀਨਿ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਤੇਨ ਪਕ੍ਵੇਨ ਬਸ੍ਤਿਃ| ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪਾਠਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ| ਕਫਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਸੁ ਪੂਜਿਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਿਲ੍ਬਾਦਿਰ੍ਬਹਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਚ| ਫਲਂ ਮਦਨਫਲਮ੍|| ੮||
Adhikarana shreShTho yApano bastiH (9) · Śloka 9
ਮੁਸ੍ਤਾਪਾਠਾਮਤੈਰਣ੍ਡਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਪੁਨਰ੍ਨਵਮ੍| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਰਗ੍ਵਧੋਸ਼ੀਰਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਕ੍ਸਰੋਹਿਣੀਃ| ਕਨੀਯਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਞ੍ਚ ਪਾਲਿਕਂ ਮਦਨਾਸ੍ਟਕਮ੍| ਜਲਾਢਕੇ ਪਚੇਤ੍ਤਚ੍ਚ ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਪੁਨਃ ਪਚੇਤ੍| ਸਪਾਦਜਾਙ੍ਗਲਰਸਃ ਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਃ| ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਯਸ੍ਟੀਮਿਸਿਸ਼੍ਯਾਮਾਕਲਿਙ੍ਗਕਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ| ਬਸ੍ਤਿਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੋ ਮਾਂਸਾਗ੍ਨਿਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ| ਵਾਤਾਸਙ੍ਮੋਹਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ੋਗੁਲ੍ਮਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਂਗ੍ਰਹਮ੍| ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਵੀਸਰ੍ਪਵਰ੍ਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਃ| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਰੂਕਟੀਕੁਕ੍ਸਿਮਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ਼ਿਰੋਰੁਜਃ| ਹਨ੍ਯਾਦਸਗ੍ਦਰੋਨ੍ਮਾਦਸ਼ੋਫਕਾਸਾਸ਼੍ਮਕੁਣ੍ਡਲਾਨ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਦੋ ਰਾਜਾ ਯਾਪਨਾਨਾਂ ਰਸਾਯਨਮ੍||੯||
मुस्तापाठाऽमृतैरण्डबलारास्नापुनर्नवम्| मञ्जिष्ठाऽऽरग्वधोशीरत्रायमाणाऽक्षरोहिणीः| कनीयः पञ्चमूलञ्च पालिकं मदनाऽष्टकम्| जलाढके पचेत्तच्च पादशेषं परिस्रुतम्| क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं क्षीरशेषं पुनः पचेत्| सपादजाङ्गलरसः ससर्पिर्मधुसैन्धवः| पिष्टैर्यष्टीमिसिश्यामाकलिङ्गकरसाञ्जनैः| बस्तिः सुखोष्णो मांसाग्निबलशुक्रविवर्द्धनः| वाताऽसृङ्मोहमेहाऽर्शोगुल्मविण्मूत्रसंग्रहम्| विषमज्वरवीसर्पवर्ध्माऽऽध्मानप्रवाहिकाः| वङ्क्षणोरूकटीकुक्षिमन्याश्रोत्रशिरोरुजः| हन्यादसृग्दरोन्मादशोफकासाऽश्मकुण्डलान्| चक्षुष्यः पुत्रदो राजा यापनानां रसायनम्||९||
🔊 Audio coming soon
ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਕੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸੁਬੋਧਃ| ਸਹ ਪਾਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗੇਨ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੇਨ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਤਥੋਕ੍ਤਃ | ਏਸ ਚ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਃ ਯਾਪਨਾਨਾਂ ਰਾਜਾ ਤਦ੍ਗੁਣੇ ਸਾਤਿਸ਼ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਸਾਯਨਫਲਤ੍ਵਾਦ੍ ਰਸਾਯਨਮ੍|| ੯||
Adhikarana sukumArAdInAM hito basti (10) · Śloka 10
ਪਥਕ੍ ਪਲਾਂਸ਼ਂ ਵਿਪਚੇਤ੍ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮਗੋਕ੍ਸੁਰਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਢਕੇ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਥਂ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤੈਲਾਜ੍ਯਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਯੁਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸੁਪੂਜਿਤਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ ਬਾਲਵਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁਕੁਮਾਰਸੁਕਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਹਾਚਰਬਲਾਸਾਰਿਵਾਦਰ੍ਭਸਾਧਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥਾਭੀਰੂ ਗੁਡੂਚੀਬਹਤੀਦ੍ਵਯੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋ ਮਾਗਧਿਕਾਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਕਲ੍ਕਵਤ੍||੧੦||
पृथक् पलांशं विपचेत् पञ्चमूलमगोक्षुरम्| क्षीराढके चतुर्थस्थं पिष्टैर्यष्ट्यादिभिर्युतम्| क्षौद्रतैलाऽज्यसिन्धूत्थयुक्तं बस्तिः सुपूजितः| विशेषाद् बालवृद्धस्त्रीसुकुमारसुकात्मनाम्| तद्वत् सहाचरबलासारिवादर्भसाधितम्| क्षीरं बस्तिस्थाऽभीरू गुडूचीबृहतीद्वयैः| सिद्धं पयो मागधिकायष्टीमधुककल्कवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਅਗੋਕ੍ਸੁਰਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ| ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਥਂ ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਕ੍ਵਥਿਤਮ੍| ਏਸ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਹਿਤੋਪਿ ਬਾਲਾਦਿਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਪੂਜਿਤਃ| ਅਗੋਕ੍ਸੁਰੇ ਗੋਕ੍ਸੁਰਰਹਿਤਮ੍| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਬਸ੍ਤਿਪਠਿਤਾਨਿ| ਯਸ੍ਟਿਮਿਤ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਸਹਾਚਰਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਕਲ੍ਕਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਵਿਸਯੇ| ਅਭੀਰ੍ਵਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋ ਮਾਗਧਿਕਾਦਿਕਲ੍ਕਵਤ੍ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਗੁਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੧੦||
Adhikarana vRuShyAH bastayaH vidhishca (11) · Śloka 11
ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਬਹਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਮ੍| ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਸ਼ਾਲਿਗੋਧੂਮਯਵਮਾਸਂ ਸਯਸ੍ਟਿਕਮ੍| ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਛਾਗਲਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਰਸਃ ਸਿਤਾ| ਸਾਜ੍ਯਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਵਿਲਵਣਸ੍ਤੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍ ਪਰਮ੍| ਕਲ੍ਪੋਯਂ ਸ਼ਿਖਿਗੋਨਰ੍ਦਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਣ੍ਡਰਸੇਸ੍ਵਪਿ| ਰਸਃ ਕੁਲੀਰਮਾਂਸਸ੍ਯ ਚਟਕਾਣ੍ਡਰਸਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਘਤਮਧੁਰ੍ਬਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਸ੍ਯਤਮੋ ਮਤਃ| ਬਸ੍ਤਸੂਕਰਜੈਰ੍ਮੁਸ੍ਕੈਃ ਕੁਲੀਰਚਟਕਾਮਿਸੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋਬਸ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਮੁਚ੍ਚਟੇਕ੍ਸੁਰਕਂ ਮਧੁ| ਤੈਰ੍ਘਤਾਢ੍ਯੋਲ੍ਪਲਵਣੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਸ੍ਯਤਮਃ ਪਰਮ੍| ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ ਭੋਜ੍ਯਮਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤੋਚ੍ਚਟੇਕ੍ਸੁਰੈਃ| ਅਤੋ ਦਸ਼ਦਸ਼ਾਹੇਨ ਯਸ੍ਤੁ ਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਨਿਸੇਵਤੇ| ਵਾਜੀਵ ਪੁਸ੍ਟਃ ਸ ਵਸੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਮਦਾਸ਼ਤਮ੍| ਏਤੇ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਤਿVਵਸਂ ਨਰਮ੍| ਨਾਤਿਯੋਗਂ ਨ ਚਾਯੋਗਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਨਸ੍ਤੇ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ||੧੧||
पञ्चमूलं बृहत्यादि प्रतिद्रव्यं पलोन्मितम्| द्विपलं शालिगोधूमयवमाषं सयष्टिकम्| तैः सिद्धं छागलं क्षीरं कुक्कुटाण्डरसः सिता| साऽऽज्यक्षौद्रद्विलवणस्तैर्बस्तिः शुक्रकृत् परम्| कल्पोऽयं शिखिगोनर्दमत्स्याद्यण्डरसेष्वपि| रसः कुलीरमांसस्य चटकाऽण्डरसान्वितः| सशर्कराघृतमधुर्बस्त्रिर्वृष्यतमो मतः| बस्तसूकरजैर्मुष्कैः कुलीरचटकाऽऽमिषैः| सिद्धं पयोबस्तशुक्रमुच्चटेक्षुरकं मधु| तैर्घृताढ्योऽल्पलवणो बस्तिर्वृष्यतमः परम्| सिद्धेन पयसा भोज्यमात्मगुप्तोच्चटेक्षुरैः| अतो दशदशाऽहेन यस्तु बस्तीन् निषेवते| वाजीव पुष्टः स वृषो गच्छति प्रमदाशतम्| एते माक्षिकसंयुक्ताः कुर्वन्त्यतिVवृषं नरम्| नाऽतियोगं न चाऽयोगं स्तम्भिनस्ते च कुर्वते||११||
🔊 Audio coming soon
ਬਹਤ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਛਾਗਲਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਰਸਾਦਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਚ ਬਸ੍ਤੌ ਕੁਕ੍ਕੁਟਰਸ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਖ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯਾਣ੍ਡਰਸਯੋਗਾਤ੍ਤ੍ਰਯੋ ਬਸ੍ਤਯੋ ਭਵੇਯੁਃ| ਅਣ੍ਡੇਸੁ ਚ ਰਸੋਨ੍ਤਰ੍ਭਵਤਿ| ਕੁਲੀਰਮਾਂਸਸ੍ਯ ਰਸਃ ਚਟਕਾਣ੍ਡਰਸੇਨ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਸ੍ਯਤਮਃ| ਕੁਲੀਰੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਃ| ਬਸ੍ਤਮੁਸ੍ਕਾਦਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋਬਸ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਾਢ੍ਯੋਲ੍ਪਲਵਣਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਸ੍ਯਤਮਃ| ਪਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਬਸ੍ਤਃ ਛਗਲਃ| ਮੁਸ੍ਕੋ ਬਸਣਃ| (ਨਿ) 'ਉਚ੍ਚਟਾ ਸੋਮਵਲ੍ਲੀ ਚ ਪ੍ਰਚਲਾ ਤਰਲਾ ਤਥਾ| ਮਹੌਸਧੀ ਸਰ੍ਵਗਮਾ ਵਦ੍ਧਿਦਾ ਵਰ੍ਧਿਤਾ ਪੁਰਾ||' ਇਕ੍ਸੁਰਕਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਃ| ਏਸੁ ਚ ਵਸ੍ਯਬਸ੍ਤਿਸੁ ਦੀਯਮਾਨੇਸ੍ਵਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਤੋ ਵਸ੍ਯਾਦਿਕਾਦ੍ਦਸ਼ਾਹੇਨ ਪ੍ਰਤਿਦਿਸਮੇਕੋਪਯੋਗੇਨ ਦਸ਼ ਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਯੋ ਨਿਸੇਵਤੇ ਸ ਵਸੋਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਵਾਜਿਵਚ੍ਚ ਪੁਸ੍ਟਃ ਪ੍ਰਮਦਾਸ਼ਤਂ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਏਤੇ ਵਸ੍ਯਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਕ੍ਤਾ ਅਤਿਵਸਂ ਨਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਏਤੇ ਚਾਤਿਯੋਗਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਆਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਨਾਯੋਗਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ|| ੧੧||
Adhikarana yApaneShvanuvAsanasyA~anA~a ~avashyakatA (12) · Śloka 12
ਨਿਰੂਹਾ ਲੇਖਨਾਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਬਂਹਣਾਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ| ਯਾਪਨੇਸੂਭਯਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੇਸ੍ਟਂ ਤੇਸ੍ਵਨੁਵਾਸਨਮ੍||੧੨||
निरूहा लेखनाः प्रायो बृंहणाः स्नेहबस्तयः| यापनेषूभयं तस्मान्नेष्टं तेष्वनुवासनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਬਸ੍ਤਿਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾਨੁਵਾਸਨਮੁਕ੍ਤਂ 'ਨਿਰੂਹਾਨ੍ਮਰੁਤੋ ਭਯਮ੍' ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮਾਹ-ਨਿਰੂਹਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਨਿਰੂਹਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਕਾਨ੍ਤਲੇਖਨਾਃ| ਯੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਕਾਨ੍ਤਬਂਹਣਾਃ| ਤਚ੍ਚੋਭਯਮਪਿ ਲੇਖਨਤ੍ਵਂ ਬਂਹਣਤ੍ਵਂ ਚ ਯਤੋ ਯਾਪਨੇਸ੍ਵਤਸ੍ਤੇਸ੍ਵਨੁਵਾਸਨਂ ਨੇਸ੍ਯਤੇ ਕਾਰਣਾਭਾਵਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰੂਹਾ ਅਪ੍ਯੇਤੇ ਬਂਹਣਤ੍ਵੇਨਾਨੁਵਾਸਨਂ ਨਾਪੇਕ੍ਸਤ ਇਤਿ|| ੧੨||
Adhikarana yApanAnAM vyApatpratikArAshca (13) · Śloka 13
ਮਦੁਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵੇਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਾਃ| ਸਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਸਃ| ਸ਼ੋਫਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਸ਼ੂਲਾਰ੍ਸ਼ਃਪਰਿਕਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਃ| ਸ੍ਯੁਰ੍ਜ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚਾਤਿਸਾਰਾਸ਼੍ਚ ਯਾਪਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਸੇਵਨਾਤ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਕ੍ਸਾਰਸ਼ੀਧ੍ਵਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾ ਦੀਪਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਸੇਵੇਤ ਯਾਪਨਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤਃ||੧੩||
मृदुत्वान्न निवर्त्तन्ते यस्य त्वेते प्रयोजिताः| समूत्रैर्बस्तिभिस्तीक्ष्णैराऽऽस्थाप्यः क्षिप्रमेव सः| शोफऽग्निनाशपाण्डुत्वशूलाऽर्शःपरिकर्त्तिकाः| स्युर्ज्वराश्चाऽतिसाराश्च यापनात्यर्थसेवनात्| अरिष्टक्षारशीध्वाद्यैस्तत्रेष्टा दीपनी क्रिया| युक्त्य तस्मान्निषेवेत यापनान्न प्रसङ्गतः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਏਤੇ ਚ ਯਾਪਨਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਮਦੁਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਯਦਿ ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਨਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਤਃ ਸੋਨ੍ਤਰ੍ਬਸ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ਸਮੂਤ੍ਰੈਰਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਃ| ਯਾਪਨਾਨਾਮਤ੍ਯਰ੍ਥਸੇਵਨਾਚ੍ਛੋਫਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਤੇਸੁ ਚ ਸ਼ੋਫਾਦਿਸ੍ਵਰਿਸ੍ਟਾਦਿਭਿਰ੍ਦੀਪਨੀ ਕ੍ਰਿਯੇਸ੍ਟਾ| ਤਸ੍ਮਾਦੁਕ੍ਤਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਯਾਪਨਾਨ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੁਖਸਂਵਾਹਨਲਕ੍ਸਣਯਾ ਸੇਵੇਤ| ਨ ਤ੍ਵਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤਃ|| ੧੩||
Adhikarana yApaneShu niShparihAryatvam (14) · Śloka 14
ਮਦ੍ਵਲ੍ਪੌਸਧਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਪਾਦਹੀਨਪ੍ਰਮਾਣਤਃ| ਅਲ੍ਪਕਾਲੋਪਯੋਗਾਚ੍ਚ ਤੇਸੁ ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਤਾ| ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਯਾਪਨੀਯੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਪਥਕ੍ਪਥਕ੍| ਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਵਾ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਹਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍||੧੪||
मृद्वल्पौषधसंयोगात् पादहीनप्रमाणतः| अल्पकालोपयोगाच्च तेषु निष्परिहारता| द्रव्येषु यापनीयेषु सिद्धान् स्नेहान् पृथक्पृथक्| बस्तीन् सर्वेषु वा युञ्ज्यात् परिहारविवर्जितान्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸੁ ਚ ਯਾਪਨੇਸ੍ਵਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਤਾ ਸੁਖੋਪਾਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ| ਕੇਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਮਦ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦੁਨੋਲ੍ਪਮਾਨਸ੍ਯ ਚੌਸਧਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਾਤ੍| ਤਥਾ ਸੂਤ੍ਰੇ ਯਤ੍ਰ-ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ-ਤਤ੍ਰ ਯਾਪਾਨਾਨਾਂ ਪਾਦਹੀਨਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਤਤੋਲ੍ਪਞ੍ਚ ਕਾਲਮੁਪਯੋਗਾਦਿਤਿ| ਅਥਵਾ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੁਰੁਸੇਸੁ ਪਥਗ੍ ਯਾਪਨੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਨ੍ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|| ੧੪||
Adhikarana putrado rasAyanashca bastiH (15) · Śloka 15
ਸਹਾਚਰਾਭੀਰੁਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕਾਤ੍ ਪਥਕ੍| ਤੁਲਾਂ ਜਲਦ੍ਰੋਣਸ਼ਤੇ ਪਚੇਦ੍ ਦ੍ਰੋਣਾਵਸ਼ੇਸਿਤੇ| ਪੂਤਸ਼ੀਤੇ ਵਿਸਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਤਵਕ੍ਸੀਰੀਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਃ| ਮਹਾਸਹਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾਯਸ੍ਟੀਮਧੁਮਧੂਲਿਕਾਃ| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੋਦੀਚ੍ਯਮਣਾਲੋਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਖਰ੍ਜੂਰਤਾਲਮਜ੍ਜਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਤਾਮਲਕੀਕਣਾਃ| ਪਟੋਲਮੇਦਾਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਸ਼ੀਤਪਾਕ੍ਯੋਦਨਾਹ੍ਵਯਾਃ| ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਥਕ੍ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸਮ੍ਮਿਤਮ੍| ਰਸਂ ਵਰਾਹਮਹਿਸਬਸ੍ਤਮੁਸ੍ਕੋਦ੍ਭਵਂ ਤਥਾ| ਸ਼ਿਖਿਕੁਕ੍ਕੁਟਹਂਸਾਣ੍ਡਸਮ੍ਭਵਂ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸੀ| ਧਾਤ੍ਰੀਬਿਦਾਰੀਸ੍ਵਰਸਂ ਗਵ੍ਯਕ੍ਸੀਰਾਢਕਦ੍ਵਯਮ੍| ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੇਰੀਮਦਙ੍ਗਾਦਿਨਿਨਾਦੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਚ ਤਤ੍| ਸਿਤਚ੍ਛਤ੍ਰਕਤਚ੍ਛਾਯਂ ਸਿਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਗੁਣ੍ਠਿਤਮ੍| ਆਰੋਪਿਤਂ ਗਜਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਸਧ੍ਵਜਮ੍| ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਮਯਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤੇਨਾਤਿਵਸਤਾਂ ਸ਼੍ਰਮਯੇਦ੍ਵਨਿਤਾਸ਼ਤਮ੍| ਨਿਰ੍ਵਲੀਪਲਿਤਃ ਕਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਿਰਞ੍ਜੀਵੀ ਭਵੇਤ੍ਸ ਚ| ਨਸ੍ਟਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਵਿਸਮਜ੍ਵਰਿਣਾਂ ਹਿਤਃ| ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਰ੍ਤ੍ਤਵਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਾਂ ਪੁਤ੍ਰਦਾਤਾ ਰਸਾਯਨਮ੍||੧੫||
सहाचराऽभीरुबलारास्नागोक्षुरकात् पृथक्| तुलां जलद्रोणशते पचेद् द्रोणाऽवशेषिते| पूतशीते विसद्राक्षातवक्षीरीनिदिग्धिकाः| महासहाक्षुद्रसहायष्टीमधुमधूलिकाः| जीवकर्षभकोदीच्यमृणालोत्पलचन्दनम्| खर्जूरतालमज्जात्मगुप्तातामलकीकणाः| पटोलमेदात्वक्पत्रशीतपाक्योदनाह्वयाः| कल्कीकृत्य क्षिपेत्तस्मिन् पृथक्च प्रस्थसम्मितम्| रसं वराहमहिषबस्तमुष्कोद्भवं तथा| शिखिकुक्कुटहंसाण्डसम्भवं तैलसर्पिषी| धात्रीबिदारीस्वरसं गव्यक्षीराऽऽढकद्वयम्| ब्रह्मभेरीमृदङ्गादिनिनादैः साधितं च तत्| सितच्छत्रकृतच्छायं सितवस्त्रावगुण्ठितम्| आरोपितं गजस्कन्धे पूजयित्वा वृषध्वजम्| कृत्वा स्वस्त्ययनं दद्यात्स्नेहबस्तिमयन्त्रणम्| प्राप्तस्तेनाऽतिवृषतां श्रमयेद्वनिताशतम्| निर्वलीपलितः कान्तश्चिरञ्जीवी भवेत्स च| नष्टशुक्रक्षतक्षीणविषमज्वरिणां हितः| व्यापन्नार्त्तवशुक्राणां पुत्रदाता रसायनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸਹਾਚਰਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਾਨਿ ਪਲਾਨਿ| ਜਲਸ੍ਯ ਦ੍ਰੋਣਸ਼ਤਮ੍| ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੇਸੋ ਦ੍ਰੋਣਃ| ਪੂਤੇ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਬਿਸਾਦਿ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰਵਿਧਾਨੇਨ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਵਰਾਹਾਦੀਨਾਂ ਮੁਸ੍ਕਰਸਂ ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸਮ੍ਮਿਤਮ੍| ਨਿਨਾਦਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਨਾਦੋ ਵੇਦਘੋਸਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਭੀਰੁਃ ਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਮਧੂਲਿਕਾ ਗੁਡਤਣਃ ਸ਼ਰਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਕਾਣ੍ਡਃ| ਉਦੀਚ੍ਯਂ ਵਾਲਕਮ੍| ਮਣਾਲਂ ਵਿਸਾਙ੍ਕੁਰਮ੍| (ਨਿ੦) 'ਚੂਡਾਮਣਿਃ ਸ਼ੀਤਪਾਕੀ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡੀ ਕਸ੍ਣਲਾ ਤਥਾ| ਉਚ੍ਯਟਾ ਤਾਮ੍ਰਕਾ ਗੁਞ੍ਜਾ ਚਤਸ੍ਰਃ ਕਾਕਸਾਹ੍ਵਯਾ|' ਓਦਨਪਾਕੀ ਨੀਲਸਹਚਰਃ| ਵਰਾਹਃਸੂਕਰਃ| ਬਸ੍ਤਃ ਛਾਗਲਃ| ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮਲਕਮ੍| ਬਿਦਾਰੀ ਦਾਰਿਕਾ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੇਦਃ ਭੇਰੀਦੁਨ੍ਦੁਭਿਃ| ਤੇਨੇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਾ ਸਹਾਚਰਾਦ੍ਯੇਨਾਤਿਵਸਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਨਿਤਾਸ਼ਤਂ ਸ਼੍ਰਮਂ ਨਯੇਤ੍| ਸ ਚ ਨਿਰ੍ਵਲੀਪਲਿਤਤ੍ਵਾਦਿਨਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍| ਏਸ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਸ੍ਟਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਹਿਤਃ| ਪੁਤ੍ਰਦਾਤਾ ਰਸਾਯਨਂ ਚ|| ੧੫||
Adhikarana atideshenA~anuktanirdeshaH (16) · Śloka 16
ਏਵਂ ਚ ਬਸ੍ਤਯੋਨ੍ਯੇਪਿ ਕਲ੍ਪ੍ਯਾਃ ਪਾਕ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨੈਕਸ਼ਃ| ਸ਼ਤਂ ਵਾਰਾਨ੍ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵਾ ਪਾਚਯੇਤ੍ ਸਮ੍ਭਵੇ ਸਤਿ||੧੬||
एवं च बस्तयोऽन्येऽपि कल्प्याः पाक्याश्च नैकशः| शतं वारान् सहस्रं वा पाचयेत् सम्भवे सति||१६||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਞ੍ਚਾਨਯਾ ਦਿਸ਼ਾਨ੍ਯੇਪਿ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਬਂਹਣਾ ਬਸ੍ਤ੍ਯਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯਾਃ| ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਚਾਨੇਕਸ਼ਃ ਪਾਕ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਰੌਸਧੈਃ|| ੧੬||
Adhikarana saparihArAH snehabastayaH vAtaghnAH snehabastayaH| (17) · Śloka 17
ਦੋਸਘ੍ਨਾਃ ਸਪਰੀਹਾਰਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ| ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਬਲਾਂ ਰਾਸ੍ਨਾਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍| ਗੁਡੂਚ੍ਯੈਰਣ੍ਡਪੂਤੀਕਭਾਰ੍ਙ੍ਹ੍ਗੀਵਸਕਰੋਹਿਸਮ੍| ਸ਼ਤਾਵਰੀਂ ਸਹਚਰਂ ਕਾਕਨਾਸਾਂ ਪਲਾਂਸ਼ਕਮ੍| ਯਵਮਾਸਾਤਸੀਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਪ੍ਰਸਤੋਨ੍ਮਿਤਾਨ੍| ਵਹੇ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਤੋਯਸ੍ਯ ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸੇਣ ਤੇਨ ਚ| ਪਚੇਤ੍ਤੈਲਾਢਕਂ ਪੇਸ੍ਯੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ| ਅਨੁਵਾਸਨਮਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍| ਆਨੂਪਾਨਾਂ ਵਸਾ ਤਦ੍ਵਜ੍ਜੀਵਨੀਯੋਪਸਾਧਿਤਾ| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਯਵਬਿਲ੍ਵਾਮ੍ਲੈਸ੍ਤੈਲਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮੀਰਣੇ| ਸੈਨ੍ਧਵੇਨਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣੇਨ ਤਪ੍ਤਂ ਚਾਨਿਲਜਿਦ੍ਘਤਮ੍||੧੭||
दोषघ्नाः सपरीहारा वक्ष्यन्ते स्नेहबस्तयः| दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्| गुडूच्यैरण्डपूतीकभार्ङ्ह्गीवृषकरोहिषम्| शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशकम्| यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्| वहे विपाच्य तोयस्य द्रोणशेषेण तेन च| पचेत्तैलाढकं पेष्यैर्जीवनीयैः पलोन्मितैः| अनुवासनमित्येतत् सर्ववातविकारनुत्| आनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता| शताह्वायवबिल्वाम्लैस्तैलं सिद्धं समीरणे| सैन्धवेनाऽग्निवर्णेन तप्तं चाऽनिलजिद्घृतम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਦਸ਼ਮੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯੇ ਦੋਸਘ੍ਨਾਃ ਸਪਰਿਹਾਰਾਸ਼੍ਚ| ਪਰਿਹਾਰਾ ਯੇਸਾਂ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਂ ਵਿਨਾ ਬਾਧਾਵਹਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦਸ਼ਮੂਲਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਥਕ੍ ਪਲਮ੍| ਯਵਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਿਤਿ ਕ੍ਵਾਥੇ ਜੀਵਨੀਯਾਦਿਕਲ੍ਕੈਰਨ੍ਵਿਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨਂ ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍| ਆਨੂਪਾਨਾਂ ਵਰਾਹਾਦੀਨਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਵਰ੍ਗਤ੍ਰਿਤਯੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣੀਨਾਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵਸਾ ਜੀਵਨੀਯੈਰੁਪਸਾਧਿਤਾ| ਤਦ੍ਵਦਨੁਵਾਸਨਂ ਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਨੁਦ੍ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਸਮੀਰਣੇਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਅਤੀਵਾਨਲੇ ਤਪ੍ਤੇਨ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਤਪ੍ਤਂ ਘਤਮਨਿਲਜਿਦਨੁਵਾਸਨਮ੍|| ੧੭||
Adhikarana bRuMhaNatvAdiguNamanuvAsanam (18) · Śloka 18
ਜੀਵਨ੍ਤੀਂ ਮਦਨਂ ਮੇਦਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣੀਂ ਮਧੁਕਂ ਬਲਾਮ੍| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਰ੍ਸਭਕੌ ਕਸ੍ਣਾਂ ਕਾਕਨਾਸਾਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍| ਸ੍ਵਗੁਪ੍ਤਾਂ ਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਂ ਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਂ ਸ਼ਠੀਂ ਵਚਾਮ੍| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰੇ ਸਾਧਯੇਤ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਬਂਹਣਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍| ਰਜਃਸ਼ੁਕ੍ਰਾਮਯਹਰਂ ਪੁਤ੍ਰੀਯਂ ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੧੮||
जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्| शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्| स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शठीं वचाम्| पिष्ट्वा तैलं घृतं क्षीरे साधयेत चतुर्गुणे| बॄंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्द्धनम्| रजःशुक्राऽऽमयहरं पुत्रीयं चाऽनुवासनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਕਲ੍ਕਃ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਸ਼ੇਨ| ਏਤਤ੍ਤੈਲਘਤਮਨੁਵਾਸਨਂ ਬਂਹਣਾਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮ੍|| ੧੮||
Adhikarana pittaghnamanuvAsanam (19) · Śloka 19
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਤੈਲਪਾਦਂ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਮਨੁਵਾਸਨਮ੍||੧੯||
शिशिरस्पर्शवीर्यैश्च पिष्टैः क्षीरे चतुर्गुणे| तैलपादं घृतं सिद्धं पित्तघ्नमनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਰੇਵ ਚ ਕੇਵਲਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵੀਰ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਘਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਤੈਲਂ ਪਾਦੇਨ ਸਮਂ ਯਸ੍ਯ| ਏਤਦਨੁਵਾਸਨਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਮ੍|| ੧੯||
Adhikarana kaphaghnAnyanuvAsanAni (20) · Śloka 20
ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਮਦਨਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਨਿਚੁਲੋ ਵਚਾ| ਹ੍ਨੀਬੇਰਂ ਮਧੁਕਂ ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀ ਦੇਵਦਾਰੁ ਸਕਟ੍ਫਲਮ੍| ਨਾਗਰਂ ਪੁਸ੍ਕਰਂ ਮੇਦਾ ਚਵਿਕਾ ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਸ਼ਠੀ| ਵਿਡਙ੍ਗਾਤਿਵਿਸੇ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਹਰੇਣੁਰ੍ਨੀਲਿਨੀ ਸ੍ਥਿਰਾ| ਬਿਲ੍ਵਾਜਮੋਦਚਪਲਾ ਦਨ੍ਤੀ ਰਾਸ੍ਨਾ ਚ ਤੈਃ ਸਮੈਃ| ਸਾਧ੍ਯਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਾ ਤੈਲਂ ਵਾ ਕਫਰੋਗਨੁਤ੍| ਵਰ੍ਧ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਲੀਹਮੇਹਾਦ੍ਯਮਾਰੁਤਾਨ੍| ਆਨਾਹਮਸ਼੍ਮਰੀਂ ਚਾਸ਼ੁ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਸਾਧਿਤਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਤੈਲਂ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਨਾਥਵਾ| ਅਨ੍ਵਾਸਨਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਕਫਘਾਤਿਭਿਃ| ਫਲੈਰਸ੍ਟਗੁਣੇ ਚਾਮ੍ਲੇ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਵਾਸਨਂ ਕਫੇ||੨੦||
सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वा निचुलो वचा| ह्नीबेरं मधुकं भार्ङ्गी देवदारु सकट्फलम्| नागरं पुष्करं मेदा चविका चित्रकः शठी| विडङ्गाऽतिविषे श्यामा हरेणुर्नीलिनी स्थिरा| बिल्वाऽऽजमोदचपला दन्ती रास्ना च तैः समैः| साध्यमेरण्डतैलं वा तैलं वा कफरोगनुत्| वर्ध्मोदावर्तगुल्माऽर्शः प्लीहमेहाऽऽद्यमारुतान्| आनाहमश्मरीं चाऽऽशु हन्यात् तदनुवासनम्| साधितं पञ्चमूलेन तैलं बिल्वादिनाऽथवा| अन्वासनं श्लेष्महरं द्रव्यैर्वा कफघातिभिः| फलैरष्टगुणे चाऽम्ले सिद्धमन्वासनं कफे||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਭਿਃ ਸਮੈਃ ਸਾਧ੍ਯਂ ਤਿਲਤੈਲਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਾ| ਤਦਨੁਵਾਸਨਂ ਕਫਰੋਗਨੁਦ ਵਰ੍ਧ੍ਮਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਯਾਤ੍| ਨਿਚੁਲਂ ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰੋ ਵੇਤਸਃ| ਹ੍ਨੀਬੇਰਂ ਵਾਲਕਮ੍| ਕਟ੍ਫਲਂ ਸੋਮਵਲ੍ਕਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਚਪਲਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਨਾ ਵਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨਂ ਸ਼੍ਲੇਸਮਹਰਂ ਭਵਤਿ| ਅਥਵਾ ਕਫਘਾਤਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼ੀਤਸ਼ਿਵਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣੇ ਪਠਿਤੈਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਦਸ੍ਟਗੁਣੇਮ੍ਲੇ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦੌ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲ ਮਨੁਵਾਸਨਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਮ੍|| ੨੦||
Adhikarana sakaPAdiShu nirUhaH (21) · Śloka 21
ਸ਼ੂਲਾਨਾਹੇ ਤੁ ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਰੂਹਃ ਪਟੁਮੂਤ੍ਰਵਾਨ੍||੨੧||
शूलाऽऽनाहे तु तद्युक्तो निरूहः पटुमूत्रवान्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਾ ਤੁ ਸਕਫਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਮਾਨਾਹਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਤੇਨ ਕਫਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗ੍ਯੋ ਨਿਰੂਹਃ ਪਟੁਨਾ ਲਵਣੇਨ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਚ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਧੇਯਃ|| ੨੧||
Adhikarana bastyupayogiPalAnAmadhikAravisheShaH (22) · Śloka 22
ਪਚ੍ਛਤਿਸ੍ਮ ਮੁਨਿਮਿਤ੍ਯਥ ਧੀਮਾ- ਨਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ ਇਹ ਕਿਨ੍ਤੁ ਫਲਾਨਾਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਣਿ ਹਿਤਂ ਸਤਤਂ ਸ੍ਯਾ- ਤ੍ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਰਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਾਸ| ਇਹ ਕੁਸ੍ਠਹਿਤਾ ਗਰਾਗਰੀ ਹਿਤਮਿਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਂ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਮ੍| ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਫਲਂ ਹਦਾਮਯੇ ਪ੍ਰਵਰਂ ਕੋਸ਼ਫਲਂ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡੁਸੁ| ਉਦਰੇ ਕਤਵੇਧਨਂ ਹਿਤਂ ਮਦਨਂ ਸਰ੍ਵਗਦਾਵਿਰੋਧਿ ਚ| ਮਧੁਰਂ ਸਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਕਂ ਤਦਰੂਕ੍ਸਂ ਸਕਟੂਸ੍ਣਾਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍| ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਦਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਯ- ਨ੍ਨਿਰਪਾਯਂ ਪਵਨਾਨੁਲੋਮਿ ਚ| ਪ੍ਰਵਰਂ ਤਦਤਃ ਫਲਾਦਿਸੁ ਸ੍ਮਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨਯੋਜਨਾਸ੍ਵਿਤਿ||੨੨||
पृच्छतिस्म मुनिमित्यथ धीमा- नग्निवेश इह किन्तु फलानाम्| बस्तिकर्मणि हितं सततं स्या- त्तं पुनर्वसुरिति प्रशशास| इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकुफलं प्रमेहिणाम्| कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोशफलं तु पाण्डुषु| उदरे कृतवेधनं हितं मदनं सर्वगदाऽविरोधि च| मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णापिच्छिलम्| कफपित्तहृदाऽऽशुकारि य- न्निरपायं पवनाऽनुलोमि च| प्रवरं तदतः फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति||२२||
🔊 Audio coming soon
ਪਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਫਲਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਣਿ ਕਿਂ ਹਿਤਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਅਥੇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇ| ਤਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਰਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਾਸ| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਇਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਭਯਤ੍ਰਾਪੀਹੇਤ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਨਿ੦) 'ਜੀਮੂਤਕੋ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕੋਸ਼ਾ ਗਰਾਗਰੀ| ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਖੁ ਵਿਸਹਾਵੇਣੀ ਦੇਵਤਾਲਿ ਚ ਤਾਡਕਃ|| ਕਟੁਕਾਲਾਬੁਨੀ ਤੁਮ੍ਬੀ ਲਮ੍ਬਾਪਿਣ੍ਡਫਲਾ ਤਥਾ| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਃ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਵਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਬੀਜਾ ਮਹਾਫਲਾ||' ਕੁਟਜਫਲਮਿਨ੍ਦ੍ਰਯਵਮ੍| ਕੋਸ਼ਫਲਂ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਾਖ੍ਯਾਯਾ ਰਾਜਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਃ ਫਲਮ੍| ਕਤਵੇਧਨਂ ਘਾਣ੍ਡੋਲਿਕਾਖ੍ਯਾਯਃ| ਕੇਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਃ ਫਲਮ੍| ਤਦਿਤਿ ਮਦਨਮ੍| ਸਰ੍ਵਗਦਾਵਿਰੋਧਿਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਰ੍ਮਧੁਰਾਦਿਗੁਣਤ੍ਵੇਨ| ਵਾਤਾਦਿਹਿਤ੍ਵੇ ਚ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਮਾਰ੍ਦਵਾਪਾਦਨਮ੍| ਆਸ਼ੁ ਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰੀ| ਨਿਰਪਾਯਮਯੋਗਾਦਿਨਾ ਅਪਾਯਨਂ ਕਰੋਤ੍ਯਤੋ ਮਧੁਰਤ੍ਵਾਦਿਹੇਤੋਸ੍ਤਤ੍ ਫਲਾਦਿਸੁ ਮਦਨਫਲਾਦਿਸੁ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣ ਪਠਿਤੇਸੁ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਵਰਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨਾਂ ਯੋਜਨਾਸੁ ਸ੍ਮਤਮਾੜ੍ਚਾਰ੍ਯੈਃ|| ੨੨||
Adhikarana cikitsAyAM basteH prAdhAnyam (23) · Śloka 23
ਅਥ ਮੁਨਿਵਸਭੇ ਨਿਗਦ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਤਵਤਿ ਵਿਜ੍ਞਪਯਾਮ੍ਬਭੂਵ ਭੂਯਃ| ਇਦਮਤਿਗਹਨਂ ਸਹਾਨ੍ਯਸ਼ਿਸ੍ਯੈ- ਰਵਨਿਗਤੋਞ੍ਜਲਿਮਗ੍ਰਤੋ ਨਿਧਾਯ| ਚਿਤ੍ਰਕਰ੍ਮਗੁਣਕਦ੍ ਗੁਰੁਣੋਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਥ ਚੈਤਿ ਨ ਨਾਭੇਃ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਪਤਤਿ ਚਾਨੁ ਸ ਦੇਹਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤਃ ਕਥਮਪੋਹਤਿ ਦੋਸਾਨ੍| ਊਚੇ ਗੁਰੁਸ੍ਤਿਮਿਤਮਾਰੁਤਵਸ਼੍ਯਮੇਤਤ੍ ਦੇਹਸ੍ਯ ਯਦ੍ਬਹਿਰੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਮਨ੍ਤਰੇ ਵਾ| ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਜਨਯਨ੍ਨਨੁਲੋਮਤਾਂ ਤੁ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਵਿਸਮਾਨਪਿ ਰੋਗਪੂਗਾਨ੍| ਸ਼ਾਖ਼ਾਗਤਾਃ ਕੋਸ੍ਠਗਤਾਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾ ਮਰ੍ਮੋਰ੍ਧ੍ਵਸਰ੍ਵਾਵਯਵਾਙ੍ਗਜਾਸ਼੍ਚ| ਯੇ ਸਨ੍ਤਿ ਤੇਸਾਂ ਨ ਤੁ ਕਸ਼੍ਚਿਦਨ੍ਯੋ ਵਾਯੋਃ ਪਰਂ ਜਨ੍ਮਨਿ ਹੇਤੁਰਸ੍ਤਿ| ਵਿਟ੍ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਦਿਮਲਾਚਯਾਨਾਂ ਵਿਕ੍ਸੇਪਸਂਹਾਰਕਰੋ ਹਿ ਵਾਯੁਃ| ਤਸ੍ਯਾਤਿਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯ ਨਾਨ੍ਯ- ਦ੍ਬਸ੍ਤੇਃ ਸਮਂ ਭੇਸਜਮਸ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍| ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਜਿਤੇਨਿਲੇ ਚ ਤਦੀਰਿਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਦਯੋਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਧਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਪਿ ਬਸ੍ਤਿਮੇਕੇ||੨੩||
अथ मुनिवृषभे निगद्य वाक्यं स्थितवति विज्ञपयाम्बभूव भूयः| इदमतिगहनं सहान्यशिष्यै- रवनिगतोऽञ्जलिमग्रतो निधाय| चित्रकर्मगुणकृद् गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ चैति न नाभेः| शीघ्रमापतति चाऽनु स देहात् सर्वतः कथमपोहति दोषान्| ऊचे गुरुस्तिमितमारुतवश्यमेतत् देहस्य यद्बहिरुपाश्रितमन्तरे वा| दुष्टस्य तस्य जनयन्ननुलोमतां तु बस्तिर्हिनस्ति विषमानपि रोगपूगान्| शाख़ागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वाऽवयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति| विट्श्लेष्मपित्तादिमलाचयानां विक्षेपसंहारकरो हि वायुः| तस्याऽतिवृद्धस्य शमाय नान्य- द्बस्तेः समं भेषजमस्ति यस्मात्| शाम्यन्ति यत्नेन जितेऽनिले च तदीरिताः पित्तकफादयोऽपि| तस्माच्चिकित्साऽर्धमिति ब्रुवन्ति सर्वां चिकित्सामपि बस्तिमेके||२३||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮੁਨਿਵਸਭੇ ਪੁਨਰ੍ਵਸੌ ਫਲਕਲ੍ਪਨਾਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਗਦ੍ਯ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ| ਸ੍ਥਿਤਵਤਿਵਾਕ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਰਤੇਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਞ੍ਜਲਿਮਗ੍ਰਤੋ ਨਿਧਾਯ ਅਵਨੌ ਨਿਪਤ੍ਯ| ਭੂਯਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਾਮ੍ਬਭੂਵਾਨ੍ਯੈਰ੍ਭੇਲਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯੈਃ ਸਹ| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਚਿਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਰੁਣਾ ਭਵਤਾ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਕਰ੍ਮਕਤਵਿਚਿਤ੍ਰਗੁਣਕਚ੍ਚੋਕ੍ਤਃ| ਅਥ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਾਭੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨੈਤਿ| ਨ ਚ ਬਹੁਕਾਲਂ ਦੇਹੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਅਪਿ ਤੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਪਤਤਿ| ਏਵਂ ਸ੍ਵਰੂਪਃ ਸ ਕਥਂ ਦੋਸਾਨਪੋਹਤਿ| ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨਾ| ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤੋ ਗੁਰੁਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਸ੍ਤਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਮਿਤ੍ਯੂਚੇ| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਦੇਹਸ੍ਯ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬਹਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਕਾਨ੍ਤਿਵਰ੍ਣਗਮਨਗ੍ਰਹਣਾਦਿ| ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਧਾਤ੍ਵਾਦਿ| ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਰੁਤਵਸ਼੍ਯਂ ਵਾਤਵਸ਼ਾਦ੍ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੋਗਕਾਰਕਰਣਭੂਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸਤੋਨੁਲੋਮਤਾਂ ਜਨਯਦ੍ਵਿਸਮਾਨਪਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨਪਿ ਰੋਗਪੂਗਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਸਙ੍ਘਾਨ੍ ਹਿਨਸ੍ਤਿ| ਅਪਿ ਚ ਯੇ ਰੋਗਾਃ ਸ਼ਾਖ਼ਾਗਤਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਯੇ ਚ ਕੋਸ੍ਠਗਤਾ ਯੇ ਚ ਮਰ੍ਮਾਦਿਜਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਜਨ੍ਮਨਿ ਵਾਯੋਃ ਪਰਮਨ੍ਯੋ ਹੇਤੁਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ| ਵਿਡਾਦਿਮਲਾਚਯਾਨਾਞ੍ਚ ਵਾਯੁਰੇਵ ਵਿਕ੍ਸੇਪਸਂਹਾਰੌ ਕਰੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰਤਿਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯਨ੍ਯਦ੍ ਭੇਸਜਂ ਬਸ੍ਤਿਸਮਂ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਤੇਨ ਬਸ੍ਤਿਨਾਨਿਲੇ ਵਾਯੌ ਜਿਤੇ ਤਦੀਰਿਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦਯੋਪਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਧਮਿਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਬਸ੍ਤਿਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ| ਏਕ ਆਚਾਰ੍ਯਾਃ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ| ਬਸ੍ਤਿਰੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਰਕ੍ਤਾਦਯੇ ਧਾਤਵਃ| ਤਥਾ ਕੋਸ੍ਠੋ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਃ| ਮਰ੍ਮ ਹਦਯਾਦਿ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਸ਼ਿਰਃ| ਅਙ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੇਹਪਰ੍ਯਾਯੇਣੋਰ੍ਧ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕਫਾਦਯ ਇਤਿ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|| ੨੩||
Adhikarana prAdhanye yuktayaH (24) · Śloka 24
ਯਚ੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋਪਿ ਦੋਸਾਨਾਪਾਦਮਸ੍ਤਕਮ੍| ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਬਸ੍ਤਿਰਾਦਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਰ੍ਕੋ ਭੂਰਸਾਨਿਵ| ਯਤ੍ਤਤ੍ਰੌਸਧਵੀਰ੍ਯਂ ਹਿ ਤਦਪਾਨੇਨ ਵਾਯੁਨਾ| ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮਚਿਰਾਦੇਵ ਸਮਾਨਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ| ਸਮਾਨਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਚੈਵਂ ਵ੍ਯਾਨਾਦ੍ਯਾਃ ਪਵਨਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਤੇ ਤਪ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਯਾਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਾਨੁਗ੍ਰਹੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਚ| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਪਰਿਤਃ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਭੂਤਗੁਣਾਂਸ੍ਤਨੌ| ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗਪਾਨੋਧਃ ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਵ ਨਾਡੀਭਿਰ੍ਹਾਰਿਣੀਭਰਿਵੋਦਕਮ੍| ਏਵਂ ਵਾਤੈਃ ਸਿਰਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਪੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਃ ਸੁਯੋਜਿਤਃ| ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਤ੍ਪ੍ਰਸਭਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸਕਚ੍ਛਾਨਪਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ||੨੪||
यच्च पक्वाशयस्थोऽपि दोषानापादमस्तकम्| वीर्येण बस्तिरादत्ते स्वस्थोऽर्को भूरसानिव| यत्तत्रौषधवीर्यं हि तदपानेन वायुना| पर्याप्तमचिरादेव समानः प्रतिपद्यते| समानादुत्तरं चैवं व्यानाद्याः पवनाः क्रमात्| ते तृप्ताः प्रकृतिं याताः शरीरानुग्रहे स्थिताः| प्रसह्य पित्तश्लेष्माणौ यथास्थानं निवेश्य च| सन्तर्पयन्ति परितः स्वान् स्वान् भूतगुणांस्तनौ| व्यानस्तिर्यगपानोऽधः प्राणश्चोर्ध्वं प्रकर्षति| यथास्वमेव नाडीभिर्हारिणीभरिवोदकम्| एवं वातैः सिराभिश्च वपुर्बस्तिः सुयोजितः| व्याप्नुवत्प्रसभं हन्ति सकृच्छानपि यक्ष्मणः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਯਚ੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਪਰੋ ਹੇਤੁਰ੍ਬਸ੍ਤੇਰਤਿਸ਼ਯੇ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਾਯਸ੍ਥਿਤੋਪਿ ਬਸ੍ਤਿਰਾਪਾਦਮਸ੍ਤਕਂ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਵੀਰ੍ਯੈਵਾਦਤ੍ਤੇ| ਯਥਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥ ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਥੋਰ੍ਕੋ ਭੂਰਸਾਨ੍ ਦੂਰਸ੍ਥਾਨਪ੍ਯਾਦਤ੍ਤੇ| ਯਤ੍ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਬਸ੍ਤੌ ਯਦੌਸਧਾਨਾਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਤਦਪਾਨਾਖ੍ਯੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਚਿਰਾਦੇਵ ਵੀਰ੍ਯਂ ਸਮਾਨਾਖ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਸਮਾਨਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵ੍ਯਾਨੋਦਾਨਪ੍ਰਾਣਾਃ| ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਞ੍ਚ ਵਾਯਵਃ ਇਤ੍ਯੌਸਧਵੀਰ੍ਯੇਣ ਤਪ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਯਾਤਾਃ| ਤਨੌ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਵਾਯਵ੍ਯਾਨ੍ ਭੂਤਗੁਣਾਂਸ੍ਤੈਰ੍ਗੁਣੈਸ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ| ਪਰਿਤਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਆਹ-ਸ਼ਰੀਰਾਨੁਗ੍ਰਹੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਸਂਵਾਹਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ? ਆਹ-ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ| ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਪਰਿਤਸ਼੍ਚ| ਬਸ੍ਤਿਂ ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗਪਕਰ੍ਸਤਿ| ਅਪਨਾਸ਼੍ਚਾਧਃ| ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਪਕਰ੍ਸਤਿ ਯਥਾਤ੍ਮੀਯਨਾਡੀਭਿਃ| ਯਥਾਨ੍ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਾਰਿਣੀਭਿਃ ਕੇਦਾਰੇਸ਼ੂਦਕਮਪਕਰ੍ਸਤਿ| ਹਾਰਿਣ੍ਯਃ ਕੇਦਾਰਜਲਸਞ੍ਚਰਣਵੀਥਯਃ| ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਨਿਗਮਨਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਃ ਸੁਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ| ਸਨ੍ ਵਾਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਃ ਸਿਰਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਪੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਤ੍ ਸਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨਪਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣੋ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਪ੍ਰਸਭਂ ਹਨ੍ਤਿ|| ੨੪||
Adhikarana bastiguNasaMgrahaH (25-26) · Śloka 26
ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸਰ੍ਵਾਤਙ੍ਕਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਨਿਃਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਨ੍ਤਃ ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾ- ਦੋਜਸ੍ਤੇਜਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਧਾਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਮ੍||੨੫|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਸਿਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਕਲ੍ਪੋਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੬||
बस्तिस्तस्मात् सर्वकर्मप्रधानं सर्वातङ्कान् हन्ति निःशेषतश्च| स्रोतांस्यन्तः शोधयित्वा च कुर्या- दोजस्तेजः शुक्रमेधाग्निदीप्तिम्||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां कल्पस्थाने सिद्धबस्तिकल्पोनाम पञ्चमोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍| ਨਿਃਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨਾਤਙ੍ਕਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਤਃਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਣੂਨਿ ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ ਓਜਃਪ੍ਰਭਤੀਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|| ੨੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ