7. snēhādivyāpatsiddhiḥ

Adhikarana atha snehAdivyApatsiddhirnAma saptamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதஃ ஸ்நேஹாதிவ்யாபத்ஸித்தஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராऽऽத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

ஆஸ்தாபநாநாஂ வ்யாபதஸ்தத்ஸாதநஂ சோக்த்வா க்ரமப்ராப்தாநாஂ ஸ்நேஹாதி பஸ்தீநாமஸம்யக்யோகே வ்யாபதஃ ஸாதநஞ்ச ப்ரதர்ஶயிதுமத்யாய ஆரப்யதே||௧||

Adhikarana snehabastivyApatsa~gkhyAnam (2) · Śloka 2

ஸ்நேஹபஸ்தௌ மருதபித்தகபாऽத்யாऽऽஶவிடாவதே| ஆபுக்தே ஶ்ணுநபாய்வாऽऽமதத்தேऽஷ்டௌ வ்யாபதஃ ஸ்மதாஃ||௨||

ஸ்நேஹபஸ்தௌ மருதாதிபஞ்சகாவதே அபுக்தாதித்ரயதத்தே சேத்யஷ்டதா ஸ்நேஹபஸ்தேர்வ்யாபதஃ| அத்யாऽऽஶோऽதிபோஜநம்||௨||

Adhikarana vAtAdipa~jcA~a~avaraNAni (3) · Śloka 3

ஶீதேऽல்போ வாऽதிகே வாதே பித்தேऽத்யுஷ்ணஃ கபே மதுஃ| அதிபுக்தே குருர்வர்சஃ ஸஞ்சயேऽல்பபலஸ்ததா| தத்தஸ்தைராவதஃ ஸ்நேஹோ நாऽऽயாத்யபிபவாதபி||௩||

ஶீத இத்யாதிநா க்ரமேணாऽऽவரணா உச்யந்தே| வாதேऽதிகே ஶீதோऽல்போ வா தத்தோ வாதேநாऽऽவதத்வாந்நாயாதி| பித்தேऽதிகேऽத்யுஷ்ணோ தத்தஃ பித்தாவதத்வாந்நாயாதி| கபேऽதிகே மதுஃ ஸ்நேஹபஸ்திஃ கபாவதத்வாந்நாயாதி| அதிபுக்தே குருஃ ஸ்நேஹபஸ்திரந்நாऽऽவதத்வாந்நாயாதி| வர்சஃ ஸஞ்சயேऽல்பலஃ ஸ்நேஹபஸ்திர்விடாவதத்வாந்நாயாதி| ஸம்யக்ப்ரயுக்தோऽபி ச ஸ்நேஹபஸ்திர்மருதாதிஷ்வதிகேஷு ப்ரயுக்தஸ்தைரபிபூதத்வாந்நாயாதி||௩||

Adhikarana vAtAvRute lakShaNANi cikitsA ca (4) · Śloka 4

ஸ்தம்போருஸதநாத்மாநஜ்வரஶூலாங்கமர்தநைஃ| பாற்ஶ்வருக்வேஷ்டநைர்வித்யாத்வாயுநா ஸ்நேஹமாவதம்| ஸ்நிக்தாம்லலவணோஷ்ணைஸ்தஂ ராஸ்நாபீதத்ருதைலிகைஃ| ஸௌவீரகஸுராகோலகுலத்தயவஸாதிதைஃ| நிரூஹைர்நிர்ஹரேத் ஸம்யக்ஸமூத்ரைஃ பாஞ்சமூலிகைஃ| தாப்யாமேவ ச தைலாப்யாஂ ஸாயஂ புக்தேऽநுவாஸயேத்||௪||

ஸ்தம்பாதிகஂ வாதாவதஸ்நேஹலக்ஷணம்| தஂ ஸ்நேஹஂ ஸ்நிக்தாதிகுணைஃ பாஞ்சமூலிகைர்நிர்ஹரேத்| ராஸ்நாதைலாதியுக்தைஶ்ச| பீதத்ருஃ ஸரலஃ| கோலஂ பதரம்| தாப்யாமேவ தைலாப்யாஂ ராஸ்நாபீதத்ருதைலாப்யாஂ புக்தே போஜநே கதேऽநுவாஸயேத்|| ௪||

Adhikarana pittAvRute lakShaNAni cikitsA ca (5) · Śloka 5

தட்தாஹராகஸம்மோஹவைவர்ண்யதமகஜ்வரைஃ| வித்யாத்பித்தாவதஂ ஸ்வாது திக்தைஸ்தஂ பஸ்திபிர்ஹரேத்||௫||

தடாதிபித்தாவதலக்ஷணம்| தஂ ஸ்நேஹஂ ஸ்வாத்வாதிகுணைர்பஸ்திபிர்ஹரேத்||௫||

Adhikarana kaphAvRute lakShaNAni cikitsA ca (6) · Śloka 6

தந்த்ராஶீதஜ்வராலஸ்யப்ரஸேகாருசிகௌரவைஃ| ஸமூர்ச்சாக்லாநிபிர்வித்யாச்ச்லேஷ்மணா ஸ்நேஹமாவ்மதம்| கஷாயதிக்தகடுகைஃ ஸுராமூத்ரோபஸாதிதைஃ| பலதைலயுதைஃ ஸாம்லைர்பஸ்திபிஸ்தஂ விநிர்ஹரேத்||௬||

தந்த்ராதிகஂ ஶ்லேஷ்மாவதலக்ஷணம்| தஂ ஸ்நேஹஂ கஷாயாதிகுணைர்பஸ்திபிர்ஹரேத்|| ௬||

Adhikarana atyashanAvRute lakShaNAni cikitsA ca (7) · Śloka 7

சர்திமூர்சாருசிக்லாநிஶூலநித்ராங்கமர்தநைஃ| ஆமலிங்கைஃ ஸதாஹைஸ்தஂ வித்யாதத்யஶநாவதம்| கடூநாஂ லவணாநாஞ்ச க்வாதைஶ்சூர்ணைஶ்ச பாசநம்| மதுர்விரேகஃ ஸர்வஂ ச தத்ராऽऽமவிஹிதஂ ஹிதம்||௭||

சர்த்யாதிகமத்யஶநாவதலக்ஷணம்| ஆமலிங்காநி ஸ்ரோதோரோதாதீநி ஸூத்ரோக்தாநி| தத்ர கட்வாதிகுணாநாஂ த்ரவ்யாணாஂ க்வாதைர்ஶ்சூர்ணைஶ்ச பாசநம்| மதுவிரேகஶ்ச ஶஸ்யதே| ஸர்வமாऽऽமவிஹிதமாமாதிஸாரத்யுக்தம்|| ௭||

Adhikarana viDAvRute lakShaNAni cikitsA ca (8) · Śloka 8

விண்மூத்ராऽநிலஸங்கார்த்திகுருத்வாத்மாநஹத்க்ரஹைஃ| ஸ்நேஹஂ விடாவதஂ ஜ்ஞாத்வா ஸ்நேஹஸ்வேதைஃ ஸபஸ்திபிஃ| ஶ்யாமாபில்வாதிஸித்தைஶ்ச நிரூஹைஃ ஸாऽநுவாஸநைஃ| நிர்ஹரேத் விதிநா ஸம்யகுதாவர்த்தஹரேண ச||௮||

விட்ஸங்காதிநா விடாவதலக்ஷணம்| தஂ ஸ்நேஹஂ ஸ்நேஹஸ்வேதாதிபிர்நிர்ஹரேதாவர்தோக்தேந ச விதிநா ஸம்யக்யோஜநயா நிர்ஹரேத்| இத்யாऽऽவரணா உக்தாஃ|| ௮||

Adhikarana abhukte shUnapAyorvA dattasnehe lakShaNAni cikitsA ca (9) · Śloka 9

அபுக்தே ஶூநபாயோர்வா பேயமாத்ராऽஶிதஸ்ய வா| குதே ப்ரணிஹிதஃ ஸ்நேஹோ வேகாத்தாவத்யநாவதஃ| ஊர்த்வகாயஂ ததஃ கண்டாதூர்த்வேப்யஃ கேப்ய ஏத்யபி| மூத்ரஶ்யாமாத்ரிவத்ஸித்தோ யவகோலகுலத்தவாந்| தத்ஸித்ததைலோ தேயஃ ஸ்யாந்நிரூஹஃ ஸாऽநுவாஸநஃ| கண்டாதாऽऽகச்சதஃ ஸ்தம்பகண்டக்ரஹவிரேசநைஃ| சர்திக்நீபிஃ க்ரியாபிஶ்ச தஸ்ய குர்யாந்நிவர்த்தநம்||௯||

அபுக்தே தத்தஃ ஸ்நேஹஃ பேயமாத்ரேணைவ புக்தஸ்ய வா தத்தஃ ஶூநபாயோர்வா ப்ரணிஹிதோ வேகாதூர்த்வகாயஂ தாவத்யந்நாத்யாऽऽவரகாऽபாவாத்| ததஃ கண்டாதூர்த்வேப்யஃ கேப்யோ நாஸாதிப்ய ஏத்யாऽऽகச்சதி| தத்ர மூத்ராதிஸித்தோ நிரூஹோ யவாதிமாஂஶ்ச தத்ஸித்தேந மத்ராதிஸித்தேந தைலேந யுக்தோ தேயஃ ஸ்யாத்| தஸ்ய சோர்த்வப்ரவத்தஸ்ய ஸ்நேஹஸ்ய கண்டாதாऽऽகச்சதோ நிவர்த்தநமதோநயநஂ ஸ்தம்பாதிபிஃ கிர்யாத்|| ௯||

Adhikarana Amadatte lakShaNAni cikitsA ca (10) · Śloka 10

நாऽபக்வஂ ப்ரணயேத் ஸ்நேஹஂ குதஂ ஸ ஹ்யுபலிம்பதி| ததஃ குர்யாத்ஸருங்மோஹகண்டூஶோபாந் க்ரியாऽத்ர ச| தீக்ஷ்ணோ பஸ்திஸ்ததா தைலமர்கபத்ரரஸே ஶதம்||௧௦||

ஆமதத்த உச்யதே| அபக்வஂ ஸ்நேஹஂ பாயௌ ந ப்ரணயேத்| ஸ ஹ்யபக்வஃ ப்ரணிஹித ஆத்மநா குதமுபலிம்பதி| ஸ சாமதத்தோ ருகாதீந் குர்யாத்| அத்ர ச கிர்யா சிகித்ஸா பவதி| கிமித்யாஹ-தீக்ஷ்ண இத்யாதி| ஸுபோதம்| இத்யுக்தா அஷ்டௌ வ்யாபதஃ|| ௧௦||

Adhikarana aShTau netradoShAstajjanyalakShaNAni ca (11) · Śloka 11

ஹஸ்வஂ தீர்கஂ தநு ஸ்தூலஂ ஜீர்ண ஶிதிலபந்தநம்| பாற்ஶ்வச்சித்ரஂ ததா வக்ரமஷ்டௌ நேத்ராணி வர்ஜயேத்| அப்ராப்த்யதிகதிக்ஷோபகர்ஷணக்ஷணநஸ்ரவாஃ| குதபீடா கதிர்ஜிஹ்யா தேஷாஂ தோஷா யதாக்ரமம்||௧௧||

ப்ரஸங்கேநோச்யதே-ஹஸ்வ இத்யாதி| ஸர்வத்ர ச பஸ்தௌ ஹஸ்வாதிகுணஂ நேத்ரஂ வர்ஜயேதப்ராப்த்யாதிதோஷோபயாத்| ஹ்றஸ்வே நேத்ரே பஸ்தேஃ ஸ்தாநாऽப்ராப்திஃ| தீர்கேऽந்தரதிகமநமௌஷதஸ்ய| தேநௌ நேத்ரேऽந்தஃக்ஷோபஃ| ஸ்தூலே மார்ககர்ஷணம்| ஜீர்ணே ஜர்ஜரே கர்கஶத்வாத் குதாதிக்ஷணநம்| ஶிதிலபந்தநே பஹிரௌஷதஸ்ய ஸ்ராவஃ| பார்ஶ்வச்சித்ரே நேத்ரே குதபீடா| வக்ரே ஜிஹ்வா அஸ்பஷ்டா கதிரௌஷதஸ்ய| இதி யதாக்ரமம்|| ௧௧||

Adhikarana aShTau bastidoShAstajjanyalakShaNAni ca (12) · Śloka 12

மாஂஸலஸ்நிக்தவிஷமஜாலவத்ஸ்தூலவாதலாஃ| சிந்நஃ க்லிந்நஶ்ச தாநஷ்டௌ பஸ்தீந் கர்மஸு வர்ஜயேத்| கதிவைஷம்யதௌர்கந்த்யஜிஹ்வத்வஸ்ருதிதுர்க்ரஹாஃ| பேநாலிச்யுத்யதார்யத்வஂ பஸ்தேஃ ஸ்யுர்பஸ்திதோஷதஃ||௧௨||

மாஂஸலாதீந் பஸ்தீந்நேத்ரமூலயோஜ்யாநௌஷதாதாராநஷ்டௌ பஸ்திகர்மணி வர்ஜயேத்| யதோऽஸ்மாந்மாஂஸலத்வாதித்வாத்பஸ்திதோஷதோ பஸ்தேரௌஷாதஸ்ய கதிவைஷம்யாதயஃ ஸ்யுஃ| மாஂஸலத்வேந பஸ்தேரௌஷதஸ்ய விஷமா கதிஃ| ஸ்நிக்தத்வேந பஸ்திசர்மண ஔஷதஸ்ய தௌர்கந்த்யம்| விஷமத்வேந பதேர்கநத்வம்| தநுத்வேநௌஷதஸ்ய ஜிஹ்யத்வஂ யந்த்ராதநிர்கமநம்| ஜாலவத்வேந ஸிராஜாலத்வேந ஸ்ருதிஃ| ஸ்தூலத்வேந பஸ்தேஶ்சர்மண ஔஷதஸ்ய துஃகேந க்ரஹணம்| வாதலத்வேந சர்மண ஔஷதஸ்ய பேநிலத்வம்| சிந்நத்வேநௌஷதஸ்ய ச்யுதிஃ| க்லிந்நத்வேந பஸ்தேரௌஷதஂ தாரயிதும ஶக்யத்வமிதி|| ௧௨||

Adhikarana sapta shayyAdoShAstajjanyalakShaNAni ca (13) · Śloka 13

உச்சகைரத்யவாக்ஶீர்ஷஂ ந்யுப்ஜஂ ஸங்குசிதஂ ஸ்திதம்| உத்தாநஂ தக்ஷிணஂ பார்ஶ்வஂ ஸப்த ஶய்யாஃ பரித்யஜேத்| மூத்ராகாதோऽதிஸம்ப்ராப்திப்ராப்திஃ ஸாதூநாகதிஃ| ஆஶ்வாகதிர்மருத்கோபஸ்தப்திஃ பக்வாஶயஸ்ய ச| தத்தோஷாஃ ஸ்யுர்விதாதவ்யஂ யதௌபயிகமத்ர ச||௧௩||

உச்சகைரித்யாதிநா ஸப்தஶய்யா பஸ்திகர்மணி பரித்யஜேத்| க்ரமேண மூத்ராகாதாதிஸப்ததோஷபயாத்| உச்சகைரித்யுச்ச்ரிதா ஶய்யா பூர்வபாகே| ஏவஂ ஹி மூத்ராகாதஃ| அவாக்ஶரஸ்த்வேநௌஷதஸ்யாऽதிஸம்ப்ராப்திஃ| ந்யுப்ஜத்வேநா-வாங்முகத்வேநௌஷதஸ்ய ஸ்தாநாऽப்ராப்திஃ| ஸங்குசிதாங்கத்வேந ஸாதுநா மார்கேணௌஷதஸ்யாநாகதிஃ| அதவா ஸாது கத்வா கமநஂ ந பவதி| ஸ்திதே நிஷண்ண உபவிஷ்ட ஆஶு ஶீக்ரஂ பஸ்தேஃ ப்ரதிநிவர்த்தநம்| உத்தாநே மருத் கோபஃ| தக்ஷிணபார்ஶ்வேந பக்வாஶயஸ்ய தப்திஃ| அத்ர ஶய்யாதோஷேஷு ஸர்வேஷு ஹி நேத்ராதிதோஷேஷு ச யதௌபயிகஂ யதோபயோகி சிகித்ஸிதஂ விதாதவ்யம்||௧௩||

Adhikarana dasha praNettRudoShAH (14) · Śloka 14

ஸவாதாऽதிதிஸ்ருதோத்க்ஷிப்ததிர்யகுல்லுப்தகம்பிதாஃ| அதிமந்தகபாஹ்யாதிவேகதோஷாஃ ப்ரணேத்ததஃ||௧௪||

ஸவாதாதயோ தஶ தோஷாஃ ப்ரணேத்ததோ பஸ்தியோஜகாதுத்பத்யந்தே| உல்லுப்தஃ உந்முக்தஃ|| ௧௪||

Adhikarana savAtodoShe lakShaNAni cikitsA ca (15) · Śloka 15

அநுச்ச்வாஸ்ய து பத்தே வா தத்தே நிஃஶேஷ ஏவ வா| ப்ரவிஶ்ய க்ஷுபிதோ வாயுஃ ஶூலதோதகரோ பவேத்| தத்ராऽப்யங்கோ குதே ஸ்வேதோ வாதக்நந்யஶநாநி ச||௧௫||

அநுச்ச்வாஸ்ய பந்தாதிநா பஸ்தாவந்தர்வாயுஃ க்ஷுபிதஸ்தத்காலஂ ஶூலதோதகரோ பவேத்| தத்ர வாதேந ஸஶூலாதிகே அப்யங்காதிகஂ யோஜ்யம்||௧௫||

Adhikarana atidrutadoShe utkShipte ca lakShaNAni cikitsA ca (16) · Śloka 16

த்ருதஂ ப்ரணீதே நிஷ்கஷ்டே ஸஹஸோத்க்ஷிப்த ஏவ வா| ஸ்யாத் கடீகுதஜங்கோருபஸ்திஸ்தம்பார்த்திபேதநம்| போஜநஂ தத்ர வாத்க்நஂ ஸ்வேதாப்யங்காஃ ஸபஸ்தயஃ||௧௬||

அதித்ருதஂ நேத்ரே ப்ரணீதே வா நிஷ்கஷ்டே வா கடிஸ்தம்பாதிகஂ ஸ்யாத்| ததா ஸஹஸா ஜடித்யுத்க்ஷிப்தே நேத்ரே கடிஸ்தம்பாதிகஂ ஸ்யாத்| உபயத்ராபி வாதக்நபோஜநாதிகமௌஷதம்|| ௧௬||

Adhikarana tiryagvalyAvRutadoShe lakShaNAni cikitsA ca (17) · Śloka 17

திர்யக்வல்யாவதே த்வாரே பத்தே வாऽபி ந கச்சதி| நேத்ரே ததஜு நிஷ்கஷ்ய ஸஂஶோத்ய ச புநர்நயேத்||௧௭||

திர்யக்ப்ரணிஹிதே நேத்ரே நேத்ரத்வாரே யதா வல்யாவதத்வாதௌஷதமந்தர்ந கச்சதி திர்ய்யக் பத்தே பஸ்தாவேவஂ பவதி| பத்தஂ பத்தமார்க நேத்ரம்| உபயத்ராபி தஂ நேத்ரஂ ஜு கத்வா யதைவ ப்ரவிஷ்டஂ ததைவ நிஷ்கஷ்ய ஸஂஶோத்ய புநர்குதஂ நயேந்நேத்ரம்|| ௧௭||

Adhikarana ulluptadoShe lakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18

பீட்யமாநேऽந்தராமுக்தே குதே ப்ரதிஹதோऽநிலஃ| உரஃ ஶிரோருஜஂ ஸாதமூர்வாஶ்ச ஜநயேத்பலீ| பஸ்திஃ ஸ்யாத்தத்ர பில்வாதிஃ பலஶ்யாமாதிமூத்ரவாந்||௧௮||

பீட்யாமாநோ பஸ்திர்யதாऽந்தரா ஶிதிலஹஸ்தத்வாதுந்முக்தோ பவதி ததா தேநௌஷதேந ப்ரதிஹதோऽநிலோ பலவாநுரோருஜாதிகஂ ஜநயேத்| தத்ர பில்வாதிபஞ்சமூலமதநபலஶ்யாமாதிகணவாந் பஸ்திஃ ஸ்யாத்|| ௧௮||

Adhikarana kampadoShe lakShaNAni cikitsA ca (19) · Śloka 19

ஸ்யாத்தாஹோ ஶ்வயதுஃ ஶோபஃ கம்பேநாऽபிஹதே குதே| கஷாயமதுராஃ ஶீதாஃ ஸேகாஸ்தத்ர ஸபஸ்தயஃ||௧௯||

நேத்ரஸ்ய கம்பேந குதேऽபிஹதே தாஹாதிகஂ ஸ்யாத்| தத்ர கஷாயாதிகுணாஃ ஸேகாஶ்ச பஸ்தயஶ்ச ஹிதாஃ|| ௧௯||

Adhikarana netrasyA~atimAtrapraNayanadoShe lakShaNAni cikitsA ca (20) · Śloka 20

அதிமாத்ரப்ரணீதேந நேத்ரேண க்ஷணநாத்வலேஃ| ஸ்யாத் ஸார்த்திதாஹநிஸ்தோதகுருவர்சஃ ப்ரவர்த்தநம்| தத்ர ஸர்பிஃ பிசுஃ க்ஷீரஂ பிச்சாபஸ்திஶ்ச ஶஸ்யதே||௨௦||

நேத்ரஸ்யாऽதிமாத்ரப்ரணயநேந வலேஃ க்ஷணநாத் ஸார்த்யாதிவர்சஃப்ரவர்த்தநஂ ஸ்யாத்| தத்ர ச ஸர்பிராதிகஂ ஶஸ்யதே|| ௨௦||

Adhikarana mandapIDitadoShe bAhyadoShe ca lakShaNAni cikitsA ca (21) · Śloka 21

ந பாவயதி மந்தஸ்து பாஹ்யஶ்சாऽऽஶு நிவர்த்ததே| ஸ்நேஹஸ்தத்ர புநஃ ஸம்யக்ப்ரணேயஃ ஸித்திமிச்சதா||௨௧||

மந்தபீடிதஸ்து ஸ்நேஹோ ச பாவயதி தேஹம்| பாஹ்யஸ்நேஹ ஆஶு நிவர்த்ததே| ஸ்தோகப்ரவிஷ்டே நேத்ரே பாஹ்யஃ| தத்ர மந்தே பாஹ்யோ ச ஸித்தி மிச்சிதா பிஷஜா புநஃ ஸ்நேஹஃ ப்ரணேயஃ|| ௨௧||

Adhikarana atiprapIDitadoShe lakShaNAni cikitsA ca (22) · Śloka 22

அதிப்ரபீடிதஃ கோஷ்டே திஷ்ட்த்யாயாதி வா கலம்| தத்ர பஸ்திர்விரேகஶ்ச கலபீடாதிகர்ம ச||௨௨||

அதிபீடிதஸ்த்வதிப்ரவத்தஃ| கோஷ்டே திஷ்டத்யதவா கலமாயாதி| தத்ர பஸ்த்யாதிகஂ கர்ம|| ௨௨||

Adhikarana shodhanottaramAturaM rakShet (23) · Śloka 23

வமநாத்யைர்விஶுத்தஂ ச க்ஷாமதேஹபலாநலம்| யதாண்டஂ தருணஂ பூர்ணஂ தைலபாத்ரஂ யதா ததா| பிஷக்ப்ரயத்நதோ ரக்ஷேத் ஸர்வஸ்மாதபசாரதஃ||௨௩||

ஶோதநப்ரஸங்கேநோச்யதே| வமநாத்யைஃ கர்மபிஃ ஸர்வைரபி விஶுத்தஂ தேஹஂ க்ஷாமபலாதிகஞ்ச ஸர்வாபசாரேப்யோ பிஷக்ப்ரயத்நதோ ரக்ஷேத்| யதா தருணமஸஞ்ஜாதவிஹகஶாவமண்டஂ யத்நதோ ரக்ஷேத்| தைலேந பூர்ணஂ வா பாத்ரமிதி|| ௨௩||

Adhikarana AhAre rasAnusAramupayogakramaH (24) · Śloka 24

தத்யாந்மதுரஹத்யாநி ததோऽம்லலவணௌ ரஸௌ| ஸ்வாதுதிக்தௌ ததோ பூயஃ கஷாயகடுகௌ ததஃ| அந்யோந்யப்ரத்யநீகாநாஂ ரஸாநாஂ ஸ்நிக்தரூக்ஷயோஃ| வ்யாத்யாஸாதுபயோகேந க்ரமாத்தஂ ப்ரகதிஂ நயேத்| ஸர்வஸஹஃ ஸ்திரபலோ விஜ்ஞேயஃ ப்ரகதிஂ கதஃ||௨௪||

ததாவிதாய ச மதுராணி ஹத்யாநி சாऽऽஹாராதீநி தத்யாத்| ததஃ க்ரமேணாऽம்லலவணௌ| ததஃ க்ரமேண ஸ்வாதுதிக்தௌ| ததஃ கஷாய கடுகௌ| தஂ ச ஶுத்தஂ க்ஷமமேவஂ ப்ரகதி ஸ்வாஸ்த்யஂ நயேத்| கதமித்யாஹ-அந்யோऽந்யப்ரத்யநீகாநாஂ பரஸ்பரப்ரதிபக்ஷாணஂ மதுரகடுகாதீநாஂ ரஸாநாஂ வ்யத்யஸாத் விபர்ய்யாஸாதுபயோகேந| ஸர்வஸஹேத்யாதி ப்ரகதிகதலக்ஷணம்|| ௨௪||

Adhikarana atrAntare apathyAni (25) · Śloka 25

அத்ராந்தரே த்யஜேதஷ்டௌ பாஶ்யாதீநி விஶேஷதஃ||௨௫||

அத்ர ச பஸ்திப்ரயோகே பாஷ்யாதீந்யஷ்டௌ விஶேஷதோ வர்ஜயேத்| உச்சைர்பாஷ்யம்| அத்யாஸ்யா| யாநயாநம்| அதிசங்க்ரமணம்| அஜிர்ணபோஜநம்| அஹிதாऽந்நம்| திவாஸ்வப்நஃ| வ்யவாயஃ| இத்யஷ்டௌ|| ௨௫||

Adhikarana tatroccairBAShyAdupadravAH tatra vidhishca (26) · Śloka 26

உச்சைர்பாஷ்யாச்சிரோரோகதிமிரோரஃ ஸ்வரவ்யதாஃ| ரக்தநிஷ்டீவதமகஜ்வராத்யாஸ்தத்ர ஸாதநம்| அப்யங்கஸ்வேதநஸ்யாऽதோ பக்தஸ்நேஹோபஸேவநம்| மௌநஂ விதிர்வாதஹரோ யதாஸ்வஂ ச விகாரஜித்||௨௬||

உச்சைர்பாஷ்யாச்சிரோகாதயோ வாதகோபஜாஃ| தத்ர சிகித்ஸாऽப்யங்காதிகம்| அதோபக்தஂ போஜநாந்தே ஸ்நேஹோபஸேவநம்| மௌநஂ வாக்யமஃ| யதாஸ்வஂ ரோகேஷு விகாரஜித்விதிஶ்ச|| ௨௬||

Adhikarana atyAsyAdiBirupadravAstatra vidhishca (27) · Śloka 27

அத்யாஸ்யாயாநயாநாப்யாஂ ஸந்திமூர்தத்ரிகாதிருக்| அதிசிங்க்ரமணாத் பாதஜங்கோருஸதநாதயஃ| தேஷாஂ வாதஹரஂ ஸர்வஂ ஸ்நேஹஸ்வேதாதி ஶஸ்யதே| அஜீர்ணபோஜநாதாமவிஷச்சர்திஜ்வராதயஃ| தத்ர மாத்ராஶிதீயோக்தோ விதேயோ விதிராமஹா| அஹிதாந்நாத்யதாதோஷஂ ரோகாஃ ஸ்யுர்பேஷஜாநி ச||௨௭||

அத்யாஸ்யாதோ யாநயாநாச்ச ஸந்த்யாதிருக்| அதிசங்க்ரமணாத் பாதருகாதயஃ| தேஷாஂ ஸந்திருகாதீநாஂ ஸேந்ஹஸ்வேதாதி வாதஹரஂ ஶஸ்யதே| அஜீர்ணபோஜநாதாமாதயஃ| தத்ரேத்யாதி ஸுபோதம்| அபத்யபோஜநாதபத்யாநுகுண்யேந தோஷகோபாத்ரோகோத்பவஃ| தேஷு ச போஜநாநி யதா தோஷமேவ||௨௭||

Adhikarana divAsvApAdupadravAstatra vidhishca (28) · Śloka 28

ஹலீமகாதயஃ ப்ரோக்தா திவாஸ்வப்நாத்புரா கதாஃ| விதத்யாத் கபஜித்தேஷு தூமரூக்ஷாந்நலங்கநம்||௨௮||

திவாஸ்வப்நாத்தலீமகாதயோகதாஃ புரா விருத்தாந்நவிஜ்ஞாநீயே அஹிதநித்ரயா யே ப்ரோக்தாஃ| தேஷு ஹலீமகாதிஷு தூமாதிகாதிகஂ கபஜித் விதத்யாத்|| ௨௮||

Adhikarana vyavAyAdupadravAstatra vidhishca (29) · Śloka 29

வ்யவாயாஜ்ஜீவிதப்ரஂஶஸ்தைஸ்தைரஸ்யாநிலாமயைஃ| குதோऽவலுப்யத இவ ப்ரமதீவ ச சேதநா| மேட்ரஂ தூமாயதி மநஸ்தமஸீவ ப்ரவேஶ்யதே| ஜீவநீயஶதக்ஷீரஸர்பிஷோருபஸேவநம்| ஆஹாரோ பஂஹணஸத்ர வஷ்யாஸ்தே தே ச பஸ்தயஃ||௨௯||

வ்யாவாயாதஸ்ய பஸ்த்யுபயோகிநஸ்தைஸ்தைரநிலாமயைர்வாதவ்யாதிபிர்நாநாவிதைர்ஜீவிதப்ரஂஶஃ ஸ்யாத்| அவலும்பநஂ சேதநம்| சேதநா ஸஂவித்| மநஃ சித்தம்| தத்ர ஜீவநீயகணஸித்தஸ்ய க்ஷீரஸ்ய ஸர்பிஷஶ்சோபஸேவநம்| ஆஹார இத்யாதி ஸுபோதம்|| ௨௯||

Adhikarana sadA~a~atureShu PalavartiprayogaH (30) · Śloka 30

வேகரோதோர்த்வவாதத்வாத்ப்ராகுக்தா யே ஸதாதுராஃ| தேஷாஂ விபத்தே பவநே ஸர்வதேஹோபதாபிநி| பலவர்தி புரா தத்யாதத பஸ்திஂ சலாபஹம்||௩௦||

ப்ராக் ஸூத்ரஸ்தாநே வமநவிரேசநவிதௌ| ஸ்த்ரியோ ராஜஸமீபஸ்தா வணிஜஶ்ச ஜயேத் ஸதா| இத்யுக்தாஸ்தேஷாஂ வேகரோதேநோர்த்வவாதத்வாத் ஸகலதேஹோபதாபிநி பவநே விபத்த இதமிதஂ குர்யாத்| ஆதௌ பலவர்திஸ்ததஃ ப்ரவதே மலே சலாऽபஹஂ பஸ்திஂ தத்யாத்| கிமித்யாஹ||௩௦||

Adhikarana sadA~a~atureShu bastikramaH (31) · Śloka 31

நிகும்பகும்பாக்ந்யுருபூகதாவநீ- புநர்நவஂ தாரு மஹச்ச பஞ்சகம்| பலஂ ச மூத்ரே க்வதிதஂ ஸமஸ்து தத் கதஂ ஸதைலஂ லவணாநி பஞ்ச ச| நிரூஹிதஂ தந்வரஸேந போஜயே- ந்நிகும்பதைலேந ததோऽநுவாஸயேத்| பலாஂ ஸராஸ்நாஂ பலபில்வசித்ரகாந் த்விஞ்சமூலஂ கதமாலகாத் பலம்| யவாந் குலத்தாஂஶ்ச பசேஜ்ஜலே ரஸஃ ஸமுஸ்தபாடேந்த்ரயவைஶ்ச கல்கவாந்| ஸதைலஸர்பிர்குடஸைந்தவோ ஹிதஃ ஸதாதுராணாஂ பலபுஷ்டிவர்ணதஃ| ததாऽநுவாஸ்யஂ மதுகேந ஸாதிதஂ பலேந பில்வேந ஶதாஹ்வயாऽதவா| ஸஜீவநீயஸ்து ரஸோऽநுவாஸநே நிரூஹணே சாऽலவணஃ ஶிஶோர்ஹிதஃ||௩௧||

நிகும்பாதிக்வாதோ மஸ்துநா ஸமோ கதாதிகஞ்ச| அநேந நிரூஹிதஂ தந்வமாஂஸரஸேந ச போஜயேத்| புக்தே ச தந்தீதைலேநாऽநுவாஸயேத்| பலாதிகஂ ஜலே பசேத்| ரஸோ முஸ்தாதிகல்கவாஂஸ்தைலாதியுக்தஶ்ச ஸதாऽऽதுராணாஂ ஸ்த்ரீராஜஸமீபஸ்தவணிஜாஂ பலாதிப்ரதோ பஸ்திஃ ஸ்யாத்| மதுகாத்யந்யதமஸாதிதஂ தைலஂ தேஷாமநுவாஸ்யமநுவாஸநே ஸாது| ஶிஶோர்நிருஹேऽநுவாஸநே ச ஸஜீவநீயத்ரவ்யோ மாஂஸரஸோ ஹிதஃ| உபயத்ராऽப்யலவணஃ|| ௩௧||

Adhikarana bAlasthavirayornirUhe pathyavisheShaH (32-33) · Śloka 33

நிரூஹபஸ்தேர்நைவாந்யத் பத்யஂ ஸ்தவிரபாலயோஃ| பலாங்கவர்த்தநஂ ஶீக்ரமாததோ யோஜயேததஃ||௩௨|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ கல்பஸ்தாநே ஸ்நேஹவ்யாபத்ஸித்திர்நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௩௩||

ப்ரஸங்கேநாऽऽஹ-பாலஸ்ய ஸ்தவிரஸ்ய ச நிரூஹபஸ்தேரந்யத்கிஞ்சிந்நைவ பத்யம்| அதஸ்தமேவ பலவர்தநமங்கவர்தநஂ சாததஃ ஸந் ஶீக்ரஂ யோஜயேத்|| ௩௨|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயா- மஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ கல்பஸ்தாநே ஸப்தமோऽத்யாயஃ