Adhikarana atha kalpasthAnam- atha vamanakalpo nAma prathamo~adhyAyaH- upodghAtaH · Śloka
ಪ್ರಥಮಮಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಾನಚತುಷ್ಟಯೇನ ಚ ಪ್ರಧಾನಂ ತನ್ತ್ರಾಙ್ಗಂ ನಿರ್ಣೀತಪ್ರಾಯಮ್| ಕೇವಲಂ ತತ್ರ ತತ್ರ ವಮನೈಶ್ಚ ವಿರೇಕೈಶ್ಚೇತ್ಯೇವಮಾದಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದವ್ಯಕ್ತತ್ವಾದ್ವಕ್ತ್ವ್ಯಮಿಷ್ಟಮ್| ನ ಚ ವಮನಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಯಾಃ ಕಲ್ಪನಾಸ್ತಾಸಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನ ಏವ ನಿರ್ಣಯ ಉಕ್ತಃ| ಯತಸ್ತತ್ರಾರ್ಥಾನಾಂ ಸೂತ್ರಣಮೇವ ಕೃತನ್ನ ತು ಸರ್ವಥಾ ನಿರ್ಣಯಃ| ಶಾರೀರನಿದಾನಯೋಶ್ಚ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಕಲ್ಪನಾನಿರ್ಣಯೋ ದೂರೋತ್ಸಾರಿತ ಏವ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ತು ಯದ್ಯಪ್ಯವಸರೋ ವಿದ್ಯತೇ ತಥಾಪ್ಯನೇಕಾಬಾಧಸಾಧಾರಣತ್ವಾತ್ಪಞ್ಚಕರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾಧ್ಯಾಯಕ್ಷೇತ್ರತ್ವಂ ದುರುಪಪಾದಮ್| ಅಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ ಚ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಣಾಂ ಯಾ ಆಪದಸ್ತಾಸಾಂ ಹೇತುಲಿಙ್ಗೌಷಧಕಥನೇಽಯಮೇವ ಕಲ್ಪಃ| ಭೇಷಜಕಲ್ಪನಾನಾಂ ಚ ವಮನಾದಿವದೇವ ನಿರ್ಣೀತಶಿಷ್ಟತ್ವಮತೋಽಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಸ್ತುನೋ ನಿರ್ಣಯಾಯಾ ಪಞ್ಚಮಸ್ಯ ಕಲ್ಪಸಿದ್ಧ್ಯಾಖ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಸ್ಯಾಽಸ್ಮಿನ್ನವಸರೇ ಪ್ರಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತಃ| ಅತಃ ಸ ಏವಾಽಽರಭ್ಯತೇ| ಸಿದ್ಧಿಃ ಕರ್ಮಣಾಮಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ ಯೇ ಗದಾಸ್ತೋಷಾಂ ಪ್ರತೀಕಾರಃ| ಪಞ್ಚಾನಾಮಪಿ ಕರ್ಮಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ವಮನಸ್ಯೈವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮ್| ಯತಸ್ತತ್ ಸರ್ವೌಷಧಪ್ರಯೋಗಭೂತೋರ್ಧ್ವಾಽಙ್ಗೋಪದ್ರವಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಪರಮೌಷಧಮತಃ ಪ್ರಥಮಮೇವ ವಮನಸ್ಯ ಕಲ್ಪನಾಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ-
Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ವಮನಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
View original
अथातो वमनकल्पं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
ವಮನಾನಾಂ ಕಲ್ಪೋ ವಮನಕಲ್ಪಃ, ತಮ್| ಅಥೇತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವವದ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಇತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಚ|| ೧||
Adhikarana vamanadravyeShu madanaPalasya shreShThatA (2) · Śloka 2
ವಮನದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಮದನಜೀಮೂತಕೇಕ್ಷ್ವಾಕುದ್ವಿಕೋಶಾತಕೀಕುಟಜ- ಫಲಾನಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿ ತೇಷ್ವಪಿ ಮದನಫಲಮ್||೨||
View original
वमनद्रव्याणां मदनजीमूतकेक्ष्वाकुद्विकोशातकीकुटज- फलानि श्रेष्ठानि तेष्वपि मदनफलम्||२||
ವಮನಾನಾಮೌಷಧಾನಾಮ್| ತತ್ರ ವಮನಾನಿ ಶೋಧನಾದಿಸಂಗ್ರಹೇ ಪಠಿತಾನಿ| ಮದನಾದೀನಾಂ ಫಲಪತ್ರಪುಷ್ಪಾಣಿ| ಕುಟಜಾದೀನಾಂ ಫಲಾನಿ| ಹಸ್ತಿಪರ್ಣ್ಯಾಃ ಶಾರದಾನಿ ಫಲಾನಿ| ಕೋವಿದಾರಾದೀನಾಂ ಮೂಲಾನಿ| ಶಾಲ್ಮಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಪಿಚ್ಛಾ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗೋ ಪುಷ್ಪಮ್| ತಾಲೀಸಸ್ಯ ಪತ್ರಮ್| ಹರಿದ್ರಾಯಾಃ ಶೃಙ್ಗಾವೇರಸ್ಯ ಚ ಕನ್ದಃ| ಯಷ್ಟೀದಾರ್ವ್ಯೋಃ ಸಾರಃ| ತಗರಾದೀನಿ ಚೇತಿ| ಏತೇಷಾಂ ವಮನದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಮದನಾದೀನಿ ಷಟ್ ಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿ| ತೇಷ್ವಪಿ ಮದನಫಲಮೇವ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್| ನನು ಮದನಾದೀನಾಂ ಕೇನ ರೂಪೇಣ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ಮನ್ಯತೇ, ನೈಕಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಭವತ್ಯೇಕಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನತ್ವೇಽಪರಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನತ್ವಹಾನೇರತ ಉಚ್ಯತೇ|| ೨||
Adhikarana vamanadravyANAM shreShThatve hetuH (3) · Śloka 3
ದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿವಶಾಚ್ಚೈಷಾಮೇತತ್ಕಲ್ಪನಾನಾಞ್ಚ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮ್||೩||
View original
दोषदूष्यादिवशाच्चैषामेतत्कल्पनानाञ्च प्राधान्यम्||३||
ದೋಷೇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷದೂಷ್ಯಬಲಕಾಲಪ್ರಕೃತಿಕೋಷ್ಠಾದಿವಶಾದೇಷಾಂ ಮದನಫಲಾದೀನಾಮೇತತ್ ಕಲ್ಪನಾನಾಂ ಚ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಾದಿಕೃತಾನ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ನ ಹ್ಯೇಷಾಮೇಕವಿಷಯತ್ವೇನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಪಿ ತು ವಿಷಯಭೇದೇನ| ಯತಃ ಕ್ವಚಿದೇವ ಸಾ ವಿಲಕ್ಷಣಾ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಾಮಗ್ರೀ| ಯಸ್ಯಾಂ ಮದನಮೇವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ್ತೃತ್ವಮಾಸಾದಯತಿ, ನ ತು ತಥಾ ಜೀಮೂತಕಾದೀನಿ| ಅನ್ಯಸ್ಯಾಂ ಜೀಮೂತಕ ಏವ, ನ ತು ಮದದನಾದೀನಿ| ಸರ್ವತ್ರೈವಂ ವಾಚ್ಯಂ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯೇತಿ| ಅಪಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇ ಏತದ್ವರ್ಜಿತಾನಾಂ ತಥಾ ಶಕ್ತ್ಯಭಾವಾನ್ನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ಏಷಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ನ ಹ್ಯಕಲ್ಪನಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಗ ಉಪಪದ್ಯತ ಇತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಕಲ್ಪನಾನಾಮೇವ ಸುಪ್ರಯೋಗ ಉಕ್ತೋ ಭವತಿ ತಥಾಪಿ ತಾಸಾಂ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮೇತದರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ ಯದ್ವಾಸ್ತವೇನ ರೂಪೇಣೈಷಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ತನ್ನ ಕಯಾಪಿ ವಿಧಿಕಲ್ಪನಯಾಽಪಹುರ್ತ್ತು ಶಕ್ಯತೇ| ಅನ್ಯಾನಿ ಹಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಾದಿಭಿರನ್ಯಥಾಭೂತಾನಿ ದೃಷ್ಟಾನಿ| ಮದನಾದೀನಾಂ ಪುನರ್ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾನಾಂ ನ ಕಥಞ್ಚಿದಪಿ ಪ್ರಧಾನತ್ವಹಾನಿರಿತಿ|| ೩||
Adhikarana kalpasiddhisthAnasya prayojanam (4) · Śloka 4
ದೋಷಾದೀನಾಮೇವ ಚಾಽತಿಬಹ್ವವಸ್ಥಾಭೇದಾದ್ವಮನಾದಿಷು ಕಲ್ಪನಾನಾಂ ವ್ಯಾಪದಾಂ ಸಾಧನಾನಾಂ ಚ ಯದಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಮತೋ ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ವಿಕ- ಲ್ಪಮಾರ್ಗಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮುದಾಹರಣಮಾತ್ರಂ ಕಲ್ಪಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನಮುಪದೇ ಕ್ಷ್ಯತೇ||೪||
View original
दोषादीनामेव चाऽतिबह्ववस्थाभेदाद्वमनादिषु कल्पनानां व्यापदां साधनानां च यदसङ्ख्येयत्वमतो बुद्धिमतां विक- ल्पमार्गप्रदर्शनार्थमुदाहरणमात्रं कल्पसिद्धिस्थानमुपदे क्ष्यते||४||
ದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿಪರಾಯತ್ತತ್ವಂ ಯಥಾ ವಮನಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮಪಿ ತಥಾ ತೇಷಾಂ ಚ ದೋಷಾದೀನಾಂ ನಾನಾವಿಧಸ್ವರೂಪತ್ವಾದಿಭಿರ್ಬಹುತ್ವಮ್| ತದನವಸ್ಥಾನಾದಿನಾ ಪಾರತನ್ತ್ರ್ಯೇಣ ಚ ವಮನಾದಿಕಲ್ಪನಾನಾಮಪ್ಯತಿಬಹುತ್ವಮ್| ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕಲ್ಪನಾನಾಮಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಸ್ಯಾನೇಕರೂಪಸ್ಯ ಸಮ್ಭವಾದ್ವ್ಯಾಪದಾಂ ಬಹುತರತ್ವಮ್| ತಾಸಾಂ ಚ ಸಾಧನಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯಾಪ್ಯಸಙ್ಖ್ಯೋಯತ್ವಮತಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೋಷಾದ್ಯವಸ್ಥಾದೀನಾಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾತ್ ಸರ್ವಂ ಕಣ್ಠೋಕ್ತ್ಯಾ ವಕ್ತುಂ ನ ಪಾರ್ಯತೇ| ಕೇವಲಂ ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ವಿಕಲ್ಪಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮುದಾಹರಣಮಾತ್ರಂ ಕಲ್ಪಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ| ಸಾಧ್ಯೈಕದೇಶ ಉದಾಹರಣಮ್| ಶೇಷಸ್ಯ ತಥಾ ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಮ್|| ೪||
Adhikarana madanAdInAM kalpanAvidhiH (5) · Śloka 5
ಅಥ ವಸನ್ತಗ್ರೀಷ್ಮಯೋರನ್ತರೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇಽಹನಿ ಮುಹೂರ್ತ್ತೇ ಚ ನಾಽತಿ- ಹರಿತಪಾಣ್ಡೂನಿ ಮದನಫಲಾನ್ಯಾದಾಯ ತಾನಿ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಕುಶಮೂಟಕೇ ಬದ್ಧ್ವಾ ಗೋಮಯೇನಾಲಿಪ್ಯ ಯವಬುಸಮಾಷಶಾಲಿವ್ರೀಹಿಕುಲತ್ಥ- ಮುದ್ಗಾಽನ್ಯತಮರಾಶಾವಷ್ಟರಾತ್ರಮುಷಿತಾನ್ಯದ್ಧೃತ್ಯಾಽಽತಪೇ ಶೋಷಯೇತ್|
ಸುಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ಪಿಪ್ಲೀರುದ್ಧೃತ್ಯ ದಧಿಘೃತಮಧುಪಲಲಮೃದಿತಾಃ ಪುನಃ ಶೋಷಯಿತ್ವಾ ನವಂ ಕಲಶಮರಜಸ್ಕಮಾಕಣ್ಠಂ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಸುಗುಪ್ತಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್||೫||
View original
अथ वसन्तग्रीष्मयोरन्तरे प्रशस्तेऽहनि मुहूर्त्ते च नाऽति- हरितपाण्डूनि मदनफलान्यादाय तानि प्रमृज्य कुशमूटके बद्ध्वा गोमयेनालिप्य यवबुसमाषशालिव्रीहिकुलत्थ- मुद्गाऽन्यतमराशावष्टरात्रमुषितान्यद्धृत्याऽऽतपे शोषयेत्|
सुशुष्काणां पिप्लीरुद्धृत्य दधिघृतमधुपललमृदिताः पुनः शोषयित्वा नवं कलशमरजस्कमाकण्ठं पूरयित्वा सुगुप्तं निधापयेत्||५||
ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಮದನಾದೀನಾಂ ಯಥಾಪ್ರಧಾನಂ ಕಲ್ಪನಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಅನ್ತರೇ ಮಧ್ಯೇ| ಮುಹೂರ್ತ್ತೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇ| ಈಷದ್ ಗೃಹೀತಪಾಕತ್ವಾನ್ನಾತಿಹರಿತಾನಿ ಚ ನಾತಿಪಾಣ್ಡೂನಿ ಚ| ತಾನಿ ಹ್ಯುತ್ತರಸಂಸ್ಕಾರಸಹಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತಾನೀತಿ ಮದನಫಲಾನಿ| ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಪಾಂಸ್ವಾದಿಶೋಧನಾರ್ಥಮ್| ಕುಶಮೂಟೋ ದರ್ಭಮಯೀ ಗುಚ್ಛಿಕಾ| ಗೋಮಯೇನಾಲಿಪ್ಯ ತಂ ಕುಶಮೂಟಮ್| ಯವಬುಸಾದ್ಯನ್ಯತಮರಾಶಾವಷ್ಟರಾತ್ರಮಪಿ ವಾಸಯೇತ್| ನವಮೇಽಹನಿ ಗೋಮಯಲಿಪ್ತದರ್ಭಮೂಟಾದುದ್ಧತ್ಯ ತಾನಿ ಮದನಫಲಾನ್ಯಾತಪೇ ಶೋಷಯೇತ್| ಸುಶುಷ್ಕಾಣಾಮಿತಿ ಫಲಾನಾಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಃ ಫಲಾನ್ತರ್ಭವಾ| ಉದ್ಧೃತ್ಯ ದಧಿಹವಿರಾದಿಭಿಸ್ತಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಮೃದಿತಾಃ ಪುನರಾತಪ ಏವ ಶೋಷಯೇತ್| ಪಲಲಂ ತಿಲಕಲ್ಕಃ| ತತಸ್ತಾಭಿಃ ಶುಷ್ಕಾಭಿರರಜಸ್ಕಂ ನಿರ್ಧೂಲಿ ನವಂ ಮೃತಕಲಶಮಾಕಣ್ಠಮಾಪೂರಯಿತ್ವಾ ಸುಗುಪ್ತಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್|| ೫||
Adhikarana shleShmajvarAdiShu vamanavidhiH (6) · Śloka 6
ತತಃ ಪ್ರಯೋಗಕಾಲೇ ತಾಸಾಂ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮನ್ತರ್ನಖಮುಷ್ಟಿಂ ಯಾವದ್ವಾ ಸಾಧು ಮನ್ಯೇತ ತಾವಜ್ಜರ್ಜರೀಕೃತ್ಯ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಕಷಾಯೇ ಕೋವಿದಾರಕಚ್ಛುದಾರನೀಪವಿದುಲಬಿಮ್ಬೀಶಣಪುಷ್ಪೀಸದಾಪುಷ್ಪೀ- ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪ್ಯನ್ಯತಮಕಷಾಯೇ ವಾ ರಾತ್ರಿಮುಷಿತಂ ವಿಮೃದಿತಂ ಪೂತಂ ಸೂತ್ರೋ- ಕ್ತವಿಧಿನಾ ಪಾಯಯೇತ್|
ಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಗುಲ್ಮಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾನ್ತರ್ವಿದ್ರ- ಧಿಷು ವಿಶೇಷೇಣ ಪುನಃಪುನರಾಪಿತ್ತಾಗಮನಾತ್|
ತೇನ ಸಾಧು ವಮತಿ||೬||
View original
ततः प्रयोगकाले तासां फलपिप्पलीनामन्तर्नखमुष्टिं यावद्वा साधु मन्येत तावज्जर्जरीकृत्य यष्टीमधुककषाये कोविदारकच्छुदारनीपविदुलबिम्बीशणपुष्पीसदापुष्पी- प्रत्यक्पुष्प्यन्यतमकषाये वा रात्रिमुषितं विमृदितं पूतं सूत्रो- क्तविधिना पाययेत्|
श्लेष्मज्वरगुल्मप्रतिश्यायान्तर्विद्र- धिषु विशेषेण पुनःपुनरापित्तागमनात्|
तेन साधु वमति||६||
ಪ್ರಯೋಕಾಲೇ ಯದಾಽಽತುರೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯನ್ತೇ| ಅನ್ತರ್ನಖಾ ಮುಷ್ಟಿರ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಮುಷ್ಟೌ ನಖಾನಿ ನ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ| ಅಥವಾ ಯಾವತ್ ಸಾಧು ಮನ್ಯೇತೇತಿ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| ಜರ್ಜರೀಕೃತ್ಯಾಽವಕ್ಷುದ್ಯ| ಮಧುಯಷ್ಟೀಕಷಾಯೇ ವಾ ಕೋವಿದಾರಾದ್ಯನ್ಯತಮಕಷಾಯೇ ವಾ| ಕೋವಿದಾರಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಕಚ್ಛುದಾರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ| ನೀಪೋ ಧೂಲೀಕದಮ್ಬಃ| ಬುದುಲೋ ಬೇತಸಃ| ಬಿಮ್ಬೀ ರಕ್ತಫಲಾ ತುಣ್ಡೀ ತುಣ್ಡೀಕೇರಫಲಾ ಚ ಸಾ| ಓಷ್ಠೋಪಮಫಲಾ ಗೋಧಾ ಪೀಲುಪರ್ಣೀ ಚ ತುಣ್ಡಿಕಾ| ಶಣಪುಷ್ಪೀ ಬೃಹತ್ಪುಷ್ಪೀ ಸಾ ಚೋಕ್ತಾ ಶಣಘಣ್ಟಿಕಾ| ಮಹಾಶಣಾ ಮಾಲ್ಯಪುಷ್ಪೀ ವಾಮಿನೀ ಕಟುತಿಕ್ತಕಾ| ಸದಾಪುಷ್ಪೀ ಅರ್ಕೋ ಬಿಲ್ವಞ್ಚ| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪ್ಯಪಾಮಾರ್ಗಃ| ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಾದಿಷ್ವನನ್ತರೇಣ ವಾಮಯೇತ್| ಪುನಃ ಪುನರ್ಯಾವತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಸ್ರುತತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಗಮನಮ್|| ೬||
Adhikarana balavatkaPAdiShu PalapippalIprayogaH (7) · Śloka 7
ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಸ್ವಕ್ವಾಥಭಾವಿತಂ ತ್ರಿಭಾಗ- ತ್ರಿಫಲಾಚೂರ್ಣಂ ಕೋವಿದಾರಾದಿನಿರ್ಯೂಹೇಣ ಬಲವತ್ಕಫಪ್ರಸೇಕಾ- ಽಪಚ್ಯರ್ಬುದಗ್ರನ್ಥಿಜ್ವರೋದರಾಽರೋಚಕೇಷು ಪಿಬೇತ್||೭||
View original
फलपिप्पलीनां चूर्णं वा स्वक्वाथभावितं त्रिभाग- त्रिफलाचूर्णं कोविदारादिनिर्यूहेण बलवत्कफप्रसेका- ऽपच्यर्बुदग्रन्थिज्वरोदराऽरोचकेषु पिबेत्||७||
ಅಥವಾ ಬಲವತ್ಕಫಾದಿಷು ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಸ್ವೇನ ಕ್ವಾಥೇನೈವ ಭಾವಿತಮನನ್ತರೋಕ್ತಕೋವಿದಾರಾದ್ಯನ್ಯತಮನಿರ್ಯೂಹೇಣ ಪಿಬೇತ್|| ೭||
Adhikarana pitte kaPasthAnAshrite vidhiH (8) · Śloka 8
ಫಲಮಜ್ಜಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಜೀಮೂತಾದಿನಿರ್ಯ್ಯೂಹೇಣ ಪಿತ್ತೇ ಕಫಸ್ಥಾನ- ಗತೇ||೮||
View original
फलमज्जचूर्णं वा जीमूतादिनिर्य्यूहेण पित्ते कफस्थान- गते||८||
ಜೀಮೂತಾದಿ ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರಹಣೇನೈವ ಪ್ರಥಮಮುಕ್ತಾನಾಮ್ ಇಕ್ಷ್ವಾಕ್ವಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾ ಪರಿಗ್ರಹಃ| ತಚ್ಚ ಚೂರ್ಣಂ ಜೀಮೂತಾದಿನಿರ್ಯೂಹೇಣ ಕಫಸ್ಥಾನಗತೇ ಪಿತ್ತೇ ಪಿಬೇತ್|| ೮||
Adhikarana adhogAsrapittahRuddAhayoH kalpanA (9) · Śloka 9
ಫಲಮಜ್ಜಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ವಾ ಯವಾಗೂಮಧೋಭಾಗೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಹೃದ್ದಾಹೇ ಚ||೯||
View original
फलमज्जसिद्धं वा पयस्तस्मिन्नेव वा यवागूमधोभागे रक्तपित्ते हृद्दाहे च||९||
ಪಯೋಯವಾಗೂಶ್ಚಾಽಧೋಗಾಸ್ರಪಿತ್ತಹೃದ್ದಾಹಯೋಃ| ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಸಿದ್ಧೇ ಪಯಸಿ ಸಿದ್ಧಾಂ ಯವಾಗೂಮ್|| ೯||
Adhikarana vAminI santAnikA (10) · Śloka 10
ತಸ್ಯ ವಾ ಪಯಸಃ ಶೀತಸ್ಯ ಸನ್ತಾನಿಕಾಞ್ಚಲಿಂ ಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಕುಪಿತೇ ಉರಸಿ ಕಣ್ಠೇ ಹೃದಯೇ ಚ ತನುಕಫೋಪದಿಗ್ಧೇ||೧೦||
View original
तस्य वा पयसः शीतस्य सन्तानिकाञ्चलिं पित्ते प्रकुपिते उरसि कण्ठे हृदये च तनुकफोपदिग्धे||१०||
ತಸ್ಯೇತಿ ಪಿಪ್ಪಲೀಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಪಯಸಃ| ಸನ್ತಾನಿಕಾಂ ಶೀತಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಸ್ಯೋಪರಿಜಾಲಿಕಾಂ ತತಃ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ| ಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಕುಪಿತೇ ಉರಃಪ್ರಭೃತೌ ಚ ತನುನಾ ಕಫೇನೋಪದಿಗ್ಧೇ ಸಮನ್ತಾಲ್ಲಿಪ್ತೇ|| ೧೦||
Adhikarana vAmakaM dadhinavanIta~jca (11) · Śloka 11
ತಜ್ಜಂ ವಾ ದಧಿ ದಧ್ಯುತ್ತರಂ ವಾ ಕಫಚ್ಛರ್ದ್ರಿಪ್ರಸೇಕತಮಕೇಷು|
ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಪಯಸೋ ನವನೀತಮುತ್ಪನ್ನಂ ಫಲಾದಿಷಟ್ಕಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಂ ಕಫಾಽಭಿಭೂತೇಽಗ್ನೌ ಶುಷ್ಯಚ್ಛರೀರೇ ಚ||೧೧||
View original
तज्जं वा दधि दध्युत्तरं वा कफच्छर्द्रिप्रसेकतमकेषु|
तस्माद्वा पयसो नवनीतमुत्पन्नं फलादिषट्कक्वाथसिद्धं कफाऽभिभूतेऽग्नौ शुष्यच्छरीरे च||११||
ತಜ್ಜಂ ಕ್ಷೀರಜಮ್| ದುಧ್ಯುತ್ತರಂ ಸರಃ| ಏವಂ ಕಫಚ್ಛರ್ದ್ಯಾದಿಷು| ಯಸ್ಯ ಕಫೇನಾಽಭಿಭೂತೋಽಗ್ನಿರ್ಯಶ್ಚ ಶುಷ್ಯಚ್ಛರೀರಸ್ತಯೋಃ| ತಸ್ಮಾತ್ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಶೃತಾತ್ ಕ್ಷೀರಾತ್ ಪ್ರಮಥಿತಾಜ್ಜಾತಂ ನವನೀತಮನನ್ತರೋಕ್ತಮದನಫಲಾದಿಷಟ್ಕಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಿದ್ಧಮ್|| ೧೧||
Adhikarana vAmako lehaH (12) · Śloka 12
ಫಲಮಜ್ಜಚೂರ್ಣಮಿಶ್ರೇಣ ವಾಽಽರಗ್ವಧಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಘೋಣ್ಟಾ- ನಿಮ್ಬಬಾಣವರ್ಜಾನಾಂ ಸಸೋಮವಲ್ಕಪಞ್ಚಕೋಲಕಾನಾಮನ್ಯತ- ಮಸ್ಯ ನಿರ್ಯ್ಯೂಹೇಣ ಸಾಧಿತಂ ಲೇಹಮುಪಯುಞ್ಜೀತ||೧೨||
View original
फलमज्जचूर्णमिश्रेण वाऽऽरग्वधादिद्रव्याणां घोण्टा- निम्बबाणवर्जानां ससोमवल्कपञ्चकोलकानामन्यत- मस्य निर्य्यूहेण साधितं लेहमुपयुञ्जीत||१२||
ಅಥವಾ ಕಫಾಭಿಭೂತಾಽಗ್ನಿಶುಷ್ಯದ್ದೇಹೈರಾರಗ್ವಧಾದಿಗಣದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಸಸೋಮಬಲ್ಕಪಞ್ಚಕೋಲಕಾನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ನಿರ್ಯ್ಯೂಹೇಣ ಕ್ವಾಥೇನ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಮಿಶ್ರೇಣ ಸಾಧಿತಂ ಲೇಹಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಘೋಣ್ಟಾಯಾ ಭೂನಿಮ್ಬಸ್ಯ ಬಾಣಸ್ಯ ಚಾಽಽರಗ್ವಧಾದಿತೋ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯಪ್ರತಿಷೇಧಃ| ಘೋಣ್ಟಾ ಗೋಪಘೋಣ್ಟಃ| ಭೂನಿಮ್ಬಃ ಕಿರಾತತಿಕ್ತಃ| ಬಾಣಃ ಸಹಚರಃ|| ೧೨||
Adhikarana vAminyutkArikA modaka~jca (13) · Śloka 13
ಫಲಮಜ್ಜಚೂರ್ಣಮಿಶ್ರೇಣ ವಾ ರೇಣುಕೈಲಾಶತಾಹ್ವಾಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುತಗರ- ಕುಷ್ಠತ್ವಕ್ಚೋರಕಮರುಬಕಾಽಗರುಗುಗ್ಗುಲುವಾಲಕಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕ- ಪರಿಪೇಲವಮಾಂಸೀಶೈಲೇಯಸ್ಥೌಣೇಯಕಸುರಸಾರೇವತಪೂತ್ಯಶೋಕರೋ- ಹಿಣೀನಾಂ ದ್ವಾವಿಂಶತೇರನ್ಯತಮಸ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ಸಾಧಿತಾಮುತ್ಕಾ- ರಿಕಾಂ ಮೋದಕಂ ವಾ ಭಕ್ಷಯೇತ್||೧೩||
View original
फलमज्जचूर्णमिश्रेण वा रेणुकैलाशताह्वाकुस्तुम्बुरुतगर- कुष्ठत्वक्चोरकमरुबकाऽगरुगुग्गुलुवालकश्रीवेष्टक- परिपेलवमांसीशैलेयस्थौणेयकसुरसारेवतपूत्यशोकरो- हिणीनां द्वाविंशतेरन्यतमस्य कषायेण साधितामुत्का- रिकां मोदकं वा भक्षयेत्||१३||
ಅಥವಾ ಕ್ಷಯೇ ವಿಷಯೇ ರೇಣುಕಾದೀನಾಂ ದ್ವಾವಿಂಶತೇರನ್ಯತಮಸ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣೋತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಮೋದಕಂ ವಾ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಉತ್ಕಾರಿಕಾ ಸ್ವಿನ್ನಪಿಷ್ಟಪಿಣ್ಡೀ| ರೇಣುಕಾ ಹರೇಣುಃ| ಶತಾಹ್ವಾ ಶತಪುಷ್ಪಾ| ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರು ಧಾನ್ಯಕಫಲಮ್| ಶೈಲೇಯಂ ಶಿಲಾಪುಷ್ಪಂ ಶುಕಪುಚ್ಛಂ ಶುಕಬರ್ಹಂ| ಸ್ಥೌಣೇಯಂ ತೈಲಪೀತಕಮ್| ಪೂತೀ ಕರಞ್ಜಃ| ಅಶೋಕಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ರೋಹಿಣೀ ಕಟುಕಾ| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕೋ ವಾಯಸಕೋ ದಧಿಶ್ಯಾವಶ್ಚ ಶಬ್ದಿತಃ||೧೩||
Adhikarana shuShkulyAdikalpanAntarANi (14) · Śloka 14
ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಸ್ವರಸಕಷಾಯಪರಿಪೀತೈರ್ವಾ ತಿಲಶಾಲಿತಣ್ಡು- ಲಪಿಷ್ಟೈಸ್ತತ್ ಕಷಾಯೋಪಸೃಷ್ಟೈಃ ಸುರಸಾದಿದ್ರವ್ಯಾನ್ಯತಮನಿರ್ಯ್ಯೂ- ಹೋಪಸೃಷ್ಟೈರ್ವಾ ಶಷ್ಕುಲೀರಪೂಪಾನ್ ಅನ್ಯಾನ್ ವಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಸಾಧ- ಯಿತ್ವಾ ಭಕ್ಷಯೇತ್||೧೪||
View original
फलपिप्पलीस्वरसकषायपरिपीतैर्वा तिलशालितण्डु- लपिष्टैस्तत् कषायोपसृष्टैः सुरसादिद्रव्यान्यतमनिर्य्यू- होपसृष्टैर्वा शष्कुलीरपूपान् अन्यान् वा भक्ष्यान् साध- यित्वा भक्षयेत्||१४||
ಅಥವಾ ತಿಲಾನಾಂ ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಾಂ ಚ ಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚೂರ್ಣೈಃ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಕಷಾಯಪರಿಪೀತೈಃ ತತ್ಸ್ವರಸಪರಿಪೀತೈಶ್ಚ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಕಷಾಯೇಣೈವ ಸಂಸೃಷ್ಟೈಃ ಸುರಸಾದಿಗಣಸ್ಯಾಽನ್ಯತಮದ್ರವ್ಯಕಷಾಯೇಣೋಪಸಂಸೃಷ್ಟೈಃ ಶುಷ್ಕುಲ್ಯಾದೀನ್ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ವಮನಾರ್ಥಂ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಕಷಾಯಪರಿಪೀತೈಃ ಕಷಾಯಭಾವಿತೈರನೇಕಶಃ|| ೧೪||
Adhikarana annapAneShu vamanadravyaprayogaH (15) · Śloka 15
ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ವಾ ಭಲ್ಲಾತಕವಿಧಿಸ್ರುತಂ ಸ್ವರಸಮಾಽಽ- ದರ್ವೀ-ಪ್ರಲೇಪಾತ್ ಪಕ್ತ್ವಾ ಲೇಹಯೇತ್|
ಅನ್ನಪಾನೇಷು ವ ತಂ ಲೇಹ- ಮವಚಾರಯೇತ್|
ತತ್ಕಷಾಯೈರೇವ ಚಾನ್ನಪಾನಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೧೫||
View original
फलपिप्पलीनां वा भल्लातकविधिस्रुतं स्वरसमाऽऽ- दर्वी-प्रलेपात् पक्त्वा लेहयेत्|
अन्नपानेषु व तं लेह- मवचारयेत्|
तत्कषायैरेव चान्नपानानि कल्पयेत्||१५||
ಅಥವಾ ರಸಾಯನೋಕ್ತಭಲ್ಲಾತಕಸ್ರಾವಣವಿಧಿನಾ ಪರಿಸ್ರುತಂ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಸ್ವರಸಂ ದರ್ವೀಲೇಪಂ ಯಾವತ್ ತಾವತ್ ಪಕ್ತ್ವಾ ಲೇಹಯೇತ್| ಅಥವಾ ತಂ ಲೇಹಮನ್ನಪಾನೇಷು ಯೋಜಯೇತ್| ಕಷಾಯೈರ್ಮದನಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಕಷಾಯೈರನ್ನಪಾನಾನಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್|| ೧೫||
Adhikarana vAmakaH kvAthaH (16) · Śloka 16
ಫಲಮಜ್ಜಕ್ವಾಥಂ ವಾ ವತ್ಸಕಾದಿಪ್ರತಿವಾಪಂ ನಿಮ್ಬರೂಪಿಕಾ- ಽನ್ಯತರಕಷಾಯೋಪಸರ್ಜನಂ ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಸರ್ವಶ್ಲೇಷ್ಮವ್ಯಾಧಿಹರಮ್||೧೬||
View original
फलमज्जक्वाथं वा वत्सकादिप्रतिवापं निम्बरूपिका- ऽन्यतरकषायोपसर्जनं सन्तर्पणोत्थसर्वश्लेष्मव्याधिहरम्||१६||
ಫಲಮಜ್ಜಕ್ವಾಥಂ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ವಾಥಂ ವತ್ಸಕಾದಿಕಲ್ಕಯುಕ್ತಂ ನಿಮ್ಬಸ್ಯ ರೂಪಿಕಾಯಾ ವಾ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವಾನ್ ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಾನ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮವ್ಯಾಧೀನ್ ಹನ್ತಿ| ರೂಪಿಕಾ ಅರ್ಕಃ| ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥವಿಶೇಷಣಮತಿಶಯಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್|| ೧೬||
Adhikarana sukumArAdInAM vamanavidhAnam (17) · Śloka 17
ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ವಾ ಫಲಾದಿನಿರ್ಯ್ಯೂಹೇಣೈಕವಿಂಶತಿಕೃತ್ವಃ ಸುಭಾವಿತಾನಾಂ ಕುಸುಮರಜಃಸದೃಶೇನ ಚೂರ್ಣೇನಾಽವಚೂರ್ಣಯೇತ್|
ಸರಸಿ ಸರೋರುಹಂ ಬೃಹತ್ಸಾಯಾಹ್ನೇ ತದ್ರಾತ್ರಿಮುಷಿತಂ ಪ್ರಭಾತೇ ಪುನರವ- ಚೂರ್ಣಿತಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಹರಿದ್ರಾಕೃಸರಾಕ್ಷೀರಯವಾಗೂನಾಮನ್ಯತಮಂ ಸೈನ್ಧ- ವಗುಡಫಾಣಿತೋಪೇತಮಾಽಽಕಣ್ಠಂ ಪೀತಿವಾನುಪಾಜಿಘ್ರೇತ್|
ಸು- ಕುಮಾರಃ ಸಮುಚಿತಸುರಭಿರ್ಗನ್ಧಸಮ್ಪದುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಪಿತ್ತೋ ಭೇಷ- ಜದ್ವೇಷೀ ಚ|
ತಥಾಹಿ ಸುಖೇನ ಛರ್ದಯತಿ||೧೭||
View original
फलपिप्पलीनां वा फलादिनिर्य्यूहेणैकविंशतिकृत्वः सुभावितानां कुसुमरजःसदृशेन चूर्णेनाऽवचूर्णयेत्|
सरसि सरोरुहं बृहत्सायाह्ने तद्रात्रिमुषितं प्रभाते पुनरव- चूर्णितमुद्धृत्य हरिद्राकृसराक्षीरयवागूनामन्यतमं सैन्ध- वगुडफाणितोपेतमाऽऽकण्ठं पीतिवानुपाजिघ्रेत्|
सु- कुमारः समुचितसुरभिर्गन्धसम्पदुत्क्लिष्टकफपित्तो भेष- जद्वेषी च|
तथाहि सुखेन छर्दयति||१७||
ಅಥವಾ ಫಲಾದಿಪ್ರಧಾನಷಟ್ಕಕ್ವಾಥಭಾವಿತಾನಾಂ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀನಾಣ್ ಚೂರ್ಣೇನ ಸರಸಿ ಸ್ಥಿತಂ ಸರೋರುಹಂ ಪದ್ಮಾದಿಸಾಯಾಹ್ನೇಽವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ತತ್ ಸರಸೀರುಹಂ ರಾತ್ರಿಮುಷಿತಂ ಪ್ರಭಾತೇ ಪುನರವಚೂರ್ಣಿತಂ ಸರಸ ಉದ್ಧೃತ್ಯ ಸುಕುಮಾರಃ ಭೇಷಜದ್ವೇಷೀ ಚ ಪುರುಷೋ ಜಿಘ್ರತು ವಾ| ತಥಾಹಿ ಸುಖೇನ ಛರ್ದಯತಿ| ಕಿಂಭೂತ ಆಹ-ಹರಿದ್ರಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಂ ಸೈನ್ಧವಾದ್ಯುಪೇತಮಾಕಣ್ಠಂ ಪೀತವಾನ್| ಸಮುಚಿತಃ ಅಭ್ಯಸ್ತಃ ಸುರಭಿರ್ಗನ್ಧಸಮ್ಪದ್ಯಸ್ಯ| ಕುಸುಮರಜಃ ಪುಷ್ಪರಾಗಃ| ಭೇಷಜದ್ವೇಷೀ ಯೋ ನರಃ ಭೇಷಜಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ|| ೧೭||
Adhikarana phalAbhAve madanapuShpaaNaaM shalaaTUnAM ca kalpanA (18) · Śloka 18
ಏತೇನ ಸರ್ವಮಾಲ್ಯಗನ್ಧಪ್ರಾವರಣಪಟಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ|
ಏವಮೇವ ಚ ಫಲಾಭಾವೇ ಮದನಪುಷ್ಪಾಣಿ ಶಲಾಟೂನಿ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್|
ಇತಿ ಫಲವಿಧಾನಮುಕ್ತಮ್||೧೮||
View original
एतेन सर्वमाल्यगन्धप्रावरणपटा व्याख्याताः|
एवमेव च फलाभावे मदनपुष्पाणि शलाटूनि च कल्पयेत्|
इति फलविधानमुक्तम्||१८||
ಏತೇನ ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಭಾವನಾವಿಧಿನಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮಾಲ್ಯಾದಯೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ| ಸರಸೀರುಹವತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಕುಸುಮಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಾವರಣಪಟಾಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಾಽಧಿವಾಸಿತಾನಿ ವಮನೇ ಯೋಜ್ಯಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದಾ ತು ಮದನಫಲಾನಿ ಕಾಲಾದ್ಯಯೋಗೇನ ನ ಲಭ್ಯನ್ತೇ ತದಾ ತೇನ ಮದನಫಲಪಿಪ್ಪಲೀವಿಧಾನೇನ ಸರ್ವಥಾ ಮದನಫಲವತ್ ಮದನಪುಷ್ಪಾದಿ| ಇತಿ ಮದನಸ್ಯ ವಿಧಾನಮುಕ್ತಮ್|| ೧೮||
Adhikarana atha jImUtakalpaH (19) · Śloka 19
ಏವಞ್ಚ ಜೀಮೂತಾದೀನಪಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್|
ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಜ್ವರ- ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾದಿಷು ಜೀಮೂತಕಮ್||೧೯||
View original
एवञ्च जीमूतादीनपि कल्पयेत्|
विशेषतस्तु ज्वर- श्वासहिध्मादिषु जीमूतकम्||१९||
ಜೀಮೂತಂ ದೇವದಾಲೀ| ಆದಿಗ್ರಣೇನೈವ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಾನಾಂ ವಮನಯೋಗ್ಯಾನಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಜೀಮೂತಕೋ ದೇವತಾಡೋ ವೃತ್ತಕೋಶೋ ಗರಾಗರೀ| ಪ್ರೋಕ್ತಾಽಖುವಿಷಹಾ ವೇಣೀ ದೇವತಾಲೀ ಚ ತಾಡಕಾ|| ೧೯||
Adhikarana jImUtasyAvasthAntareNa kalpanAntarANi (20) · Śloka 20
ತತ್ರ ಪುಷ್ಪೇಷು ಕ್ಷೀರಮ್|
ಫಲೇಷು ಕ್ಷೀರಪೇಯಾಮ್|
ಲೋಮಶೇಷು ಸನ್ತಾ- ನಿಕಾಮ್|
ನಿರ್ಲೋಮಕೇಷು ದಧಿ ದಧ್ಯುತ್ತರಂ ವಾ|
ಹರಿತಪಾಣ್ಡುಷು ಕ್ಷೀರಂ ದಧ್ಯಮ್ಲಂ ವಾ|
ತತ್ಕಷಾಯಸಂಸೃಷ್ಟಾಂ ಸುರಾಂ ವಾ ಕಫಾಽರೋಚ- ಕಕಾಸಪಾಣ್ಡುರೋಗಯಕ್ಷ್ಮಸು ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ|
ಪರ್ಯ್ಯಾಗತಾನಾಂ ಜೀರ್ಣಾನಾಂ ಜೀಮೂತಕಫಲಾನಾಂ ಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪಯಸಾ ವಾತಪಿತ್ತೇ ಪಿಬೇತ್||೨೦||
View original
तत्र पुष्पेषु क्षीरम्|
फलेषु क्षीरपेयाम्|
लोमशेषु सन्ता- निकाम्|
निर्लोमकेषु दधि दध्युत्तरं वा|
हरितपाण्डुषु क्षीरं दध्यम्लं वा|
तत्कषायसंसृष्टां सुरां वा कफाऽरोच- ककासपाण्डुरोगयक्ष्मसु प्रयुञ्जीत|
पर्य्यागतानां जीर्णानां जीमूतकफलानां शुष्काणां चूर्णं पयसा वातपित्ते पिबेत्||२०||
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪುಷ್ಪಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಜೀಮೂತಸ್ಯಾಽವಸ್ಥಾಃ ಕ್ಷೀರಾದೇಃ ಕ್ರಮೇಣೋಪಯೋಗಾಶ್ಚೋಚ್ಯನ್ತೇ| ಫಲೇಷ್ವಿತಿ ಪ್ರಥಮಬದ್ಧೇಷು| ತಾನಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಾಲೇನ ಲೋಮಶಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಕರ್ಕಟಿಕಾವತ್| ಪುನಃ ಕಾಲೇನ ಲೋಮಶತ್ವಂ ತ್ಯಜನ್ತಿ| ಸನ್ತಾನಿಕಾ ಕ್ಷೀರಸ್ಯೋಪರಿತನೀ ಜಾಲಿಕಾ| ದಧ್ಯುತ್ತರಂ ಸರಃ| ಅಲೋಮಶತ್ವಾದನನ್ತರಂ ಪರಿಹೀನಹರಿತತ್ವಾನಿ ಪಾಕಾಭಿಮುಖತ್ವಾಚ್ಚ ಗೃಹೀತಪಾಣ್ಡುತ್ವಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತೈಃ ಶೃತಾತ್ ಪಯಸೋ ಜಾತದಧ್ಯಮ್ಲಂ ಸದ್ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ವಾ| ಹರಿತಪಾಣ್ಡೂನಾಂ ಫಲಾನಾಂ ಕಷಾಯೇಣ ಯುಕ್ತಾಂ ಸುರಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇಷ್ವರೋಚಕಾದಿಷು ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೦||
Adhikarana dravyAntaraiH saha kalpanAntarANi (21) · Śloka 21
ದ್ವಿತ್ರಾಣಿ ವಾಪೋಥ್ಯಾರಗ್ವಧಾದೀನಾಂ ನವಾನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಪಟೋಲ್ಯಾ ವಾ ನಿರ್ಯ್ಯೂಹೇಣಾಸುತಾನಿ ಮಥಿತ್ವಾ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇ ಜ್ವರೇ|
ಜೀಮೂತ- ಚೂರ್ಣಂ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಪಿತ್ತಜೇ|
ತದೇವೋಷ್ಣೇನ ವಾತ- ಕಫಜೇ ಕಫಜೇ ವಾ||೨೧||
View original
द्वित्राणि वापोथ्यारग्वधादीनां नवानामन्यतमस्य पटोल्या वा निर्य्यूहेणासुतानि मथित्वा पित्तश्लेष्मजे ज्वरे|
जीमूत- चूर्णं कल्कं वा शीताम्बुना पित्तजे|
तदेवोष्णेन वात- कफजे कफजे वा||२१||
ದ್ವೇ ವಾ ತ್ರೀಣಿ ವಾ ಜೀಮೂತಫಲಾನಿ ಆರಗ್ವಧೇನ್ದ್ರಯವಪಾಟಲಿಕಾಕತಿಕ್ತಾನಿಮ್ಬಾಮೃತಾಮಧುರಸಾಸ್ರುವವೃಕ್ಷಪಾಠಾನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾಽಽಸುತಾನ್ಯಾಮೃದ್ಭಾವಾತ್ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ ಮಥಿತ್ವಾ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇ ಜ್ವರೇ ಪಿಬೇತ್| ಪಿತ್ತಜೇ ಜ್ವರೇ ಜೀಮೂತಫಲಚೂರ್ಣಂ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಶೀತಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಕೇವಲಕಫಜೇ ವಾತಕಫಜೇ ಚ ಜ್ವರೇ ತದೇವ ಜೀಮೂತಫಲಚೂರ್ಣಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್|| ೨೧||
Adhikarana svarasaghRutakalpanAvidhiH (22) · Śloka 22
ಜೀವಕರ್ಷಭಕೇಕ್ಷುಶತಾವರೀಣಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಸ್ವರಸೇನ ವಾತ- ಪಿತ್ತಜೇ|
ಅಥವಾ ಪೂರ್ವವತ್|
ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಮ್||೨೨||
View original
जीवकर्षभकेक्षुशतावरीणामन्यतमस्य स्वरसेन वात- पित्तजे|
अथवा पूर्ववत्|
सिद्धं घृतम्||२२||
ಅಥವಾ ಜೀವಕಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಸ್ವರಸೇನ ಜೀಮೂತಚೂರ್ಣಂ ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ ಚ ದುಷ್ಟಫಲಮ್| ಜೀವಕರ್ಷಭಕೇಕ್ಷೂಣಾಂ ಶತಾವರ್ಯಾ ರಸೇನ ವಾ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರೇ| ಅಥವೇತಿ ತತ್ರೈವ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಪೂರ್ವವತ್ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಮದನಫಲವತ್| ತೇನೈವ ಜೀಮೂತಫಲ ಸ್ರುತಾತ್ ಪಯಸೋ ಜಾತಂ ನವನೀತಂ ಮದನಾದಿಪ್ರಧಾನಷಟ್ಕಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಜೇ ಯುಞ್ಯಾದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಇತಿ ಜೀಮೂತವಿಧಾನಮುಕ್ತಮ್|| ೨೨||
Adhikarana ikShvAkukalpaH (23) · Śloka 23
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಸ್ತು ವಿಶೇಷೇಣ ಕಾಸಶ್ವಾಸಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿವಿಷಶ್ಲೇಷ್ಮ- ರೋಗೇಷೂಪಯೋಜ್ಯಃ|
ತಸ್ಯಾಪುಷ್ಪಫಲಸ್ಯ ಪ್ರವಾಲೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರ- ಮುದ್ರಿಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಕಫಾಜ್ವರೇ||೨೩||
View original
इक्ष्वाकुस्तु विशेषेण कासश्वासज्वरच्छर्दिविषश्लेष्म- रोगेषूपयोज्यः|
तस्यापुष्पफलस्य प्रवालैः शृतं क्षीर- मुद्रिक्तपित्ते कफाज्वरे||२३||
ಇಕ್ಷ್ವಾಕಸ್ತು ಕಾಸಾದಿಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚ ಶ್ಲೇಷಮರೋಗೇಷು ವಿಶೇಷೇಣ ಹಿತಃ| ಕಟುಕಾಽಽಲಾಬೂನೀ ತುಮ್ಬೀ ಲಮ್ಬಾ ಪಿಣ್ಡಫಲಾ ತಥಾ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯವರಸ್ತಿಕ್ತಬೀಜಾ ಮಹಾಫಲಾ| ತಸ್ಯೇಕ್ಷ್ವಾಕೋ ರಸಞ್ಜಾಪುಷ್ಪಫಲಸ್ಯ ಪ್ರವಾಲೈರಭಿನವೋದ್ಭಿನ್ನೈಃ ಕಿಸಲಯೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಮುದ್ರಿಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಉನ್ಮಾರ್ಗಪಿತ್ತೇ ಕಫಜ್ವರೇ|| ೨೩||
Adhikarana atideshedana jImUtavadvidhyantarANi (24) · Śloka 24
ಪುಷ್ಯಾದಿಷು ಚ ಸುತರಾಂ ಜೀಮೂತವತ್ಪ್ರಯೋಗಾಃ|
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲ- ಸ್ವರಸಂ ವಾ ತ್ರಿಗುಣಕ್ಷೀರಸಾಧಿತಮುರಃ ಸ್ಥಿತೇ ಕಫೇ ಪೀನಸೇ ಸ್ವರಸಾದೇ ವಾ ವಮನಾರ್ಥೀ ಪಿಬೇತ್|
ಜೀರ್ಣೇ ವಾ ಸಮುದ್ಧೃತಬೀಜೇ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇತ್|
ತತ್ರ ಜಾತಂ ದಧಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಸಶ್ವಾಸಚ್ಛರ್ದಿಷು|
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಬೀಜಾನಿ ವಾ ಛಾಗಕ್ಷೀರಭಾವಿತಾನಿ ವಿಷಗುಲ್ಮೋದರ- ಗರಗಣ್ಡಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದೇಷು|
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲಮಧ್ಯಂ ವಾ ಮಸ್ತುನಾ ಕುಷ್ಠವಿಷಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೇಷು|
ತದ್ವಿಪಕ್ವಂ ವಾ ತಕ್ರಂ ಸಮಧುಸೈನ್ಧ- ವಮ್|
ತದೇವ ವಾ ಮಧ್ಯಂ ಸಗುಡಪಲಲಂ ಭಕ್ಷಯೇತ್|
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲತೈಲಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್|
ತತ್ಫಲಸ್ವರಸಭಾವಿತೈರ್ವಾ ಸಕ್ತುಭಿರ್ಮನ್ಥಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಕಾಸ ಕಣ್ಠರೋಗಾಽರೋಚಕೇಷು|
ಇಕ್ಷ್ವಾ- ಕುಕಲ್ಕಂ ವಾ ಮಾಂಸರಸೇನ ವಾತಕಫಗುಲ್ಮಪ್ರಸಕ್ತಜ್ವರೇಷು||೨೪||
View original
पुष्यादिषु च सुतरां जीमूतवत्प्रयोगाः|
इक्ष्वाकुफल- स्वरसं वा त्रिगुणक्षीरसाधितमुरः स्थिते कफे पीनसे स्वरसादे वा वमनार्थी पिबेत्|
जीर्णे वा समुद्धृतबीजे क्षीरं प्रक्षिपेत्|
तत्र जातं दधि श्लेष्मकासश्वासच्छर्दिषु|
इक्ष्वाकुबीजानि वा छागक्षीरभावितानि विषगुल्मोदर- गरगण्डग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदेषु|
इक्ष्वाकुफलमध्यं वा मस्तुना कुष्ठविषपाण्ड्वामयेषु|
तद्विपक्वं वा तक्रं समधुसैन्ध- वम्|
तदेव वा मध्यं सगुडपललं भक्षयेत्|
इक्ष्वाकुफलतैलं वा पिबेत्|
तत्फलस्वरसभावितैर्वा सक्तुभिर्मन्थं श्लेष्मज्वरकास कण्ठरोगाऽरोचकेषु|
इक्ष्वा- कुकल्कं वा मांसरसेन वातकफगुल्मप्रसक्तज्वरेषु||२४||
ಪುಷ್ಪಾದಿಷ್ವಿಕ್ಷ್ವಾಕೋಃ ಪುಷ್ಪಫಲಲೋಮಶನಿರ್ಲೋಮಹರಿತಪಾಣ್ಡುತ್ವಾಽವಸ್ಥಾಸು ಸುರಾನ್ತಾಃ ಪ್ರಯೋಗಾಃ| ಕ್ಷೀರಕ್ಷೀರಪೇಯಾಸನ್ತಾನಿಕಾದಧಿದಧ್ಯುತ್ತರಕ್ಷೀರಸುರಾ ಇತಿ ಜೀಮೂತವತ್| ಯತ್ರ ತು ಪೀನಸಸ್ವರಸಾದಯೋರಪಿ ಕಫೋ ವರ್ತತೇ ತತ್ರೇಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲಸ್ವರಸಂ ತ್ರಿಗುಣೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಾನಯೋಗ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇಷು ಕಾಸಾದಿಷು ಬೀಜರಹಿತೇಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲಾನ್ತಃಸ್ಥಿತಕ್ಷೀರಜಾತಂ ದಧಿ| ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಭವಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ಛಾಗಕ್ಷೀರಭಾವಿತಾನಿ ವಿಷಾದಿಷು ಪಿಬೇತ್| ಅರ್ಬುದಂ ನೀರುಕ್ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಕೃತ್ಯಧಿಕಂ ಮಾಂಸಮ್| ಕುಷ್ಠವಿಷಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೇಷ್ವಿಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲಾನಾಂ ಮಧ್ಯಂ ಮಜ್ಜಾನಂ ಮಸ್ತುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ತದ್ವಿಪಕ್ವಂ ತಕ್ರಂ ಸಮಧುಸೈನ್ಧವಂ ಕುಷ್ಠಾದಿಷು ಪಿಬೇತ್| ತದೇವೇಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲಜಾತಂ ಮಧ್ಯಂ ಸಗುಡಪಲಲಮ್| ಪಲಲಂ ತಿಲಕಲ್ಕಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇಷು ಜ್ವರಾದಿಷ್ವಿಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲತೈಲಂ ವಾ| ಫಲಸ್ವರಸಭಾವಿತಾನಾಂ ಸಕ್ತೂನಾಂ ವಾ ಮನ್ಥಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಪ್ರಸತ್ಕ ಅನುಷಕ್ತೋ ಜ್ವರಃ|| ೨೪||
Adhikarana ikShvAkorlehakalpanA (25) · Śloka 25
ಬಿಲ್ವಮೂಲದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ತುಮ್ಬೀಬೀಜಾನಿ ಕ್ವಾಥಯೇತ್|
ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ತ್ರಿಭಾಗೇನ ಘೃತಮ್|
ಘೃತಸಮಾನಿ ಚ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ತುಮ್ಬೀಬೀಜಾನಿ|
ತದರ್ಧಾಶಾನಿ ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಜೀಮೂತಮಹಾಜಾ- ಲಿನೀವತ್ಸಕಕೃತವೇಧನಾನಿ|
ಕ್ವಾಥತುಲ್ಯಮಾವಪೇತ್ ತ್ರಿಕಟು- ಕಮ್|
ಪುನರಧಿಶ್ರಿತ್ಯ ಲೇಹಂ ಸಾಧಯೇತ್ತಮವಲಿಹ್ಯ ಪ್ರಮಥ್ಯಾಮನು- ಪಿಬೇತ್||೨೫||
View original
बिल्वमूलद्विप्रस्थक्वाथेन वा तुम्बीबीजानि क्वाथयेत्|
ततस्तस्मिन् त्रिभागेन घृतम्|
घृतसमानि च पिष्ट्वा तुम्बीबीजानि|
तदर्धाशानि च प्रत्येकं जीमूतमहाजा- लिनीवत्सककृतवेधनानि|
क्वाथतुल्यमावपेत् त्रिकटु- कम्|
पुनरधिश्रित्य लेहं साधयेत्तमवलिह्य प्रमथ्यामनु- पिबेत्||२५||
ಬಿಲ್ವಮೂಲಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ ತೈಸ್ತುಮ್ಬೀಬೀಜಾನಾಂ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ಕ್ವಥಿತಶೇಷಂ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ| ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಕ್ವಾಥೇ| ತ್ರಿಭಾಗಃ ಪದ್ಧಪಲಾನ್ಯಷ್ಟಮಾಷಕಾಧಿಕಕರ್ಷಾಧಿಕಾನಿ ಜೀಮೂತೋ ದೇವದಾಲೀ| ಮಹಾಜಾಲಿನೀ ಘಣ್ಟೋಲೀ| ಕೃತವೇಧನಂ ದ್ವಿತೀಯಾ ಕೋಶಾತಕೀ| ಅಧಿಶ್ರಯಣಂ ಪಾಕಾಯ ಚುಲ್ಯಾಮಾರೋಹಣಮ್| ಪ್ರಮಥ್ಯ ಮಧ್ಯದೋಷಮಧಿಕೃತ್ಯಾಽತೀಸಾರೇ ಮಾಗಧಿಕಾಜಲದಾದಿ ಕ್ವಾಥಯೋರಾಖ್ಯಾ|| ೨೫||
Adhikarana atideshena kAshmaryyAdiShu vidhAnam (26) · Śloka 26
ಅಯಮೇವ ಚ ಕಲ್ಪಃ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಾದಿಷು ಚತುರ್ಷು ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಾಙ್ಗೇಷು ಪೃಥಕ್ಪೃಥಗುಕ್ತೋ ವೇದಿತವ್ಯಃ||೨೬||
View original
अयमेव च कल्पः काश्मर्यादिषु चतुर्षु महापञ्चमूलाङ्गेषु पृथक्पृथगुक्तो वेदितव्यः||२६||
ಅಯಮೇವೇಕ್ಷ್ವಾಕುಕಲ್ಪೋ ಮಹಾಪಞ್ಚಮೂಲಾಙ್ಗೇಷು ಚತುರ್ಷು ಕಾಶ್ಮರ್ಯ್ಯಾದಿಷು ಕಾಶ್ಮರ್ಯ್ಯತರ್ಕಾರೀಪಾಟಲೀಟುಣ್ಟುಕೇಷು| ಕಾಶ್ಮರ್ಯ್ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ತರ್ಕಾರೀ ಅಗ್ನಿಮನ್ಥಃ| ಟುಣ್ಟುಕೋ ಮಯೂರಜಙ್ಘಃ| ಇತೀಕ್ಷ್ವಾಕುಕಲ್ಪಃ|| ೨೬||
Adhikarana dhAmArgavakalpavidhiH (27) · Śloka 27
ಧಾಮಾರ್ಗವೋ ವಿಶೇಷೇಣ ಗರಗುಲ್ಮೋದರಕಾಸಕಫಸಞ್ಚಯೋತ್ಥರೋಗೇಷು ಸ್ಥಿರೇಷು ಗುರುಷು ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಸ್ಥೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಚ ಕಣ್ಠಾ- ಶ್ರಯೇ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯಃ|
ಜೀವನೀಯಾನ್ಯತಮಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಾನ್ ಸಮಧುಶರ್ಕ- ರಾಂಸ್ತತ್ಕಷಾಯೈರ್ಲೇಹಾನ್ ಪಿತ್ತಾಪಸರ್ಜನೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್||೨೭||
View original
धामार्गवो विशेषेण गरगुल्मोदरकासकफसञ्चयोत्थरोगेषु स्थिरेषु गुरुषु च श्लेष्माशयस्थे वातश्लेष्मणि च कण्ठा- श्रये प्रकल्प्यः|
जीवनीयान्यतमचूर्णसंयुक्तान् समधुशर्क- रांस्तत्कषायैर्लेहान् पित्तापसर्जने श्लेष्मणि विदध्यात्||२७||
ಧಾಮಾರ್ಗವೋ ಗರಾದಿಷು ವಿಶೇಷೇಣ| ದ್ವಿಕೋಶಾತಕೀತಿ ಪೂರ್ವಂ ಯದುಕ್ತಂ ತತ್ರ ಏಕಾ ಮಹಾಜಾಲಿನ್ಯಾಖ್ಯಾಽನ್ಯಾ ಧಾಮಾರ್ಗವಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ| ಕಫಸ್ಯ ಸಞ್ಚಯಃ ಯಥೋಕ್ತಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಪಿತ್ತೋಪಸರ್ಜನೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನೇ ಕಫಪಿತ್ತೇ| ತತ್ಕಷಾಯೈರ್ಧಾಮಾರ್ಗವಕ್ವಾಥೈರ್ಲೇಹಾನ್ ಪೂರ್ವ ಏವ ವಿಷಯೇ ಕಲ್ಪ- ಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಜೀವನೀಯಾನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಚೂರ್ಣೇನ ಸಂಯುಕ್ತಾನ್ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾಂಶ್ಚ|| ೨೭||
Adhikarana dhAmArgavavidhyantaram (28) · Śloka 28
ಸುಮನಃ ಸೌಮನಸ್ಯಾಯನೀಹರಿದ್ರಾಚೋರಕಹೈಮವತೀಮಹಾಸಹಾಕ್ಷುದ್ರ- ಸಹಾವೃಶ್ಚೀವಬಿಮ್ಬೀಪುನರ್ನವಾಕಾಸಮರ್ದಾಽನ್ಯತಮಕಷಾಯೇಣ ವಾ ಧಾಮಾರ್ಗವಫಲಮೇಕಂ ದ್ವೇ ವಾ ಮನೋವಿಕಾರೇಷು||೨೮||
View original
सुमनः सौमनस्यायनीहरिद्राचोरकहैमवतीमहासहाक्षुद्र- सहावृश्चीवबिम्बीपुनर्नवाकासमर्दाऽन्यतमकषायेण वा धामार्गवफलमेकं द्वे वा मनोविकारेषु||२८||
ಸುಮನಃಪ್ರಭೃತೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ವಾ ಕಷಾಯೇಣ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾನ್ ಲೇಹಾನ್ ಪೂರ್ವ ಏವ ವಿಷಯೇ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಸೌಮನಸ್ಯಾಯನೀ ಜಾತಿಪತ್ರಿಕಾ| ಹೈಮವತೀ ಕಾಞ್ಚನೀ| ಮಹಾಸಹಾ ಮಾಷಪರ್ಣೀ| ಕ್ಷೌದ್ರಸಹಾ ಮುದ್ಗಪರ್ಣೀ| ವೃಶ್ಚೀವಃ ಪುನರ್ನವಾಭೇದಃ| ಬಿಮ್ಬೀ ರಕ್ತಫಲಾ ತುಣ್ಡೀ ತುಣ್ಡೀಕೇರಫಲಾ ಚ ಸಾ| ಮನೋವಿಕಾರೇಷು ಮದಾದಿಷು| ಏಕಂ ಧಾಮಾರ್ಗವಫಲಂ ದ್ವೇ ವಾ ಧಾಮಾರ್ಗವಫಲೇ| ಇತಿ ಧಾಮರ್ಗವಕಲ್ಪಃ|| ೨೮||
Adhikarana kRutavedhanakalpavidhiH (29) · Śloka 29
ಕೃತವೇಧನಮತ್ಯರ್ಥಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಸುತರಾಂ ಗರೋದರಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹ- ಪಾಣ್ಡುರೋಗಶ್ವಯಥುಷು ಕಲ್ಪಯೇತ್|೨೯|
View original
कृतवेधनमत्यर्थकटुतीक्ष्णोष्णं सुतरां गरोदरगुल्मप्लीह- पाण्डुरोगश्वयथुषु कल्पयेत्|२९|
ಕೃತವೇಧನಮತ್ಯರ್ಥಕಟ್ವಾದಿಗುಣತ್ವಾತ್ ಗುಲ್ಮೋದರಾದಿಷು ಸುತರಾಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಕೃತವೇಧನಂ ದ್ವಿತೀಯಾ ಕೋಶಾತಕೀ| ಕೋಶಾತಕೀ ಕೃತಚ್ಛಿದ್ರಾ ಜಾಲಿನೀ ಕೃತವೇಧನೀ| ಕ್ಷ್ವೇಡಾ ಸುತಿಕ್ತಾ ಘಣ್ಟೋಲಮೃದಙ್ಗಫಲಿಕಾ ಮತಾ|| ೨೯||
Adhikarana kuTajavedhanakalpavidhiH, kuTajakalpaH (29) · Śloka 29
ಕೃತವೇಧನಮತ್ಯರ್ಥಕಟ್ವಾದಿಗುಣತ್ವಾತ್ ಗುಲ್ಮೋದರಾದಿಷು ಸುತರಾಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್|
ಕೃತವೇಧನಂ ದ್ವಿತೀಯಾ ಕೋಶಾತಕೀ|
ಕೋಶಾತಕೀ ಕೃತಚ್ಛಿದ್ರಾ ಜಾಲಿನೀ ಕೃತವೇಧನೀ|
ಕ್ಷ್ವೇಡಾ ಸುತಿಕ್ತಾ ಘಣ್ಟೋಲಮೃದಙ್ಗಫಲಿಕಾ ಮತಾ||೨೯||
ವಾ ಸರ್ಷಪಮಧೂಕಲವಣಾನ್ಯತಮಾಮ್ಭಸಾ ವಾ ಕುಟಜಫಲಚೂರ್ಣಂ ಕೃಸರಯಾ ವಾ ವಮನಾಯ ಕಲ್ಪಯೇದಿತಿ|
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ||೨೯||
View original
कृतवेधनमत्यर्थकट्वादिगुणत्वात् गुल्मोदरादिषु सुतरां कल्पयेत्|
कृतवेधनं द्वितीया कोशातकी|
कोशातकी कृतच्छिद्रा जालिनी कृतवेधनी|
क्ष्वेडा सुतिक्ता घण्टोलमृदङ्गफलिका मता||२९||
वा सर्षपमधूकलवणान्यतमाम्भसा वा कुटजफलचूर्णं कृसरया वा वमनाय कल्पयेदिति|
भवति चात्र||२९||
-ಕುಟಜಫಲಂ ಪುನಃ ಸುಕುಮಾರೇಷೂಲ್ಬಣಾಸ್ರಪಿತ್ತಕಫೇಷು ವಾತ- ಶೋಣಿತವಿಸರ್ಪಜ್ವರಕುಷ್ಠಾದಿಷು ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ಕುಟಜಫಲ- ಚೂರ್ಣಾನ್ಯರ್ಕಕ್ಷೀರೇಣ ಸಪ್ತಾಹಂ ಭಾವಯಿತ್ವಾ ಜೀವಕಕಷಾಯೇಣ ಪಿಬೇತ್| ಫಲಜೀಮೂತಕೇಕ್ಷ್ವಾಕುಜೀವನ್ತೀಮೂಲಾನ್ಯತಮಕಷಾಯೇಣ -ಕುಟಜಫಲಮಿನ್ದ್ರಯವಮ್| ಸುಕುಮಾರೇಷೂಲ್ಬಣಾಸ್ರಾದಿಷು ಚ ಪುರುಷೇಷು ತಥಾ ವಾತಶೋಣಿತಾದಿಷು ರೋಗೇಷು ಚ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಜೀವಕಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಫಲಂ ಮದನಫಲಮ್| ಮೂಲಶಬ್ದೇನ ಜೀವನ್ತ್ಯಾಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸರ್ಷಪಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಸಂಯುಕ್ತಮಮ್ಭಸ್ತಥೋಕ್ತಮ್| ತೇನ ಸಹ ವಾ ಕೃಸರಾ ಪೇಯಾ||
Adhikarana upasaMhAraH (30-31) · Śloka 31
ವಮನಾನಾಂ ದಿಗಿತ್ಯೇಷಾ ಸುತರಾಮುಪಯೋಗಿನಾಮ್|
ಬೀಜೇನಾನೇನ ಮತಿಮಾನ್ಯಾನಪಿ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್|
ಇತಿ||೩೦||
ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ವಮನಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೧||
View original
वमनानां दिगित्येषा सुतरामुपयोगिनाम्|
बीजेनानेन मतिमान्यानपि च कल्पयेत्|
इति||३०||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां कल्पस्थाने वमनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||३१||
ಇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ವಮನಾನಾಂ ವಮನದ್ರವ್ಯಾಣಾಮೇಷಾ ದಿಕ್ ಕಲ್ಪನಾಮಾರ್ಗಃ ಪ್ರದರ್ಶಿತಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಮ್ ? ಆಹ-ಸುತರಾಮುಪಯೋಗಿನಾಮ್| ಯಥೋಕ್ತೇನ ಬೀಜೇನ ಯುಕ್ತ್ಯಾಽನ್ಯಾನಪಿ ವಮನಾದೀನ್ ಕಲ್ಪಯೇನ್ ಮತಿಮಾನ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ| ಅಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರೇಣ ಊಹಿತುಮಶಕ್ಯತ್ವಾತ್ ಕೇವಲಂ ವ್ಯಾಪದಾ ಯೋಜಯತೀತಿ|| ೩೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ