Adhikarana atha kalpasthAnam- atha vamanakalpo nAma prathamo~adhyAyaH- upodghAtaH · Śloka
ప్రథమమస్మిన్ స్థానచతుష్టయేన చ ప్రధానం తంత్రాంగం నిర్ణీతప్రాయం| కేవలం తత్ర తత్ర వమనైశ్చ విరేకైశ్చేత్యేవమాది యదుక్తం తదవ్యక్తత్వాద్వక్త్వ్యమిష్టం| న చ వమనాదీనాం పంచానాం కర్మణాం యాః కల్పనాస్తాసాం సూత్రస్థాన ఏవ నిర్ణయ ఉక్తః| యతస్తత్రార్థానాం సూత్రణమేవ కృతన్న తు సర్వథా నిర్ణయః| శారీరనిదానయోశ్చ పంచకర్మకల్పనానిర్ణయో దూరోత్సారిత ఏవ| చికిత్సితస్థానే తు యద్యప్యవసరో విద్యతే తథాప్యనేకాబాధసాధారణత్వాత్పంచకర్మవ్యవస్థాపనాధ్యాయక్షేత్రత్వం దురుపపాదం| అసమ్యగ్యోగేన చ పంచకర్మణాం యా ఆపదస్తాసాం హేతులింగౌషధకథనేఽయమేవ కల్పః| భేషజకల్పనానాం చ వమనాదివదేవ నిర్ణీతశిష్టత్వమతోఽస్య సర్వస్య వస్తునో నిర్ణయాయా పంచమస్య కల్పసిద్ధ్యాఖ్యస్య స్థానస్యాఽస్మిన్నవసరే ప్రారంభో యుక్తః| అతః స ఏవాఽఽరభ్యతే| సిద్ధిః కర్మణామసమ్యగ్యోగేన యే గదాస్తోషాం ప్రతీకారః| పంచానామపి కర్మణాం మధ్యే వమనస్యైవ ప్రాధాన్యం| యతస్తత్ సర్వౌషధప్రయోగభూతోర్ధ్వాఽంగోపద్రవస్య శ్లేష్మణః పరమౌషధమతః ప్రథమమేవ వమనస్య కల్పనాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే-
Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో వమనకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః|
ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
View original
अथातो वमनकल्पं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
వమనానాం కల్పో వమనకల్పః, తం| అథేత్యాది పూర్వవద్వ్యాఖ్యేయం| ఇతి ఇత్యాది చ|| 1||
Adhikarana vamanadravyeShu madanaPalasya shreShThatA (2) · Śloka 2
వమనద్రవ్యాణాం మదనజీమూతకేక్ష్వాకుద్వికోశాతకీకుటజ- ఫలాని శ్రేష్ఠాని తేష్వపి మదనఫలం||2||
View original
वमनद्रव्याणां मदनजीमूतकेक्ष्वाकुद्विकोशातकीकुटज- फलानि श्रेष्ठानि तेष्वपि मदनफलम्||२||
వమనానామౌషధానాం| తత్ర వమనాని శోధనాదిసంగ్రహే పఠితాని| మదనాదీనాం ఫలపత్రపుష్పాణి| కుటజాదీనాం ఫలాని| హస్తిపర్ణ్యాః శారదాని ఫలాని| కోవిదారాదీనాం మూలాని| శాల్మల్యాదీనాం పిచ్ఛా| ప్రియంగో పుష్పం| తాలీసస్య పత్రం| హరిద్రాయాః శృంగావేరస్య చ కందః| యష్టీదార్వ్యోః సారః| తగరాదీని చేతి| ఏతేషాం వమనద్రవ్యాణాం మధ్యే మదనాదీని షట్ శ్రేష్ఠాని| తేష్వపి మదనఫలమేవ శ్రేష్ఠం| నను మదనాదీనాం కేన రూపేణ ప్రాధాన్యం మన్యతే, నైకం ప్రధానం భవత్యేకస్య ప్రాధానత్వేఽపరస్య ప్రధానత్వహానేరత ఉచ్యతే|| 2||
Adhikarana vamanadravyANAM shreShThatve hetuH (3) · Śloka 3
దోషదూష్యాదివశాచ్చైషామేతత్కల్పనానాంచ ప్రాధాన్యం||3||
View original
दोषदूष्यादिवशाच्चैषामेतत्कल्पनानाञ्च प्राधान्यम्||३||
దోషేత్యాది| దోషదూష్యబలకాలప్రకృతికోష్ఠాదివశాదేషాం మదనఫలాదీనామేతత్ కల్పనానాం చ సంయోగసంస్కారాదికృతాన్ ప్రాధాన్యం| తేనైతదుక్తం భవతి-న హ్యేషామేకవిషయత్వేన ప్రాధాన్యమపి తు విషయభేదేన| యతః క్వచిదేవ సా విలక్షణా దోషాణాం సామగ్రీ| యస్యాం మదనమేవ కార్యకర్త్తృత్వమాసాదయతి, న తు తథా జీమూతకాదీని| అన్యస్యాం జీమూతక ఏవ, న తు మదదనాదీని| సర్వత్రైవం వాచ్యం దోషాద్యపేక్షయేతి| అపి ప్రాధాన్యే ఏతద్వర్జితానాం తథా శక్త్యభావాన్న ప్రాధాన్యం ఏషాం ప్రాధాన్యమిత్యుక్తం న హ్యకల్పనానాం ప్రయోగ ఉపపద్యత ఇతి| యద్యపి కల్పనానామేవ సుప్రయోగ ఉక్తో భవతి తథాపి తాసాం పృథక్ ప్రాధాన్యమేతదర్థముచ్యతే యద్వాస్తవేన రూపేణైషాం ప్రాధాన్యం తన్న కయాపి విధికల్పనయాఽపహుర్త్తు శక్యతే| అన్యాని హి ద్రవ్యాణి సంయోగసంస్కారాదిభిరన్యథాభూతాని దృష్టాని| మదనాదీనాం పునర్దోషాద్యపేక్షయా ప్రయుక్తానాం న కథంచిదపి ప్రధానత్వహానిరితి|| 3||
Adhikarana kalpasiddhisthAnasya prayojanam (4) · Śloka 4
దోషాదీనామేవ చాఽతిబహ్వవస్థాభేదాద్వమనాదిషు కల్పనానాం వ్యాపదాం సాధనానాం చ యదసంఖ్యేయత్వమతో బుద్ధిమతాం విక- ల్పమార్గప్రదర్శనార్థముదాహరణమాత్రం కల్పసిద్ధిస్థానముపదే క్ష్యతే||4||
View original
दोषादीनामेव चाऽतिबह्ववस्थाभेदाद्वमनादिषु कल्पनानां व्यापदां साधनानां च यदसङ्ख्येयत्वमतो बुद्धिमतां विक- ल्पमार्गप्रदर्शनार्थमुदाहरणमात्रं कल्पसिद्धिस्थानमुपदे क्ष्यते||४||
దోషదూష్యాదిపరాయత్తత్వం యథా వమనాదీనాం పంచానామపి తథా తేషాం చ దోషాదీనాం నానావిధస్వరూపత్వాదిభిర్బహుత్వం| తదనవస్థానాదినా పారతంత్ర్యేణ చ వమనాదికల్పనానామప్యతిబహుత్వం| ప్రత్యేకం కల్పనానామసమ్యగ్యోగస్యానేకరూపస్య సంభవాద్వ్యాపదాం బహుతరత్వం| తాసాం చ సాధనస్య చికిత్సితస్యాప్యసంఖ్యోయత్వమతః సర్వేషాం దోషాద్యవస్థాదీనామసంఖ్యేయత్వాత్ సర్వం కంఠోక్త్యా వక్తుం న పార్యతే| కేవలం బుద్ధిమతాం వికల్పమార్గస్య ప్రదర్శనార్థముదాహరణమాత్రం కల్పసిద్ధిస్థానముపదేక్ష్యతే| సాధ్యైకదేశ ఉదాహరణం| శేషస్య తథా సంప్రత్యయార్థం|| 4||
Adhikarana madanAdInAM kalpanAvidhiH (5) · Śloka 5
అథ వసంతగ్రీష్మయోరంతరే ప్రశస్తేఽహని ముహూర్త్తే చ నాఽతి- హరితపాండూని మదనఫలాన్యాదాయ తాని ప్రమృజ్య కుశమూటకే బద్ధ్వా గోమయేనాలిప్య యవబుసమాషశాలివ్రీహికులత్థ- ముద్గాఽన్యతమరాశావష్టరాత్రముషితాన్యద్ధృత్యాఽఽతపే శోషయేత్|
సుశుష్కాణాం పిప్లీరుద్ధృత్య దధిఘృతమధుపలలమృదితాః పునః శోషయిత్వా నవం కలశమరజస్కమాకంఠం పూరయిత్వా సుగుప్తం నిధాపయేత్||5||
View original
अथ वसन्तग्रीष्मयोरन्तरे प्रशस्तेऽहनि मुहूर्त्ते च नाऽति- हरितपाण्डूनि मदनफलान्यादाय तानि प्रमृज्य कुशमूटके बद्ध्वा गोमयेनालिप्य यवबुसमाषशालिव्रीहिकुलत्थ- मुद्गाऽन्यतमराशावष्टरात्रमुषितान्यद्धृत्याऽऽतपे शोषयेत्|
सुशुष्काणां पिप्लीरुद्धृत्य दधिघृतमधुपललमृदिताः पुनः शोषयित्वा नवं कलशमरजस्कमाकण्ठं पूरयित्वा सुगुप्तं निधापयेत्||५||
అథేత్యాదినా మదనాదీనాం యథాప్రధానం కల్పనా ఉచ్యంతే| అంతరే మధ్యే| ముహూర్త్తే ప్రశస్తే| ఈషద్ గృహీతపాకత్వాన్నాతిహరితాని చ నాతిపాండూని చ| తాని హ్యుత్తరసంస్కారసహాని భవంతి| తానీతి మదనఫలాని| ప్రమృజ్య పాంస్వాదిశోధనార్థం| కుశమూటో దర్భమయీ గుచ్ఛికా| గోమయేనాలిప్య తం కుశమూటం| యవబుసాద్యన్యతమరాశావష్టరాత్రమపి వాసయేత్| నవమేఽహని గోమయలిప్తదర్భమూటాదుద్ధత్య తాని మదనఫలాన్యాతపే శోషయేత్| సుశుష్కాణామితి ఫలానాం| పిప్పలీః ఫలాంతర్భవా| ఉద్ధృత్య దధిహవిరాదిభిస్తాః క్రమేణ మృదితాః పునరాతప ఏవ శోషయేత్| పలలం తిలకల్కః| తతస్తాభిః శుష్కాభిరరజస్కం నిర్ధూలి నవం మృతకలశమాకంఠమాపూరయిత్వా సుగుప్తం నిధాపయేత్|| 5||
Adhikarana shleShmajvarAdiShu vamanavidhiH (6) · Śloka 6
తతః ప్రయోగకాలే తాసాం ఫలపిప్పలీనామంతర్నఖముష్టిం యావద్వా సాధు మన్యేత తావజ్జర్జరీకృత్య యష్టీమధుకకషాయే కోవిదారకచ్ఛుదారనీపవిదులబింబీశణపుష్పీసదాపుష్పీ- ప్రత్యక్పుష్ప్యన్యతమకషాయే వా రాత్రిముషితం విమృదితం పూతం సూత్రో- క్తవిధినా పాయయేత్|
శ్లేష్మజ్వరగుల్మప్రతిశ్యాయాంతర్విద్ర- ధిషు విశేషేణ పునఃపునరాపిత్తాగమనాత్|
తేన సాధు వమతి||6||
View original
ततः प्रयोगकाले तासां फलपिप्पलीनामन्तर्नखमुष्टिं यावद्वा साधु मन्येत तावज्जर्जरीकृत्य यष्टीमधुककषाये कोविदारकच्छुदारनीपविदुलबिम्बीशणपुष्पीसदापुष्पी- प्रत्यक्पुष्प्यन्यतमकषाये वा रात्रिमुषितं विमृदितं पूतं सूत्रो- क्तविधिना पाययेत्|
श्लेष्मज्वरगुल्मप्रतिश्यायान्तर्विद्र- धिषु विशेषेण पुनःपुनरापित्तागमनात्|
तेन साधु वमति||६||
ప్రయోకాలే యదాఽఽతురే ప్రయుజ్యంతే| అంతర్నఖా ముష్టిర్యస్మిన్ ముష్టౌ నఖాని న దృశ్యంతే| అథవా యావత్ సాధు మన్యేతేతి దోషాద్యపేక్షయా| జర్జరీకృత్యాఽవక్షుద్య| మధుయష్టీకషాయే వా కోవిదారాద్యన్యతమకషాయే వా| కోవిదారః ప్రసిద్ధః| కచ్ఛుదారః శ్లేష్మాతకః| నీపో ధూలీకదంబః| బుదులో బేతసః| బింబీ రక్తఫలా తుండీ తుండీకేరఫలా చ సా| ఓష్ఠోపమఫలా గోధా పీలుపర్ణీ చ తుండికా| శణపుష్పీ బృహత్పుష్పీ సా చోక్తా శణఘంటికా| మహాశణా మాల్యపుష్పీ వామినీ కటుతిక్తకా| సదాపుష్పీ అర్కో బిల్వంచ| ప్రత్యక్పుష్ప్యపామార్గః| ఇతి సామాన్యేన శ్లేష్మజ్వరాదిష్వనంతరేణ వామయేత్| పునః పునర్యావత్ శ్లేష్మణః స్రుతత్వాత్ పిత్తస్యాగమనం|| 6||
Adhikarana balavatkaPAdiShu PalapippalIprayogaH (7) · Śloka 7
ఫలపిప్పలీనాం చూర్ణం వా స్వక్వాథభావితం త్రిభాగ- త్రిఫలాచూర్ణం కోవిదారాదినిర్యూహేణ బలవత్కఫప్రసేకా- ఽపచ్యర్బుదగ్రంథిజ్వరోదరాఽరోచకేషు పిబేత్||7||
View original
फलपिप्पलीनां चूर्णं वा स्वक्वाथभावितं त्रिभाग- त्रिफलाचूर्णं कोविदारादिनिर्यूहेण बलवत्कफप्रसेका- ऽपच्यर्बुदग्रन्थिज्वरोदराऽरोचकेषु पिबेत्||७||
అథవా బలవత్కఫాదిషు ఫలపిప్పలీనాం చూర్ణం స్వేన క్వాథేనైవ భావితమనంతరోక్తకోవిదారాద్యన్యతమనిర్యూహేణ పిబేత్|| 7||
Adhikarana pitte kaPasthAnAshrite vidhiH (8) · Śloka 8
ఫలమజ్జచూర్ణం వా జీమూతాదినిర్య్యూహేణ పిత్తే కఫస్థాన- గతే||8||
View original
फलमज्जचूर्णं वा जीमूतादिनिर्य्यूहेण पित्ते कफस्थान- गते||८||
జీమూతాది ఇత్యాదిగ్రహణేనైవ ప్రథమముక్తానాం ఇక్ష్వాక్వాదీనాం చతుర్ణా పరిగ్రహః| తచ్చ చూర్ణం జీమూతాదినిర్యూహేణ కఫస్థానగతే పిత్తే పిబేత్|| 8||
Adhikarana adhogAsrapittahRuddAhayoH kalpanA (9) · Śloka 9
ఫలమజ్జసిద్ధం వా పయస్తస్మిన్నేవ వా యవాగూమధోభాగే రక్తపిత్తే హృద్దాహే చ||9||
View original
फलमज्जसिद्धं वा पयस्तस्मिन्नेव वा यवागूमधोभागे रक्तपित्ते हृद्दाहे च||९||
పయోయవాగూశ్చాఽధోగాస్రపిత్తహృద్దాహయోః| తస్మిన్నితి ఫలపిప్పలీసిద్ధే పయసి సిద్ధాం యవాగూం|| 9||
Adhikarana vAminI santAnikA (10) · Śloka 10
తస్య వా పయసః శీతస్య సంతానికాంచలిం పిత్తే ప్రకుపితే ఉరసి కంఠే హృదయే చ తనుకఫోపదిగ్ధే||10||
View original
तस्य वा पयसः शीतस्य सन्तानिकाञ्चलिं पित्ते प्रकुपिते उरसि कण्ठे हृदये च तनुकफोपदिग्धे||१०||
తస్యేతి పిప్పలీసిద్ధస్య పయసః| సంతానికాం శీతస్య క్షీరస్యోపరిజాలికాం తతః అంజలిం చత్వారి పలాని| పిత్తే ప్రకుపితే ఉరఃప్రభృతౌ చ తనునా కఫేనోపదిగ్ధే సమంతాల్లిప్తే|| 10||
Adhikarana vAmakaM dadhinavanIta~jca (11) · Śloka 11
తజ్జం వా దధి దధ్యుత్తరం వా కఫచ్ఛర్ద్రిప్రసేకతమకేషు|
తస్మాద్వా పయసో నవనీతముత్పన్నం ఫలాదిషట్కక్వాథసిద్ధం కఫాఽభిభూతేఽగ్నౌ శుష్యచ్ఛరీరే చ||11||
View original
तज्जं वा दधि दध्युत्तरं वा कफच्छर्द्रिप्रसेकतमकेषु|
तस्माद्वा पयसो नवनीतमुत्पन्नं फलादिषट्कक्वाथसिद्धं कफाऽभिभूतेऽग्नौ शुष्यच्छरीरे च||११||
తజ్జం క్షీరజం| దుధ్యుత్తరం సరః| ఏవం కఫచ్ఛర్ద్యాదిషు| యస్య కఫేనాఽభిభూతోఽగ్నిర్యశ్చ శుష్యచ్ఛరీరస్తయోః| తస్మాత్ ఫలపిప్పలీశృతాత్ క్షీరాత్ ప్రమథితాజ్జాతం నవనీతమనంతరోక్తమదనఫలాదిషట్కస్య క్వాథేన సిద్ధం|| 11||
Adhikarana vAmako lehaH (12) · Śloka 12
ఫలమజ్జచూర్ణమిశ్రేణ వాఽఽరగ్వధాదిద్రవ్యాణాం ఘోంటా- నింబబాణవర్జానాం ససోమవల్కపంచకోలకానామన్యత- మస్య నిర్య్యూహేణ సాధితం లేహముపయుంజీత||12||
View original
फलमज्जचूर्णमिश्रेण वाऽऽरग्वधादिद्रव्याणां घोण्टा- निम्बबाणवर्जानां ससोमवल्कपञ्चकोलकानामन्यत- मस्य निर्य्यूहेण साधितं लेहमुपयुञ्जीत||१२||
అథవా కఫాభిభూతాఽగ్నిశుష్యద్దేహైరారగ్వధాదిగణద్రవ్యాణాం ససోమబల్కపంచకోలకానామన్యతమస్య దోషాద్యపేక్షయా నిర్య్యూహేణ క్వాథేన ఫలపిప్పలీచూర్ణమిశ్రేణ సాధితం లేహముపయుంజీత| ఘోంటాయా భూనింబస్య బాణస్య చాఽఽరగ్వధాదితో నిష్కృష్యప్రతిషేధః| ఘోంటా గోపఘోంటః| భూనింబః కిరాతతిక్తః| బాణః సహచరః|| 12||
Adhikarana vAminyutkArikA modaka~jca (13) · Śloka 13
ఫలమజ్జచూర్ణమిశ్రేణ వా రేణుకైలాశతాహ్వాకుస్తుంబురుతగర- కుష్ఠత్వక్చోరకమరుబకాఽగరుగుగ్గులువాలకశ్రీవేష్టక- పరిపేలవమాంసీశైలేయస్థౌణేయకసురసారేవతపూత్యశోకరో- హిణీనాం ద్వావింశతేరన్యతమస్య కషాయేణ సాధితాముత్కా- రికాం మోదకం వా భక్షయేత్||13||
View original
फलमज्जचूर्णमिश्रेण वा रेणुकैलाशताह्वाकुस्तुम्बुरुतगर- कुष्ठत्वक्चोरकमरुबकाऽगरुगुग्गुलुवालकश्रीवेष्टक- परिपेलवमांसीशैलेयस्थौणेयकसुरसारेवतपूत्यशोकरो- हिणीनां द्वाविंशतेरन्यतमस्य कषायेण साधितामुत्का- रिकां मोदकं वा भक्षयेत्||१३||
అథవా క్షయే విషయే రేణుకాదీనాం ద్వావింశతేరన్యతమస్య కషాయేణ దోషాద్యపేక్షయా ఫలపిప్పలీచూర్ణోత్కారికాం మోదకం వా భక్షయేత్| ఉత్కారికా స్విన్నపిష్టపిండీ| రేణుకా హరేణుః| శతాహ్వా శతపుష్పా| కుస్తుంబురు ధాన్యకఫలం| శైలేయం శిలాపుష్పం శుకపుచ్ఛం శుకబర్హం| స్థౌణేయం తైలపీతకం| పూతీ కరంజః| అశోకః ప్రసిద్ధః| రోహిణీ కటుకా| శ్రీవేష్టకో వాయసకో దధిశ్యావశ్చ శబ్దితః||13||
Adhikarana shuShkulyAdikalpanAntarANi (14) · Śloka 14
ఫలపిప్పలీస్వరసకషాయపరిపీతైర్వా తిలశాలితండు- లపిష్టైస్తత్ కషాయోపసృష్టైః సురసాదిద్రవ్యాన్యతమనిర్య్యూ- హోపసృష్టైర్వా శష్కులీరపూపాన్ అన్యాన్ వా భక్ష్యాన్ సాధ- యిత్వా భక్షయేత్||14||
View original
फलपिप्पलीस्वरसकषायपरिपीतैर्वा तिलशालितण्डु- लपिष्टैस्तत् कषायोपसृष्टैः सुरसादिद्रव्यान्यतमनिर्य्यू- होपसृष्टैर्वा शष्कुलीरपूपान् अन्यान् वा भक्ष्यान् साध- यित्वा भक्षयेत्||१४||
అథవా తిలానాం శాలితండులానాం చ పిష్టైశ్చూర్ణైః ఫలపిప్పలీకషాయపరిపీతైః తత్స్వరసపరిపీతైశ్చ ఫలపిప్పలీకషాయేణైవ సంసృష్టైః సురసాదిగణస్యాఽన్యతమద్రవ్యకషాయేణోపసంసృష్టైః శుష్కుల్యాదీన్ సాధయిత్వా వమనార్థం భక్షయేత్| కషాయపరిపీతైః కషాయభావితైరనేకశః|| 14||
Adhikarana annapAneShu vamanadravyaprayogaH (15) · Śloka 15
ఫలపిప్పలీనాం వా భల్లాతకవిధిస్రుతం స్వరసమాఽఽ- దర్వీ-ప్రలేపాత్ పక్త్వా లేహయేత్|
అన్నపానేషు వ తం లేహ- మవచారయేత్|
తత్కషాయైరేవ చాన్నపానాని కల్పయేత్||15||
View original
फलपिप्पलीनां वा भल्लातकविधिस्रुतं स्वरसमाऽऽ- दर्वी-प्रलेपात् पक्त्वा लेहयेत्|
अन्नपानेषु व तं लेह- मवचारयेत्|
तत्कषायैरेव चान्नपानानि कल्पयेत्||१५||
అథవా రసాయనోక్తభల్లాతకస్రావణవిధినా పరిస్రుతం ఫలపిప్పలీనాం స్వరసం దర్వీలేపం యావత్ తావత్ పక్త్వా లేహయేత్| అథవా తం లేహమన్నపానేషు యోజయేత్| కషాయైర్మదనఫలపిప్పలీకషాయైరన్నపానాని కల్పయేత్|| 15||
Adhikarana vAmakaH kvAthaH (16) · Śloka 16
ఫలమజ్జక్వాథం వా వత్సకాదిప్రతివాపం నింబరూపికా- ఽన్యతరకషాయోపసర్జనం సంతర్పణోత్థసర్వశ్లేష్మవ్యాధిహరం||16||
View original
फलमज्जक्वाथं वा वत्सकादिप्रतिवापं निम्बरूपिका- ऽन्यतरकषायोपसर्जनं सन्तर्पणोत्थसर्वश्लेष्मव्याधिहरम्||१६||
ఫలమజ్జక్వాథం ఫలపిప్పలీక్వాథం వత్సకాదికల్కయుక్తం నింబస్య రూపికాయా వా క్వాథేన సంయుక్తం సర్వాన్ సంతర్పణోత్థాన్ శ్లేష్మవ్యాధీన్ హంతి| రూపికా అర్కః| సంతర్పణోత్థవిశేషణమతిశయప్రదర్శనార్థం|| 16||
Adhikarana sukumArAdInAM vamanavidhAnam (17) · Śloka 17
ఫలపిప్పలీనాం వా ఫలాదినిర్య్యూహేణైకవింశతికృత్వః సుభావితానాం కుసుమరజఃసదృశేన చూర్ణేనాఽవచూర్ణయేత్|
సరసి సరోరుహం బృహత్సాయాహ్నే తద్రాత్రిముషితం ప్రభాతే పునరవ- చూర్ణితముద్ధృత్య హరిద్రాకృసరాక్షీరయవాగూనామన్యతమం సైంధ- వగుడఫాణితోపేతమాఽఽకంఠం పీతివానుపాజిఘ్రేత్|
సు- కుమారః సముచితసురభిర్గంధసంపదుత్క్లిష్టకఫపిత్తో భేష- జద్వేషీ చ|
తథాహి సుఖేన ఛర్దయతి||17||
View original
फलपिप्पलीनां वा फलादिनिर्य्यूहेणैकविंशतिकृत्वः सुभावितानां कुसुमरजःसदृशेन चूर्णेनाऽवचूर्णयेत्|
सरसि सरोरुहं बृहत्सायाह्ने तद्रात्रिमुषितं प्रभाते पुनरव- चूर्णितमुद्धृत्य हरिद्राकृसराक्षीरयवागूनामन्यतमं सैन्ध- वगुडफाणितोपेतमाऽऽकण्ठं पीतिवानुपाजिघ्रेत्|
सु- कुमारः समुचितसुरभिर्गन्धसम्पदुत्क्लिष्टकफपित्तो भेष- जद्वेषी च|
तथाहि सुखेन छर्दयति||१७||
అథవా ఫలాదిప్రధానషట్కక్వాథభావితానాం ఫలపిప్పలీనాణ్ చూర్ణేన సరసి స్థితం సరోరుహం పద్మాదిసాయాహ్నేఽవచూర్ణయేత్| తత్ సరసీరుహం రాత్రిముషితం ప్రభాతే పునరవచూర్ణితం సరస ఉద్ధృత్య సుకుమారః భేషజద్వేషీ చ పురుషో జిఘ్రతు వా| తథాహి సుఖేన ఛర్దయతి| కింభూత ఆహ-హరిద్రాదీనామన్యతమం సైంధవాద్యుపేతమాకంఠం పీతవాన్| సముచితః అభ్యస్తః సురభిర్గంధసంపద్యస్య| కుసుమరజః పుష్పరాగః| భేషజద్వేషీ యో నరః భేషజం ద్వేష్టి|| 17||
Adhikarana phalAbhAve madanapuShpaaNaaM shalaaTUnAM ca kalpanA (18) · Śloka 18
ఏతేన సర్వమాల్యగంధప్రావరణపటా వ్యాఖ్యాతాః|
ఏవమేవ చ ఫలాభావే మదనపుష్పాణి శలాటూని చ కల్పయేత్|
ఇతి ఫలవిధానముక్తం||18||
View original
एतेन सर्वमाल्यगन्धप्रावरणपटा व्याख्याताः|
एवमेव च फलाभावे मदनपुष्पाणि शलाटूनि च कल्पयेत्|
इति फलविधानमुक्तम्||१८||
ఏతేన పిప్పలీచూర్ణభావనావిధినా సర్వేషాం మాల్యాదయో వ్యాఖ్యాతాః| సరసీరుహవత్సర్వాణి కుసుమాని సర్వాణి గంధద్రవ్యాణి ప్రావరణపటాశ్చ చూర్ణాఽధివాసితాని వమనే యోజ్యానీత్యర్థః| యదా తు మదనఫలాని కాలాద్యయోగేన న లభ్యంతే తదా తేన మదనఫలపిప్పలీవిధానేన సర్వథా మదనఫలవత్ మదనపుష్పాది| ఇతి మదనస్య విధానముక్తం|| 18||
Adhikarana atha jImUtakalpaH (19) · Śloka 19
ఏవంచ జీమూతాదీనపి కల్పయేత్|
విశేషతస్తు జ్వర- శ్వాసహిధ్మాదిషు జీమూతకం||19||
View original
एवञ्च जीमूतादीनपि कल्पयेत्|
विशेषतस्तु ज्वर- श्वासहिध्मादिषु जीमूतकम्||१९||
జీమూతం దేవదాలీ| ఆదిగ్రణేనైవ సంప్రాప్తానాం వమనయోగ్యానామన్యేషాం గ్రహణం| జీమూతకో దేవతాడో వృత్తకోశో గరాగరీ| ప్రోక్తాఽఖువిషహా వేణీ దేవతాలీ చ తాడకా|| 19||
Adhikarana jImUtasyAvasthAntareNa kalpanAntarANi (20) · Śloka 20
తత్ర పుష్పేషు క్షీరం|
ఫలేషు క్షీరపేయాం|
లోమశేషు సంతా- నికాం|
నిర్లోమకేషు దధి దధ్యుత్తరం వా|
హరితపాండుషు క్షీరం దధ్యమ్లం వా|
తత్కషాయసంసృష్టాం సురాం వా కఫాఽరోచ- కకాసపాండురోగయక్ష్మసు ప్రయుంజీత|
పర్య్యాగతానాం జీర్ణానాం జీమూతకఫలానాం శుష్కాణాం చూర్ణం పయసా వాతపిత్తే పిబేత్||20||
View original
तत्र पुष्पेषु क्षीरम्|
फलेषु क्षीरपेयाम्|
लोमशेषु सन्ता- निकाम्|
निर्लोमकेषु दधि दध्युत्तरं वा|
हरितपाण्डुषु क्षीरं दध्यम्लं वा|
तत्कषायसंसृष्टां सुरां वा कफाऽरोच- ककासपाण्डुरोगयक्ष्मसु प्रयुञ्जीत|
पर्य्यागतानां जीर्णानां जीमूतकफलानां शुष्काणां चूर्णं पयसा वातपित्ते पिबेत्||२०||
తత్రేత్యాదినా పుష్పాదిక్రమేణ జీమూతస్యాఽవస్థాః క్షీరాదేః క్రమేణోపయోగాశ్చోచ్యంతే| ఫలేష్వితి ప్రథమబద్ధేషు| తాని చ ఫలాని కించిత్కాలేన లోమశాని భవంతి కర్కటికావత్| పునః కాలేన లోమశత్వం త్యజంతి| సంతానికా క్షీరస్యోపరితనీ జాలికా| దధ్యుత్తరం సరః| అలోమశత్వాదనంతరం పరిహీనహరితత్వాని పాకాభిముఖత్వాచ్చ గృహీతపాండుత్వాని భవంతి| తైః శృతాత్ పయసో జాతదధ్యమ్లం సద్యోజ్యం| క్షీరం వా| హరితపాండూనాం ఫలానాం కషాయేణ యుక్తాం సురాం శ్లేష్మజేష్వరోచకాదిషు ప్రయుంజీత| సుబోధం|| 20||
Adhikarana dravyAntaraiH saha kalpanAntarANi (21) · Śloka 21
ద్విత్రాణి వాపోథ్యారగ్వధాదీనాం నవానామన్యతమస్య పటోల్యా వా నిర్య్యూహేణాసుతాని మథిత్వా పిత్తశ్లేష్మజే జ్వరే|
జీమూత- చూర్ణం కల్కం వా శీతాంబునా పిత్తజే|
తదేవోష్ణేన వాత- కఫజే కఫజే వా||21||
View original
द्वित्राणि वापोथ्यारग्वधादीनां नवानामन्यतमस्य पटोल्या वा निर्य्यूहेणासुतानि मथित्वा पित्तश्लेष्मजे ज्वरे|
जीमूत- चूर्णं कल्कं वा शीताम्बुना पित्तजे|
तदेवोष्णेन वात- कफजे कफजे वा||२१||
ద్వే వా త్రీణి వా జీమూతఫలాని ఆరగ్వధేంద్రయవపాటలికాకతిక్తానింబామృతామధురసాస్రువవృక్షపాఠానామన్యతమస్య కషాయేణ దోషాద్యపేక్షయాఽఽసుతాన్యామృద్భావాత్ పశ్చాచ్చ మథిత్వా పిత్తశ్లేష్మజే జ్వరే పిబేత్| పిత్తజే జ్వరే జీమూతఫలచూర్ణం కల్కం వా శీతంబునా పిబేత్| కేవలకఫజే వాతకఫజే చ జ్వరే తదేవ జీమూతఫలచూర్ణముష్ణాంబునా పిబేత్|| 21||
Adhikarana svarasaghRutakalpanAvidhiH (22) · Śloka 22
జీవకర్షభకేక్షుశతావరీణామన్యతమస్య స్వరసేన వాత- పిత్తజే|
అథవా పూర్వవత్|
సిద్ధం ఘృతం||22||
View original
जीवकर्षभकेक्षुशतावरीणामन्यतमस्य स्वरसेन वात- पित्तजे|
अथवा पूर्ववत्|
सिद्धं घृतम्||२२||
అథవా జీవకాదీనామన్యతమస్య స్వరసేన జీమూతచూర్ణం వాతపిత్తజ్వరే పిబేత్| తథా చ దుష్టఫలం| జీవకర్షభకేక్షూణాం శతావర్యా రసేన వా పిత్తశ్లేష్మజ్వరే| అథవేతి తత్రైవ దోషాద్యపేక్షయా పూర్వవత్ సిద్ధం ఘృతం పిబేత్| పూర్వవదితి మదనఫలవత్| తేనైవ జీమూతఫల స్రుతాత్ పయసో జాతం నవనీతం మదనాదిప్రధానషట్కక్వాథకల్కాభ్యాం సిద్ధం పిత్తజే యుఞ్యాదిత్యుక్తం| ఇతి జీమూతవిధానముక్తం|| 22||
Adhikarana ikShvAkukalpaH (23) · Śloka 23
ఇక్ష్వాకుస్తు విశేషేణ కాసశ్వాసజ్వరచ్ఛర్దివిషశ్లేష్మ- రోగేషూపయోజ్యః|
తస్యాపుష్పఫలస్య ప్రవాలైః శృతం క్షీర- ముద్రిక్తపిత్తే కఫాజ్వరే||23||
View original
इक्ष्वाकुस्तु विशेषेण कासश्वासज्वरच्छर्दिविषश्लेष्म- रोगेषूपयोज्यः|
तस्यापुष्पफलस्य प्रवालैः शृतं क्षीर- मुद्रिक्तपित्ते कफाज्वरे||२३||
ఇక్ష్వాకస్తు కాసాదిష్వన్యేషు చ శ్లేషమరోగేషు విశేషేణ హితః| కటుకాఽఽలాబూనీ తుంబీ లంబా పిండఫలా తథా ఇక్ష్వాకుః క్షత్రియవరస్తిక్తబీజా మహాఫలా| తస్యేక్ష్వాకో రసంజాపుష్పఫలస్య ప్రవాలైరభినవోద్భిన్నైః కిసలయైః శృతం క్షీరముద్రిక్తపిత్తం ఉన్మార్గపిత్తే కఫజ్వరే|| 23||
Adhikarana atideshedana jImUtavadvidhyantarANi (24) · Śloka 24
పుష్యాదిషు చ సుతరాం జీమూతవత్ప్రయోగాః|
ఇక్ష్వాకుఫల- స్వరసం వా త్రిగుణక్షీరసాధితమురః స్థితే కఫే పీనసే స్వరసాదే వా వమనార్థీ పిబేత్|
జీర్ణే వా సముద్ధృతబీజే క్షీరం ప్రక్షిపేత్|
తత్ర జాతం దధి శ్లేష్మకాసశ్వాసచ్ఛర్దిషు|
ఇక్ష్వాకుబీజాని వా ఛాగక్షీరభావితాని విషగుల్మోదర- గరగండగ్రంథ్యర్బుదశ్లీపదేషు|
ఇక్ష్వాకుఫలమధ్యం వా మస్తునా కుష్ఠవిషపాండ్వామయేషు|
తద్విపక్వం వా తక్రం సమధుసైంధ- వం|
తదేవ వా మధ్యం సగుడపలలం భక్షయేత్|
ఇక్ష్వాకుఫలతైలం వా పిబేత్|
తత్ఫలస్వరసభావితైర్వా సక్తుభిర్మంథం శ్లేష్మజ్వరకాస కంఠరోగాఽరోచకేషు|
ఇక్ష్వా- కుకల్కం వా మాంసరసేన వాతకఫగుల్మప్రసక్తజ్వరేషు||24||
View original
पुष्यादिषु च सुतरां जीमूतवत्प्रयोगाः|
इक्ष्वाकुफल- स्वरसं वा त्रिगुणक्षीरसाधितमुरः स्थिते कफे पीनसे स्वरसादे वा वमनार्थी पिबेत्|
जीर्णे वा समुद्धृतबीजे क्षीरं प्रक्षिपेत्|
तत्र जातं दधि श्लेष्मकासश्वासच्छर्दिषु|
इक्ष्वाकुबीजानि वा छागक्षीरभावितानि विषगुल्मोदर- गरगण्डग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदेषु|
इक्ष्वाकुफलमध्यं वा मस्तुना कुष्ठविषपाण्ड्वामयेषु|
तद्विपक्वं वा तक्रं समधुसैन्ध- वम्|
तदेव वा मध्यं सगुडपललं भक्षयेत्|
इक्ष्वाकुफलतैलं वा पिबेत्|
तत्फलस्वरसभावितैर्वा सक्तुभिर्मन्थं श्लेष्मज्वरकास कण्ठरोगाऽरोचकेषु|
इक्ष्वा- कुकल्कं वा मांसरसेन वातकफगुल्मप्रसक्तज्वरेषु||२४||
పుష్పాదిష్విక్ష్వాకోః పుష్పఫలలోమశనిర్లోమహరితపాండుత్వాఽవస్థాసు సురాంతాః ప్రయోగాః| క్షీరక్షీరపేయాసంతానికాదధిదధ్యుత్తరక్షీరసురా ఇతి జీమూతవత్| యత్ర తు పీనసస్వరసాదయోరపి కఫో వర్తతే తత్రేక్ష్వాకుఫలస్వరసం త్రిగుణేన క్షీరేణ పానయోగ్యం పిబేత్| శ్లేష్మజేషు కాసాదిషు బీజరహితేక్ష్వాకుఫలాంతఃస్థితక్షీరజాతం దధి| ఇక్ష్వాకుభవాని బీజాని ఛాగక్షీరభావితాని విషాదిషు పిబేత్| అర్బుదం నీరుక్ గ్రంథ్యాకృత్యధికం మాంసం| కుష్ఠవిషపాండ్వామయేష్విక్ష్వాకుఫలానాం మధ్యం మజ్జానం మస్తునా పిబేత్| అథవా తద్విపక్వం తక్రం సమధుసైంధవం కుష్ఠాదిషు పిబేత్| తదేవేక్ష్వాకుఫలజాతం మధ్యం సగుడపలలం| పలలం తిలకల్కః| శ్లేష్మజేషు జ్వరాదిష్విక్ష్వాకుఫలతైలం వా| ఫలస్వరసభావితానాం సక్తూనాం వా మంథం| సుబోధం| ప్రసత్క అనుషక్తో జ్వరః|| 24||
Adhikarana ikShvAkorlehakalpanA (25) · Śloka 25
బిల్వమూలద్విప్రస్థక్వాథేన వా తుంబీబీజాని క్వాథయేత్|
తతస్తస్మిన్ త్రిభాగేన ఘృతం|
ఘృతసమాని చ పిష్ట్వా తుంబీబీజాని|
తదర్ధాశాని చ ప్రత్యేకం జీమూతమహాజా- లినీవత్సకకృతవేధనాని|
క్వాథతుల్యమావపేత్ త్రికటు- కం|
పునరధిశ్రిత్య లేహం సాధయేత్తమవలిహ్య ప్రమథ్యామను- పిబేత్||25||
View original
बिल्वमूलद्विप्रस्थक्वाथेन वा तुम्बीबीजानि क्वाथयेत्|
ततस्तस्मिन् त्रिभागेन घृतम्|
घृतसमानि च पिष्ट्वा तुम्बीबीजानि|
तदर्धाशानि च प्रत्येकं जीमूतमहाजा- लिनीवत्सककृतवेधनानि|
क्वाथतुल्यमावपेत् त्रिकटु- कम्|
पुनरधिश्रित्य लेहं साधयेत्तमवलिह्य प्रमथ्यामनु- पिबेत्||२५||
బిల్వమూలక్వాథస్య చతుష్షష్టిపలాని తైస్తుంబీబీజానాం చత్వారి పలాని క్వాథయేత్| క్వథితశేషం షోడశపలాని| తస్మిన్నితి క్వాథే| త్రిభాగః పద్ధపలాన్యష్టమాషకాధికకర్షాధికాని జీమూతో దేవదాలీ| మహాజాలినీ ఘంటోలీ| కృతవేధనం ద్వితీయా కోశాతకీ| అధిశ్రయణం పాకాయ చుల్యామారోహణం| ప్రమథ్య మధ్యదోషమధికృత్యాఽతీసారే మాగధికాజలదాది క్వాథయోరాఖ్యా|| 25||
Adhikarana atideshena kAshmaryyAdiShu vidhAnam (26) · Śloka 26
అయమేవ చ కల్పః కాశ్మర్యాదిషు చతుర్షు మహాపంచమూలాంగేషు పృథక్పృథగుక్తో వేదితవ్యః||26||
View original
अयमेव च कल्पः काश्मर्यादिषु चतुर्षु महापञ्चमूलाङ्गेषु पृथक्पृथगुक्तो वेदितव्यः||२६||
అయమేవేక్ష్వాకుకల్పో మహాపంచమూలాంగేషు చతుర్షు కాశ్మర్య్యాదిషు కాశ్మర్య్యతర్కారీపాటలీటుంటుకేషు| కాశ్మర్య్య ప్రసిద్ధం| తర్కారీ అగ్నిమంథః| టుంటుకో మయూరజంఘః| ఇతీక్ష్వాకుకల్పః|| 26||
Adhikarana dhAmArgavakalpavidhiH (27) · Śloka 27
ధామార్గవో విశేషేణ గరగుల్మోదరకాసకఫసంచయోత్థరోగేషు స్థిరేషు గురుషు చ శ్లేష్మాశయస్థే వాతశ్లేష్మణి చ కంఠా- శ్రయే ప్రకల్ప్యః|
జీవనీయాన్యతమచూర్ణసంయుక్తాన్ సమధుశర్క- రాంస్తత్కషాయైర్లేహాన్ పిత్తాపసర్జనే శ్లేష్మణి విదధ్యాత్||27||
View original
धामार्गवो विशेषेण गरगुल्मोदरकासकफसञ्चयोत्थरोगेषु स्थिरेषु गुरुषु च श्लेष्माशयस्थे वातश्लेष्मणि च कण्ठा- श्रये प्रकल्प्यः|
जीवनीयान्यतमचूर्णसंयुक्तान् समधुशर्क- रांस्तत्कषायैर्लेहान् पित्तापसर्जने श्लेष्मणि विदध्यात्||२७||
ధామార్గవో గరాదిషు విశేషేణ| ద్వికోశాతకీతి పూర్వం యదుక్తం తత్ర ఏకా మహాజాలిన్యాఖ్యాఽన్యా ధామార్గవశబ్దేనోచ్యతే| కఫస్య సంచయః యథోక్తః| సుబోధం| పిత్తోపసర్జనే శ్లేష్మణి పిత్తప్రధానే కఫపిత్తే| తత్కషాయైర్ధామార్గవక్వాథైర్లేహాన్ పూర్వ ఏవ విషయే కల్ప- యేత్| కింభూతాన్ ? జీవనీయానామన్యతమస్య చూర్ణేన సంయుక్తాన్ సమధుశర్కరాంశ్చ|| 27||
Adhikarana dhAmArgavavidhyantaram (28) · Śloka 28
సుమనః సౌమనస్యాయనీహరిద్రాచోరకహైమవతీమహాసహాక్షుద్ర- సహావృశ్చీవబింబీపునర్నవాకాసమర్దాఽన్యతమకషాయేణ వా ధామార్గవఫలమేకం ద్వే వా మనోవికారేషు||28||
View original
सुमनः सौमनस्यायनीहरिद्राचोरकहैमवतीमहासहाक्षुद्र- सहावृश्चीवबिम्बीपुनर्नवाकासमर्दाऽन्यतमकषायेण वा धामार्गवफलमेकं द्वे वा मनोविकारेषु||२८||
సుమనఃప్రభృతీనామన్యతమస్య వా కషాయేణ సమధుశర్కరాన్ లేహాన్ పూర్వ ఏవ విషయే కల్పయేత్| సౌమనస్యాయనీ జాతిపత్రికా| హైమవతీ కాంచనీ| మహాసహా మాషపర్ణీ| క్షౌద్రసహా ముద్గపర్ణీ| వృశ్చీవః పునర్నవాభేదః| బింబీ రక్తఫలా తుండీ తుండీకేరఫలా చ సా| మనోవికారేషు మదాదిషు| ఏకం ధామార్గవఫలం ద్వే వా ధామార్గవఫలే| ఇతి ధామర్గవకల్పః|| 28||
Adhikarana kRutavedhanakalpavidhiH (29) · Śloka 29
కృతవేధనమత్యర్థకటుతీక్ష్ణోష్ణం సుతరాం గరోదరగుల్మప్లీహ- పాండురోగశ్వయథుషు కల్పయేత్|29|
View original
कृतवेधनमत्यर्थकटुतीक्ष्णोष्णं सुतरां गरोदरगुल्मप्लीह- पाण्डुरोगश्वयथुषु कल्पयेत्|२९|
కృతవేధనమత్యర్థకట్వాదిగుణత్వాత్ గుల్మోదరాదిషు సుతరాం కల్పయేత్| కృతవేధనం ద్వితీయా కోశాతకీ| కోశాతకీ కృతచ్ఛిద్రా జాలినీ కృతవేధనీ| క్ష్వేడా సుతిక్తా ఘంటోలమృదంగఫలికా మతా|| 29||
Adhikarana kuTajavedhanakalpavidhiH, kuTajakalpaH (29) · Śloka 29
కృతవేధనమత్యర్థకట్వాదిగుణత్వాత్ గుల్మోదరాదిషు సుతరాం కల్పయేత్|
కృతవేధనం ద్వితీయా కోశాతకీ|
కోశాతకీ కృతచ్ఛిద్రా జాలినీ కృతవేధనీ|
క్ష్వేడా సుతిక్తా ఘంటోలమృదంగఫలికా మతా||29||
వా సర్షపమధూకలవణాన్యతమాంభసా వా కుటజఫలచూర్ణం కృసరయా వా వమనాయ కల్పయేదితి|
భవతి చాత్ర||29||
View original
कृतवेधनमत्यर्थकट्वादिगुणत्वात् गुल्मोदरादिषु सुतरां कल्पयेत्|
कृतवेधनं द्वितीया कोशातकी|
कोशातकी कृतच्छिद्रा जालिनी कृतवेधनी|
क्ष्वेडा सुतिक्ता घण्टोलमृदङ्गफलिका मता||२९||
वा सर्षपमधूकलवणान्यतमाम्भसा वा कुटजफलचूर्णं कृसरया वा वमनाय कल्पयेदिति|
भवति चात्र||२९||
-కుటజఫలం పునః సుకుమారేషూల్బణాస్రపిత్తకఫేషు వాత- శోణితవిసర్పజ్వరకుష్ఠాదిషు చ యోజయేత్| కుటజఫల- చూర్ణాన్యర్కక్షీరేణ సప్తాహం భావయిత్వా జీవకకషాయేణ పిబేత్| ఫలజీమూతకేక్ష్వాకుజీవంతీమూలాన్యతమకషాయేణ -కుటజఫలమింద్రయవం| సుకుమారేషూల్బణాస్రాదిషు చ పురుషేషు తథా వాతశోణితాదిషు రోగేషు చ ప్రయోజయేత్| సుబోధం| జీవకః ప్రసిద్ధః| ఫలం మదనఫలం| మూలశబ్దేన జీవంత్యాః సంబంధః| సర్షపాదీనామన్యతమేన సంయుక్తమంభస్తథోక్తం| తేన సహ వా కృసరా పేయా||
Adhikarana upasaMhAraH (30-31) · Śloka 31
వమనానాం దిగిత్యేషా సుతరాముపయోగినాం|
బీజేనానేన మతిమాన్యానపి చ కల్పయేత్|
ఇతి||30||
ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహ- సంహితాయాం కల్పస్థానే వమనకల్పో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||31||
View original
वमनानां दिगित्येषा सुतरामुपयोगिनाम्|
बीजेनानेन मतिमान्यानपि च कल्पयेत्|
इति||३०||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां कल्पस्थाने वमनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||३१||
ఇత్యనంతరోక్తప్రకారేణ వమనానాం వమనద్రవ్యాణామేషా దిక్ కల్పనామార్గః ప్రదర్శితః| కింభూతానాం ? ఆహ-సుతరాముపయోగినాం| యథోక్తేన బీజేన యుక్త్యాఽన్యానపి వమనాదీన్ కల్పయేన్ మతిమాన్ ప్రాజ్ఞః| అప్రాజ్ఞస్తు శాస్త్రానుసారేణ ఊహితుమశక్యత్వాత్ కేవలం వ్యాపదా యోజయతీతి|| 30|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహ- వ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం కల్పస్థానే ప్రథమోఽధ్యాయః