Adhikarana athA~arshonidAnaM nAma saptamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातोऽर्शसां निदानं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯ-ਨਿਦਾਨਾਨਨ੍ਤਰਮਰ੍ਸ਼ੋਨਿਰ੍ਣਯਾਯਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|| ੧||
Adhikarana arshonirvacanaM tatsvarUpAdi ca (2) · Śloka 2
ਅਰਿਵਦ੍ਵਿਸ਼ਸਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ| ਤਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ| ਸੁਬਹੂਪਦ੍ਰਵਾਣਿ ਚ| ਪਾਯੁਮੇਢ੍ਰਾਦਿਸਂਸ਼੍ਰਯਾ ਮਾਂਸਕੀਲਾਃ||੨||
अरिवद्विशसन्तीत्यर्शांसि| तानि पुनर्बहुप्रकाराणि| सुबहूपद्रवाणि च| पायुमेढ्रादिसंश्रया मांसकीलाः||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਰਿਵਦਿਤਿ| ਅਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾਃ ਪਾਯ੍ਵਾਦਿਸੁ ਮਾਂਸਕੀਲਾਃ| ਅਰਿਵਚ੍ਛਤ੍ਰੁਵਦ੍ਵਿਸ਼ਸਨਾਦਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੨||
Adhikarana arshasAM dvividhairdvaividhyam (3) · Śloka 3
ਸਮਾਸਤਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ| ਸਹਜਾਨਿ ਜਨ੍ਮੋਤ੍ਤਰਕਾਲਜਾਨਿ ਚ| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਾਣਿ ਚ||੩||
समासतस्तु द्विविधान्यर्शांसि| सहजानि जन्मोत्तरकालजानि च| पुनश्च द्विविधानि| शुष्काण्यार्द्राणि च||३||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੩||
Adhikarana arshasAmadhiShThAnam (4) · Śloka 4
ਸਰ੍ਵੇਸਾਮ੍ ਪੁਨਰਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਮੇਦੋ ਮਾਂਸਂ ਤ੍ਵਕ੍ਚ||੪||
सर्वेषाम् पुनरधिष्ठानं मेदो मांसं त्वक्च||४||
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana gudavarNanam (5) · Śloka 5
ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੋਰ੍ਧਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੋ ਹਿ ਗੁਦਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾ ਵਲੀਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਃ ਪੇਸ਼੍ਯੋਧ੍ਯਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਾਃ| ਤਾਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਣੀ ਵਿਸਰ੍ਜਨੀ ਸਂਵਰਣੀ ਚ| ਰੋਮਾਨ੍ਤਾਦਧ੍ਯਰ੍ਧਯਵਂ ਗੁਦੌਸ੍ਠਮਾਹੁਃ||੫||
स्थूलान्त्रप्रतिबद्धोऽर्धपञ्चाङ्गुलो हि गुदः| तस्मिन् पूर्वमुक्ता वलीसंज्ञास्तिस्त्रः पेश्योऽध्यर्धाङ्गुलाः| ताः प्रवाहिणी विसर्जनी संवरणी च| रोमान्तादध्यर्धयवं गुदौष्ठमाहुः||५||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਾਮਿਤ੍ਯਙ੍ਗਵਿਭਾਗੇ ( ਅ. ਸਂ. ਸ਼ਾ. - ੩੩੦ )| ਤਾਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਣੀ ਵਿਸਰ੍ਜਨੀ ਸਂਵਰਣੀ ਚ| ਰੋਮਾਨ੍ਤਾਧ੍ਯਰ੍ਧਯਵਂ ਗੁਦੌਸ੍ਠਮਾਹੁਃ| ਬਾਹ੍ਯਾਦ੍ਰੋਮਾਨ੍ਤਾਦਧ੍ਯਰ੍ਧਯਵਮਾਨੋ ਗੁਦੌਸ੍ਠੋ ਭਵਤਿ| ਵਿਭਾਗਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਯੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍|| ੫||
Adhikarana prathamabalIsthAnam (6) · Śloka 6
ਪ੍ਰਥਮਾ ਤੁ ਗੁਦੌਸ੍ਠਾਦਙ੍ਗੁਲਮਾਤ੍ਰੇ||੬||
प्रथमा तु गुदौष्ठादङ्गुलमात्रे||६||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਦੋਸ੍ਠਾਦਧ੍ਯਰ੍ਧਯਵਮਾਨਾਨ੍ਤਰੇਙ੍ਗੁਲਮਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਥਮਾ ਬਲੀ|| ੬||
Adhikarana sahajArshasAM heturasAdhyatva~jca (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਸਾਹਜਾਨਾਂ ਗੁਦਵਲੀਬੀਜੋਪਤਪ੍ਤਿਰਾਯਤਨਮ੍| ਤਸ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਹੇਤੁਰ੍ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰਪਚਾਰੋ ਦੈਵਂ ਚ| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਕੋਪਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਾਨ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨਿ||੭||
तत्र साहजानां गुदवलीबीजोपतप्तिरायतनम्| तस्या द्विविधो हेतुर्मातापित्रोरपचारो दैवं च| ताभ्यां सन्निपातप्रकोपः| तस्मात् तान्यसाध्यानि||७||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਰੁਸਸ੍ਯਾਧਾਨਕਾਲੇ ਯੇਨ ਬੀਜਾਂਸ਼ੇਨ ਵਲਯ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦੋਸੈਰੁਪਤਪ੍ਤਿਃ ਸਹਜਾਨਾਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹੇਤੁਃ| ਤਸ੍ਯ ਇਤ੍ਯੁਪਤਪ੍ਤੇਃ| ਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰਪਚਾਰਦੈਵਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਬੀਜੋਪਤਾਪਾਤ੍| ਤਾਨੀਤਿ ਸਹਜਾਨਿ|| ੭||
Adhikarana kulajavyAdhInAmasAdhyatvam (8) · Śloka 8
ਏਤੇਨ ਕੁਲਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਕਾਰਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ||੮||
एतेन कुलजाः सर्वे विकारा व्याख्याताः||८||
🔊 Audio coming soon
ਏਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬੀਜੋਪਤਾਪਹੇਤੁਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਕੁਲਜਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍|| ੮||
Adhikarana sahajArshasAM visheShalakShaNam (9) · Śloka 9
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਸਹਜਾਨਿ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰੁਸਪਾਣ੍ਡੂਪਚਿਤਦਾਰੁਣਾਨ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਾਨਿ ਬਹੂਪਦ੍ਰਵੋਪਦ੍ਰੁਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੯||
विशेषतस्तु सहजानि दुर्दर्शनपरुषपाण्डूपचितदारुणान्यन्तर्मुखानि बहूपद्रवोपद्रुतानि भवन्ति||९||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ੋਲਕ੍ਸਣਸਮ੍ਭਵੇਪਿ ਸਹਜਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਤ੍ਵਾਦਿਨਾਤਿਸ਼ਯਃ| ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵੇਸ਼ਮਾਰ੍ਜਨਾਦੌ ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਨਾਰ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ|| ੯||
Adhikarana janmottarajArshasAM ShaDvidhatvam (10) · Śloka 10
ਅਥੇਤਰਾਣਿ ਸਡ੍ਵਿਧਾਨਿ| ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਂਸਸ੍ਟੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨ ਚ||੧੦||
अथेतराणि षड्विधानि| पृथग्दोषैः संसृष्टैः सन्निपतितैः शोणितेन च||१०||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਰਾਣਿ ਜਨ੍ਮਨ ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵੀਨਿ| ਪਥਗ੍ਦੋਸਵਿਭੇਦੇਨ ਸਡ੍ਵਿਧਾਨਿ ਸਟ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ| ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਏਕਜਾਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਨੁਰੋਧੇਨੈਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍|| ੧੦||
Adhikarana arshassu shuShkatvArdratvayorhetuH (11) · Śloka 11
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰਾਣਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰਾਣ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਾਣਿ||੧੧||
तत्र वातश्लेष्मोत्तराणि शुष्काणि| रक्तपित्तोत्तराण्यार्द्राणि||११||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਚਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨ੍ਵਯਾਚ੍ਛੁਸ੍ਕਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਯਾਚ੍ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍|| ੧੧||
Adhikarana arshasAM nidAnaM samprAptishca (12) · Śloka 12
ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਹੇਤੁਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਃ| ਸ ਯਦਾ ਮਲੋਪਚਯਮਾਦਧਾਤਿ| ਪੁਨਸ਼੍ਚੋਤ੍ਕਟਕਵਿਸਮਕਠਿਨਾਸਨਸੇਵਨਾਦੁਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਯਾਨੋਸ੍ਟ੍ਰਾਦਿਪ੍ਰਯਾਣਾਦਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਦ੍ਵਸ੍ਤਿਨੇਤ੍ਰਾਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਦਿਨਾ ਗੁਦਕ੍ਸਣਨਾਦਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚੈਲਲੋਸ੍ਠਤਣਾਦਿਸਙ੍ਘਰ੍ਸਾਤ੍| ਪ੍ਰਤਤਾਤਿਪ੍ਰਵਾਹਣਾਦ੍ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵੇਗੋਦੀਰਣਧਾਰਣਾਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚਾਗਰ੍ਭਰ੍ਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦ੍ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪੀਡਨਾਦ੍ਵਿਸਮਪ੍ਰਸੂਤੇਰੇਵਂਵਿਧੈਸ਼੍ਚਾਪਰੈਃ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰਪਾਨਸ੍ਤਂ ਮਲਮੁਪਚਿਤਮਧੋਗਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗੁਦਵਲੀਸ੍ਵਾਧਤ੍ਤੇ| ਤਤਸ੍ਤਾਸ੍ਵਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਾਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੨||
दोषप्रकोपहेतुस्तु प्रागुक्तः| स यदा मलोपचयमादधाति| पुनश्चोत्कटकविषमकठिनासनसेवनादुद्भ्रान्तयानोष्ट्रादिप्रयाणादतिव्यवायाद्वस्तिनेत्रासम्यक्प्रणिधानादिना गुदक्षणनादभीक्ष्णं शीताम्बुसंस्पर्शाच्चैललोष्ठतृणादिसङ्घर्षात्| प्रततातिप्रवाहणाद्वातमूत्रपुरीषवेगोदीरणधारणात्स्त्रीणां चाऽऽगर्भर्भ्रंशाद्गर्भोत्पीडनाद्विषमप्रसूतेरेवंविधैश्चापरैः कुपितो वायुरपानस्तं मलमुपचितमधोगतमासाद्य गुदवलीष्वाधत्ते| ततस्तास्वभिष्यण्णास्वर्शांसि सम्भवन्ति||१२||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਨਿਦਾਨੇ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ( ਅ. ਸਂ. ਨਿ. - ੨੬-੩੧ ) ਸਾਮਾਨ੍ਯਦੋਸਕੋਪਹੇਤੁਃ| ਸ ਯਦਾ ਮਲਾਨਾਂ ਵਾਤਦੀਨਾਮੁਪਚਯਂ ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਮਾਦਧਾਤਿ| ਪੁਨਸ਼੍ਚੋਤ੍ਕਟਕਾਸਨਾਦਿਨਾਪਾਨੋ ਵਾਯੁਃ ਕੁਪਿਤਸ੍ਤਮੁਪਚਿਤਂ ਮਲਂ ਦੋਸਂ ਸਂਹਤ੍ਯ ਗੁਦਵਲੀਸ੍ਵਾਧਤੇ| ਤਦਾ ਤੇਨ ਦੋਸੇਣ ਤਾਸੁ ਗੁਦਵਲੀਸ੍ਵਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਾਸੁ ਸ਼ਿਥਿਲੀਕਤਾਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਵਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਨਿਦਾਨਂ ਚੋਕ੍ਤਮ੍|| ੧੨||
Adhikarana arshasAM pUrvarUpam (13) · Śloka 13
ਤੇਸਾਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪਕ੍ਤਿਰਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮੁਦ੍ਗਾਰਬਾਹੁਲ੍ਯਮਮ੍ਲਕੋਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ-ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋਸ਼੍ਮਗਰ੍ਭਾਭਨਾਭਿਤ੍ਵਮਾਟੋਪੋਧਸ੍ਤਾਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਚ ਵਾਯੋਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਮਲ੍ਪਪੁਰੀਸਤਾ ਗੁਦਪਰਿਕਰ੍ਤ੍ਤਨ ਸਵਿਥਸਦਨਮਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਵਿਮਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਮਾਲਸ੍ਯਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਸ਼ਙ੍ਕਾਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੋਫੋਦਰ-ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਗੁਲ੍ਮੇਸੁ||੧੩||
तेषापूर्वरूपाणि कृच्छ्रात् पक्तिरान्त्रकूजनमुद्गारबाहुल्यमम्लकोऽन्नाश्रद्धा-विष्टम्भोऽश्मगर्भाभनाभित्वमाटोपोऽधस्तात्कृच्छ्रेण सशब्दस्य च वायोः प्रवृत्तिर्बहुमूत्रत्वमल्पपुरीषता गुदपरिकर्त्तन सविथसदनमक्ष्णोः श्वयथुरविमलेन्द्रियत्वमालस्यं तन्द्रा कार्श्यं दौर्बल्यमाशङ्काग्रहणीदोषशोफोदर-पाण्डुरोगगुल्मेषु||१३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਜਨ੍ਮੋਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵਿਨਾਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪਕ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪੁਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਦਿਸ੍ਵਾਸ਼ਙ੍ਕਾ ਸ੍ਤੋਕਂਸ੍ਤੋਕਂ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍|| ੧੩||
Adhikarana arshasAM rUpANi (14) · Śloka 14
ਜਾਤੇਸੁ ਚੈਤਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੪||
जातेषु चैतानि लिङ्गानि प्रव्यक्ततराणि भवन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
ਜਾਤੇਸੁ ਤ੍ਵਰ੍ਸ਼ਸ੍ਸੁ ਏਤਾਨਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪਕ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਣਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ|| ੧੪||
Adhikarana arshobhiranalavyApatteH samprAptiH (15) · Śloka 15
ਤੈਃ ਖਲ੍ਵਧੋਮਾਰ੍ਗੋਪਰੋਧਾਦ੍ਵਾਯੁਰਪਾਨੋ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਃ ਸਮਾਨਵ੍ਯਾਨੋਦਾਨਪ੍ਰਣਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਚ ਪ੍ਰਕੋਪਯਨ੍ਨਲਮੁਪਮਦ੍ਨਾਤਿ||੧੫||
तैः खल्वधोमार्गोपरोधाद्वायुरपानो निवर्त्तमानः समानव्यानोदानप्रणान् पित्तश्लेष्माणौ च प्रकोपयन्नलमुपमृद्नाति||१५||
🔊 Audio coming soon
ਤੈਰਰ੍ਸ਼ੋਭੀ ਰੂਦ੍ਧੋਪਾਨੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਤ੍ਤਃ ਸਮਾਨਾਦੀਨ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕੋਪਯਨ੍ਨਨਲਮੁਪਮਦ੍ਨਾਤਿ ਨਾਸ਼ਯਤਿ|| ੧੫||
Adhikarana arshasAM sAmAnyalakShaNam (16) · Śloka 16
ਅਥ ਸਰ੍ਵ ਏਵਰ੍ਸ਼ਸੋ ਭਵਤ੍ਯਤਿਕਸ਼ੋ ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਕ੍ਸਾਮੋ ਦੀਨਃ ਪ੍ਰਚੁਰਵਿਬਦ੍ਧਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ਼੍ਮਰੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਵਾਨ੍ ਅਨਿਯਤਵਿਬਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਾਮਪਕ੍ਵਭਿਨ੍ਨਸ਼ੁਸ੍ਕਵਰ੍ਚਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾਮਸ਼੍ਵੇਤਪਾਣ੍ਦੁਹਰਿਤਪੀਤਰਕ੍ਤਾਰੁਣਤਨੁਸਾਨ੍ਦ੍ਰਪਿਚ੍ਛਲੋਪਵੇਸ਼ੀ ਨਾਭਿਵਂਕ੍ਸਣੋਦ੍ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਚੁਰਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਨ੍ਵਿਤਃ ਸਗੁਦਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਪ੍ਰਹਰ੍ਸਪ੍ਰਮੋਹੋਲ੍ਪਸ਼ੁਕ੍ਰਪ੍ਰਜੋਲ੍ਪਸ਼ੁਭੁਕ੍ ਸਿਰਾਸਨ੍ਤਤਗਾਤ੍ਰਃ ਕ੍ਰੋਧਨੋ ਦੁਰੁਪਚਾਰਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਤਸ੍ਣਾਰੋਚਕਪਾਣਿਪਾਦਵਦਨਾਕ੍ਸਿਕੂਟਸ਼੍ਵਯਥੁਕ੍ਸਵਥੁਵੇਪਥੁਵਮਥੁਪਰੀਤਸ੍ਤੈਮਿਰਿਕਃ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ੀਲੀ ਕ੍ਸਾਮਭਿਨ੍ਨਸ੍ਵਰਃ ਕਰ੍ਣਰੋਗੀ ਸਜ੍ਵਰਃ ਸਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਃ ਸਰ੍ਵਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲੋਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਹਦਯਕੁਕ੍ਸਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਬਸ੍ਤਿਤ੍ਰਿਕਗ੍ਰਹੋਪਤਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਨਪਰਃ ਪਰਮਲਸਸ਼੍ਚ||੧੬||
अथ सर्व एवर्शसो भवत्यतिकृशो विवर्णः क्षामो दीनः प्रचुरविबद्धवातमूत्रपुरीषोऽश्मरीशर्करावान् अनियतविबद्धमुक्तामपक्वभिन्नशुष्कवर्चास्तथान्तरान्तराऽऽमश्वेतपाण्दुहरितपीतरक्तारुणतनुसान्द्रपिच्छलोपवेशी नाभिवंक्षणोद्देशप्रचुरपरिकर्तिकाऽन्वितः सगुदशूलप्रवाहिकाप्रहर्षप्रमोहोऽल्पशुक्रप्रजोऽल्पशुभुक् सिरासन्ततगात्रः क्रोधनो दुरुपचारः कासश्वासपीनसतृष्णाऽरोचकपाणिपादवदनाऽक्षिकूटश्वयथुक्षवथुवेपथुवमथुपरीतस्तैमिरिकः शिरः शीली क्षामभिन्नस्वरः कर्णरोगी सज्वरः साङ्गमर्दः सर्वपर्वाऽस्थिशूलोऽन्तरान्तरा हृदयकुक्षिपार्श्वपृष्ठबस्तित्रिकग्रहोपतप्तः प्रध्यानपरः परमलसश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੋਰ੍ਸ਼ਸ਼ਃ ਸਹਜਾਰ੍ਸ਼ੋਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤ ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਾਭਾਵਿਭਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯੁਪਤਪ੍ਤਃ ਅਤਿਕਸ਼ਾਦਿਰੂਪੋ ਭਵਤਿ| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸੋਰ੍ਸ਼ਃ| ਅਰ੍ਸ਼ਆਦਿਭ੍ਯੋਚ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ| ਪ੍ਰਚੁਰਾ ਪ੍ਰਭੂਤਾਃ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਾ ਅਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਵਾ ਤਾਦਯੋ ਯਸ੍ਯ| ਅਸ਼੍ਮੀਰਸ਼ਰ੍ਕਰਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ( ਅ. ਸਂ. ਨਿ. - ੩੨੯ )| ਵਿਬਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਾਦਿਤ੍ਵੇਨਾਨਿਯਤਰੂਪਂ ਵਰ੍ਚਃ ਪੁਰੀਸਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਛੇਦਨਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾ| ਦੁਃਖੇਨ ਪਰਿਚਾਰਕੈਰੁਪਚਰ੍ਯ੍ਯਤ ਇਤਿ ਦੁਰੁਪਚਾਰਃ| ਅਨ੍ਤਾਰਾਨ੍ਤਰੇਤਿ ਕਾਦਾ ਚਿਤ੍ਕਤ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਯ|| ੧੬||
Adhikarana vAtolbaNArshasAM lakShaNam (17) · Śloka 17
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾਨਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮ੍ਲਾਨਕਠਿਨਪਰੁਸਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਯਾਵਾਰੂਣਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਫ਼ੁਟਿਤਮੁਖਾਨਿ ਵਿਸਮਮਧ੍ਯਾਨਿ ਕਦਮ੍ਬਪੁਸ੍ਪਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀਕਰ੍ਕਨ੍ਧੂਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਬਿਮ੍ਬੀਖਰ੍ਜੂਰਫ਼ਲਪ੍ਰਮਾਣਨਿ ਵਕ੍ਰਣਿ ਮਿਥੋ ਵਿਸਦਸ਼ਾਨਿ ਕਟਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਦਿਸ੍ਵਧਿਕਵੇਦਨਾਨਿ ਸਸ਼ੂਲੋਦਾਵਰ੍ਤ੍ਤਕਰਾਣਿ ਗੁਲ੍ਮਾਸ੍ਠੀਲਾਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਣਿ ਚਾਸ੍ਯ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਸ੍ਣਤ੍ਵਙ੍ਨਖਨਯਨਵਦਨਮਲਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੭||
तत्र वातोल्बणानि शुष्कम्लानकठिनपरुषरूक्षश्यावारूणानि तीक्ष्णस्फ़ुटितमुखानि विषममध्यानि कदम्बपुष्पतुण्डिकेरीकर्कन्धूसिद्धार्थबिम्बीखर्जूरफ़लप्रमाणनि वक्रणि मिथो विसदृशानि कटिपार्श्वादिष्वधिकवेदनानि सशूलोदावर्त्तकराणि गुल्माष्ठीलाप्लीहोदराणि चाऽस्य तन्निमित्तान्येव कृष्णत्वङ्नखनयनवदनमलाश्च भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਮਿਥੋਵਿਸਦਸ਼ਾਨਿ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਲਕ੍ਸਣਾਨਿ| ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨਿ ਚਾਸ੍ਯ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਨਿਮਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਰੋਗਸ਼੍ਚ ਰੋਗਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ( ਅ. ਸਂ. ਸੂ. - ੨੨; ਚ. ਨਿ. - ੨੧)|| ੧੭||
Adhikarana pittolbaNArshasAM lakShaNam (18) · Śloka 18
ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਨਿ ਨੀਲਾਗ੍ਰਾਣਿ ਰਕ੍ਤਪੀਤਕਸ੍ਣਾਨਿ ਮਦੁਸ਼ਿਥਿਲਾਨਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਾਨਿ ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧੀਨਿ ਤਨੂਨਿ ਤਨੁਰਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਾਵੀਣਿ ਦਾਹਪਾਕਵਨ੍ਤਿਜ੍ਵਰਮੋਹਾਰੁਚਿਕਰਾਣਿ ਯਕਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨਿ ਸ਼ੁਕਜਿਹ੍ਵਾਜਲੌਕਾਵਕ੍ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਾਨਿ ਯਵਮਧ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨਿ ਭਿਨ੍ਨਪੀਤਵਰ੍ਚਾਂਸਿ ਹਾਰਿਦ੍ਰਤ੍ਵਙ੍ਨਖਾਦਿਕਰਾਣਿ ਚ||੧੮||
पित्तोल्बणानि नीलाग्राणि रक्तपीतकृष्णानि मृदुशिथिलानि स्पर्शाऽसहानि विस्त्रगन्धीनि तनूनि तनुरक्तस्त्रावीणि दाहपाकवन्तिज्वरमोहारुचिकराणि यकृतप्रकाशानि शुकजिह्वाजलौकावक्त्रसदृशानि यवमध्यानि प्रक्लिन्नानि भिन्नपीतवर्चांसि हारिद्रत्वङ्नखादिकराणि च||१८||
🔊 Audio coming soon
ਨੀਲਾਗ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍||੧੮||
Adhikarana shleShmolbaNArshasAM lakShaNam (2) · Śloka 2
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਾਨਿ ਮਹਾਮੂਲਾਨਿ ਸ੍ਥਿਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਾਣ੍ਡੁਵਤ੍ਤੋਪਚਿਤਾਨਿ ਗੁਰੁਸ੍ਤਬ੍ਧਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਿ ਸੁਪ੍ਤਸੁਪ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਕ੍ਸਮਾਨਿ ਕਰੀਰਪਨਸਾਸ੍ਥਿਗੋਸ੍ਤਨਾਕਾਰਾਣ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰੋਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਵਂਕ੍ਸਣਾਨਾਹਾਨਾਭਿਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸ ਪੀਨਸਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਮੇਹਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਸ਼ੋਫਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਲੇਪਾਗ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਮਵਿਕਾਰਪ੍ਰਬਲਾਨਿ ਨ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਕਣ੍ਡੂਬਹੁਲਾਨਿ ਸਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਸਾਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤਿਮਲੋਪਵੇਸ਼ੀਨਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਙ੍ਨਖਾਦਿਕਰਾਣਿ ਚ| ੧੯-੨੦||੨||
श्लेष्मोल्बणानि महामूलानि स्थिरस्निग्धपाण्डुवृत्तोपचितानि गुरुस्तब्धश्लक्ष्णपिच्छिलानि सुप्तसुप्तानि स्पर्शक्षमानि करीरपनसास्थिगोस्तनाकाराण्यतिमात्रोत्थानप्रवाहिकावंक्षणानाहानाभिपरिकर्तिकाहृल्लासप्रसेककासश्वास पीनसाऽरुचिच्छर्दिकृच्छ्रमूत्रप्रमेहशीतज्वरशोफशिरोगौरवेन्द्रियोपलेपाग्निमार्दवक्लैब्यामविकारप्रबलानि न भिद्यन्ते न स्रवन्ति कण्डूबहुलानि सश्लेष्मवसाकप्रकाशातिमलोपवेशीनि शुक्लत्वङ्नखादिकराणि च| १९-२०||२||
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana saMsargasannipAtArshasAM lakShaNam (21) · Śloka 21
ਲਕ੍ਸਣਸਂਕਾਰਾਤ੍ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਨਿ ਵਿਭਜੇਤ੍||੨੧||
लक्षणसंकारात्संसर्गसन्निपातजानि विभजेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana raktArshasAM lakShaNam (22) · Śloka 22
ਰਕ੍ਤੋਲ੍ਬਣਨਿ ਤੁ ਵਟਪ੍ਰਰੋਹਵਿਦ੍ਰੁਮਕਾਕਨਨ੍ਦਿਕਾਫ਼ਲਾਭਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਚ| ਤਥਾ ਗਾਢਪੁਰੀਸਪ੍ਰਤਿਪੀਡਿਤਾਨ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਸ੍ਟਮੁਸ੍ਣਮਸਕ੍ ਸਹਸਾ ਵਿਸਜਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਯਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੋਪਦ੍ਰਵਾਃ ਭਵਨ੍ਤਿਤਿ||੨੨||
रक्तोल्बणनि तु वटप्ररोहविद्रुमकाकनन्दिकाफ़लाभानि पित्तलक्षणानि च| तथा गाढपुरीषप्रतिपीडितान्यत्यर्थं दुष्टमुष्णमसृक् सहसा विसृजन्ति| तस्याऽतिप्रवृत्तौ रक्तक्षयोपद्रवाः भवन्तिति||२२||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਕਾਕਨਨ੍ਦਿਕਾ ਗੁਞ੍ਜਾ| ਪਿਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣਨਿ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਰ੍ਸ਼ੋਲਕ੍ਸਣਾਨਿ| ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੋਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਾਦਯਃ| ਇਤਿ ਸਙ੍ਕੁਲਾਰ੍ਥਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਯ ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਯ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਗਦ੍ਯਬਨ੍ਧਃ ਕਤਃ || ੨੨||
Adhikarana arshasAmupadravabhUtodAvarttanidAnAdilakShaNam (23) · Śloka 23
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ ਮੁਦ੍ਗਕੋਦ੍ਰਵਜੂਰ੍ਣਾਹ੍ਵਕਰੀਰਚਣਕਾਦਿਭਿਃ| ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਸਂਗ੍ਰਾਹਿਭਿਰ੍ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਪਿਤੋ ਬਲੀ| ਅਧੋਵਹਾਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਂਰੁਯਾਧਃ ਪ੍ਰਸ਼ੋਸਯਨ੍| ਪੁਰੀਸਂ ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦਾਰੁਣਮ੍| ਤੇਨ ਤੀਵ੍ਰਰੂਜਾ ਕੋਸ੍ਠਪਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਾ ਭਵੇਤ੍| ਆਧ੍ਮਾਨਮੁਦਰਾਵੇਸ੍ਠੋ ਹਲ੍ਲਾਸਃ ਪਰਿਕਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍| ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਸੁਤਰਾਂ ਸ਼ੂਲਂ ਗਣ੍ਡੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸਮ੍ਭਵਃ| ਪਵਨਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮਿਤ੍ਵਂ ਤਤਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੁਚਿਜ੍ਵਰਾਃ| ਹਦ੍ਰੋਗਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਪ੍ਰਵਾਹਿਕਃ| ਬਾਧਿਰ੍ਯ੍ਯਤਿਮਿਰਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਕਾਸਪੀਨਸਃ| ਮਨੋਵਿਕਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਸ੍ਤ੍ਰਾਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਦਯਃ| ਤੇ ਤੇ ਚ ਵਾਤਜਾ ਰੋਗਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਭਸ਼ਦਾਰੁਣਾਃ| ਦੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾਮਿਤ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤਃ ਪਰਮੋਯਮੁਪਦ੍ਰਵਹ੍| ਵਾਤਾਭਿਭੂਤਕੋਸ੍ਠਾਨਾਂ ਤੈਰ੍ਵਿਨਾਪਿ ਸ ਜਾਯਤੇ||੨੩||
भवति चात्र श्लोकः मुद्गकोद्रवजूर्णाह्वकरीरचणकादिभिः| रूक्षैः संग्राहिभिर्वायुः स्वे स्थाने कुपितो बली| अधोवहानि स्त्रोतांसि संरुयाधः प्रशोषयन्| पुरीषं वातविण्मूत्रसङ्गं कुर्वीत दारुणम्| तेन तीव्ररूजा कोष्ठपृहृत्पार्श्वगा भवेत्| आध्मानमुदरावेष्ठो हृल्लासः परिकर्त्तनम्| बस्तौ च सुतरां शूलं गण्डे श्वयथुसम्भवः| पवनस्योर्ध्वगामित्वं ततश्छर्द्यरुचिज्वराः| हृद्रोगग्रहणीदोषमूत्रसङ्गप्रवाहिकः| बाधिर्य्यतिमिरश्वासशिरोरुक्कासपीनसः| मनोविकास्तृष्णाऽस्त्रापित्तगुल्मोदरादयः| ते ते च वातजा रोगा जायन्ते भृशदारुणाः| दुर्नाम्नामित्युदावर्तः परमोऽयमुपद्रवह्| वाताभिभूतकोष्ठानां तैर्विनापि स जायते||२३||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਨ੍ਤਰਮਰ੍ਸ਼ਸਾਮੁਪਦ੍ਰਵਸ੍ਯੋਦਾਵਰ੍ਤ੍ਤਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਦ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇਮੁਦ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਸੂਰਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਤੈਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਸਂਗ੍ਰਾਹਿਭਿਰ੍ਵਾਯੁਰਪਾਨਾਖ੍ਯਃ| ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਨਾਭੇਰਧਃ| ਤੇਨੇਤਿ ਵਾਤਾਦਿਸਙ੍ਗੇਨ| ਤਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਾਤ੍ ਪਵਨਾਤ੍ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਅਯਮੁਦਾਵਰ੍ਤੋ ਦੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾਮਰ੍ਸ਼ਸਾਮੁਪਦ੍ਰਵਤ੍ਵੇਨ ਜਾਯਤੇ| ਸ ਉਦਾਵਰ੍ਤ੍ਤੋ ਵਾਤਾਭਿਭੂਤਕੋਸ੍ਠਾਨਾਂ ਤੈਰ੍ਦੁਰ੍ਨਾਮਭਿਰ੍ਵਿਨਾਪਿ ਜਾਯਤੇ|| ੨੩||
Adhikarana asAdhyayApyA~arshAMsi (24) · Śloka 24
ਸਹਜਾਨਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਣਿ ਯਾਨਿ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਬਲੀ| ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਸਾਧ੍ਯਨਿ ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇਗ੍ਨਿਬਲਾਦਿਭਿਃ||੨੪||
सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाऽभ्यन्तरे बली| स्थितानि तान्यसाध्यनि याप्यन्तेऽग्निबलादिभिः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਅਰ੍ਸ਼ਮਾਮਸਾਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਹਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸਾਧ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇਸਹਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਹਜਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਵਦੋਸਾਨ੍ਵਯਾਨਿ ਵਲੀਬੀਜੋਪਤਾਪਜਾਤਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਨਿ ਗਰ੍ਭਜਾਨਿ ਜਾਤਜਾਨ੍ਯਪਿ| ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਵਲੌ ਯਾਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਏਕਦੋਸਦ੍ਵਿਦੋਸਜਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨਿ| ਵਲੀਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਃ|| ੨੪||
Adhikarana kRucchrasAdhyArshAMsi (25) · Śloka 25
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਵਲੌ ਯਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ਚ| ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰਾਣਿ ਚ||੨੫||
द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च| कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च||२५||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਦੀਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਸਂਵਤ੍ਸਰਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨਿ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਿ|| ੨੫||
Adhikarana sukhasAdhyArshAMsi (26) · Śloka 26
ਬਾਹ੍ਯਾਯਾਂ ਤੁ ਵਲੌ ਜਾਤਾਨ੍ਯੇਕਦੋਸੋਲ੍ਬਣਾਨਿ ਚ| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਨ ਚਿਰੋਤ੍ਪਤਿਤਾਨਿ ਚ||੨੬||
बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च| अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पतितानि च||२६||
🔊 Audio coming soon
ਬਾਹ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯਭਿਨਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਚ ਸੁਖਾਸਾਧ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਗੁਦਜਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ|| ੨੬||
Adhikarana meDhrAdijArshAMsi svarUpam (27) · Śloka 27
ਮੇਢ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ.........||੨੭||
मेढ्रादिष्वपि वक्ष्यन्ते यथास्वं.........||२७||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਢ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਗੁਹ੍ਯਰੋਗਾਦੌ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ( ਅ ਸਂ ਉ ਪ੍ਰ-੩੦ ) ਤਥਾ ਨਾਸਾਰੋਗੇ ਕਰ੍ਣਰੋਗੇ ( ਅ. ਸਂ. ਉ. - ੨੩; ਅ. ਸਂ. ਉ. - ੨੧ ) ਚ|| ੨੭||
Adhikarana nAbhijAnAmarshasAM lakShaNAni (28) · Śloka 28
................... ਨਾਭਿਜਾਨਿ ਤੁ| ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਸ੍ਯਰੂਪਾਣਿ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਿ ਮਦੂਨਿ ਚ||੨੮||
................... नाभिजानि तु| गण्डूपदाऽस्यरूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च||२८||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਭਿਜਾਨਿ ਤ੍ਵਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖਸਦਸ਼ਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ|
Adhikarana carmakIlam, carmakIlasya lakShaNaM samprAptishca (29) · Śloka 29
ਵ੍ਯਾਨੋ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਕਰੋਤ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਬਹਿਃ| ਕੀਲੋਪਮਂ ਸ੍ਥਿਰਖਰਂ ਚਰ੍ਮਕੀਲਂ ਤੁ ਤਂ ਵਿਦੁਃ||੨੯||
व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोत्यर्शस्त्वचो बहिः| कीलोपमं स्थिरखरं चर्मकीलं तु तं विदुः||२९||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਦਾਤ੍ ਬਹਿਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਵ੍ਯਾਨੋ ਯਦਰ੍ਸ਼ਃ ਕਰੋਤਿ ਤਦਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰ੍ਮਕੀਲਂ ਵਿਦੁਃ|| ੨੯||
Adhikarana vAtAdibhedena carmakIla lakShaNam (30) · Śloka 30
ਵਾਤੇਨ ਤੋਦਪਾਰੁਸ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਾਦਸਿਤਰਕ੍ਤਤਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾ ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤ੍ਵਂਸਵਰ੍ਣਤਾ||੩੦||
वातेन तोदपारुष्यं पित्तादसितरक्तता| श्लेष्मणा स्निग्धता तस्य ग्रन्थित्वंसवर्णता||३०||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਰ੍ਮਕੀਲਲਕ੍ਸਣਮ੍||੩੦||
Adhikarana arshasAM shIghracikitsyatvam (31-7) · Śloka 7
ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮੇ ਯਤ੍ਨਮਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਤਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਿ ਗੁਦਂ ਬਧ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯੁਰ੍ਬਦ੍ਧਗੁਦੋਦਰਮ੍||੩੧|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਪੁਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਤਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਅਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨਂਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||
अर्शसां प्रशमे यत्नमाऽऽशु कुर्वीत बुद्धिमान्| तान्याऽऽशु हि गुदं बध्वा कुर्य्युर्बद्धगुदोदरम्||३१|| इति वैद्यपतिसिंहपुतस्य सूनोर्वाग्भतस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने अर्शोनिदानंनाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨੋਪਸਂਹਰਤਿ| ਬਦ੍ਧਗੁਦੋਦਰਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਕੁਰ੍ਰ੍ਯੁਰਿਤਿ|| ੩੧|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ