Adhikarana athA~arshonidAnaM nAma saptamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോऽര്ശസാം നിദാനം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातोऽर्शसां निदानं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
പ്രാണായതനാശ്രയത്വസാമാന്യാന്മദാത്യയ-നിദാനാനന്തരമര്ശോനിര്ണയായാധ്യായാരമ്ഭഃ|| ൧||
Adhikarana arshonirvacanaM tatsvarUpAdi ca (2) · Śloka 2
അരിവദ്വിശസന്തീത്യര്ശാംസി| താനി പുനര്ബഹുപ്രകാരാണി| സുബഹൂപദ്രവാണി ച| പായുമേഢ്രാദിസംശ്രയാ മാംസകീലാഃ||൨||
अरिवद्विशसन्तीत्यर्शांसि| तानि पुनर्बहुप्रकाराणि| सुबहूपद्रवाणि च| पायुमेढ्रादिसंश्रया मांसकीलाः||२||
🔊 Audio coming soon
അരിവദിതി| അനേകപ്രകാരാഃ പായ്വാദിഷു മാംസകീലാഃ| അരിവച്ഛത്രുവദ്വിശസനാദര്ശാംസീത്യുച്യന്തേ|| ൨||
Adhikarana arshasAM dvividhairdvaividhyam (3) · Śloka 3
സമാസതസ്തു ദ്വിവിധാന്യര്ശാംസി| സഹജാനി ജന്മോത്തരകാലജാനി ച| പുനശ്ച ദ്വിവിധാനി| ശുഷ്കാണ്യാര്ദ്രാണി ച||൩||
समासतस्तु द्विविधान्यर्शांसि| सहजानि जन्मोत्तरकालजानि च| पुनश्च द्विविधानि| शुष्काण्यार्द्राणि च||३||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൩||
Adhikarana arshasAmadhiShThAnam (4) · Śloka 4
സര്വേഷാമ് പുനരധിഷ്ഠാനം മേദോ മാംസം ത്വക്ച||൪||
सर्वेषाम् पुनरधिष्ठानं मेदो मांसं त्वक्च||४||
🔊 Audio coming soon
൦൦
Adhikarana gudavarNanam (5) · Śloka 5
സ്ഥൂലാന്ത്രപ്രതിബദ്ധോऽര്ധപഞ്ചാങ്ഗുലോ ഹി ഗുദഃ| തസ്മിന് പൂര്വമുക്താ വലീസംജ്ഞാസ്തിസ്ത്രഃ പേശ്യോऽധ്യര്ധാങ്ഗുലാഃ| താഃ പ്രവാഹിണീ വിസര്ജനീ സംവരണീ ച| രോമാന്താദധ്യര്ധയവം ഗുദൌഷ്ഠമാഹുഃ||൫||
स्थूलान्त्रप्रतिबद्धोऽर्धपञ्चाङ्गुलो हि गुदः| तस्मिन् पूर्वमुक्ता वलीसंज्ञास्तिस्त्रः पेश्योऽध्यर्धाङ्गुलाः| ताः प्रवाहिणी विसर्जनी संवरणी च| रोमान्तादध्यर्धयवं गुदौष्ठमाहुः||५||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വാമിത്യങ്ഗവിഭാഗേ ( അ. സം. ശാ. - ൩൩൦ )| താഃ പ്രവാഹിണീ വിസര്ജനീ സംവരണീ ച| രോമാന്താധ്യര്ധയവം ഗുദൌഷ്ഠമാഹുഃ| ബാഹ്യാദ്രോമാന്താദധ്യര്ധയവമാനോ ഗുദൌഷ്ഠോ ഭവതി| വിഭാഗപരിജ്ഞാനായൈതത് പ്രദര്ശിതമ്|| ൫||
Adhikarana prathamabalIsthAnam (6) · Śloka 6
പ്രഥമാ തു ഗുദൌഷ്ഠാദങ്ഗുലമാത്രേ||൬||
प्रथमा तु गुदौष्ठादङ्गुलमात्रे||६||
🔊 Audio coming soon
ഗുദോഷ്ഠാദധ്യര്ധയവമാനാന്തരേऽങ്ഗുലമാത്രേ പ്രഥമാ ബലീ|| ൬||
Adhikarana sahajArshasAM heturasAdhyatva~jca (7) · Śloka 7
തത്ര സാഹജാനാം ഗുദവലീബീജോപതപ്തിരായതനമ്| തസ്യാ ദ്വിവിധോ ഹേതുര്മാതാപിത്രോരപചാരോ ദൈവം ച| താഭ്യാം സന്നിപാതപ്രകോപഃ| തസ്മാത് താന്യസാധ്യാനി||൭||
तत्र साहजानां गुदवलीबीजोपतप्तिरायतनम्| तस्या द्विविधो हेतुर्मातापित्रोरपचारो दैवं च| ताभ्यां सन्निपातप्रकोपः| तस्मात् तान्यसाध्यानि||७||
🔊 Audio coming soon
പുരുഷസ്യാധാനകാലേ യേന ബീജാംശേന വലയ ഉത്പദ്യന്തേ തസ്യ ദോഷൈരുപതപ്തിഃ സഹജാനാമര്ശസാം ഹേതുഃ| തസ്യ ഇത്യുപതപ്തേഃ| താഭ്യാമിതി മാതാപിത്രപചാരദൈവാഭ്യാമ്| തസ്മാദിതി വിശിഷ്ടബീജോപതാപാത്| താനീതി സഹജാനി|| ൭||
Adhikarana kulajavyAdhInAmasAdhyatvam (8) · Śloka 8
ഏതേന കുലജാഃ സര്വേ വികാരാ വ്യാഖ്യാതാഃ||൮||
एतेन कुलजाः सर्वे विकारा व्याख्याताः||८||
🔊 Audio coming soon
ഏതേനേത്യാദിനാ ബീജോപതാപഹേതുത്വേന സര്വേഷാം കുലജാനാം വ്യാധീനാമസാധ്യത്വം വ്യാഖ്യാതമ്|| ൮||
Adhikarana sahajArshasAM visheShalakShaNam (9) · Śloka 9
വിശേഷതസ്തു സഹജാനി ദുര്ദര്ശനപരുഷപാണ്ഡൂപചിതദാരുണാന്യന്തര്മുഖാനി ബഹൂപദ്രവോപദ്രുതാനി ഭവന്തി||൯||
विशेषतस्तु सहजानि दुर्दर्शनपरुषपाण्डूपचितदारुणान्यन्तर्मुखानि बहूपद्रवोपद्रुतानि भवन्ति||९||
🔊 Audio coming soon
സാമാന്യാര്ശോലക്ഷണസമ്ഭവേऽപി സഹജാനാം ദുര്ദര്ശനത്വാദിനാതിശയഃ| ദുര്ദര്ശനാനി യന്ത്രപ്രവേശമാര്ജനാദൌ ദ്രഷ്ടും നാര്ഹന്തീതി|| ൯||
Adhikarana janmottarajArshasAM ShaDvidhatvam (10) · Śloka 10
അഥേതരാണി ഷഡ്വിധാനി| പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സംസൃഷ്ടൈഃ സന്നിപതിതൈഃ ശോണിതേന ച||൧൦||
अथेतराणि षड्विधानि| पृथग्दोषैः संसृष्टैः सन्निपतितैः शोणितेन च||१०||
🔊 Audio coming soon
ഇതരാണി ജന്മന ഉത്തരകാലഭാവീനി| പൃഥഗ്ദോഷവിഭേദേന ഷഡ്വിധാനി ഷട്പ്രകാരാണി| സംസര്ഗേ ഏകജാതിത്വാത് പൂര്വാചാര്യ്യാനുരോധേനൈകത്വമുക്തമ്|| ൧൦||
Adhikarana arshassu shuShkatvArdratvayorhetuH (11) · Śloka 11
തത്ര വാതശ്ലേഷ്മോത്തരാണി ശുഷ്കാണി| രക്തപിത്തോത്തരാണ്യാര്ദ്രാണി||൧൧||
तत्र वातश्लेष्मोत्तराणि शुष्काणि| रक्तपित्तोत्तराण्यार्द्राणि||११||
🔊 Audio coming soon
സര്വേഷാം ചാऽऽര്ശസാമ് വാതശ്ലേഷ്മാന്വയാച്ഛുഷ്കത്വം ഭവതി| രക്തപിത്താऽന്വയാച്ചാര്ദ്രത്വമ്|| ൧൧||
Adhikarana arshasAM nidAnaM samprAptishca (12) · Śloka 12
ദോഷപ്രകോപഹേതുസ്തു പ്രാഗുക്തഃ| സ യദാ മലോപചയമാദധാതി| പുനശ്ചോത്കടകവിഷമകഠിനാസനസേവനാദുദ്ഭ്രാന്തയാനോഷ്ട്രാദിപ്രയാണാദതിവ്യവായാദ്വസ്തിനേത്രാസമ്യക്പ്രണിധാനാദിനാ ഗുദക്ഷണനാദഭീക്ഷ്ണം ശീതാമ്ബുസംസ്പര്ശാച്ചൈലലോഷ്ഠതൃണാദിസങ്ഘര്ഷാത്| പ്രതതാതിപ്രവാഹണാദ്വാതമൂത്രപുരീഷവേഗോദീരണധാരണാത്സ്ത്രീണാം ചാऽऽഗര്ഭര്ഭ്രംശാദ്ഗര്ഭോത്പീഡനാദ്വിഷമപ്രസൂതേരേവംവിധൈശ്ചാപരൈഃ കുപിതോ വായുരപാനസ്തം മലമുപചിതമധോഗതമാസാദ്യ ഗുദവലീഷ്വാധത്തേ| തതസ്താസ്വഭിഷ്യണ്ണാസ്വര്ശാംസി സമ്ഭവന്തി||൧൨||
दोषप्रकोपहेतुस्तु प्रागुक्तः| स यदा मलोपचयमादधाति| पुनश्चोत्कटकविषमकठिनासनसेवनादुद्भ्रान्तयानोष्ट्रादिप्रयाणादतिव्यवायाद्वस्तिनेत्रासम्यक्प्रणिधानादिना गुदक्षणनादभीक्ष्णं शीताम्बुसंस्पर्शाच्चैललोष्ठतृणादिसङ्घर्षात्| प्रततातिप्रवाहणाद्वातमूत्रपुरीषवेगोदीरणधारणात्स्त्रीणां चाऽऽगर्भर्भ्रंशाद्गर्भोत्पीडनाद्विषमप्रसूतेरेवंविधैश्चापरैः कुपितो वायुरपानस्तं मलमुपचितमधोगतमासाद्य गुदवलीष्वाधत्ते| ततस्तास्वभिष्यण्णास्वर्शांसि सम्भवन्ति||१२||
🔊 Audio coming soon
പ്രാഗുക്തഃ സര്വരോഗനിദാനേ തിക്തകടുകേത്യാദിനാ ( അ. സം. നി. - ൨൬-൩൧ ) സാമാന്യദോഷകോപഹേതുഃ| സ യദാ മലാനാം വാതദീനാമുപചയം വൃദ്ധത്വമാദധാതി| പുനശ്ചോത്കടകാസനാദിനാऽപാനോ വായുഃ കുപിതസ്തമുപചിതം മലം ദോഷം സംഹൃത്യ ഗുദവലീഷ്വാധതേ| തദാ തേന ദോഷേണ താസു ഗുദവലീഷ്വഭിഷ്യണ്ണാസു ശിഥിലീകൃതാസ്വര്ശാംസി സമ്ഭവന്തീത്യേവമര്ശസാം സമ്പ്രാപ്തിര്നിദാനം ചോക്തമ്|| ൧൨||
Adhikarana arshasAM pUrvarUpam (13) · Śloka 13
തേഷാപൂര്വരൂപാണി കൃച്ഛ്രാത് പക്തിരാന്ത്രകൂജനമുദ്ഗാരബാഹുല്യമമ്ലകോऽന്നാശ്രദ്ധാ-വിഷ്ടമ്ഭോऽശ്മഗര്ഭാഭനാഭിത്വമാടോപോऽധസ്താത്കൃച്ഛ്രേണ സശബ്ദസ്യ ച വായോഃ പ്രവൃത്തിര്ബഹുമൂത്രത്വമല്പപുരീഷതാ ഗുദപരികര്ത്തന സവിഥസദനമക്ഷ്ണോഃ ശ്വയഥുരവിമലേന്ദ്രിയത്വമാലസ്യം തന്ദ്രാ കാര്ശ്യം ദൌര്ബല്യമാശങ്കാഗ്രഹണീദോഷശോഫോദര-പാണ്ഡുരോഗഗുല്മേഷു||൧൩||
तेषापूर्वरूपाणि कृच्छ्रात् पक्तिरान्त्रकूजनमुद्गारबाहुल्यमम्लकोऽन्नाश्रद्धा-विष्टम्भोऽश्मगर्भाभनाभित्वमाटोपोऽधस्तात्कृच्छ्रेण सशब्दस्य च वायोः प्रवृत्तिर्बहुमूत्रत्वमल्पपुरीषता गुदपरिकर्त्तन सविथसदनमक्ष्णोः श्वयथुरविमलेन्द्रियत्वमालस्यं तन्द्रा कार्श्यं दौर्बल्यमाशङ्काग्रहणीदोषशोफोदर-पाण्डुरोगगुल्मेषु||१३||
🔊 Audio coming soon
തേഷാം ജന്മോത്തരകാലഭാവിനാമര്ശസാം കൃച്ഛ്രാത് പക്തിരിത്യാദീനി പുര്വരൂപാണി| സുബോധമ്| ഗ്രഹണീദോഷാദിഷ്വാऽऽശങ്കാ സ്തോകംസ്തോകം തല്ലക്ഷണയുക്തത്വാത്|| ൧൩||
Adhikarana arshasAM rUpANi (14) · Śloka 14
ജാതേഷു ചൈതാനി ലിങ്ഗാനി പ്രവ്യക്തതരാണി ഭവന്തി||൧൪||
जातेषु चैतानि लिङ्गानि प्रव्यक्ततराणि भवन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
ജാതേഷു ത്വര്ശസ്സു ഏതാനി കൃച്ഛ്രാത് പക്തിരിത്യാദ്യുക്താനി പ്രവ്യക്തതരണി ഭവന്തീത്യുക്താനി ലിങ്ഗാനി|| ൧൪||
Adhikarana arshobhiranalavyApatteH samprAptiH (15) · Śloka 15
തൈഃ ഖല്വധോമാര്ഗോപരോധാദ്വായുരപാനോ നിവര്ത്തമാനഃ സമാനവ്യാനോദാനപ്രണാന് പിത്തശ്ലേഷ്മാണൌ ച പ്രകോപയന്നലമുപമൃദ്നാതി||൧൫||
तैः खल्वधोमार्गोपरोधाद्वायुरपानो निवर्त्तमानः समानव्यानोदानप्रणान् पित्तश्लेष्माणौ च प्रकोपयन्नलमुपमृद्नाति||१५||
🔊 Audio coming soon
തൈരര്ശോഭീ രൂദ്ധോऽപാനോ വായുഃ പ്രതിനിവൃത്തഃ സമാനാദീന് ക്രമേണ കോപയന്നനലമുപമൃദ്നാതി നാശയതി|| ൧൫||
Adhikarana arshasAM sAmAnyalakShaNam (16) · Śloka 16
അഥ സര്വ ഏവര്ശസോ ഭവത്യതികൃശോ വിവര്ണഃ ക്ഷാമോ ദീനഃ പ്രചുരവിബദ്ധവാതമൂത്രപുരീഷോऽശ്മരീശര്കരാവാന് അനിയതവിബദ്ധമുക്താമപക്വഭിന്നശുഷ്കവര്ചാസ്തഥാന്തരാന്തരാऽऽമശ്വേതപാണ്ദുഹരിതപീതരക്താരുണതനുസാന്ദ്രപിച്ഛലോപവേശീ നാഭിവംക്ഷണോദ്ദേശപ്രചുരപരികര്തികാऽന്വിതഃ സഗുദശൂലപ്രവാഹികാപ്രഹര്ഷപ്രമോഹോऽല്പശുക്രപ്രജോऽല്പശുഭുക് സിരാസന്തതഗാത്രഃ ക്രോധനോ ദുരുപചാരഃ കാസശ്വാസപീനസതൃഷ്ണാऽരോചകപാണിപാദവദനാऽക്ഷികൂടശ്വയഥുക്ഷവഥുവേപഥുവമഥുപരീതസ്തൈമിരികഃ ശിരഃ ശീലീ ക്ഷാമഭിന്നസ്വരഃ കര്ണരോഗീ സജ്വരഃ സാങ്ഗമര്ദഃ സര്വപര്വാऽസ്ഥിശൂലോऽന്തരാന്തരാ ഹൃദയകുക്ഷിപാര്ശ്വപൃഷ്ഠബസ്തിത്രികഗ്രഹോപതപ്തഃ പ്രധ്യാനപരഃ പരമലസശ്ച||൧൬||
अथ सर्व एवर्शसो भवत्यतिकृशो विवर्णः क्षामो दीनः प्रचुरविबद्धवातमूत्रपुरीषोऽश्मरीशर्करावान् अनियतविबद्धमुक्तामपक्वभिन्नशुष्कवर्चास्तथान्तरान्तराऽऽमश्वेतपाण्दुहरितपीतरक्तारुणतनुसान्द्रपिच्छलोपवेशी नाभिवंक्षणोद्देशप्रचुरपरिकर्तिकाऽन्वितः सगुदशूलप्रवाहिकाप्रहर्षप्रमोहोऽल्पशुक्रप्रजोऽल्पशुभुक् सिरासन्ततगात्रः क्रोधनो दुरुपचारः कासश्वासपीनसतृष्णाऽरोचकपाणिपादवदनाऽक्षिकूटश्वयथुक्षवथुवेपथुवमथुपरीतस्तैमिरिकः शिरः शीली क्षामभिन्नस्वरः कर्णरोगी सज्वरः साङ्गमर्दः सर्वपर्वाऽस्थिशूलोऽन्तरान्तरा हृदयकुक्षिपार्श्वपृष्ठबस्तित्रिकग्रहोपतप्तः प्रध्यानपरः परमलसश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
സര്വോऽര്ശശഃ സഹജാऽര്ശോഭിര്യുക്ത ഉത്തരകാലാഭാവിഭിര്വാऽപ്യുപതപ്തഃ അതികൃശാദിരൂപോ ഭവതി| അര്ശാംസി വിദ്യന്തേ യസ്യ സോऽര്ശഃ| അര്ശആദിഭ്യോऽച് പ്രത്യയഃ| പ്രചുരാ പ്രഭൂതാഃ പ്രബദ്ധാ അസമ്യക് പ്രവൃത്താ വാ താദയോ യസ്യ| അശ്മീരശര്കരയോര്വിശേഷോ വക്ഷ്യതേ ( അ. സം. നി. - ൩൨൯ )| വിബദ്ധമുക്താദിത്വേനാऽനിയതരൂപം വര്ചഃ പുരീഷം യസ്യ സ തഥോക്തഃ| സമന്താച്ഛേദനം പരികര്ത്തികാ| ദുഃഖേന പരിചാരകൈരുപചര്യ്യത ഇതി ദുരുപചാരഃ| അന്താരാऽന്തരേതി കാദാ ചിത്കത്വലക്ഷണായ|| ൧൬||
Adhikarana vAtolbaNArshasAM lakShaNam (17) · Śloka 17
തത്ര വാതോല്ബണാനി ശുഷ്കമ്ലാനകഠിനപരുഷരൂക്ഷശ്യാവാരൂണാനി തീക്ഷ്ണസ്ഫുടിതമുഖാനി വിഷമമധ്യാനി കദമ്ബപുഷ്പതുണ്ഡികേരീകര്കന്ധൂസിദ്ധാര്ഥബിമ്ബീഖര്ജൂരഫലപ്രമാണനി വക്രണി മിഥോ വിസദൃശാനി കടിപാര്ശ്വാദിഷ്വധികവേദനാനി സശൂലോദാവര്ത്തകരാണി ഗുല്മാഷ്ഠീലാപ്ലീഹോദരാണി ചാऽസ്യ തന്നിമിത്താന്യേവ കൃഷ്ണത്വങ്നഖനയനവദനമലാശ്ച ഭവന്തി||൧൭||
तत्र वातोल्बणानि शुष्कम्लानकठिनपरुषरूक्षश्यावारूणानि तीक्ष्णस्फ़ुटितमुखानि विषममध्यानि कदम्बपुष्पतुण्डिकेरीकर्कन्धूसिद्धार्थबिम्बीखर्जूरफ़लप्रमाणनि वक्रणि मिथो विसदृशानि कटिपार्श्वादिष्वधिकवेदनानि सशूलोदावर्त्तकराणि गुल्माष्ठीलाप्लीहोदराणि चाऽस्य तन्निमित्तान्येव कृष्णत्वङ्नखनयनवदनमलाश्च भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദിനാ വാതോല്ബണാനാം വിശേഷലക്ഷണമ്| മിഥോവിസദൃശാനി പരസ്പരവിലക്ഷണാനി| ഗുല്മാദീനി ചാസ്യ തന്നിമിത്താന്യര്ശോനിമിതാന്യേവ ഭവന്തി| രോഗശ്ച രോഗസ്യ ഹേതുര്ഭവതീത്യുക്തമ് ( അ. സം. സൂ. - ൨൨; ച. നി. - ൨൧)|| ൧൭||
Adhikarana pittolbaNArshasAM lakShaNam (18) · Śloka 18
പിത്തോല്ബണാനി നീലാഗ്രാണി രക്തപീതകൃഷ്ണാനി മൃദുശിഥിലാനി സ്പര്ശാऽസഹാനി വിസ്ത്രഗന്ധീനി തനൂനി തനുരക്തസ്ത്രാവീണി ദാഹപാകവന്തിജ്വരമോഹാരുചികരാണി യകൃതപ്രകാശാനി ശുകജിഹ്വാജലൌകാവക്ത്രസദൃശാനി യവമധ്യാനി പ്രക്ലിന്നാനി ഭിന്നപീതവര്ചാംസി ഹാരിദ്രത്വങ്നഖാദികരാണി ച||൧൮||
पित्तोल्बणानि नीलाग्राणि रक्तपीतकृष्णानि मृदुशिथिलानि स्पर्शाऽसहानि विस्त्रगन्धीनि तनूनि तनुरक्तस्त्रावीणि दाहपाकवन्तिज्वरमोहारुचिकराणि यकृतप्रकाशानि शुकजिह्वाजलौकावक्त्रसदृशानि यवमध्यानि प्रक्लिन्नानि भिन्नपीतवर्चांसि हारिद्रत्वङ्नखादिकराणि च||१८||
🔊 Audio coming soon
നീലാഗ്രാണീത്യാദി പിത്തോല്ബണാനാം വിശേഷലക്ഷണമ്| സുബോധമ്||൧൮||
Adhikarana shleShmolbaNArshasAM lakShaNam (2) · Śloka 2
ശ്ലേഷ്മോല്ബണാനി മഹാമൂലാനി സ്ഥിരസ്നിഗ്ധപാണ്ഡുവൃത്തോപചിതാനി ഗുരുസ്തബ്ധശ്ലക്ഷ്ണപിച്ഛിലാനി സുപ്തസുപ്താനി സ്പര്ശക്ഷമാനി കരീരപനസാസ്ഥിഗോസ്തനാകാരാണ്യതിമാത്രോത്ഥാനപ്രവാഹികാവംക്ഷണാനാഹാനാഭിപരികര്തികാഹൃല്ലാസപ്രസേകകാസശ്വാസ പീനസാऽരുചിച്ഛര്ദികൃച്ഛ്രമൂത്രപ്രമേഹശീതജ്വരശോഫശിരോഗൌരവേന്ദ്രിയോപലേപാഗ്നിമാര്ദവക്ലൈബ്യാമവികാരപ്രബലാനി ന ഭിദ്യന്തേ ന സ്രവന്തി കണ്ഡൂബഹുലാനി സശ്ലേഷ്മവസാകപ്രകാശാതിമലോപവേശീനി ശുക്ലത്വങ്നഖാദികരാണി ച| ൧൯-൨൦||൨||
श्लेष्मोल्बणानि महामूलानि स्थिरस्निग्धपाण्डुवृत्तोपचितानि गुरुस्तब्धश्लक्ष्णपिच्छिलानि सुप्तसुप्तानि स्पर्शक्षमानि करीरपनसास्थिगोस्तनाकाराण्यतिमात्रोत्थानप्रवाहिकावंक्षणानाहानाभिपरिकर्तिकाहृल्लासप्रसेककासश्वास पीनसाऽरुचिच्छर्दिकृच्छ्रमूत्रप्रमेहशीतज्वरशोफशिरोगौरवेन्द्रियोपलेपाग्निमार्दवक्लैब्यामविकारप्रबलानि न भिद्यन्ते न स्रवन्ति कण्डूबहुलानि सश्लेष्मवसाकप्रकाशातिमलोपवेशीनि शुक्लत्वङ्नखादिकराणि च| १९-२०||२||
🔊 Audio coming soon
൦൦
Adhikarana saMsargasannipAtArshasAM lakShaNam (21) · Śloka 21
ലക്ഷണസംകാരാത്സംസര്ഗസന്നിപാതജാനി വിഭജേത്||൨൧||
लक्षणसंकारात्संसर्गसन्निपातजानि विभजेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
൦൦
Adhikarana raktArshasAM lakShaNam (22) · Śloka 22
രക്തോല്ബണനി തു വടപ്രരോഹവിദ്രുമകാകനന്ദികാഫലാഭാനി പിത്തലക്ഷണാനി ച| തഥാ ഗാഢപുരീഷപ്രതിപീഡിതാന്യത്യര്ഥം ദുഷ്ടമുഷ്ണമസൃക് സഹസാ വിസൃജന്തി| തസ്യാऽതിപ്രവൃത്തൌ രക്തക്ഷയോപദ്രവാഃ ഭവന്തിതി||൨൨||
रक्तोल्बणनि तु वटप्ररोहविद्रुमकाकनन्दिकाफ़लाभानि पित्तलक्षणानि च| तथा गाढपुरीषप्रतिपीडितान्यत्यर्थं दुष्टमुष्णमसृक् सहसा विसृजन्ति| तस्याऽतिप्रवृत्तौ रक्तक्षयोपद्रवाः भवन्तिति||२२||
🔊 Audio coming soon
രക്തോല്ബണാനാം വിശേഷലക്ഷണമ്| സുബോധമ്| കാകനന്ദികാ ഗുഞ്ജാ| പിത്തലക്ഷണനി പിത്തോല്ബണാऽര്ശോലക്ഷണാനി| രക്തക്ഷയോപദ്രവാഃ ശിരോऽഭിതാപാദയഃ| ഇതി സങ്കുലാര്ഥപ്രകാശനായ വൈചിത്ര്യായ ച തന്ത്രകൃതാ ഗദ്യബന്ധഃ കൃതഃ || ൨൨||
Adhikarana arshasAmupadravabhUtodAvarttanidAnAdilakShaNam (23) · Śloka 23
ഭവതി ചാത്ര ശ്ലോകഃ മുദ്ഗകോദ്രവജൂര്ണാഹ്വകരീരചണകാദിഭിഃ| രൂക്ഷൈഃ സംഗ്രാഹിഭിര്വായുഃ സ്വേ സ്ഥാനേ കുപിതോ ബലീ| അധോവഹാനി സ്ത്രോതാംസി സംരുയാധഃ പ്രശോഷയന്| പുരീഷം വാതവിണ്മൂത്രസങ്ഗം കുര്വീത ദാരുണമ്| തേന തീവ്രരൂജാ കോഷ്ഠപൃഹൃത്പാര്ശ്വഗാ ഭവേത്| ആധ്മാനമുദരാവേഷ്ഠോ ഹൃല്ലാസഃ പരികര്ത്തനമ്| ബസ്തൌ ച സുതരാം ശൂലം ഗണ്ഡേ ശ്വയഥുസമ്ഭവഃ| പവനസ്യോര്ധ്വഗാമിത്വം തതശ്ഛര്ദ്യരുചിജ്വരാഃ| ഹൃദ്രോഗഗ്രഹണീദോഷമൂത്രസങ്ഗപ്രവാഹികഃ| ബാധിര്യ്യതിമിരശ്വാസശിരോരുക്കാസപീനസഃ| മനോവികാസ്തൃഷ്ണാऽസ്ത്രാപിത്തഗുല്മോദരാദയഃ| തേ തേ ച വാതജാ രോഗാ ജായന്തേ ഭൃശദാരുണാഃ| ദുര്നാമ്നാമിത്യുദാവര്തഃ പരമോऽയമുപദ്രവഹ്| വാതാഭിഭൂതകോഷ്ഠാനാം തൈര്വിനാപി സ ജായതേ||൨൩||
भवति चात्र श्लोकः मुद्गकोद्रवजूर्णाह्वकरीरचणकादिभिः| रूक्षैः संग्राहिभिर्वायुः स्वे स्थाने कुपितो बली| अधोवहानि स्त्रोतांसि संरुयाधः प्रशोषयन्| पुरीषं वातविण्मूत्रसङ्गं कुर्वीत दारुणम्| तेन तीव्ररूजा कोष्ठपृहृत्पार्श्वगा भवेत्| आध्मानमुदरावेष्ठो हृल्लासः परिकर्त्तनम्| बस्तौ च सुतरां शूलं गण्डे श्वयथुसम्भवः| पवनस्योर्ध्वगामित्वं ततश्छर्द्यरुचिज्वराः| हृद्रोगग्रहणीदोषमूत्रसङ्गप्रवाहिकः| बाधिर्य्यतिमिरश्वासशिरोरुक्कासपीनसः| मनोविकास्तृष्णाऽस्त्रापित्तगुल्मोदरादयः| ते ते च वातजा रोगा जायन्ते भृशदारुणाः| दुर्नाम्नामित्युदावर्तः परमोऽयमुपद्रवह्| वाताभिभूतकोष्ठानां तैर्विनापि स जायते||२३||
🔊 Audio coming soon
അനന്തരമര്ശസാമുപദ്രവസ്യോദാവര്ത്താഖ്യസ്യ മുദ്ഗേത്യാദിനാ ഹേത്വാദികമുച്യതേമുദ്ഗേത്യാദി| ആദിശബ്ദേന മസൂരാദീനാം ഗ്രഹണമ്| ഏതൈരന്യൈശ്ച രൂക്ഷൈഃ സംഗ്രാഹിഭിര്വായുരപാനാഖ്യഃ| സ്വേ സ്ഥാനേ നാഭേരധഃ| തേനേതി വാതാദിസങ്ഗേന| തത ഊര്ധ്വം ഗതാത് പവനാത് ഛര്ദ്യാദയോ ജായന്തേ| അയമുദാവര്തോ ദുര്നാമ്നാമര്ശസാമുപദ്രവത്വേന ജായതേ| സ ഉദാവര്ത്തോ വാതാഭിഭൂതകോഷ്ഠാനാം തൈര്ദുര്നാമഭിര്വിനാऽപി ജായതേ|| ൨൩||
Adhikarana asAdhyayApyA~arshAMsi (24) · Śloka 24
സഹജാനി ത്രിദോഷാണി യാനി ചാऽഭ്യന്തരേ ബലീ| സ്ഥിതാനി താന്യസാധ്യനി യാപ്യന്തേऽഗ്നിബലാദിഭിഃ||൨൪||
सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाऽभ्यन्तरे बली| स्थितानि तान्यसाध्यनि याप्यन्तेऽग्निबलादिभिः||२४||
🔊 Audio coming soon
അര്ശമാമസാധ്യാദീനാം സഹജാനീത്യാദിനാऽസാധ്യാദിലക്ഷണമുച്യതേസഹജാനീത്യാദി| സഹജാന്യര്ശാംസി ശുക്രാര്ത്തവദോഷാന്വയാനി വലീബീജോപതാപജാതാനീത്യര്ഥഃ| തഥാ ത്രിദോഷജാനി ഗര്ഭജാനി ജാതജാന്യപി| ആഭ്യന്തരേ വലൌ യാനി സ്ഥിതാനി ഏകദോഷദ്വിദോഷജാനി താനി സര്വാണ്യസാധ്യാനി| വലീശബ്ദഃ സ്ത്രീപുല്ലിങ്ഗഃ|| ൨൪||
Adhikarana kRucchrasAdhyArshAMsi (25) · Śloka 25
ദ്വന്ദ്വജാനി ദ്വിതീയായാം വലൌ യാന്യാശ്രിതാനി ച| കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി താന്യാഹുഃ പരിസംവത്സരാണി ച||൨൫||
द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च| कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च||२५||
🔊 Audio coming soon
ദ്വന്ദ്വജാദീനി സര്വാണി ച സംവത്സരമചികിത്സിതാനി ച കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി|| ൨൫||
Adhikarana sukhasAdhyArshAMsi (26) · Śloka 26
ബാഹ്യായാം തു വലൌ ജാതാന്യേകദോഷോല്ബണാനി ച| അര്ശാംസി സുഖസാധ്യാനി ന ചിരോത്പതിതാനി ച||൨൬||
बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च| अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पतितानि च||२६||
🔊 Audio coming soon
ബാഹ്യാദീന്യഭിനവോത്പന്നാനി ച സുഖാസാധ്യാനീത്യുക്താനി ഗുദജാന്യര്ശാംസി|| ൨൬||
Adhikarana meDhrAdijArshAMsi svarUpam (27) · Śloka 27
മേഢ്രാദിഷ്വപി വക്ഷ്യന്തേ യഥാസ്വം.........||൨൭||
मेढ्रादिष्वपि वक्ष्यन्ते यथास्वं.........||२७||
🔊 Audio coming soon
മേഢ്രാദിഷ്വപി ഗുഹ്യരോഗാദൌ വക്ഷ്യന്തേ ( അ സം ഉ പ്ര-൩൦ ) തഥാ നാസാരോഗേ കര്ണരോഗേ ( അ. സം. ഉ. - ൨൩; അ. സം. ഉ. - ൨൧ ) ച|| ൨൭||
Adhikarana nAbhijAnAmarshasAM lakShaNAni (28) · Śloka 28
................... നാഭിജാനി തു| ഗണ്ഡൂപദാऽസ്യരൂപാണി പിച്ഛിലാനി മൃദൂനി ച||൨൮||
................... नाभिजानि तु| गण्डूपदाऽस्यरूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च||२८||
🔊 Audio coming soon
നാഭിജാനി ത്വര്ശാംസി ഗണ്ഡൂപദമുഖസദൃശത്വാദിയുക്താനി|
Adhikarana carmakIlam, carmakIlasya lakShaNaM samprAptishca (29) · Śloka 29
വ്യാനോ ഗൃഹീത്വാ ശ്ലേഷ്മാണം കരോത്യര്ശസ്ത്വചോ ബഹിഃ| കീലോപമം സ്ഥിരഖരം ചര്മകീലം തു തം വിദുഃ||൨൯||
व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोत्यर्शस्त्वचो बहिः| कीलोपमं स्थिरखरं चर्मकीलं तु तं विदुः||२९||
🔊 Audio coming soon
ഗുദാത് ബഹിസ്ത്വചോ വ്യാനോ യദര്ശഃ കരോതി തദാऽऽചാര്യ്യാശ്ചര്മകീലം വിദുഃ|| ൨൯||
Adhikarana vAtAdibhedena carmakIla lakShaNam (30) · Śloka 30
വാതേന തോദപാരുഷ്യം പിത്താദസിതരക്തതാ| ശ്ലേഷ്മണാ സ്നിഗ്ധതാ തസ്യ ഗ്രന്ഥിത്വംസവര്ണതാ||൩൦||
वातेन तोदपारुष्यं पित्तादसितरक्तता| श्लेष्मणा स्निग्धता तस्य ग्रन्थित्वंसवर्णता||३०||
🔊 Audio coming soon
വാതേനേത്യാദിനാ ചര്മകീലലക്ഷണമ്||൩൦||
Adhikarana arshasAM shIghracikitsyatvam (31-7) · Śloka 7
അര്ശസാം പ്രശമേ യത്നമാऽऽശു കുര്വീത ബുദ്ധിമാന്| താന്യാऽऽശു ഹി ഗുദം ബധ്വാ കുര്യ്യുര്ബദ്ധഗുദോദരമ്||൩൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹപുതസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭതസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ അര്ശോനിദാനംനാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||
अर्शसां प्रशमे यत्नमाऽऽशु कुर्वीत बुद्धिमान्| तान्याऽऽशु हि गुदं बध्वा कुर्य्युर्बद्धगुदोदरम्||३१|| इति वैद्यपतिसिंहपुतस्य सूनोर्वाग्भतस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने अर्शोनिदानंनाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
അര്ശസാമിത്യാദിനോപസംഹരതി| ബദ്ധഗുദോദരം വക്ഷ്യമാണം കുര്ര്യുരിതി|| ൩൧|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം നിദാനസ്ഥാനേ സപ്തമോऽധ്യായഃ