Adhikarana atha raktapittakAsanidAnaM nAma tRutIyo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
அதாதோ ரக்தபித்தகாஸநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||
अथातो रक्तपित्तकासनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ஜ்வரஸந்தாபாத்ரக்தபித்தமித்யுக்தமதஃ க்ஷிப்ரகாரித்வாச்ச ஜ்வராநந்தர்யேண ரக்தபித்தாநிர்ணயாத்யாயாரம்பஃ| ரக்தபித்தவச்ச காஸஸ்யாபி யதஃ க்ஷிப்ரகாரித்வமதஃ ஸோऽப்யஸ்மிந்நேவாத்யாயே நிர்ணீயதே-அதாத இதி|| ௧||
Adhikarana atha raktapittAdhikAraH | raktapittasya nidAnaM samprAptishca (2) · Śloka 2
பஶோஷ்ணதீக்ஷ்ணகட்வம்லலவணாதிவிதாஹிபிஃ| கோத்ரவோத்தாலகைஶ்சாந்நைஸ்தத்யுக்தைரதிஸேவிதைஃ| குபிதஂ பித்தலைஃ பித்தஂ த்ரவஂ ரக்தஞ்ச மூர்ச்சிதே| தே மிதஸ்துல்யரூபத்வமாऽ ऽகம்ய வ்யாப்நுதஸ்தநும்||௨||
भृशोष्णतीक्ष्णकट्वम्ललवणातिविदाहिभिः| कोद्रवोद्दालकैश्चान्नैस्तद्युक्तैरतिसेवितैः| कुपितं पित्तलैः पित्तं द्रवं रक्तञ्च मूर्च्छिते| ते मिथस्तुल्यरूपत्वमाऽ ऽगम्य व्याप्नुतस्तनुम्||२||
🔊 Audio coming soon
பஶோஷ்ணதீக்ஷணாதிபிஃ கோத்தவோத்வாலகைஶ்ச தத்யுக்தைரதிஸேவிதைஃ பிதஂ த்ரவஂ குபிதஂ ரக்தஶ்ச தநுஂ ஶரீரஂ வ்யாப்நுதஃ| கிஂ கத்வாऽऽஹ-ரக்தபித்தே த்வே அபி மூர்சிதே ஏகத்வஂ ப்ராப்தே| துல்யரூபத்வஂ ஸவர்ணதாமாகம்ய தநுஂ வ்யாப்நுதஃ|| ௨||
Adhikarana raktapittashabdaniruktiH (3) · Śloka 3
பித்தஂ ரக்தஸ்ய விகதேஃ ஸஂஸர்காத்தூஷணாதபி| கந்தவர்ணாநுவத்தேஶ்ச ரக்தேந வ்யபதிஶ்யதே||௩||
पित्तं रक्तस्य विकृतेः संसर्गाद्दूषणादपि| गन्धवर्णानुवृत्तेश्च रक्तेन व्यपदिश्यते||३||
🔊 Audio coming soon
ரக்தபித்தஸஂஜ்ஞாயாஃ பித்தஂ ரக்தஸ்யேத்யாதிநா ஹேதுருச்யதே| தத்ர பித்தஂரக்தவிஹாரத்வேந வா| ரக்தமிஶ்ரீபாவாத்வா| தூஷாணாத்வா| ரக்தகந்தாத்யநுவத்தேர்வா| ஸர்வமத்ர ஸம்பவதீத்யர்தஃ|| ௩||
Adhikarana raktapittasya prabhavasthAnam (4) · Śloka 4
ப்ரபவத்யஸஜஃ ஸ்தாநாத்ப்லீஹதோ யகதஶ்ச தத்||௪||
प्रभवत्यसृजः स्थानात्प्लीहतो यकृतश्च तत्||४||
🔊 Audio coming soon
தச்ச ரக்தபித்தமஸஜஃ ஸ்தாநாத்ப்ரபவதி ப்லீஹதோ யகதஶ்ச ப்ரபவதி| ஏதேஷாஂ தத்ப்ரபவயோக்யத்வமித்யர்தஃ|| ௪||
Adhikarana raktapittapUrvarUpam (5) · Śloka 5
ஶிரோகுருத்வமருசிஃ ஶீதேச்சா தூமகோऽம்லகஃ| சர்திஶ்சர்திதவைபத்ஸ்யஂ காஸஶ்வாஸோஉ ப்ரமஃ க்லமஃ| லோஹலோஹிதமத்ஸ்யாகந்தாஸ்யத்வஂ ஸ்வரக்ஷயஃ| ரக்தஹாரித்ரஹரிதவர்ணதா நயநாதிஷு| நீலலோஹிதபீதாநாஂ வர்ணாநாமவிவேசநம்| ஸ்வப்நே தத்வர்ணதர்ஶித்வஂ பவத்யஸ்மிந் பவிஷ்யதி||௫||
शिरोगुरुत्वमरुचिः शीतेच्छा धूमकोऽम्लकः| छर्दिश्छर्दितवैभत्स्यं कासश्वासोउ भ्रमः क्लमः| लोहलोहितमत्स्यागन्धास्यत्वं स्वरक्षयः| रक्तहारिद्रहरितवर्णता नयनादिषु| नीललोहितपीतानां वर्णानामविवेचनम्| स्वप्ने तद्वर्णदर्शित्वं भवत्यस्मिन् भविष्यति||५||
🔊 Audio coming soon
ஶிரோகுருத்வாதீநி பவிஷ்யத்ரக்தபித்தலிங்காநி| தூமகோ தூம ஸ்யோதீரணம்| அம்லகோऽம்லஸ்யேவ| ததா சர்திதஸ்ய வாந்தஸ்யாதி வைபத்ஸ்யஂ தர்ஶநாதிபிருத்வேககர்த்தத்வாத்| ஆமகந்தஃ ப்ரஸித்தஃ| ஹரித ஶாத்வலவர்ணஃ|| ௫||
Adhikarana raktapittasya pravRuttimArgAH (6) · Śloka 6
ஊர்த்வஂ நாஸாக்ஷிகர்ணாஸ்யைர்மேட்ரயோநிகுதைரதஃ| குபிதஂ ரோமகூபைஶ்ச ஸமஸ்தைஸ்தத்ப்ரவர்த்ததே||௬||
ऊर्ध्वं नासाक्षिकर्णास्यैर्मेढ्रयोनिगुदैरधः| कुपितं रोमकूपैश्च समस्तैस्तत्प्रवर्त्तते||६||
🔊 Audio coming soon
தச்ச ரக்தபித்தஂ காரணவிஶேஷாத்யதோர்த்வகஂ ப்ரவர்த்ததே ததா யதாபலஂநாஸாதிபிஃ ப்ரவர்த்ததே| யதா த்வதஸ்தாத் ததா மேட்ராதிபிஃ| ஸர்வத்ர ச ரோமகூபைரபி| ஸமஸ்தைஃ ப்ரவர்ததே|| ௬||
Adhikarana Urdhvagatasya raktapittasya sAdhyatvam (7) · Śloka 7
ஊர்த்வஂ ஸாத்யஂ கபாத்யஸ்மாத்தத்விரேசநஸாதநம்| பஹ்வோஉஷதஞ்ச பித்தஸ்ய விரேகோ ஹி வரோஉஷதம்| அநுபந்தீ கபோ யஶ்ச தத்ர தஸ்யாபி ஶுத்திகத்| கஷாயாஃ ஸ்வாதவோऽப்யஸ்ய விஶுத்தஶ்லேஷ்மணோ ஹிதாஃ| கிமுஃ திக்தாஃ கஷாயாஃ வா யே நிஸர்காத்கபாபஹாஃ||௭||
ऊर्ध्वं साध्यं कफ़ाद्यस्मात्तद्विरेचनसाधनम्| बह्वोउषधञ्च पित्तस्य विरेको हि वरोउषधम्| अनुबन्धी कफ़ो यश्च तत्र तस्यापि शुद्धिकृत्| कषायाः स्वादवोऽप्यस्य विशुद्धश्लेष्मणो हिताः| किमुः तिक्ताः कषायाः वा ये निसर्गात्कफ़ापहाः||७||
🔊 Audio coming soon
தயோஶ்சோர்த்வாதோகயோரூர்த்வஂ ப்ரவதஂ ஸாத்யம்| யஸ்மாத்ததூர்த்வகதஂ கபாத்ஹேதோர்பவதி| ரக்தபித்தே ச ரோகஸ்வபாவாவிஶேஷாத்தோஷஸ்ய ஶோதநேந விபரீதநயநாய யதூர்த்வகே விரேசநஂ தத் பித்தஸ்ய தாவத்வரோஉஷதம்| யஶ்ச தத்ராநுபந்தீ கபஸ்தஸ்யாபி விரேகஃ ஶுத்திகத்| ரக்தபித்தே ச விஶுத்தஶ்லேஷ்மணோऽஸ்ய புருஷஸ்ய மதுராஃ கஷாயாஃ க்வாதாதயஃ கபாதவிபரீதாஃ அபி ரோகஸ்வபாவாத்திதாஃ| கிஂ புநஸ்திக்தகாஃ கஷாயாஃ யே கபாபஹஸ்வபாவாஃ| தச்சோர்த்வகஂ பஹ்வோஉஷதம்| விஶிஷ்டாநாஂ கபத்நாநாமபி பத்யத்வாத்| அதஸ்தத ஸாத்யம்|| ௭||
Adhikarana adhogatasya raktapittasya yApyatvam (8) · Śloka 8
அதோ யாப்யஂ சலாத்யஸ்மாத்தப்ரச்சர்தஸாதநம்| ஸ்வல்போஉஷதஂ ச பித்தஸ்ய வமநஂ ந வரோஉஷதம்| அநுபந்தீ சலோ யஶ்ச ஶாந்தயேऽபி ந தஸ்ய தத்| கஷாயாஶ்ச ஹிதாஸ்தஸ்ய மதுரா ஏவ கேவலம்||௮||
अधो याप्यं चलाद्यस्मात्तप्रच्छर्दसाधनम्| स्वल्पोउषधं च पित्तस्य वमनं न वरोउषधम्| अनुबन्धी चलो यश्च शान्तयेऽपि न तस्य तत्| कषायाश्च हितास्तस्य मधुरा एव केवलम्||८||
🔊 Audio coming soon
அதோ யாப்யஂ சலாத்யஸ்மாத்தப்ரச்சர்தஸாதநம்| ஸ்வல்போஉஷதஂ ச பித்தஸ்ய வமநஂ ந வரோஉஷதம்|| அநுபந்தீ சலோ யஶ்ச ஶாந்தயேऽபி ந தஸ்ய தத்| கஷாயாஶ்ச ஹிதாஸ்தஸ்ய மதுரா ஏவ கேவலம்|| ௮||
Adhikarana ubhayAyanaraktapittasyAsAdhyatvam (9) · Śloka 9
கபமாருதஸஂஸஷ்டமஸாத்யபயாயநம்| அஶக்யப்ராதிலோம்யத்வாத பாவாதௌஷதஸ்ய ச| ந ஹி ஸஂஶோதநஂ கிஞ்சிதஸ்த்யஸ்ய ப்ரதிலோமநம்| ஶோதநஂ ப்ரதிலோமஂ ச ரக்தபித்தே பிஷக்ஜிதம்| ஏவமேவோபஶமநஂ ஸர்வஶோநாஸ்ய வித்யதே| ஸஂஸஷ்டேஷு ஹி ஸர்வஜிச்சிமநஂ ஹிதம்||௯||
कफमारुतसंसृष्टमसाध्यभयायनम्| अशक्यप्रातिलोम्यत्वाद भावादौषधस्य च| न हि संशोधनं किञ्चिदस्त्यस्य प्रतिलोमनम्| शोधनं प्रतिलोमं च रक्तपित्ते भिषग्जितम्| एवमेवोपशमनं सर्वशोनास्य विद्यते| संसृष्टेषु हि सर्वजिच्छिमनं हितम्||९||
🔊 Audio coming soon
யத்தூபயமார்கம் யுகபதூர்த்வமதஶ்ச ப்ரவத்தஂ தத் கபமாருதஸஂஸர்காத் பவதி| ததஸாத்யம்| யஸ்மாத் ததஶக்யப்ராதிலோம்யம்| தோஷஸ்ய விபரீதநயநஂ தத்ர ந ஸம்பவதீத்யர்தஃ| வமநமூர்த்வப்ரவத்தத்வாதபத்யம்| அதஃ ப்ரவத்தத்வாச்ச விரேசநம்| ததாவிதஞ்சௌஷதஂ ந வித்யதே யதத்ர ஸர்வதாபத்யம்| ந ஹீத்யாதிநா அஶக்யப்ராதிலோம்யத்வே யுக்திருச்யதே| ஸஂஸஷ்டிஷ்வித்யாதிநா சோஉஷதாபாவே|| ௯||
Adhikarana doShAnugandhopadravAtideshena nirdeshaH (10) · Śloka 10
தத்ர தோஷாநுகமநஂ ஸிராஸ்த்ர இவ லக்ஷயேத்| உபத்ரவாஶ்ச விகதிஜ்ஞாநதஃ ..............||௧௦||
तत्र दोषानुगमनं सिरास्त्र इव लक्षयेत्| उपद्रवाश्च विकृतिज्ञानतः ..............||१०||
🔊 Audio coming soon
தத்ர ச ரக்தபித்தே தோஷாநுகமநஂ வாதாத்யநுபந்தஂ ஸிராஸ்த்ர இவ லக்ஷயேத் வாதாச்சாயாவாऽऽருணஂ ரூக்ஷாமிவ' (அ. ஸஂ. ஶா. - ௩.௭௮, ௩.௮௨ ) இத்யாதிநா லக்ஷணேந| தத்ர சோபத்ரவாந் விகதவ்யாதிவிஜ்ஞாநீயால்லக்ஷயேத் ' ரக்தபித்தஂ பஶஂ ரக்தம் ' ( அ. ஸஂ. ஶா. - ௬.௯௭ ) இத்யாதிநா லக்ஷணேந இத்யுக்தஂ ரக்தபித்தம்|| ௧௦||
Adhikarana kAsanirUpaNapratij~jA (11) · Śloka 11
........................தேஷு சாऽதிகம்| ஆஶுகாரீ யதஃ காஸஸ்தமேவாதஃ ப்ரவக்ஷ்யதே||௧௧||
........................तेषु चाऽधिकम्| आशुकारी यतः कासस्तमेवातः प्रवक्ष्यते||११||
🔊 Audio coming soon
தேஷு ச ரக்தபித்தோபத்ரவேஷு மத்யே யதஃ காஸ ஆஶுகரீ அரஸ்தமேவ ப்ரவக்ஷயதே| தஂ ப்ரத்யேவ க்ரந்தே வக்ஷ்யத இத்யர்தஃ| ஆஶுகரீத்யநேந ஸ்வயஂ தந்த்ரகத்காஸஸ்ய நிர்ணயப்ரஸங்கஂ தர்ஶயதி| ஆஶுஸ்வகர்ம கரோதீத்யாஶுகாரீ|| ௧௧||
Adhikarana kAsAnAM sa~gkhyAsamprAptiH, yathottaraM balavatva~jca (12) · Śloka 12
பஞ்ச காஸா ஸ்மதா வாதபித்தஶ்லேஷ்மக்ஷதக்ஷயைஃ| க்ஷயாயோபேக்ஷிதாஃ ஸர்வே பலிநஶ்சோத்தரோத்தரம்||௧௨||
पञ्च कासा स्मृता वातपित्तश्लेष्मक्षतक्षयैः| क्षयायोपेक्षिताः सर्वे बलिनश्चोत्तरोत्तरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
வாதாதிபேதேந தத்வித்பிஃ பஞ்ச காஸாஃ ஸ்மதாஃ| ஸர்வே ச காஸா உபேக்ஷிதா அநுபக்ராந்தாஃ க்ஷயாய மரணாய வா பவந்தி| உக்தேந வாதாதிக்ரமேண யதோத்தரஂ பலிநஃ| வாதகாஸாத் பலவாந் பித்தகாஸஃ| ததஃ கபகாஸஃ| யாவதுரஃ க்ஷதகாஸாத்ராஜயக்ஷ்மகாஸ இதி| க்ஷயகாஸஶ்சாத்ர ப்ரதாநத்வாந்நிர்ணீயதே ந ராஜயக்ஷ்மா| வாதேத்யாதிநா காஸஸ்யாதிதோ நிதாநமுக்தம்|| ௧௨||
Adhikarana kAsapUrvarupam (13) · Śloka 13
தேஷாஂ பவிஷ்யதாஂ ரூபஂ கண்டே கண்டூரரோசகஃ| ஶூகபூர்ணாபகண்டத்வமஸ்வாஸ்த்யஂ ஹதயஸ்ய ச||௧௩||
तेषां भविष्यतां रूपं कण्ठे कण्डूररोचकः| शूकपूर्णाभकण्ठत्वमस्वास्थ्यं हृदयस्य च||१३||
🔊 Audio coming soon
' தேஷாஂ பவிஷ்யதாமி 'த்யாதிநா பூர்வரூபமுச்யதே| ஸ்பஷ்டம்|| ௧௩||
Adhikarana kAsanidAnAdisamprAptiH (14) · Śloka 14
கஷாயவிஜ்ஜலாஸாத்ம்யகட்வம்லலவணோஷணைஃ| ரூக்ஷஶீதகுருஸ்நிக்தோத்க்லேதிபர்யுஷிதாஶநைஃ| தாரணோதிரணாயாஸராத்ர்யஹஃ ஸ்வப்நஜாகரைஃ| அந்யைஶ்ச தத்விதைர்தாதுக்ஷயாऽ ऽவரணகாரிபிஃ| க்ருத்தஃ ப்ரதிஹதோऽபாநே யதாऽபாநஃ ப்ரபத்யதே| ஊர்த்வஂ ரஸஸ்ய ஸஃ ஸ்தாநே திஷ்டந்நுரஸி பீட்யதே| உதாநேந ஸஜஂஸ்தத்ர கண்டே சாநு ப்ரபூர்ய்ய ச| வாஹிநீர்கலமூர்தஸ்தாஸ்ததோऽங்காந்யுத்க்ஷிபந்நிவ| க்ஷிபந்நிவாக்ஷிணீ பஷ்டமுரஃ பார்ஶ்வே ச பீடயந்| விவதத்வாந்முகேநைதி பிந்நகாஂஸ்யோபமத்வநிஃ| யஸ்மாத்தஸ்மாத்ஸ வர்ணௌஜோ பலமாஂஸக்ஷயாவஹஃ||௧௪||
कषायविज्जलासात्म्यकट्वम्ललवणोषणैः| रूक्षशीतगुरुस्निग्धोत्क्लेदिपर्युषिताशनैः| धारणोदिरणायासरात्र्यहः स्वप्नजागरैः| अन्यैश्च तद्विधैर्धातुक्षयाऽ ऽवरणकारिभिः| क्रुद्धः प्रतिहतोऽपाने यदाऽपानः प्रपद्यते| ऊर्ध्वं रसस्य सः स्थाने तिष्ठन्नुरसि पीड्यते| उदानेन सजंस्तत्र कण्ठे चानु प्रपूर्य्य च| वाहिनीर्गलमूर्धस्थास्ततोऽङ्गान्युत्क्षिपन्निव| क्षिपन्निवाक्षिणी पृष्ठमुरः पार्श्वे च पीडयन्| विवृतत्वान्मुखेनैति भिन्नकांस्योपमध्वनिः| यस्मात्तस्मात्स वर्णौजो बलमांसक्षयावहः||१४||
🔊 Audio coming soon
கஷாயவிஜ்ஜலேத்யாதிநா ஸம்ப்ராப்திவிஶேஷவஶேந ரூபவிஶேஷ உச்யதே| ஸம்ப்ராப்தேஃ காரணபராயதத்வாத் கஷாயாதிகீர்த்தநம்| விஜ்ஜலஃ க்லிந்நபிச்சிலப்ராயோ குணவிஶேஷஃ| ரக்தமாஂஸாதீநாஂ யத்க்லேதமாவஹதி ததுத்க்லோதி| தாரணோதீரணே வாதாதிவேகாநாம்| அந்யைஶ்சைவஂப்ரகாரைஃ கைஶ்சித் தாதுக்ஷயகாரிபிஃ| கைஶ்சித்ஸ்த்ரோதஸாமாவரணகாரிபிர்வாயுஃ க்ருத்தஃ ஸந் யதாऽபாநப்ரதிஹதத்வாதிநா ரூபேண காஸாக்யோ பவதி ததா வர்ணாதிக்ஷயாவஹோ பவதி| ஸர்வத்ரைவ வாதோர்தாதுக்ஷயாத் கோபோ மார்கஸ்யாऽऽவரணேந வா| ஏவஂ சாபாநோ நாம வாயுஃ குபிதஃ ஸஜாதீய ஏவாபாநே காரணவிஶேஷஶாச்ச ப்ரதிஹதஂ ஸந் ஊர்த்வமுபரி வர்ததே| ஸ சாऽऽபாந ஊர்த்வஂ ப்ரவத்தஃ ஸந் ரஸஸ்தாநே உரஸி ஸ்திதிஶீலஃ ஸந் தத்ஸ்தாநேநோதாநாக்யேந பீட்யதே| பீடிதஶ்ச தத்ர ரஸஸ்தாநே உரஸி கண்டே ச ஸஜந் ஶக்திமாப்நுவந் கலஸ்தா மூர்தஸ்தாஶ்ச வாஹிநீஃ ஶிராஃ அநுப்ரபூர்ய்ய அங்காந்யுத்க்ஷிபந்நிவேத்யாதி ஸுபோதம்|
Adhikarana kAsAnAM rukShabdavaiShamye hetuH (15) · Śloka 15
ஹேது பேதாத் ப்ரதீகாதபேதோ வாயோஃ ஸரஂஹஸஃ| யத்ருஜாஶப்தவைஷம்யஂ காஸாநாஂ ஜாயதே ததஃ||௧௫||
हेतु भेदात् प्रतीघातभेदो वायोः सरंहसः| यद्रुजाशब्दवैषम्यं कासानां जायते ततः||१५||
🔊 Audio coming soon
ஹேதுபேதாதித்யாதிநா வாதைககாரணஸ்யைகரூபஸ்யாபி காஸஸ்ய ருக்ஶப்தாநேகத்வே காரணமுச்யதே| வாயோஃ ஸரஂஹஸஃ ஸவேகஸ்ய ஹேதுபேதாத் காரணநாநாத்வாத் ப்ரதீகாதே பேதஃ யத்யஸ்மாத்ததஃ காஸாநாஂ ருஜாஶப்தாயோஃ வைஷம்ய ஜ்ஞாயதே| தேநைததுக்தஂ பவதி-வாயுஃ ஸ்வபாவநே ஸஂவேகஃ| ஸ ச வேகா நாநாவிதகாரணவஶாதூநாதிகோ பவதி| யஶ்ச தஸ்ய ப்ரதிஹந்தா ஸ காரணவிஶேஷவஶாத்ராந்நநாவிதே தேஹஸ்தாநே நாநாவிதஂ ப்ரதிகாதஂ கரோதி| ஸ ஏவ ச ப்ரதீகாதோரூஜாஶப்தயோர்நிமித்தம்| அதோ ருஜாஶப்தயோஃ வைஷம்யமிதி|| ௧௫||
Adhikarana vAtakAsalakShaNam (16) · Śloka 16
குபிதே வாதலைர்வாயுஃ ஶுஷ்கோரஃ கண்டவக்த்ரதாம்| ஹத்பார்ஶ்வோரஃஶிரஃஶூல மோஹக்ஷோபஸ்வரக்ஷயாந்| கரோதி ஶுஷ்ககாஸஂ ச மஹாவேகருஜாஸ்வநம்| ஸோऽங்கஹர்ஷீ கபஂ ஶுஷ்கஂகச்ச்ராந்முத்க்வாऽல்பதாஂ வ்ரஜேத்||௧௬||
कुपिते वातलैर्वायुः शुष्कोरः कण्ठवक्त्रताम्| हृत्पार्श्वोरःशिरःशूल मोहक्षोभस्वरक्षयान्| करोति शुष्ककासं च महावेगरुजास्वनम्| सोऽङ्गहर्षी कफं शुष्कंकृच्छ्रान्मुत्क्वाऽल्पतां व्रजेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
குபித இத்யாதிநா பஞ்சாநாஂ காஸாநாஂ வாதாதிக்ரமேண லக்ஷணமுச்யதே| ஸர்வேஷாஂ காஸாநாஂ ஏகா ஸம்ப்ராப்திஃ காரணவிஶேஷாத்தோஷாநுபந்தஃ| குபித இத்யாதி வாதகாஸலக்ஷணம்|| ௧௬||
Adhikarana pittakAsalakShaNam (17) · Śloka 17
பித்தாத்பீதாக்ஷிகபதிக்தாஸ்யத்வஂ ஜ்வரோ ப்ரமஃ| பித்தாऽஸக்வமநஂ தஷ்ணா வைஸ்வர்த்யஂ தூமகோ மதஃ| ப்ரததஂ காஸவேகேந ஜ்யோதிஷாமிவ தர்ஶநம்||௧௭||
पित्तात्पीताक्षिकफ़तिक्तास्यत्वं ज्वरो भ्रमः| पित्ताऽसृग्वमनं तृष्णा वैस्वर्थ्यं धूमको मदः| प्रततं कासवेगेन ज्योतिषामिव दर्शनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
பீதாக்ஷிகபதாதி பைத்திகே|| ௧௭||
Adhikarana kaphakAsalakShaNam (18) · Śloka 18
கபாதுரோऽல்பருங்மூர்தஹதயஂ ஸ்திமிதஂ குருஃ| கண்டோபலேபஃ ஸதநஂ பீநஸச்சர்த்யரோசகாஃ| ரோமஹர்ஷோ கநஸ்நிக்தஶ்வேதஶ்லேஷ்மப்ரவர்த்தநம்||௧௮||
कफादुरोऽल्परुङ्मूर्धहृदयं स्तिमितं गुरुः| कण्ठोपलेपः सदनं पीनसच्छर्द्यरोचकाः| रोमहर्षो घनस्निग्धश्वेतश्लेष्मप्रवर्त्तनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
உரோऽல்பருகித்யாதி கபஜே|| ௧௮||
Adhikarana kShatakAsalakShaNam (19) · Śloka 19
யுத்தாத்யைஃ ஸாஹஸைஸ்தைஸ்தைஃ ஸேவிதைரயதாபலம்| உரஸ்யந்தஃ க்ஷதே வாயுஃ பித்தேநாநுகதே பலீ| குபிதஃ குருதே காஸஂ கபஂ தேந ஸஶோணிதம்| பீதஂ ஶ்யாவஞ்ச ஶுஷ்கஞ்ச க்ரதிதஂ குதிதஂ பஹு| ஷ்டீவேத்கண்டேந ருஜதா விபிந்நேநேவ சோரஸா| ஸூசீபிரிவ தீக்ஷ்ணாபிஸ்துத்யமாநேந ஶூலிநா| பர்வபேதஜ்வரஶ்வாஸதஷ்ணாவைஸ்வர்ய்யகம்பவாந்| பாராவத இவாகூஜந் பார்ஶ்வஶூலீ ததோऽஸ்ய ச| க்ரமாத்வீர்ய ருசிஃ பக்திர்பலஂ வர்ணஶ்ச ஹீயதே| க்ஷீணஸ்ய ஸாஸங்மூத்ரத்வஂ ஸ்யாச்ச பஷ்டகடிக்ரஹஃ||௧௯||
युद्धाद्यैः साहसैस्तैस्तैः सेवितैरयथाबलम्| उरस्यन्तः क्षते वायुः पित्तेनानुगते बली| कुपितः कुरुते कासं कफं तेन सशोणितम्| पीतं श्यावञ्च शुष्कञ्च ग्रथितं कुथितं बहु| ष्ठीवेत्कण्ठेन रुजता विभिन्नेनेव चोरसा| सूचीभिरिव तीक्ष्णाभिस्तुद्यमानेन शूलिना| पर्वभेदज्वरश्वासतृष्णावैस्वर्य्यकम्पवान्| पारावत इवाकूजन् पार्श्वशूली ततोऽस्य च| क्रमाद्वीर्य रुचिः पक्तिर्बलं वर्णश्च हीयते| क्षीणस्य सासृङ्मूत्रत्वं स्याच्च पृष्ठकटिग्रहः||१९||
🔊 Audio coming soon
க்ஷதகாஸலக்ஷணமுச்யதே| யுத்தாத்யைஸ்தைஸ்தைஃ ஸாஹஸைரயதாபலஂ பலாதிகாயாஸஸேவிதைர்வாயுஃ குபிதஸ்தைரேவ ஸாஹஸைருரஸ்யதஃ க்ஷதே ஸதி கிம்பூதோ வாயுஃ ? பித்தேநாநுகதோ பலீ ச| காஸஂ குருதே இதி ஸம்பந்தஃ| தேந காஸேந புருஷஃ ஸஶோணித்வாதியுக்தஂ கபஂ ஷ்டீவேத்வமேத்| குதிதஂ க்லிந்நம்| கண்டேந ருஜதா| உரஸா ச விபிந்நேநே ஸூசீபிரிவ தீக்ஷ்ணபிஸ்துத்யமாநேநோரஸா ஶூலிநா ச| கிம்பூதஃஷ்டீவேதாऽऽஹ-பர்வபேதாதிமாந்| அஸ்ய ச காஸிநோऽநந்தரஂ க்ரமாத்வீர்ய்யாதயோ ஹீயந்தே| ஏவஞ்ச க்ஷீணஸ்ய ஸரக்தமூத்ரத்வஂ பஷ்டகடிக்ரஹஶ்ச ஸ்யாதிதி க்ஷதகாஸலக்ஷணம்|| ௧௯||
Adhikarana kShayakAsalakShaNam (20) · Śloka 20
வாயூப்ரதாநாஃ குபிதா தாதவோ ராஜயக்ஷ்மிணஃ| குர்வந்தி யக்ஷ்மாயதநைஃ காஸஂ ஷ்டீவேத்கபஂ ததஃ| பூதிபூயோபமஂ பீதஂ ஹரிதலோஹிதம்| லுப்யதே இவ பார்ஶ்வே ச ஹதயஂ பததீவ ச| அகஸ்மாதுஷ்ணாஶீதேச்சா பஹ்வாஶித்வஂ பலக்ஷயஃ| ஸ்நிக்தப்ரஸந்நவக்த்ரத்வஂ ஶ்ரீமத்தர்ஶநநேத்ரதா| ததோऽஸ்ய க்ஷயரூபாணி ஸர்வாண்யாவிர்பவந்தி ச||௨௦||
वायूप्रधानाः कुपिता धातवो राजयक्ष्मिणः| कुर्वन्ति यक्ष्मायतनैः कासं ष्ठीवेत्कफ़ं ततः| पूतिपूयोपमं पीतं हरितलोहितम्| लुप्यते इव पार्श्वे च हृदयं पततीव च| अकस्मादुष्णाशीतेच्छा बह्वाशित्वं बलक्षयः| स्निग्धप्रसन्नवक्त्रत्वं श्रीमद्दर्शननेत्रता| ततोऽस्य क्षयरूपाणि सर्वाण्याविर्भवन्ति च||२०||
🔊 Audio coming soon
க்ஷயகாஸலக்ஷணமுச்யதே| ராஜயக்ஷ்மவதஃ புருஶஸ்ய வாயுஃ ப்ரதாநா தாதவோ வாதாதயோ யக்ஶ்மாயதநைஃ வக்ஷ்யமாணைஃ ராஜயக்ஷ்மஹேதுபிஃ ( அ. ஸஂ. நி. - ௧.௫௭ ) ஸஹைவ குபிதாஃ காஸஂ குர்வந்தி| ததஃ புருஷஃ பூதிபூயோபமத்வாதியுக்தஂ கபஂ ஷ்டீவேத்| பார்ஶ்வே லுப்யதே இவாபநீயேதே இவாऽகஸ்மாத் ஜடிதி| ததோऽநந்தரமஸ்ய ச காஸிநஃ ஸர்வாணி ராஜயக்ஷ்மரூபாண்யாவிர்பவந்தி|| ௨௦||
Adhikarana kShayakShatakAsayoravasthAvashAtsAdhyA~asAdhyatvam (21) · Śloka 21
இத்யேஷஃ க்ஷயஜஃ காஸஃ க்ஷீணாநாஂ தேஹநாஶநஃ| யாப்யோ வா பலிநாஂ தத்வத்க்ஷதஜோ ऽபிநவௌ து தௌ| ஸித்யேதாமபி ஸாநாத்யாத்.........................||௨௧||
इत्येषः क्षयजः कासः क्षीणानां देहनाशनः| याप्यो वा बलिनां तद्वत्क्षतजो ऽभिनवौ तु तौ| सिध्येतामपि सानाथ्यात्.........................||२१||
🔊 Audio coming soon
இத்யேவரூபஂ ஏஷஃ க்ஷயஜஃ காஸஃ க்ஷீணாநாமவஶ்யஂ தேஹநாஶந ஏவ| பலிநாஂ புநர்யாப்யோ வா தேஹநாஶநோ வா| தத்வத் க்ஷயஜவத்க்ஷதஜோऽபி காஸோ விஜ்ஞேயஃ| க்ஷீணாநாஂதேஹநாஶநோ பலிநாஂ புநர்யாப்யோ வா தேஹநாஶநோ வேதி| இத்யேவஂ க்ஷதக்ஷயகாஸௌ ந ஸித்யதஃ| ஸாநாத்யாதபிநவௌ ஸித்யேதாமபி| ஸாநாத்யாச்சிகித்ஸாஸம்பத்தேஃ|| ௨௧||
Adhikarana vAtAdikAsAnAM sAdhyayApyatvam (22) · Śloka 22
................ஸாத்யா தோஷைஃ பதக்த்ரயஃ| மிஶ்ரா யாப்யா த்வயாத்ஸர்வே ஜரஸா ஸ்தவிரஸ்ய ச||௨௨||
................साध्या दोषैः पृथक्त्रयः| मिश्रा याप्या द्वयात्सर्वे जरसा स्थविरस्य च||२२||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ச காஸாநாஂ மத்யே பதக் தோஷஸ்த்ரயஃ காஸா வாதபித்த ஶ்லேஷ்மப்ரபவாஃ ஸாத்யாஃ| த்வயாத் ஸஂஸர்காத்யே காஸாஸ்தே மிஶ்ரா யதாஸ்வஂ மிஶ்ராலக்ஷணாஃ பவந்தி தே ச யாப்யாஃ| ஸந்நிபாதகாஸோऽசிகித்ஸ்யத்வாந்நோபதிஷ்டஃ| ஸர்வே ச காஸாஃ ப்ருதக்த்வயாச்ச ஸ்தவிரஸ்ய ஜரயா ஹேதுபூதயா யாப்யாஃ தோஷௌஶதாக்ஷமத்வாத்|| ௨௨||
Adhikarana kAsasya tvarayA cikitsyatvam (23-24) · Śloka 24
காஸாச்ச்வாஸக்ஷயச்சர்திஸ்வரஸாதாதாதயோ கதாஃ| பவந்த்யபேக்ஷயா யஸ்மாத்தஸ்தாத்தஂ த்வரயா ஜயேத்||௨௩|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதோஉ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸ்ய நிதாநஸ்தாநோ ஜ்வரநிதாநஂநாம ததீயோऽத்யாயஃ||௨௪||
कासाच्छ्वासक्षयच्छर्दिस्वरसादादादयो गदाः| भवन्त्यपेक्षया यस्मात्तस्तात्तं त्वरया जयेत्||२३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहस्य निदानस्थानो ज्वरनिदानंनाम तृतीयोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வஶ்ச ஸர்வதா காஸஸ்த்வரயா ஜேயஃ| ஸர்வஶ்ச ஸர்வதா காஸஸ்த்வரயா ஜேயஃ| யதஸ்தஸ்ய காஸஸ்யோபேக்ஷயா ஸ காஸோ ரோகபலாதேவ ஶ்வாஸாதீநாஂ கதாநாஂ ஹேதுதாஂ யாதீதி|| ௨௩|| இதி ஶ்ரீமாந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ நிதாநஸ்தாநே ததீயோऽத்யாயஃ