Adhikarana athodaranidAnaM nAma dvAdasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತ ಉದರನಿದಾನಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथात उदरनिदानं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಶೋಫಾನಾಹಜಠರವಿಕೃತಿಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ವಿದ್ರಧ್ಯಾದ್ಯನನ್ತರಮುದರ-ನಿರ್ಣಯಾಯಾಽಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ|| ೧||
Adhikarana udarasya nidAnaM samprAptishca (2) · Śloka 2
ರೋಗಾಃ ಸರ್ವೇಽಪಿ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸುತರಮುದರಾಣಿ ತು| ಅಜೀರ್ಣಾನ್ಮಲಿನಿಶ್ಚಾನ್ನೈರ್ಜಾಯನ್ತೇ ಮಲಸಞ್ಚಯಾತ್| ಊರ್ಧ್ವಾಧೋ ಧಾತವೋ ರುಧ್ವಾ ವಾಹಿನೀರಮ್ಬುವಾಹಿನೀಃ| ಪ್ರಾಣಾಗ್ನ್ಯಪಾನಾನ್ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಕುರ್ಯ್ಯುಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸನ್ಧಿಗಾಃ| ಆಧ್ಮಾಪ್ಯ ಕುಕ್ಷಿಮುದರಮ್.............................||೨||
रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरमुदराणि तु| अजीर्णान्मलिनिश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात्| ऊर्ध्वाधो धातवो रुध्वा वाहिनीरम्बुवाहिनीः| प्राणाग्न्यपानान्सन्दूष्य कुर्य्युस्त्वङ्मांससन्धिगाः| आध्माप्य कुक्षिमुदरम्.............................||२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವೇಷಾಮಪಿ ಜ್ವರಾದೀನಾಮಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಸಮ್ಭವಾದುದರಾಣಾಮತಿಶಯಃ| ಅತೋಽಜೀರ್ಣಹೇತುಕಾನ್ ಮಲಿನಾನ್ನಹೇತುಕಾಚ್ಚ ವಾತಾದಿಸಞ್ಚಯಾದುದರಾಣಿ ಜಾಯನ್ತೇ| ಊರ್ಧ್ವಾಧ ಇತ್ಯಾದಿಕಯಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಮಲಾ ಉದರಂ ಕುರ್ಯ್ಯುರಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಧಾವತೋ ವಾತಾದಯಃ| ಅಮ್ಬುವಾಹಿನೀಃ ಸಿರಾ ಊರ್ಧ್ವಾಧೋ ದೇಹೇ ರುಧ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾದೀಂಶ್ಚ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸ್ಯ ಮಧ್ಯಮಾಶ್ರಿತಾಃ|| ೨||
Adhikarana udaraprabhedAH (3) · Śloka 3
...................... ಅಷ್ಟಧಾ ತಚ್ಚ ಭಿದ್ಯತೇ| ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ಪ್ಲೀಹಬದ್ಧಕ್ಷತೋದಕೈಃ||೩||
...................... अष्टधा तच्च भिद्यते| पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः||३||
🔊 Audio coming soon
ತಚ್ಚೋದರಂ ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಪ್ಲೀಹಾದಿಭಿಶ್ಚಾಷ್ಟಧಾ|| ೩||
Adhikarana udararogisAmAnyalakShaNam (4) · Śloka 4
ತೇನಾರ್ತ್ತಾಃ ಶುಷ್ಕತಾಲ್ವೋಷ್ಠಾಃ ಶೂನಪಾದಕರೋದರಾಃ| ನಷ್ಟಚೇಷ್ಟಾಬಲಾಹಾರಃ ಕೃಶಾಃ ಪ್ರಧ್ಮಾತಕುಕ್ಷಯಃ| ಸ್ಯುಃ ಪ್ರೇತರೂಪಾಃ ಪುರುಷಾಃ .........................||೪||
तेनार्त्ताः शुष्कताल्वोष्ठाः शूनपादकरोदराः| नष्टचेष्टाबलाहारः कृशाः प्रध्मातकुक्षयः| स्युः प्रेतरूपाः पुरुषाः .........................||४||
🔊 Audio coming soon
ಸುಬೋಧಮ್|| ೪||
Adhikarana udarapUrvarUpANi (5) · Śloka 5
..................................ಭಾವಿನಸ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಕ್ಷುನ್ನಾಶೋಽನ್ನಂ ಚಿರಾತ್ಸರ್ವಂ ಸವಿದಾಹಂ ಚ ಪಚ್ಯತೇ| ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಂ ನ ಜಾನಾತಿ ಸೌಹಿತ್ಯಂ ಸಹತೇ ನ ಚ| ಕ್ಷೀಯತೇ ಬಲತಃ ಶಶ್ವತ್ ಶ್ವಸಿತ್ಯಲ್ಪೇಽಪಿ ಚೇಷ್ಟಿತೇ| ವೃದ್ಧಿರ್ವಿಶೋಽಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛೋಫಶ್ಚ ಪಾದಯೋಃ| ರುಗ್ಬಸ್ತಿಸನ್ಧೌ ತತತಾಲಧ್ವಲ್ಪಾ ಭೋಜನೈರಪಿ| ರಾಜೀಜನ್ಮವಲೀನಾಶೋ ಜಠರೇ.............................||೫||
..................................भाविनस्तस्य लक्षणम्| क्षुन्नाशोऽन्नं चिरात्सर्वं सविदाहं च पच्यते| जीर्णाजीर्णं न जानाति सौहित्यं सहते न च| क्षीयते बलतः शश्वत् श्वसित्यल्पेऽपि चेष्टिते| वृद्धिर्विशोऽप्रवृत्तिश्च किञ्चिच्छोफश्च पादयोः| रुग्बस्तिसन्धौ तततालध्वल्पा भोजनैरपि| राजीजन्मवलीनाशो जठरे.............................||५||
🔊 Audio coming soon
ಲಘುಭೋಜನಾದಿಭಿರಪಿ ಜಠರೇ ತತತಾ ರಾಜೀಜನ್ಮವಲೀಣಾಂ ನಾಶಶ್ಚ ಭವತೀತಿ ಪೂರ್ವರೂಪಮ್|| ೫||
Adhikarana udarasAmAnyalakShaNam (6) · Śloka 6
......................................ಜಠರೇಷು ತು| ಸರ್ವೇಷು ತನ್ದ್ರಾ ಸದನಂ ಮಲಸಙ್ಗೋಽಲ್ಪವಹ್ನಿತಾ| ದಾಹಃ ಶ್ವಯಥುರಾಧ್ಮಾನಮನ್ತ್ರೇ ಸಲಿಲಸಮ್ಭವಃ||೬||
......................................जठरेषु तु| सर्वेषु तन्द्रा सदनं मलसङ्गोऽल्पवह्निता| दाहः श्वयथुराध्मानमन्त्रे सलिलसम्भवः||६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವೇಷು ಜಠರೇಷು ತನ್ದ್ರಾದಿ ಸಾಧಾರಣಂ ಲಿಙ್ಗಮ್|| ೬||
Adhikarana asa~jjAtajalasyodarasya lakShaNam (7) · Śloka 7
ಸರ್ವಂ ತ್ವತೋಯಮರುಣಮಶೋಫಂ ನಾತಿಭಾರಿಕಮ್| ಗವಾಕ್ಷಿತಂ ಸಿರಾಜಾಲೈಃ ಸದಾ ಗುಡುಗುಡಾಯತೇ| ನಾಭಿಮನ್ತ್ರಂ ಚ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ| ಮಾರುತೋ ಹೃತ್ಕಟೀನಾಭಿಪಾಯುವಂಕ್ಷಣವೇದನಃ| ಸಶಬ್ದೋ ನಿಶ್ಚರೇದ್ವಾಯುರ್ವಿಡ್ಬದ್ಧಾ ಮೂತ್ರಮಲ್ಪಕಮ್| ನಾಽತಿಮನ್ಧೋಽನಲೋ ಲೌಲ್ಯನ್ನ ಚ ಸ್ಯಾದ್ವಿರಸಂ ಮಖಮ್||೭||
सर्वं त्वतोयमरुणमशोफं नातिभारिकम्| गवाक्षितं सिराजालैः सदा गुडुगुडायते| नाभिमन्त्रं च विष्टभ्य वेगं कृत्वा प्रणश्यति| मारुतो हृत्कटीनाभिपायुवंक्षणवेदनः| सशब्दो निश्चरेद्वायुर्विड्बद्धा मूत्रमल्पकम्| नाऽतिमन्धोऽनलो लौल्यन्न च स्याद्विरसं मखम्||७||
🔊 Audio coming soon
ಅರುಣತಾದ್ಯತೋಯಸಮ್ಭವಲಿಙ್ಗಮ್| ಭಾರಿಕಂ ಗುರು| ಗುಡುಗುಡುರಿತ್ಯವ್ಯಕ್ತಃ ಶಬ್ದಃ| ಮಾರುತೋ ವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ ನಶ್ಯತೀತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ನಶ್ಯತಿ ನೋಪಲಭ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ನಾತಿಮನ್ದ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಲಿಲಸಮ್ಭವೇಽತಿಮನ್ದತ್ವಂ ದರ್ಶಿತಮ್| ನ ಚ ಲೌಲ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್| ವಿರಸಂ ಚ ಮುಖಂ ನ ಸ್ಯಾತ್| ಯಥಾ ಸಲಿಲ ಇತ್ಯರ್ಥಾತ್|| ೭||
Adhikarana vAtodaralakShaNam (8) · Śloka 8
ತತ್ರ ವಾತೋದರೇ ಶೋಫಃ ಪಾಣಿಪನ್ಮುಷ್ಕಸನ್ಧಿಷು| ಕುಕ್ಷಿಪಾರ್ಶ್ವೋದರಕಟೀ ಪೃಷ್ಠರುಕ್ಪರ್ವಭೇದನಮ್| ಶುಷ್ಕಕಾಸೋಽಙ್ಗಮರ್ದೋಽಧೋ ಗುರುತಾ ಮಲಸಂಗ್ರಹಃ| ಶ್ಯಾವಾರುಣತ್ವಗಾದಿತ್ವಮಕಸ್ಮಾದ್ ಹ್ನಾಸವೃದ್ಧಿಮತ್| ಸತೋದಭೇದಮುದರಂ ತನುಕೃಷ್ಣಸಿರಾತತಮ್| ಆಧ್ಮಾತದೃತಿವಚ್ಛಬ್ದಮಾಹತಂ ಪ್ರಕರೋತಿ ಚ| ವಾಯುಶ್ಚಾತ್ರ ಸರುಕ್ಶಬ್ದೋ ವಿಚರೇತ್ಸರ್ವತೋ ಗತಿಃ||೮||
तत्र वातोदरे शोफः पाणिपन्मुष्कसन्धिषु| कुक्षिपार्श्वोदरकटी पृष्ठरुक्पर्वभेदनम्| शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधो गुरुता मलसंग्रहः| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद् ह्नासवृद्धिमत्| सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम्| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च| वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत्सर्वतो गतिः||८||
🔊 Audio coming soon
ಪಾಣಿಶೋಫಾದಿವಾತೋದರಲಿಙ್ಗಮ್|| ೮||
Adhikarana pittodaralakShaNam (9) · Śloka 9
ಪಿತ್ತೋದರೇ ಜ್ವರೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ದಾಹಸ್ತೃಟ್ಕಟುಕಾಸ್ಯತಾ| ಭ್ರಮೋಽತೀಸಾರಃ ಪೀತತ್ವಂ ತ್ವಗಾದಾವುದರಂ ಹರಿತ್| ಪೀತತಾಮ್ರಸಿರಾನದ್ಧಂ ಸಸ್ವೇದಂ ಸೋಷ್ಮ ದಹ್ಯತೇ| ಧೂಮಾಯತಿ ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಂ ಪ್ರದೂಯತೇ||೯||
पित्तोदरे ज्वरो मूर्च्छा दाहस्तृट्कटुकास्यता| भ्रमोऽतीसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित्| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते| धूमायति मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते||९||
🔊 Audio coming soon
ಜ್ವರಾದಿಕಂ ಪಿತ್ತೋದರೇ|| ೯||
Adhikarana shleShmodaralakShaNam (10) · Śloka 10
ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದರೇಽಙ್ಗಸದನಂ ಸ್ವಾಪಃ ಶ್ವಯಥುಗೌರವಮ್| ನಿದ್ರೋತ್ಕ್ಲೇಶಾಽರುಚಿಶ್ವಾಸಕಾಸಶುಕ್ಲತ್ವಗಾದಿತಾಃ| ಉದರಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶುಕ್ಲರಾಜೀತತಂ ಮಹತ್| ಚಿರಾಭಿವೃದ್ಧಿಕಠಿನಂ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶಂ ಗುರು ಸ್ಥಿರಮ್||೧೦||
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापः श्वयथुगौरवम्| निद्रोत्क्लेशाऽरुचिश्वासकासशुक्लत्वगादिताः| उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत्| चिराभिवृद्धिकठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ಅಙ್ಗಸದನಾದಿಕಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದರೇ|| ೧೦||
Adhikarana sannipAtodarasya nidAnAdi (11) · Śloka 11
ತ್ರಿದೋಷಕೋಪನೈಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಸ್ತ್ರೀದತ್ತೈಶ್ಚ ರಜೋಮಲೈಃ| ಗರದೂಷೀವಿಷಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಸರಕ್ತಾಃ ಸಞ್ಚಿತಾ ಮಲಾಃ| ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಕುರ್ವಾಣಾಃ ಶೋಫಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಾನ್ವಿತಮ್| ಕುರ್ಯ್ಯುಸ್ತ್ರಿಲಿಙ್ಗಮುದರಂ ಶೀಘ್ರಪಾಕಂ ಸುದಾರುಣಮ್| ಬಾಧತೇ ತಚ್ಚ ಸುತರಾಂ ಶೀತವಾತಾಭ್ರದರ್ಶನೇ||೧೧||
त्रिदोषकोपनैस्तैस्तैः स्त्रीदत्तैश्च रजोमलैः| गरदूषीविषाद्यैश्च सरक्ताः सञ्चिता मलाः| कोष्ठं प्राप्य विकुर्वाणाः शोफमूर्च्छाभ्रमान्वितम्| कुर्य्युस्त्रिलिङ्गमुदरं शीघ्रपाकं सुदारुणम्| बाधते तच्च सुतरां शीतवाताभ्रदर्शने||११||
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಿದೋಷಕೋಪನೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸನ್ನಿಪಾತೋದರಸ್ಯ ನಿದಾನಾದಿಕಮುಚ್ಯತೇ| ತೈಸ್ತೈರಿತ್ಯಾದಿ ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನೋಕ್ತೈಃ (ಅ. ಸಂ. ನಿ. -೩೦)| ತಚ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೋದರಂ ಶೀತಾದಿಕಾಲೇ ಸುತರಾಂ ಬಾಧತೇ|| ೧೧||
Adhikarana plIhodarasya nidAnAdi (12) · Śloka 12
ಅತ್ಯಾಶಿತಸ್ಯ ಸಂಕ್ಷೋಭಾದ್ಯಾನಪಾನಾದಿಚೇಷ್ಟಿತೈಃ| ಅತಿವ್ಯವಾಯಭಾರಾಧ್ವಗಮನವ್ಯಾಧಿಕರ್ಶನೈಃ| ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಾಶ್ರಿತಃ ಪ್ಲೀಹಾಚ್ಯುತಃ ಸ್ಥಾನಾದ್ವಿವರ್ಧತೇ| ಶೋಣಿತಂ ವಾ ರಸಾದಿಭ್ಯೋ ವಿವೃದ್ಧಂ ತಂ ವಿವರ್ದ್ಧಯೇತ್||೧೨||
अत्याशितस्य संक्षोभाद्यानपानादिचेष्टितैः| अतिव्यवायभाराध्वगमनव्याधिकर्शनैः| वामपार्श्वाश्रितः प्लीहाच्युतः स्थानाद्विवर्धते| शोणितं वा रसादिभ्यो विवृद्धं तं विवर्द्धयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ಯಾಶಿತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ಲೀಹೋದರಮುಚ್ಯತೇ| ಅತಿಭುಕ್ತವತೋ ಯಾನಾದಿಚೇಷ್ಟತೈಃ ಸಂಕ್ಷೋಭಾದಿತವ್ಯವಾಯಾದಿಕರ್ಶನೈಶ್ಚ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತಃ ಪ್ಲೀಹಾ ವಿವರ್ಧತೇ| ಅಥವಾ ರಸಾದಿಭ್ಯೋ ಧಾತುಭ್ಯೋ ರಕ್ತಂ ವಿವೃದ್ಧಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್ತಂ ಪ್ಲೀಹಾನಂ ವಿವರ್ಧಯೇತ್|| ೧೨||
Adhikarana plIhodarasya saMsthAnaM lakShaNa~jca (13) · Śloka 13
ಸೋಽಷ್ಠೀಲೇವಾತಿಕಠಿನಃ ಪ್ರೋನ್ನತಃ ಕೂರ್ಮಪೃಷ್ಠವತ್| ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ದ್ಧಮಾನಶ್ಚ ಕುಕ್ಷಾವುದರಮಾವಹೇತ್| ಶ್ವಾಸಕಾಸಪಿಪಾಸಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಾಧ್ಮಾನರುಗ್ಜ್ವರೈಃ| ಪಾಣ್ಡುತ್ವಮೂರ್ಚ್ಛರ್ಜ್ಞಚ್ಛರ್ದೀಭಿರ್ದಾಹಮೋಹೈಶ್ಚ ಸಂಯುತಮ್| ಅರುಣಾಭಂ ವಿವರ್ಣಂ ವಾ ನೀಲಹಾರಿದ್ರರಾಜಿಮತ್||೧೩||
सोऽष्ठीलेवातिकठिनः प्रोन्नतः कूर्मपृष्ठवत्| क्रमेण वर्द्धमानश्च कुक्षावुदरमावहेत्| श्वासकासपिपासास्यवैरस्याध्मानरुग्ज्वरैः| पाण्डुत्वमूर्च्छर्ज्ञच्छर्दीभिर्दाहमोहैश्च संयुतम्| अरुणाभं विवर्णं वा नीलहारिद्रराजिमत्||१३||
🔊 Audio coming soon
ಶ್ವಾಸಾದಿಭಿಃ ಸಂಯುತಮುದರಮಾವಹೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೧೩||
Adhikarana plIhodare doShAdhikyaj~jAnopAyaH (14) · Śloka 14
ಉದಾವರ್ತರುಗಾಽಽನಾಹೈರ್ಮೋಹತೃಡ್ದಹನಜ್ವರೈಃ| ಗೌರವಾರುಚಿಕಾಠಿನ್ಯೈರ್ವಿದ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಮಲಾನ್ ಕ್ರಮಾತ್||೧೪||
उदावर्तरुगाऽऽनाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः| गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात्||१४||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಪ್ಲೀಹೋದರೇ ಉದಾವರ್ತ್ತಾದಿಭಿರ್ಲಿಙ್ಗೈಃ ಕ್ರಮಾದ್ವಾತಾದೀನ್ ಮಲಾನ್ ವಿದ್ಯಾತ್ತೇನೋದಾವರ್ತಾದಿಭಿರ್ಲಿಙ್ಗೈರ್ವಾತಾಧಿಕಂ ಪ್ಲೀಹೋದರಂ ಭವತಿ| ಮೋಹಾದಿಭಿಃ ಪಿತ್ತಾಧಿಕಂ ಭವತಿ| ಗೌರವಾದಿಭಿಃ ಕಫಾಧಿಕ್ಯಮ್|| ೧೪||
Adhikarana yakRududaram (15) · Śloka 15
ಪ್ಲೀಹವದ್ದಕ್ಷಿಣಾತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾತ್ಕುರ್ಯಾದ್ಯಕೃದಪಿ ಚ್ಯುತಮ್||೧೫||
प्लीहवद्दक्षिणात्पार्श्वात्कुर्याद्यकृदपि च्युतम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ಲೀಹಸಮಾನತ್ವಾದ್ಯಕೃತಸ್ತದುದರಸ್ಯಾಪಿ ನಿದಾನಾದಿಭಿರನಧಿಕತಾ||೧೫||
Adhikarana baddhodarasya samprAptiH (16) · Śloka 16
ಪಕ್ಷ್ಮಬಾಲಸಹಾನ್ನೇನ ಭುಕ್ತೈರ್ಬದ್ಧಾಯನೇ ಗುದೇ| ದುರ್ನಾಮಭಿರುದಾವರ್ತ್ತೈರೇನ್ನೈರ್ವಾನ್ತ್ರೋಪಲೇಪಿಭಿಃ| ವರ್ಚಃ ಪಿತ್ತಕಫಾನ್ರುಧ್ವಾ ಕರೋತಿ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ| ಅಪಾನೋ ಜಠರಂ ...............................||೧೬||
पक्ष्मबालसहान्नेन भुक्तैर्बद्धायने गुदे| दुर्नामभिरुदावर्त्तैरेन्नैर्वान्त्रोपलेपिभिः| वर्चः पित्तकफान्रुध्वा करोति कुपितोऽनिलः| अपानो जठरं ...............................||१६||
🔊 Audio coming soon
ಪಕ್ಷ್ಮಬಾಲೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಬದ್ಧೋದರಮಾಹ| ಪಕ್ಷ್ಮಾದಿಭಿರ್ಗುದೇ ಬದ್ಧಮಾರ್ಗೇ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಾಽಪಾನಾಖ್ಯೋ ವರ್ಚಃ ಪ್ರಭೃತೀನ್ ರುಧ್ವಾ ಜಠರಂ ಕುರುತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೧೬||
Adhikarana baddhodarasya lakShaNam (17) · Śloka 17
............................... ತೇನ ಸ್ಯುರ್ದಾಹಜ್ವರತೃಟ್ಕ್ಷವಾಃ| ಕಾಸಶ್ವಾಸೋರುಸದನಂ ಶಿರೋಹೃನ್ನಾಭಿಪಾಯುರುಕ್| ಮಲಸಙ್ಗೋಽರುಚಿಶ್ಛರ್ದಿರುದರಂ ಮೂಢಮಾರುತಮ್| ಸ್ಥಿರಂ ನೀಲಾರುಣಸಿರಾರಾಜೀನದ್ಧಮರಾಜಿ ವಾ| ನಾಭೇರುಪರಿ ಚ ಪ್ರಾಯೋ ಗೋಪುಚ್ಛಾಕೃತಿ ಜಾಯತೇ||೧೭||
............................... तेन स्युर्दाहज्वरतृट्क्षवाः| कासश्वासोरुसदनं शिरोहृन्नाभिपायुरुक्| मलसङ्गोऽरुचिश्छर्दिरुदरं मूढमारुतम्| स्थिरं नीलारुणसिराराजीनद्धमराजि वा| नाभेरुपरि च प्रायो गोपुच्छाकृति जायते||१७||
🔊 Audio coming soon
ತೇನ ಜಠರೇಣ ಪುರುಷಸ್ಯ ದಾಹಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೭||
Adhikarana chidrodaranidAnasamprAptilakShaNam (18) · Śloka 18
ಅಸ್ಥ್ಯಾದಿಶಲ್ಯೈಃ ಸಾನ್ನೈಶ್ಚ ಭುಕ್ತೈರತ್ಯಶನೇನ ವಾ| ಭಿದ್ಯತೇ ಪಚ್ಯತೇ ಚಾನ್ತ್ರಂ ತಚ್ಛಿದ್ರೈಶ್ಚ ಸ್ರವನ್ ಬಹಿಃ| ಆಮ ಏವ ಗುದಾದೇತಿ ತತೋಽಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಸವಿಡ್ರಸಃ| ತುಲ್ಯಃ ಕುಣಪಗನ್ಧೇನ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಪೀತಲೋಹಿತಃ| ಶೇಷಶ್ಚಾಪೂರ್ಯ್ಯ ಜಠರಂ ಘೋರಮಾವಹೇತ್| ವರ್ಧತೇ ತದಧೋ ನಾಭೇರಾಶು ಚೈತಿ ಜಲಾತ್ಮತಾಮ್| ಉದ್ರಿಕ್ತದೋಷರೂಪಞ್ಚ ವ್ಯಾಪ್ತಞ್ಚ ಶ್ವಾಸತೃಡ್ಭ್ರಮೈಃ| ಛಿದ್ರೋದರಮಿದಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಪರಿಸ್ರಾವೀತಿ ಚಾಪರೇ||೧೮||
अस्थ्यादिशल्यैः सान्नैश्च भुक्तैरत्यशनेन वा| भिद्यते पच्यते चान्त्रं तच्छिद्रैश्च स्रवन् बहिः| आम एव गुदादेति ततोऽल्पाल्पं सविड्रसः| तुल्यः कुणपगन्धेन पिच्छिलः पीतलोहितः| शेषश्चापूर्य्य जठरं घोरमावहेत्| वर्धते तदधो नाभेराशु चैति जलात्मताम्| उद्रिक्तदोषरूपञ्च व्याप्तञ्च श्वासतृड्भ्रमैः| छिद्रोदरमिदं प्राहुः परिस्रावीति चापरे||१८||
🔊 Audio coming soon
ಅಸ್ಥ್ಯಾದಿಶಲ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಛಿದ್ರೋದರಸ್ಯ ನಿದಾನಾದಿಕಮಾಹ| ತಚ್ಛಿದ್ರೈಶ್ಛಿನ್ನಪಕ್ವಾನ್ತ್ರಚ್ಛಿದ್ರೈಃ| ಸ್ರವನ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಗುದಾತ್ ಬಹಿರೇತಿ| ಕಿಞ್ಚಿಜ್ಜಠರಮಾಪೂರ್ಯ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ| ವಾತಾದಿದೋಷಾನ್ವಯೇನ ಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ತತ್ರ ತಾನ್ಯುದ್ರಿಕ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ವ್ಯಾಪ್ತಮತಿಶಯೇನ ಯುತಮ್| ಆಚಾರ್ಯಾಃ (ಚರಕಾಚಾರ್ಯಾಃ) ಇದಂ ಛಿದ್ರೋದರಂ ನಾಮ್ನಾ ಆಹುಃ| ಅಪರೇ ಆಚಾರ್ಯಾಃ (ಸುಶ್ರುತಾಚಾರ್ಯಾಃ) ಛಿದ್ರೋದರಸ್ಯೈವ ಪರಿಸ್ರಾವೀತಿ ನಾಮ ಮನ್ಯತೇ|| ೧೮||
Adhikarana jalodaranidAnasamprAptilakShaNAni (19) · Śloka 19
ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ನೇಹಪಾನಾದೇಃ ಸಹಸಾಽಽಮಾಮ್ಬುಪಾಯಿನಃ| ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನಾನ್ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾತಿಕೃಶಸ್ಯ ವಾ| ರುಧ್ವಾಮ್ಬುಮಾರ್ಗಾನನಿಲಃ ಕಫಶ್ಚ ಜಲಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ| ವರ್ದ್ಧಯೇತಾಂ ತದೇವಾಮ್ಬು ತತ್ಸ್ಥಾನಾದುದರಾಶ್ರಿತೌ| ತತಃ ಸ್ಯಾದುದರಂ ತೃಷ್ಣಾಗುದಸ್ರುತಿರುಜಾನ್ವಿತಮ್| ಕಾಸಶ್ವಾಸಾರುಚಿಯುತಂ ನಾನಾವರ್ಣಸಿರಾತತಮ್| ತೋಯಪೂರ್ಣದೃತಿಸ್ಪರ್ಶಶಬ್ದಪ್ರಕ್ಷೋಭವೇಪಥುಃ| ದಕೋದರಂ ಮಹತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ಥಿರಮಾವೃತ್ತನಾಭಿತತ್||೧೯||
प्रवृत्तस्नेहपानादेः सहसाऽऽमाम्बुपायिनः| अत्यम्बुपानान्मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य वा| रुध्वाम्बुमार्गाननिलः कफश्च जलमूर्च्छितः| वर्द्धयेतां तदेवाम्बु तत्स्थानादुदराश्रितौ| ततः स्यादुदरं तृष्णागुदस्रुतिरुजान्वितम्| कासश्वासारुचियुतं नानावर्णसिराततम्| तोयपूर्णदृतिस्पर्शशब्दप्रक्षोभवेपथुः| दकोदरं महत्स्निग्धं स्थिरमावृत्तनाभितत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ನೇಹಪಾನಾದೇರಿತ್ಯಾದಿನಾ ದಕೋದರಮಾಹ| ತದಮ್ಬು ಕಫಾನಿಲಾವುದರಾಶ್ರಯೌ ವರ್ಧಯೇತಮ್| ತತಸ್ತೃಷ್ಣಾನ್ವಿತತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮುದರಂ ಸ್ಯಾತ್| ಆವೃತ್ತಾ ನಾಭಿರ್ಯತ್ರ|| ೧೯||
Adhikarana upekShAyAM sarvodarANAM jalodaratvaprAptiH (20) · Śloka 20
ಉಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಸರ್ವೇಷು ದೋಷಾಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನತಶ್ಚ್ಯುತಾಃ| ಪಾಕಾದ್ ದ್ರವಾ ದ್ರವೀಕುರ್ಯ್ಯಃ ಸನ್ಧೀನ್ ಸ್ರೋತೋಮುಖಾನ್ಯಪಿ| ಸ್ವೇದಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯಸ್ರೋತಸ್ಸು ವಿಹತಸ್ತಿರ್ಯ್ಯಗಾಽಽಸ್ಥಿತಃ| ತದೇವೋದಕಮಾಪ್ಯಾಯ್ಯ ಪಿಚ್ಛಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತದಾ ಭವೇತ್| ಗುರೂದರಂ ಸ್ಥಿರಂ ವೃತ್ತಮಾಹತಂ ಚ ನ ಶಬ್ದವತ್| ಮೃದು ವ್ಯಪೇತರಾಜೀಕಂ ನಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಚ ಸರ್ಪತಿ| ತದನೂದಕಜನ್ಮಾಸ್ಮಿನ್ ಕುಕ್ಷಿವೃದ್ಧಿಸ್ತತೋಽಧಿಕಮ್| ಸಿರಾನ್ತರ್ಧಾನಮುದಕಂ ಜಠರೋಕ್ತಂ ಚ ಲಕ್ಷಣಮ್||೨೦||
उपेक्षया च सर्वेषु दोषाः स्वस्थानतश्च्युताः| पाकाद् द्रवा द्रवीकुर्य्यः सन्धीन् स्रोतोमुखान्यपि| स्वेदश्च बाह्यस्रोतस्सु विहतस्तिर्य्यगाऽऽस्थितः| तदेवोदकमाप्याय्य पिच्छां कुर्यात्तदा भवेत्| गुरूदरं स्थिरं वृत्तमाहतं च न शब्दवत्| मृदु व्यपेतराजीकं नाभ्यां स्पृष्टं च सर्पति| तदनूदकजन्मास्मिन् कुक्षिवृद्धिस्ततोऽधिकम्| सिरान्तर्धानमुदकं जठरोक्तं च लक्षणम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ಉಪೇಕ್ಷಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸರ್ವೋದರೇಷೂದಕರೂಪಾಪತೌ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ| ಉಪೇಕ್ಷಯಾ ವಾತಾದಯಃ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತಾಃ ಪಾಕೇನ ಚ ಸ್ವಯಂ ದ್ರವಾಃ ಸನ್ಧ್ಯಾದಿಕಂ ದ್ರವೇಯುಃ| ಸ್ವೇದಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯವಿಹತಸ್ತದುದಕಮಾಪ್ಯಾಯ್ಯ ಪಿಚ್ಛಾಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್| ತದಾ ಭವೇದಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೦||
Adhikarana vAtAdyudarANAM yathottaraM kRucchratvam (21) · Śloka 21
ವಾತಪಿತ್ತಕಫಪ್ಲೀಹಸನ್ನಿಪಾತದಕೋದರಮ್| ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಯಥೋತ್ತರಂ..................||೨೧||
वातपित्तकफप्लीहसन्निपातदकोदरम्| कृच्छ्रं यथोत्तरं..................||२१||
🔊 Audio coming soon
ವಾತೋದರಾತ್ ಪಿತ್ತೋದರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಮ್| ತತಃ ಕಫೋದರಮ್| ತತಃ ಪ್ಲೀಹೋದರಮ್| ತತಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ| ತತ ಉದಕೇನೇತಿ ಯಥೋತ್ತರಾರ್ಥಃ|| ೨೧||
Adhikarana asAdhyodaram (22) · Śloka 22
................................ಪಕ್ಷಾತ್ಪರಂ ಪ್ರಾಯೋಽಪರೇ ಹತಃ| ಸರ್ವಞ್ಚ ಜಾತಸಲಿಲಂ ರಿಷ್ಟೋಕ್ತೋಪದ್ರವಾನ್ವಿತಮ್||೨೨||
................................पक्षात्परं प्रायोऽपरे हतः| सर्वञ्च जातसलिलं रिष्टोक्तोपद्रवान्वितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ಅಪರೇ ಬದ್ಧಚ್ಛಿದ್ರೋದರೇ ಪ್ರಾಯಃ ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಹತೋ ಮಾರಯತಃ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಂ ಪಕ್ಷಾದಧರೇಽಪೀತಿ ಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯರ್ಥಮ್| ಜಾತಸಲಿಲತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವಮುದರಂ ಹನ್ತಿ|| ೨೨||
Adhikarana sarvasyaivodarasya kRucchratamatvAdi (23) · Śloka 23
ಜನ್ಮನೈವೋದರಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಂ ಮತಮ್||೨೩||
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ಜಾತಸಲಿಲತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವಮುದರಂ ಹನ್ತಿ|| ೨೩||
Adhikarana sAdhyodaralakShaNam (24-12) · Śloka 12
ಬಲಿನಸ್ತದಜಾತಾಮ್ಬುಯತ್ನಸಾಧ್ಯಂ ನವೋತ್ಥಿತಮ್||೨೪|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಉದರನಿದಾನಂನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||
बलिनस्तदजाताम्बुयत्नसाध्यं नवोत्थितम्||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने उदरनिदानंनाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon
ಬಲಿನಃ ಪುರುಷಸ್ಯಾಜಾತಾಮ್ಬು ಚಾಽಭಿನವೋತ್ಥಿತಂ ಸದ್ಯತ್ನೇನ ಸಾಧ್ಯಂ ಭವತಿ|| ೨೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ