Adhikarana atha vAtashoNitanidAnaM nAma ShoDasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ വാതശോണിതനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो वातशोणितनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
വാതഹേതുത്വസാമാന്യാദ്വാതവ്യാധ്യനന്തരം വാതശോണിതനിര്ണയായാധ്യായാരമ്ഭഃ| അസൃജാ രുദ്ധോ വായുര്വാതശോണിതമ്|| ൧||
Adhikarana vAtashoNitasya nidAnasamprAptiparyAyAH (2) · Śloka 2
നിദാനസമ്പ്രാപ്തിപര്യ്യായാഃ- വിദാഹ്യന്നം വിരുദ്ധഞ്ച തത്തച്ചാസൃക്പ്രദൂഷണമ്| ഭജതാം വിധിഹീനഞ്ച സ്വപ്നജാഗരമൈഥുനമ്| പ്രായേണ സുകുമാരാണാമചങ്ക്രമണശീലിനാമ്| അഭിഘാതാദശുദ്ധേശ്ച നൃണാമസൃജി ദൂഷിതേ| വാതലൈഃ ശീതലൈര്വായുവൃദ്ധകൃദ്ധോ വിമാര്ഗഗഃ| താദൃശേനാസൃജാ രുദ്ധഃ പ്രാക്തദേവപ്രദൂഷയേത്| ആഢ്യരോഗം ഖ്രുഡം വാതബലാസം വാതശോണിതമ്| തദാഹുര്നാമഭിഃ.............................||൨||
निदानसम्प्राप्तिपर्य्यायाः- विदाह्यन्नं विरुद्धञ्च तत्तच्चासृक्प्रदूषणम्| भजतां विधिहीनञ्च स्वप्नजागरमैथुनम्| प्रायेण सुकुमाराणामचङ्क्रमणशीलिनाम्| अभिघातादशुद्धेश्च नृणामसृजि दूषिते| वातलैः शीतलैर्वायुवृद्धकृद्धो विमार्गगः| तादृशेनासृजा रुद्धः प्राक्तदेवप्रदूषयेत्| आढ्यरोगं ख्रुडं वातबलासं वातशोणितम्| तदाहुर्नामभिः.............................||२||
🔊 Audio coming soon
കഥമിത്യാഹ-വിദാഹീത്യാദി| സുകുമാരാ അത്യര്ഥമൃദുശരീരാऽവയവാഃ സര്വക്ലേശാऽസമര്ഥാ ഉക്തഃ (ശാ. - ൫൫൬)| തേ പുനര്ബാലാ ഏവേത്യേകേ| പ്രാഗിതി ക്രമാദ്ധാത്വന്തരമപി പ്രദൂഷയേത്| തച്ച വാതശോണിതമാചാര്യ്യാ ആഢ്യരോഗാദിഭിരാഹുഃ (ച. ചി. - ൨൮/൧൧)||൨||
Adhikarana vAtashoNitasya sthAnaM svabhAvashca (3) · Śloka 3
..........................തച്ച പൂര്വം പാദൌ പ്രധാവതി| വിശേഷാദ്യാനയനാദ്യൈഃ പ്രലമ്ബൌ..........................||൩||
..........................तच्च पूर्वं पादौ प्रधावति| विशेषाद्यानयनाद्यैः प्रलम्बौ..........................||३||
🔊 Audio coming soon
തച്ച വാതശോണിതം പ്രഥമം പാദൌ പ്രധാവതി| യാനയാനാദ്യൈഃ പ്രലമ്ബൌ പാദൌ വിശേഷാത് പ്രധാവതി|| ൩||
Adhikarana vAtashoNitasya purvarUpam (4) · Śloka 4
............................തസ്യ ലക്ഷണമ് ഭവിഷ്യതഃ കുഷ്ഠസമം തഥാ സാദഃ ശ്ലഥാങ്ഗതാ| ജാനുജങ്ഘോരുകട്യംസഹസ്തപാദാങ്ഗസന്ധിഷു| കണ്ഡൂസ്ഫുരണനിസ്തോദഭേദഗൌരവസുപ്തതാഃ| ഭൂത്വാ ഭൂത്വ പ്രണശ്യന്തി മുഹുരാവിര്ഭവന്തി ച||൪||
............................तस्य लक्षणम् भविष्यतः कुष्ठसमं तथा सादः श्लथाङ्गता| जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु| कण्डूस्फुरणनिस्तोदभेदगौरवसुप्तताः| भूत्वा भूत्व प्रणश्यन्ति मुहुराविर्भवन्ति च||४||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ച വാതാസ്രസ്യ കുഷ്ഠസദൃശമതിശ്ലക്ഷ്ണഖരസ്പര്ശാദ്യുക്തം (അ. സം. നി. - ൫൩൧) പൂര്വരൂപം ഭവതി| അത്ര തു സാദാദീന്യപി ഭവന്തി|| ൪||
Adhikarana vAtashoNitasya prasaraNaprakAraH (5) · Śloka 5
പാദയോര്മൂലമാസ്ഥായ കദാചിദ്ധസ്തയോരപി| ആഖോരിവ വിഷം ക്രുദ്ധം കൃത്സ്നം ദേഹം പ്രധാവതി|൫|
पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि| आखोरिव विषं क्रुद्धं कृत्स्नं देहं प्रधावति|५|
🔊 Audio coming soon
൦൦
Adhikarana uttAnagambhIrabhedAbhyAM vAtashoNitasya dvaividhyam (5) · Śloka 5
ത്വങ്മാംസാശ്രയമുത്താനം തത്പൂര്വം ജായതേ തതഃ| കാലാന്തരേണ ഗമ്ഭീരം സര്വന് ധാതൂനഭിദ്രവത്||൫||
त्वङ्मांसाश्रयमुत्तानं तत्पूर्वं जायते ततः| कालान्तरेण गम्भीरं सर्वन् धातूनभिद्रवत्||५||
🔊 Audio coming soon
തച്ച ദ്വിവിധമ്| പൂര്വമേവ യാവത്ത്വങ്മാംസാശ്രയം താവദുത്താനമുച്യതേ| തതഃ ക്രമേണ സര്വാന് ധാതൂനപി ഗച്ഛദ് ഗമ്ഭീരാഖ്യം ലഭതേ|| ൫||
Adhikarana uttAnavAtashoNitasya lakShaNam (6) · Śloka 6
കണ്ഡ്വാദിസംയുതോത്താനേ ത്വക്താമ്രാ ശ്യാവലോഹിതാ| സായാമാ ഭൃശദാഹോഷാ........................||൬||
कण्ड्वादिसंयुतोत्ताने त्वक्ताम्रा श्यावलोहिता| सायामा भृशदाहोषा........................||६||
🔊 Audio coming soon
അഥോത്താനലിങ്ഗമാഹ- കണ്ഡ്വാദിത്യാദിനാ||൬||
Adhikarana gambhIravAtashoNitasya lakShaNam (7) · Śloka 7
................................ഗമ്ഭീരേऽധികപൂര്വരുക| ശ്വയഥുര്ഗ്രഥിതഃ പാകോ വായുഃ സന്ധ്യസ്ഥിമജ്ജസു| ഭിന്ദന്നിവ ചരത്യന്തര്വക്രീകുര്വംശ്ച വേഗവാന്| കരോതി ഖഞ്ജം പങും വാ ശരീരേ സര്വതശ്ചരന്||൭||
................................गम्भीरेऽधिकपूर्वरुक| श्वयथुर्ग्रथितः पाको वायुः सन्ध्यस्थिमज्जसु| भिन्दन्निव चरत्यन्तर्वक्रीकुर्वंश्च वेगवान्| करोति खञ्जं पङुं वा शरीरे सर्वतश्चरन्||७||
🔊 Audio coming soon
ഗമ്ഭീരേത്യാദിനാ ഗമ്ഭീരലിങ്ഗമ്| ഗമ്ഭീരേ ശ്വയഥുഃ| ഉത്താനശ്വയഥോരപ്യധികരുഗ്ഭവതി| തഥാ ഗ്രഥിതഃ കഠിനഃ| ഖഞ്ജോ വികലൈകപാദഃ പങ്ഗുരുഭയപാദവികലഃ|| ൭||
Adhikarana vAtAdhikasya vAtashoNitasya lakShaNam (8) · Śloka 8
വാതേऽധികേऽധികം തത്ര ശൂലസ്ഫുരണതോദനമ്| ശോഫസ്യ രൌക്ഷ്യകൃഷ്ണത്വശ്യാവതാവൃദ്ധിഹാനയഃ| ധമന്യങ്ഗുലിസന്ധീനാം സങ്കോചോऽങ്ഗഗ്രഹോऽതിരുക്| ശീതദ്വേഷാനുപശയൌ സ്തമ്ഭവേപഥുസുപ്തയഃ||൮||
वातेऽधिकेऽधिकं तत्र शूलस्फुरणतोदनम्| शोफस्य रौक्ष्यकृष्णत्वश्यावतावृद्धिहानयः| धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक्| शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः||८||
🔊 Audio coming soon
വാതേऽധികേത്യാദി വാതാധികലിങ്ഗമ്||൮||
Adhikarana raktAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (9) · Śloka 9
രക്തേ ശോഫോऽതിരുക്തോദസ്താമ്രശ്ചിമിചിമായതേ| സ്നിഗ്ധരൂക്ഷൈഃ ശമം നൈതി കണ്ഡൂക്ലേദസമന്വിതഃ||൯||
रक्ते शोफोऽतिरुक्तोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते| स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदसमन्वितः||९||
🔊 Audio coming soon
രക്തേऽധികേ വാതാऽസ്രേ ശോഫാദികം ലിങ്ഗമ്|| ൯||
Adhikarana pittAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (10) · Śloka 10
പിത്തേ വിദാഹഃ സമ്മോഹഃ സ്വേദോ മൂര്ച്ഛാ മദഃ സതൃട്| സ്പര്ശാऽക്ഷമത്വം രുഗ്രാഗഃ ശോഫഃ പാകോ ഭൃശോഷ്മതാ||൧൦||
पित्ते विदाहः सम्मोहः स्वेदो मूर्च्छा मदः सतृट्| स्पर्शाऽक्षमत्वं रुग्रागः शोफः पाको भृशोष्मता||१०||
🔊 Audio coming soon
പിത്തേऽധികേ വാതാऽസ്രേ വിദാഹാദിലിങ്ഗമ്|| ൧൦||
Adhikarana kaphAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (11) · Śloka 11
കഫേ സ്തൈമിത്യഗുരുതാ സുപ്തിസ്നിഗ്ധത്വശീതതാഃ| കണ്ഡൂര്മന്ദാ ച രുക്............................||൧൧||
कफे स्तैमित्यगुरुता सुप्तिस्निग्धत्वशीतताः| कण्डूर्मन्दा च रुक्............................||११||
🔊 Audio coming soon
സ്തൈമിത്യാദിഫേऽധികേ|| ൧൧||
Adhikarana dvandvasannipAtayorvAtashoNitayorlakShaNam (12) · Śloka 12
...............................ദ്വന്ദ്വസര്വലിങ്ഗഞ്ച സങ്ഹ്കരേ||൧൨||
...............................द्वन्द्वसर्वलिङ्गञ्च सङ्ह्करे||१२||
🔊 Audio coming soon
സങ്കരേ സംസര്ഗേ സന്നിപാതേ ച യഥാസങ്ഖ്യേന ദ്വന്ദ്വസര്വലിങ്ഗമ്| യഥാസ്വലിങ്ഗം ച ഭവതി|| ൧൨||
Adhikarana sAdhyavAtAsralakShaNam (13) · Śloka 13
ഏകദോഷാനുഗം സാധ്യം നവം .......................||൧൩||
एकदोषानुगं साध्यं नवं .......................||१३||
🔊 Audio coming soon
തച്ച വാതശോണിതമേകദോഷജം നവം സത് സാധ്യമ്|| ൧൩||
Adhikarana yApyavAtAsralakShaNam (14) · Śloka 14
.....................................യാപ്യം ദ്വിദോഷജമ്||൧൪||
.....................................याप्यं द्विदोषजम्||१४||
🔊 Audio coming soon
൦൦
Adhikarana asAdhyavAtAsralakShaNam (15) · Śloka 15
ത്രിദോഷജം ത്യജേത് സ്രാവിസ്തബ്ധമര്ബുദകാരി ച||൧൫||
त्रिदोषजं त्यजेत् स्राविस्तब्धमर्बुदकारि च||१५||
🔊 Audio coming soon
ത്രിദോഷജം ത്യജേദസാധ്യത്വാത്| സ്രാവിത്യ്വാദിയുക്തം ച| അര്ബുദം സ്ഥിരം ഘനം സവ്രണമധികമാംസമ്|| ൧൫||
Adhikarana AvRutavAtaraktavyApat (16) · Śloka 16
രക്തമാര്ഗം നിഹന്ത്യാശു ശാഖാസന്ധിഷു മാരുതഃ| നിവിശ്യാന്യോന്യമാऽऽവാര്യ്യവേദനാഭിര്ഹരത്യസൂന്||൧൬||
रक्तमार्गं निहन्त्याशु शाखासन्धिषु मारुतः| निविश्यान्योन्यमाऽऽवार्य्यवेदनाभिर्हरत्यसून्||१६||
🔊 Audio coming soon
വായുഃ ശാഖാസന്ധിഷു നിവിശ്യ രക്തസ്യ മാര്ഗമാശു നിഹന്തി| തേ ച വായുരക്തേ പരസ്പരമാവാര്യ്യവേദനാഭീ രുജാഭിഃ പുരുഷസ്യാസൂന് ഹരതഃ| ന കേവലമേഷൈവാവരണവിധാ| യാവദ്വക്ഷ്യമാണേന (൬൫൧) പ്രകാരേണാനേകധാപി സമ്ഭവതി| താം ച പ്രദര്ശയിതും പ്രഥമം പഞ്ചസു വായുവിശേഷേഷു നിദാനം ലക്ഷണം ച സൈവ ച| വായൌ പഞ്ചാത്മക ഇത്യാദിനാ പ്രദര്ശയതോ വായോഃ സവേഗത്വാദാവരണം സിദ്ധമ്|| ൧൬||
Adhikarana prANavAyoH kopanakAraNAni tadvikArAMshca (17) · Śloka 17
വായൌ പഞ്ചാത്മകേ പ്രാണോ രൌക്ഷ്യവ്യായാമലങ്ഘനൈഃ| അത്യാഹാരാഭിഘാതാധ്വവേഗോദീരണധാരണൈഃ| കുപിതശ്ചക്ഷുരാദീനാമുപഘാതം പ്രവര്ത്തയേത്| പീനസാര്ദിതതൃട്കാസശ്വാസാദീംശ്ചാമയാന്ബഹൂന്||൧൭||
वायौ पञ्चात्मके प्राणो रौक्ष्यव्यायामलङ्घनैः| अत्याहाराभिघाताध्ववेगोदीरणधारणैः| कुपितश्चक्षुरादीनामुपघातं प्रवर्त्तयेत्| पीनसार्दिततृट्कासश्वासादींश्चामयान्बहून्||१७||
🔊 Audio coming soon
തേഷു ച പ്രാണോ രൌക്ഷ്യാദിഭിഃ കുപിതശ്ചക്ഷുരാദ്യുപഘാതം പീനസാദീംശ്ച യഥാകോപം ബഹുനുപദ്രവാന് കുരുതേ|| ൧൭||
Adhikarana udAnasya prakopakAraNAni tadvikArAMshca (18) · Śloka 18
ഉദാനഃ ക്ഷവഥൂദ്ഗാരച്ഛര്ദിനിദ്രാവിധാരണൈഃ| ഗുരുഭാരാതിരുദിതഹാസ്യാദ്യൈര്വികൃതോ ഗദാന്| കണ്ഠരോധമനോഭ്രംശച്ഛര്ദ്യരോചകപീനസാന്| കുര്യാച്ച ഗലഗണ്ഡാദീന്താസ്താഞ്ജത്രൂര്ധ്വസംശ്രയാന്||൧൮||
उदानः क्षवथूद्गारच्छर्दिनिद्राविधारणैः| गुरुभारातिरुदितहास्याद्यैर्विकृतो गदान्| कण्ठरोधमनोभ्रंशच्छर्द्यरोचकपीनसान्| कुर्याच्च गलगण्डादीन्ताँस्ताञ्जत्रूर्ध्वसंश्रयान्||१८||
🔊 Audio coming soon
ഉദാനഃ ക്ഷവഥുധാരണാദിഭിര്വികൃതഃ കണ്ഠരോധാദീനന്യാശ്ച ജത്രൂര്ധ്വജാന് യഥാകോപം ഗദാന് കുര്യാത്|| ൧൮||
Adhikarana vyAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (19) · Śloka 19
വ്യാനോऽതിഗമനസ്ഥാനക്രോഡാവിഷമചേഷ്ടിതൈഃ| വിരോധിരൂക്ഷഭീഹര്ഷവിഷാദാദ്യൈശ്ച ദൂഷിതഃ| പുംസ്ത്വോത്സാഹബലഭ്രംശശോഫചിത്തോത്പ്ലവജ്വരാന്| സര്വാങ്ഗരോഗനിസ്തോദരോമഹര്ഷാങ്ഗസുപ്തതാഃ| കുഷ്ഠം വീസര്പമന്യാശ്ച കുര്യാത്സര്വാങ്ഗഗാങ്ഗദാന്||൧൯||
व्यानोऽतिगमनस्थानक्रोडाविषमचेष्टितैः| विरोधिरूक्षभीहर्षविषादाद्यैश्च दूषितः| पुंस्त्वोत्साहबलभ्रंशशोफचित्तोत्प्लवज्वरान्| सर्वाङ्गरोगनिस्तोदरोमहर्षाङ्गसुप्तताः| कुष्ठं वीसर्पमन्याँश्च कुर्यात्सर्वाङ्गगाङ्गदान्||१९||
🔊 Audio coming soon
വ്യാനോऽതിഗമനാതിസ്ഥാനാദിഭിര്ദൂഷിതഃ പുംസ്ത്വഭ്രംശാദീന്യാശ്ച സര്വാങ്ഗഗാന് ഗദന് കുര്യ്യാത്| പുംസ്ത്വം ശുക്രമ്| സര്വാങ്ഗരോഗ ഉഭയ പക്ഷവധഃ|| ൧൯||
Adhikarana samAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (20) · Śloka 20
സമാനോ വിഷമാജീര്ണശീതസങ്കീര്ണഭോജനൈഃ| കരോത്യകാലശയനജാഗരാദ്യൈശ്ച ദൂഷിതഃ| ശൂലഗുല്മഗ്രഹണ്യാദീന്പക്വാമാശയജാങ്ഗദാന്||൨൦||
समानो विषमाजीर्णशीतसङ्कीर्णभोजनैः| करोत्यकालशयनजागराद्यैश्च दूषितः| शूलगुल्मग्रहण्यादीन्पक्वामाशयजाङ्गदान्||२०||
🔊 Audio coming soon
സമാനോ വിഷഭോജനാദിഭിര്ദൂഷിതഃ ശൂലാദീന് പക്വാമാശയജാന് ഗദാന് കരോതി| അകാലേ ബഹു വാऽല്പം വാ ഭുക്തം തു വിഷമാശനമ്|| ൨൦||
Adhikarana apAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (21) · Śloka 21
അപാനോ രൂക്ഷഗുര്വന്നവേണാഘാതാതിവാഹനൈഃ| യാനയാനാസനസ്ഥാനചങ്ക്രമൈശ്ചാതിസേവിതൈഃ| കുപിതഃ കുരുതേ രോഗാന്കൃച്ഛ്രാന്പക്വാശയാശ്രയാന്| മൂത്രശുക്രപ്രദോഷാऽര്ശോഗുദഭ്രംശാദികാന് ബഹൂന്||൨൧||
अपानो रूक्षगुर्वन्नवेणाघातातिवाहनैः| यानयानासनस्थानचङ्क्रमैश्चातिसेवितैः| कुपितः कुरुते रोगान्कृच्छ्रान्पक्वाशयाश्रयान्| मूत्रशुक्रप्रदोषाऽर्शोगुदभ्रंशादिकान् बहून्||२१||
🔊 Audio coming soon
അപാനോ രൂക്ഷാദിഭിര്യാനയാനാദിഭിശ്ചാതിസേവിതൈഃ കുപിതഃ മൂത്രദോഷാദികാന് പക്വാശയാശ്രിതാന് അതികൃച്ഛ്രാന് രോഗാന് കുരുതേ| സര്വത്ര ചാദിഗ്രഹണാന്യാഗമാऽവിരുദ്ധേനാനുമാനേന യഥാസമ്ഭവം വ്യാഖ്യേയാനി|| ൨൧||
Adhikarana sAmavAyorlakShaNam (22) · Śloka 22
സര്വഞ്ച മാരുതം സാമം തന്ദ്രാസ്തൈമിത്യഗൌരവഃ| സ്നിഗ്ധത്വാരോചകാലസ്യശൈത്യശോഫാഗ്നിഹാനിഭിഃ| കടൂരൂക്ഷാഭിലാഷേണ തദ്വിധോപശയേന ച| യുക്തം വിദ്യാത്............................||൨൨||
सर्वञ्च मारुतं सामं तन्द्रास्तैमित्यगौरवः| स्निग्धत्वारोचकालस्यशैत्यशोफाग्निहानिभिः| कटूरूक्षाभिलाषेण तद्विधोपशयेन च| युक्तं विद्यात्............................||२२||
🔊 Audio coming soon
സര്വം ച പ്രാണാദികം മാരുതം തന്ദ്രാദിഭിരന്വിതം സാമം വിദ്യാദ്വൈദ്യ ഇതി ശേഷഃ|| ൨൨||
Adhikarana nirAmavAyorlakShaNam (23) · Śloka 23
................... നിരാമം തു തന്ദ്രാദീനാമ് വിപര്യ്യയാത്||൨൩||
................... निरामं तु तन्द्रादीनाम् विपर्य्ययात्||२३||
🔊 Audio coming soon
തന്ദ്രാദിവൈപരീത്യാന്നിരാമമ്||൨൩||
Adhikarana vAtA~a~avaraNaprakArAH (24) · Śloka 24
വായോരാऽऽവരണം ചാऽതോ ബഹുഭേദം പ്രവക്ഷ്യതേ||൨൪||
वायोराऽऽवरणं चाऽतो बहुभेदं प्रवक्ष्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
അതോऽന്തരം വായോഃ പിത്താദിവിശേഷാത് ബഹുഭേദമാऽऽവരണം വക്ഷ്യതേ||൨൪||
Adhikarana pittAvRutasya vAtasya lakShaNam (25) · Śloka 25
ലിങ്ഗം പിത്താവൃതേ ദാഹസ്തൃഷ്ണാശൂലം ഭ്രമസ്തമഃ| കടുകോഷ്ണാമ്ലലവണൈര്വിദാഹഃ ശീതകാമതാ||൨൫||
लिङ्गं पित्तावृते दाहस्तृष्णाशूलं भ्रमस्तमः| कटुकोष्णाम्ललवणैर्विदाहः शीतकामता||२५||
🔊 Audio coming soon
ദാഹാദികം പിത്താऽവൃതേ ലിങ്ഗമ്|| ൨൫||
Adhikarana kaphAvRutasya vAtasya lakShaNam (26) · Śloka 26
ശൈത്യഗൌരവശൂലാനി കട്വാദ്യപശയോऽധികമ്| ലങ്ഘനായാസരൂക്ഷോഷ്ണകാമതാ ച കഫാവൃതേ||൨൬||
शैत्यगौरवशूलानि कट्वाद्यपशयोऽधिकम्| लङ्घनायासरूक्षोष्णकामता च कफावृते||२६||
🔊 Audio coming soon
ശൈത്യാദികം കഫാവൃതേ|| ൨൬||
Adhikarana raktAvRutasya vAtasya lakShaNam (27) · Śloka 27
രക്താവൃതേ സദാഹാര്ത്തിസ്ത്വങ്മാംസാന്തരജാ ഭൃശമ്| ഭവേച്ച രാഗീ ശ്വയഥുര്ജായന്തേ മണ്ഡലാനി ച||൨൭||
रक्तावृते सदाहार्त्तिस्त्वङ्मांसान्तरजा भृशम्| भवेच्च रागी श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च||२७||
🔊 Audio coming soon
സദാഹത്വഗാര്ത്ത്യാദി രക്താവൃതേ|| ൨൭||
Adhikarana mAMsAvRutasya vAtasya lakShaNam (28) · Śloka 28
മാംസേന കഠിനഃ ശോഫോ വിവര്ണഃ പിടകാസ്തഥാ| ഹര്ഷഃ പിപീലികാനാം ച സഞ്ചാര ഇവ ജായതേ||൨൮||
मांसेन कठिनः शोफो विवर्णः पिटकास्तथा| हर्षः पिपीलिकानां च सञ्चार इव जायते||२८||
🔊 Audio coming soon
കഠിനഃ ശോഫാദിമാംസേന|| ൨൮||
Adhikarana medasAvRutasya vAtasya lakShaNam (29) · Śloka 29
ചലഃ സ്നിഗ്ധോ മൃദുഃ ശീതഃ ശോഫോ ഗാത്രേഷ്വരോചകഃ| ആഢ്യവാത ഇതി ജ്ഞേയഃ സ കൃച്ഛ്രോ മേദസാവൃതേ||൨൯||
चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफो गात्रेष्वरोचकः| आढ्यवात इति ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसावृते||२९||
🔊 Audio coming soon
ചലത്വാദിയുതഃ ശോഫ ആഢ്യവാതനാമാ കൃച്ഛ്രസാധ്യോ മേദസാവൃതേ|| ൨൯||
Adhikarana asthyAvRutasya vAtasya lakShaNam (30) · Śloka 30
സ്പര്ശമസ്ഥ്യാവൃതേऽത്യുഷ്ണം പീഡനം ചാഭിനന്ദതി| സൂച്യേവ തുദ്യതേऽത്യര്ഥമങ്ഗം സീദതി ശൂല്യതേ||൩൦||
स्पर्शमस्थ्यावृतेऽत्युष्णं पीडनं चाभिनन्दति| सूच्येव तुद्यतेऽत्यर्थमङ्गं सीदति शूल्यते||३०||
🔊 Audio coming soon
ഉഷ്ണസ്പര്ശാദ്യഭിനന്ദനാദ്യസ്ഥ്യാവൃതേ||൩൦||
Adhikarana majjAvRutasya vAtasya lakShaNam (31) · Śloka 31
മജ്ജാവൃതേ വിനമനം ജൃമ്ഭണം പരിവേഷ്ടനമ്| ശൂലഞ്ച പീഡ്യമാനേ ച പാണിഭ്യാം ലഭതേ സുഖമ്||൩൧||
मज्जावृते विनमनं जृम्भणं परिवेष्टनम्| शूलञ्च पीड्यमाने च पाणिभ्यां लभते सुखम्||३१||
🔊 Audio coming soon
അങ്ഗവിനമനാദികം മജ്ജാവൃതേ|| ൩൧||
Adhikarana shukrAvRutasya vAtasya lakShaNam (32) · Śloka 32
ശുക്രാവൃതേऽതിവേഗോ വാ ന വാ നിഷ്ഫലതാऽപി വാ||൩൨||
शुक्रावृतेऽतिवेगो वा न वा निष्फलताऽपि वा||३२||
🔊 Audio coming soon
അതിവേഗാദികം ശുക്രാവൃതേ| ശുക്രഫലസംസര്ഗഃ||൩൨||
Adhikarana annAvRutasya vAtasya lakShaNam (33) · Śloka 33
ഭുക്തേ കുക്ഷൌ രുജാജീര്ണേ ശാമ്യത്യന്നാവൃതേऽനിലേ||൩൩||
भुक्ते कुक्षौ रुजाजीर्णे शाम्यत्यन्नावृतेऽनिले||३३||
🔊 Audio coming soon
അന്നാവൃതേऽനിലേ ഭുക്തേ കുക്ഷിരുജാദി||൩൩||
Adhikarana mUtrAvRutasya vAtasya lakShaNam (34) · Śloka 34
മൂത്രാऽപ്രവൃത്തിരാധ്മാനം ബസ്തേര്മൂത്രാവൃതേ ഭവേത്||൩൪||
मूत्राऽप्रवृत्तिराध्मानं बस्तेर्मूत्रावृते भवेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
മൂത്രാവൃതേ മൂത്രാऽപ്രവൃത്യാദിലിങ്ഗമ്||൩൪||
Adhikarana viDAvRutasya vAtasya lakShaNam (35) · Śloka 35
വിഡാവൃതേ വിബന്ധോऽധഃ സ്വേ സ്ഥാനേ പരികൃന്തതി| വ്രജത്യാऽऽശു ജരാം സ്നേഹോ ഭുക്തോ ചാऽऽനഹ്യതേ നരഃ| ശകൃത്പീഡിതമന്നേന ദുഃഖം ശുഷ്കം ചിരാത്സൃജേത്||൩൫||
विडावृते विबन्धोऽधः स्वे स्थाने परिकृन्तति| व्रजत्याऽऽशु जरां स्नेहो भुक्तो चाऽऽनह्यते नरः| शकृत्पीडितमन्नेन दुःखं शुष्कं चिरात्सृजेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
വിശാ പുരീഷേണാऽവൃതേ വിബന്ധാദി||൩൫||
Adhikarana sarvadhAtvAvRutasya vAtasya lakShaNam (36) · Śloka 36
സര്വധാത്വാവൃതേ വായൌ ശ്രോണിവങ്ക്ഷപൃഷ്ഠരുക്| വിലോമോ മാരുതോऽസ്വാസ്ഥ്യം ഹൃദയം പീഡ്യതേऽതി ച||൩൬||
सर्वधात्वावृते वायौ श्रोणिवङ्क्षपृष्ठरुक्| विलोमो मारुतोऽस्वास्थ्यं हृदयं पीड्यतेऽति च||३६||
🔊 Audio coming soon
ശ്രോണിരുഗാദി യൌഗപദ്യേന സര്വധാത്വാവൃതേ ലിങ്ഗമിതി|| ൩൬||
Adhikarana pittAvRutasya prANavAyorlakShaNam (37) · Śloka 37
ഭ്രമോ മൂര്ച്ഛാ രുജാ ദാഹഃ പിത്തേന പ്രാണ ആവൃതേ| വിദഗ്ധേऽന്നേ ച വമനമ് .....................||൩൭||
भ्रमो मूर्च्छा रुजा दाहः पित्तेन प्राण आवृते| विदग्धेऽन्ने च वमनम् .....................||३७||
🔊 Audio coming soon
സാമാന്യേന വായോരാऽऽവരണമുക്ത്വാ പ്രാണാദിഭേദേനോച്യതേ| ഭ്രമാദിയുക്തം പിത്തേന പ്രാണാഖ്യേ വായാവാവൃതേ ഭവതി|| ൩൭||
Adhikarana pittAvRutasyodAnasya lakShaNam (38) · Śloka 38
............................ഉദാനേ വിഭ്രമാദയഃ| ദാഹോऽന്തര്രുജാഭ്രംശശ്ച.......................||൩൮||
............................उदाने विभ्रमादयः| दाहोऽन्तर्रुजाभ्रंशश्च.......................||३८||
🔊 Audio coming soon
പിത്തേനോദാന ആവൃതേ വിഭ്രമന്തര്ദാഹാദയഃ| വിഭ്രമോ മോഹപ്രായഃ||൩൮||
Adhikarana pittavRutasya vyAnasya lakShaNam (39) · Śloka 39
....................................ദാഹോ വ്യാനേ തു സര്വഗഃ| ക്ലമോऽങ്ഗചേഷ്ടാസങ്ഗാശ്ച സന്താപഃ സഹവേദനഃ||൩൯||
....................................दाहो व्याने तु सर्वगः| क्लमोऽङ्गचेष्टासङ्गाश्च सन्तापः सहवेदनः||३९||
🔊 Audio coming soon
പിത്തേന വ്യാനേ ആവൃതേ സര്വാങ്ഗീണദാഹാദി ലക്ഷണമ്|| ൩൯||
Adhikarana pittAvRutasya samAnasya lakShaNam (40) · Śloka 40
സമാന ഊഷ്മോപഹതിരതിസ്വേദോऽരതിഃ സതൃട്| ദാഹശ്ച സ്യാത്...........................||൪൦||
समान ऊष्मोपहतिरतिस्वेदोऽरतिः सतृट्| दाहश्च स्यात्...........................||४०||
🔊 Audio coming soon
അഗ്ന്യുപഹത്വാദിദാഹാന്തം പിത്തേന സമാനേ ആവൃതേ|| ൪൦||
Adhikarana pittAvRutasyA~apAnasya lakShaNam (41) · Śloka 41
.......................... അപാനേ തു മലേ ഹാരിദ്രവര്ണതാ| രുജോऽതിവൃദ്ധിസ്താപശ്ച യോനിമേഹനപായുഷു||൪൧||
.......................... अपाने तु मले हारिद्रवर्णता| रुजोऽतिवृद्धिस्तापश्च योनिमेहनपायुषु||४१||
🔊 Audio coming soon
ഹാരിദ്രപുരീഷത്വാദിപിത്തേനാऽപാനാഖ്യേऽനിലേ ആവൃതേ രൂപമ്|| ൪൧||
Adhikarana kaphAvRutasya prANAdipa~jcakasya lakShaNam (42) · Śloka 42
ശ്ലേഷ്മണാ ത്വാവൃതേ പ്രാണേ സാദസ്തന്ദ്രാऽരുചിര്വമിഃ| ഷ്ഠീവനം ക്ഷവഥൂദ്ഗാരനിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസസംഗ്രഹഃ| ഉദാനേ ഗുരുഗാത്രത്വമരുചിര്വക്സ്വരഗ്രഹഃ| ബലവര്ണപ്രണാശശ്ച വ്യാനേ പര്വാऽസ്ഥിവാഗ്ഗ്രഹഃ| ഗുരുതാऽങ്ഗേഷു സര്വേഷു സ്ഖലിതഞ്ച ഗതൌ ഭൃശമ്| സമാനേऽതിഹിമാങ്ഗത്വമസ്വേദോ മന്ദവഹ്നിതാ| അപാനേ സകഫം മൂത്രശകൃതോഃ സ്യാത്പ്രവര്ത്തനാമ്||൪൨||
श्लेष्मणा त्वावृते प्राणे सादस्तन्द्राऽरुचिर्वमिः| ष्ठीवनं क्षवथूद्गारनिःश्वासोच्छ्वाससंग्रहः| उदाने गुरुगात्रत्वमरुचिर्वक्स्वरग्रहः| बलवर्णप्रणाशश्च व्याने पर्वाऽस्थिवाग्ग्रहः| गुरुताऽङ्गेषु सर्वेषु स्खलितञ्च गतौ भृशम्| समानेऽतिहिमाङ्गत्वमस्वेदो मन्दवह्निता| अपाने सकफं मूत्रशकृतोः स्यात्प्रवर्त्तनाम्||४२||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലേഷ്മണേത്യാദിനാ പിത്തവത് ക്രമേണോച്യതേ| ക്ഷവഥ്യാദീനാം സംഗ്രഹഃ| സുബോധമന്യത്|| ൪൨||
Adhikarana dvAviMshatividhaM vAyorA~a~avaraNam (43) · Śloka 43
ഇതി ദ്വാവിശതിവിധം വായോരാऽऽവരണം വിദുഃ||൪൩||
इति द्वाविशतिविधं वायोराऽऽवरणं विदुः||४३||
🔊 Audio coming soon
ഏവം ദ്വാഭ്യാം ദോഷാഭ്യാം രക്താദിഭിഃ ഷഡ്ഭിര്ധാതുഭിരന്നേന മൂത്രേണ വിശാ സര്വധാതുഭിഃ പുനഃ പ്രാണാദിപഞ്ചകസ്യ പിത്തേന തദ്വത് കഫേനേതി ദ്വാവിശതിവിധം വായോരാऽऽവരണമുക്തമ്|| ൪൩||
Adhikarana prANAdInAmanyo~a~avaraNasya prakArAH (44) · Śloka 44
പ്രാണാദയസ്തഥാന്യോന്യമാऽऽവൃണ്വന്തി യഥാക്രമമ്| സര്വേऽപി വിംശതിവിധം വിദ്യാദാऽऽവരണഞ്ച തത്||൪൪||
प्राणादयस्तथान्योन्यमाऽऽवृण्वन्ति यथाक्रमम्| सर्वेऽपि विंशतिविधं विद्यादाऽऽवरणञ्च तत्||४४||
🔊 Audio coming soon
സര്വേऽപി പ്രാണാദയഃ പരസ്പരേണ യഥാക്രമമാऽऽവൃണ്വന്തി| തച്ചാऽന്യോന്യാവരണം വിംശതിവിധം വിദ്യാത്| തഥാ ച പ്രാണാദീനാമന്യതമഃ ശേഷാണാം ചതുര്ണാം ക്രമേണാऽऽവരകോ ഭവതി| ഏവം പഞ്ച പ്രാണാദയഃ| യതഃ പ്രത്യേകം ചതുരോ ഭേദാന് യാന്ത്യതോ വിംശതിവിധമാऽऽവരണമ്|| ൪൪||
Adhikarana prANAvRutasyodAnasya lakShaNam (45) · Śloka 45
നിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസസംരോധഃ പ്രതിശ്യായഃ ശിരോഗ്രഹഃ| ഹൃദ്രോഗീ മുഖശോഷശ്ച പ്രാണേനോദന ആവൃതേ||൪൫||
निःश्वासोच्छ्वाससंरोधः प्रतिश्यायः शिरोग्रहः| हृद्रोगी मुखशोषश्च प्राणेनोदन आवृते||४५||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ച പ്രാണേനോദാന ആവൃതേ നിഃശ്വാസരോധാദികം ഭവതി|| ൪൫||
Adhikarana udAnAvRutasya prANasya lakShaNam (46) · Śloka 46
ഉദാനേനാവൃതേ പ്രാണേ വര്ണൌജോബലസംക്ഷയഃ||൪൬||
उदानेनावृते प्राणे वर्णौजोबलसंक्षयः||४६||
🔊 Audio coming soon
ഏവമുദാനേനാവൃതേ പ്രാണേ ബലാദിക്ഷയഃ|| ൪൬||
Adhikarana AvaraNavij~jAnopasaMhAraH (47) · Śloka 47
ദിശാനയാ ച വിഭജേത് സര്വമാവരണം ഭിഷക| സ്ഥാനാന്യവേക്ഷ്യ വാതാനാം വൃദ്ധിഹാനിഞ്ച കര്മണാമ്||൪൭||
दिशानया च विभजेत् सर्वमावरणं भिषक| स्थानान्यवेक्ष्य वातानां वृद्धिहानिञ्च कर्मणाम्||४७||
🔊 Audio coming soon
അനയൈവ ദിശാऽനുക്തമാവരണം സ്വബുദ്ധ്യാ വൈദ്യോ വിഭജേത്| കഥമിത്യാഹ-വാതാനാം പ്രാണാദീനാം ദോഷഭേദീയോക്തേന (അ. സം. സൂ. - ൨൦) പ്രകാരേണ സ്ഥാനാന്യവേക്ഷ്യ തഥാ കര്മണാം ഷ്ഠീവനാദീനാം വൃദ്ധിം ഹാനിം ചാവേക്ഷ്യ| തേനൈവം ഭവത്യസ്യ വായോരയം പ്രദേശസ്തത്ര സ്ഥിതസ്യ ചേദം കര്മാऽऽമ്നാതം തച്ച സമ്പ്രയത്നേന രൂപേണ വൃദ്ധം വാ ഹീനം വാ യദാ ദൃശ്യതേ തദാऽനുമീയതേऽനേനാऽऽവൃതോऽയമിതി| ന കേവലമേതദേവാऽऽവരണം യാവദേഭ്യോऽന്യദപ്യധികമസ്തീത്യാऽऽഹ||൪൭||
Adhikarana vAyorAvaraNasyA~asa~gkhyeyatvam (48) · Śloka 48
പ്രാണാദീനാഞ്ച പഞ്ചാനാം മിശ്രമാऽऽവരണം മിഥഃ| പിത്താദിഭിര്ദ്വാദശഭിര്മിശ്രാണാം മിശ്രിതൈശ്ച തൈഃ| മിശ്രൈഃ പിത്താദിഭിസ്തദ്വന്മിശ്രണാഭിരനേകധാ| താരതമ്യവികല്പാച്ച യാത്യാവൃത്തിരസങ്ഖ്യതാമ്||൪൮||
प्राणादीनाञ्च पञ्चानां मिश्रमाऽऽवरणं मिथः| पित्तादिभिर्द्वादशभिर्मिश्राणां मिश्रितैश्च तैः| मिश्रैः पित्तादिभिस्तद्वन्मिश्रणाभिरनेकधा| तारतम्यविकल्पाच्च यात्यावृत्तिरसङ्ख्यताम्||४८||
🔊 Audio coming soon
പ്രാണാദീനാമിത്യാദി| പ്രാണാദയോ ദ്വ്യാദിസംയോഗേന മിശ്രാഃ കദാചിദാऽऽവാര്യ്യാ ഭവന്തി| കദാചിദാऽऽവാരകാ ഇത്യാവൃത്തിരസംഖ്യതാം യാതീതി സമ്ബന്ധഃ| തഥൈവ പിത്താദിമിശ്രാ അപി ദ്വൌ ദോഷൌ| ഷഡ്ധാതവോ രക്താദയഃ| അന്നം ശകൃന്മൂത്രം സര്വധാതുശ്ചേതി| തൈശ്ച പിത്താദീനി ദ്വ്യാദിസംയോഗേന മിശ്രൈഃ അനേകധാ പ്രാണാദിമിശ്രണാദിഭിഃ| സര്വേഷു സംയോഗേഷു കിഞ്ചിദധികതരം കിഞ്ചിദധികതമമിതി| ഏവമനേകധാ വികല്പനാऽऽവൃതിരസങ്ഖ്യതാം യാതി|| ൪൮||
Adhikarana vAtAvRuttyA vedanaprakAraH (49) · Śloka 49
താം ലക്ഷയേദവഹിതോ യഥാസ്വം ലക്ഷണോദയാത്| ശനൈശ്ശനൈശ്ചോപശയാദ്ഗൂഢാമപി മുഹുര്മുഹുഃ||൪൯||
तां लक्षयेदवहितो यथास्वं लक्षणोदयात्| शनैश्शनैश्चोपशयाद्गूढामपि मुहुर्मुहुः||४९||
🔊 Audio coming soon
താഞ്ചാऽനേകവിധാമാവൃത്തിം യഥാസ്വം ലക്ഷണൈര്ദോഷാണാം ലക്ഷയേത്| ഗൂഢാന്തു ശനൈശ്ശനൈര്മുഹുശ്ചോപശയേന ലക്ഷയേത്|| ൪൯||
Adhikarana vikRutA~avikRutayoH prANodAnayoH svarUpam (50) · Śloka 50
വിശേഷാജ്ജീവിതം പ്രാണ ഉദാനോ ബലമുച്യതേ| സ്യാത്തയോഃ പീഡനാദ്ധാനിരാऽऽയുഷശ്ച ബലസ്യ ച||൫൦||
विशेषाज्जीवितं प्राण उदानो बलमुच्यते| स्यात्तयोः पीडनाद्धानिराऽऽयुषश्च बलस्य च||५०||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ച പ്രാണോദാനൌ യത്നതോ രക്ഷേത്| കുത ഇത്യാഹ-വിശേഷാദിത്യാദി| സുബോധമ്|| ൫൦||
Adhikarana vAtAvRutasya vatsarAdanantaramasAdhyatvam (51) · Śloka 51
ആവൃതാ വായവോऽജ്ഞാതാ ജ്ഞാതാ വാ വത്സരം സ്ഥിതാഃ| പ്രയത്നേനാപി ദുഃസാധ്യാ ഭവേയുര്വാऽനുപക്രമാഃ||൫൧||
आवृता वायवोऽज्ञाता ज्ञाता वा वत्सरं स्थिताः| प्रयत्नेनापि दुःसाध्या भवेयुर्वाऽनुपक्रमाः||५१||
🔊 Audio coming soon
ആവൃതാശ്ച വായവോऽനുപലക്ഷിതാ ലക്ഷിതാശ്ചാപ്യുപേക്ഷിതാ അതീതസംവത്സരാഃ സന്തഃ പ്രയത്നേനാപ്യുപചര്യ്യമാണാ ദുഃസാധ്യാ ഏവ വ ഭവേയുഃ| അതോऽവശ്യമുപലക്ഷയേത്|| ൫൧||
Adhikarana AvRutavAyUnAmupekShaNAjjAyamAnA upadravAH (52-53) · Śloka 53
വിദ്രധിപ്ലീഹഹൃദ്രോഗഗുല്മാऽഗ്നിസദനാദയഃ| ഭവന്ത്യുപദ്രവാസ്തേഷാമാവൃതാനാമുപേക്ഷണാത്||൫൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവംഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം വാതശോണിത നിദാനം നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ||൫൩||
विद्रधिप्लीहहृद्रोगगुल्माऽग्निसदनादयः| भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्||५२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावंष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां वातशोणित निदानं नाम षोडशोऽध्यायः||५३||
🔊 Audio coming soon
ആവൃതാനാം വായൂനാമുപേക്ഷണാദ്വിദ്രധ്യാദയോ ഭവേയുരതോ നോപേക്ഷേതേതി| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം നിദാനസ്ഥാനേ ഷോഡശോऽധ്യായഃ