16. vātaśōṇitanidānam

Adhikarana atha vAtashoNitanidAnaM nAma ShoDasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ வாதஶோணிதநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

வாதஹேதுத்வஸாமாந்யாத்வாதவ்யாத்யநந்தரஂ வாதஶோணிதநிர்ணயாயாத்யாயாரம்பஃ| அஸஜா ருத்தோ வாயுர்வாதஶோணிதம்|| ௧||

Adhikarana vAtashoNitasya nidAnasamprAptiparyAyAH (2) · Śloka 2

நிதாநஸம்ப்ராப்திபர்ய்யாயாஃ- விதாஹ்யந்நஂ விருத்தஞ்ச தத்தச்சாஸக்ப்ரதூஷணம்| பஜதாஂ விதிஹீநஞ்ச ஸ்வப்நஜாகரமைதுநம்| ப்ராயேண ஸுகுமாராணாமசங்க்ரமணஶீலிநாம்| அபிகாதாதஶுத்தேஶ்ச நணாமஸஜி தூஷிதே| வாதலைஃ ஶீதலைர்வாயுவத்தகத்தோ விமார்ககஃ| தாதஶேநாஸஜா ருத்தஃ ப்ராக்ததேவப்ரதூஷயேத்| ஆட்யரோகஂ க்ருடஂ வாதபலாஸஂ வாதஶோணிதம்| ததாஹுர்நாமபிஃ.............................||௨||

கதமித்யாஹ-விதாஹீத்யாதி| ஸுகுமாரா அத்யர்தமதுஶரீராऽவயவாஃ ஸர்வக்லேஶாऽஸமர்தா உக்தஃ (ஶா. - ௫௫௬)| தே புநர்பாலா ஏவேத்யேகே| ப்ராகிதி க்ரமாத்தாத்வந்தரமபி ப்ரதூஷயேத்| தச்ச வாதஶோணிதமாசார்ய்யா ஆட்யரோகாதிபிராஹுஃ (ச. சி. - ௨௮/௧௧)||௨||

Adhikarana vAtashoNitasya sthAnaM svabhAvashca (3) · Śloka 3

..........................தச்ச பூர்வஂ பாதௌ ப்ரதாவதி| விஶேஷாத்யாநயநாத்யைஃ ப்ரலம்பௌ..........................||௩||

தச்ச வாதஶோணிதஂ ப்ரதமஂ பாதௌ ப்ரதாவதி| யாநயாநாத்யைஃ ப்ரலம்பௌ பாதௌ விஶேஷாத் ப்ரதாவதி|| ௩||

Adhikarana vAtashoNitasya purvarUpam (4) · Śloka 4

............................தஸ்ய லக்ஷணம் பவிஷ்யதஃ குஷ்டஸமஂ ததா ஸாதஃ ஶ்லதாங்கதா| ஜாநுஜங்கோருகட்யஂஸஹஸ்தபாதாங்கஸந்திஷு| கண்டூஸ்புரணநிஸ்தோதபேதகௌரவஸுப்ததாஃ| பூத்வா பூத்வ ப்ரணஶ்யந்தி முஹுராவிர்பவந்தி ச||௪||

தஸ்ய ச வாதாஸ்ரஸ்ய குஷ்டஸதஶமதிஶ்லக்ஷ்ணகரஸ்பர்ஶாத்யுக்தஂ (அ. ஸஂ. நி. - ௫௩௧) பூர்வரூபஂ பவதி| அத்ர து ஸாதாதீந்யபி பவந்தி|| ௪||

Adhikarana vAtashoNitasya prasaraNaprakAraH (5) · Śloka 5

பாதயோர்மூலமாஸ்தாய கதாசித்தஸ்தயோரபி| ஆகோரிவ விஷஂ க்ருத்தஂ கத்ஸ்நஂ தேஹஂ ப்ரதாவதி|௫|

௦௦

Adhikarana uttAnagambhIrabhedAbhyAM vAtashoNitasya dvaividhyam (5) · Śloka 5

த்வங்மாஂஸாஶ்ரயமுத்தாநஂ தத்பூர்வஂ ஜாயதே ததஃ| காலாந்தரேண கம்பீரஂ ஸர்வந் தாதூநபித்ரவத்||௫||

தச்ச த்விவிதம்| பூர்வமேவ யாவத்த்வங்மாஂஸாஶ்ரயஂ தாவதுத்தாநமுச்யதே| ததஃ க்ரமேண ஸர்வாந் தாதூநபி கச்சத் கம்பீராக்யஂ லபதே|| ௫||

Adhikarana uttAnavAtashoNitasya lakShaNam (6) · Śloka 6

கண்ட்வாதிஸஂயுதோத்தாநே த்வக்தாம்ரா ஶ்யாவலோஹிதா| ஸாயாமா பஶதாஹோஷா........................||௬||

அதோத்தாநலிங்கமாஹ- கண்ட்வாதித்யாதிநா||௬||

Adhikarana gambhIravAtashoNitasya lakShaNam (7) · Śloka 7

................................கம்பீரேऽதிகபூர்வருக| ஶ்வயதுர்க்ரதிதஃ பாகோ வாயுஃ ஸந்த்யஸ்திமஜ்ஜஸு| பிந்தந்நிவ சரத்யந்தர்வக்ரீகுர்வஂஶ்ச வேகவாந்| கரோதி கஞ்ஜஂ பஙுஂ வா ஶரீரே ஸர்வதஶ்சரந்||௭||

கம்பீரேத்யாதிநா கம்பீரலிங்கம்| கம்பீரே ஶ்வயதுஃ| உத்தாநஶ்வயதோரப்யதிகருக்பவதி| ததா க்ரதிதஃ கடிநஃ| கஞ்ஜோ விகலைகபாதஃ பங்குருபயபாதவிகலஃ|| ௭||

Adhikarana vAtAdhikasya vAtashoNitasya lakShaNam (8) · Śloka 8

வாதேऽதிகேऽதிகஂ தத்ர ஶூலஸ்புரணதோதநம்| ஶோபஸ்ய ரௌக்ஷ்யகஷ்ணத்வஶ்யாவதாவத்திஹாநயஃ| தமந்யங்குலிஸந்தீநாஂ ஸங்கோசோऽங்கக்ரஹோऽதிருக்| ஶீதத்வேஷாநுபஶயௌ ஸ்தம்பவேபதுஸுப்தயஃ||௮||

வாதேऽதிகேத்யாதி வாதாதிகலிங்கம்||௮||

Adhikarana raktAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (9) · Śloka 9

ரக்தே ஶோபோऽதிருக்தோதஸ்தாம்ரஶ்சிமிசிமாயதே| ஸ்நிக்தரூக்ஷைஃ ஶமஂ நைதி கண்டூக்லேதஸமந்விதஃ||௯||

ரக்தேऽதிகே வாதாऽஸ்ரே ஶோபாதிகஂ லிங்கம்|| ௯||

Adhikarana pittAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (10) · Śloka 10

பித்தே விதாஹஃ ஸம்மோஹஃ ஸ்வேதோ மூர்ச்சா மதஃ ஸதட்| ஸ்பர்ஶாऽக்ஷமத்வஂ ருக்ராகஃ ஶோபஃ பாகோ பஶோஷ்மதா||௧௦||

பித்தேऽதிகே வாதாऽஸ்ரே விதாஹாதிலிங்கம்|| ௧௦||

Adhikarana kaphAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (11) · Śloka 11

கபே ஸ்தைமித்யகுருதா ஸுப்திஸ்நிக்தத்வஶீததாஃ| கண்டூர்மந்தா ச ருக்............................||௧௧||

ஸ்தைமித்யாதிபேऽதிகே|| ௧௧||

Adhikarana dvandvasannipAtayorvAtashoNitayorlakShaNam (12) · Śloka 12

...............................த்வந்த்வஸர்வலிங்கஞ்ச ஸங்ஹ்கரே||௧௨||

ஸங்கரே ஸஂஸர்கே ஸந்நிபாதே ச யதாஸங்க்யேந த்வந்த்வஸர்வலிங்கம்| யதாஸ்வலிங்கஂ ச பவதி|| ௧௨||

Adhikarana sAdhyavAtAsralakShaNam (13) · Śloka 13

ஏகதோஷாநுகஂ ஸாத்யஂ நவஂ .......................||௧௩||

தச்ச வாதஶோணிதமேகதோஷஜஂ நவஂ ஸத் ஸாத்யம்|| ௧௩||

Adhikarana yApyavAtAsralakShaNam (14) · Śloka 14

.....................................யாப்யஂ த்விதோஷஜம்||௧௪||

௦௦

Adhikarana asAdhyavAtAsralakShaNam (15) · Śloka 15

த்ரிதோஷஜஂ த்யஜேத் ஸ்ராவிஸ்தப்தமர்புதகாரி ச||௧௫||

த்ரிதோஷஜஂ த்யஜேதஸாத்யத்வாத்| ஸ்ராவித்ய்வாதியுக்தஂ ச| அர்புதஂ ஸ்திரஂ கநஂ ஸவ்ரணமதிகமாஂஸம்|| ௧௫||

Adhikarana AvRutavAtaraktavyApat (16) · Śloka 16

ரக்தமார்கஂ நிஹந்த்யாஶு ஶாகாஸந்திஷு மாருதஃ| நிவிஶ்யாந்யோந்யமாऽऽவார்ய்யவேதநாபிர்ஹரத்யஸூந்||௧௬||

வாயுஃ ஶாகாஸந்திஷு நிவிஶ்ய ரக்தஸ்ய மார்கமாஶு நிஹந்தி| தே ச வாயுரக்தே பரஸ்பரமாவார்ய்யவேதநாபீ ருஜாபிஃ புருஷஸ்யாஸூந் ஹரதஃ| ந கேவலமேஷைவாவரணவிதா| யாவத்வக்ஷ்யமாணேந (௬௫௧) ப்ரகாரேணாநேகதாபி ஸம்பவதி| தாஂ ச ப்ரதர்ஶயிதுஂ ப்ரதமஂ பஞ்சஸு வாயுவிஶேஷேஷு நிதாநஂ லக்ஷணஂ ச ஸைவ ச| வாயௌ பஞ்சாத்மக இத்யாதிநா ப்ரதர்ஶயதோ வாயோஃ ஸவேகத்வாதாவரணஂ ஸித்தம்|| ௧௬||

Adhikarana prANavAyoH kopanakAraNAni tadvikArAMshca (17) · Śloka 17

வாயௌ பஞ்சாத்மகே ப்ராணோ ரௌக்ஷ்யவ்யாயாமலங்கநைஃ| அத்யாஹாராபிகாதாத்வவேகோதீரணதாரணைஃ| குபிதஶ்சக்ஷுராதீநாமுபகாதஂ ப்ரவர்த்தயேத்| பீநஸார்திததட்காஸஶ்வாஸாதீஂஶ்சாமயாந்பஹூந்||௧௭||

தேஷு ச ப்ராணோ ரௌக்ஷ்யாதிபிஃ குபிதஶ்சக்ஷுராத்யுபகாதஂ பீநஸாதீஂஶ்ச யதாகோபஂ பஹுநுபத்ரவாந் குருதே|| ௧௭||

Adhikarana udAnasya prakopakAraNAni tadvikArAMshca (18) · Śloka 18

உதாநஃ க்ஷவதூத்காரச்சர்திநித்ராவிதாரணைஃ| குருபாராதிருதிதஹாஸ்யாத்யைர்விகதோ கதாந்| கண்டரோதமநோப்ரஂஶச்சர்த்யரோசகபீநஸாந்| குர்யாச்ச கலகண்டாதீந்தாஸ்தாஞ்ஜத்ரூர்த்வஸஂஶ்ரயாந்||௧௮||

உதாநஃ க்ஷவதுதாரணாதிபிர்விகதஃ கண்டரோதாதீநந்யாஶ்ச ஜத்ரூர்த்வஜாந் யதாகோபஂ கதாந் குர்யாத்|| ௧௮||

Adhikarana vyAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (19) · Śloka 19

வ்யாநோऽதிகமநஸ்தாநக்ரோடாவிஷமசேஷ்டிதைஃ| விரோதிரூக்ஷபீஹர்ஷவிஷாதாத்யைஶ்ச தூஷிதஃ| புஂஸ்த்வோத்ஸாஹபலப்ரஂஶஶோபசித்தோத்ப்லவஜ்வராந்| ஸர்வாங்கரோகநிஸ்தோதரோமஹர்ஷாங்கஸுப்ததாஃ| குஷ்டஂ வீஸர்பமந்யாஶ்ச குர்யாத்ஸர்வாங்ககாங்கதாந்||௧௯||

வ்யாநோऽதிகமநாதிஸ்தாநாதிபிர்தூஷிதஃ புஂஸ்த்வப்ரஂஶாதீந்யாஶ்ச ஸர்வாங்ககாந் கதந் குர்ய்யாத்| புஂஸ்த்வஂ ஶுக்ரம்| ஸர்வாங்கரோக உபய பக்ஷவதஃ|| ௧௯||

Adhikarana samAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (20) · Śloka 20

ஸமாநோ விஷமாஜீர்ணஶீதஸங்கீர்ணபோஜநைஃ| கரோத்யகாலஶயநஜாகராத்யைஶ்ச தூஷிதஃ| ஶூலகுல்மக்ரஹண்யாதீந்பக்வாமாஶயஜாங்கதாந்||௨௦||

ஸமாநோ விஷபோஜநாதிபிர்தூஷிதஃ ஶூலாதீந் பக்வாமாஶயஜாந் கதாந் கரோதி| அகாலே பஹு வாऽல்பஂ வா புக்தஂ து விஷமாஶநம்|| ௨௦||

Adhikarana apAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (21) · Śloka 21

அபாநோ ரூக்ஷகுர்வந்நவேணாகாதாதிவாஹநைஃ| யாநயாநாஸநஸ்தாநசங்க்ரமைஶ்சாதிஸேவிதைஃ| குபிதஃ குருதே ரோகாந்கச்ச்ராந்பக்வாஶயாஶ்ரயாந்| மூத்ரஶுக்ரப்ரதோஷாऽர்ஶோகுதப்ரஂஶாதிகாந் பஹூந்||௨௧||

அபாநோ ரூக்ஷாதிபிர்யாநயாநாதிபிஶ்சாதிஸேவிதைஃ குபிதஃ மூத்ரதோஷாதிகாந் பக்வாஶயாஶ்ரிதாந் அதிகச்ச்ராந் ரோகாந் குருதே| ஸர்வத்ர சாதிக்ரஹணாந்யாகமாऽவிருத்தேநாநுமாநேந யதாஸம்பவஂ வ்யாக்யேயாநி|| ௨௧||

Adhikarana sAmavAyorlakShaNam (22) · Śloka 22

ஸர்வஞ்ச மாருதஂ ஸாமஂ தந்த்ராஸ்தைமித்யகௌரவஃ| ஸ்நிக்தத்வாரோசகாலஸ்யஶைத்யஶோபாக்நிஹாநிபிஃ| கடூரூக்ஷாபிலாஷேண தத்விதோபஶயேந ச| யுக்தஂ வித்யாத்............................||௨௨||

ஸர்வஂ ச ப்ராணாதிகஂ மாருதஂ தந்த்ராதிபிரந்விதஂ ஸாமஂ வித்யாத்வைத்ய இதி ஶேஷஃ|| ௨௨||

Adhikarana nirAmavAyorlakShaNam (23) · Śloka 23

................... நிராமஂ து தந்த்ராதீநாம் விபர்ய்யயாத்||௨௩||

தந்த்ராதிவைபரீத்யாந்நிராமம்||௨௩||

Adhikarana vAtA~a~avaraNaprakArAH (24) · Śloka 24

வாயோராऽऽவரணஂ சாऽதோ பஹுபேதஂ ப்ரவக்ஷ்யதே||௨௪||

அதோऽந்தரஂ வாயோஃ பித்தாதிவிஶேஷாத் பஹுபேதமாऽऽவரணஂ வக்ஷ்யதே||௨௪||

Adhikarana pittAvRutasya vAtasya lakShaNam (25) · Śloka 25

லிங்கஂ பித்தாவதே தாஹஸ்தஷ்ணாஶூலஂ ப்ரமஸ்தமஃ| கடுகோஷ்ணாம்லலவணைர்விதாஹஃ ஶீதகாமதா||௨௫||

தாஹாதிகஂ பித்தாऽவதே லிங்கம்|| ௨௫||

Adhikarana kaphAvRutasya vAtasya lakShaNam (26) · Śloka 26

ஶைத்யகௌரவஶூலாநி கட்வாத்யபஶயோऽதிகம்| லங்கநாயாஸரூக்ஷோஷ்ணகாமதா ச கபாவதே||௨௬||

ஶைத்யாதிகஂ கபாவதே|| ௨௬||

Adhikarana raktAvRutasya vAtasya lakShaNam (27) · Śloka 27

ரக்தாவதே ஸதாஹார்த்திஸ்த்வங்மாஂஸாந்தரஜா பஶம்| பவேச்ச ராகீ ஶ்வயதுர்ஜாயந்தே மண்டலாநி ச||௨௭||

ஸதாஹத்வகார்த்த்யாதி ரக்தாவதே|| ௨௭||

Adhikarana mAMsAvRutasya vAtasya lakShaNam (28) · Śloka 28

மாஂஸேந கடிநஃ ஶோபோ விவர்ணஃ பிடகாஸ்ததா| ஹர்ஷஃ பிபீலிகாநாஂ ச ஸஞ்சார இவ ஜாயதே||௨௮||

கடிநஃ ஶோபாதிமாஂஸேந|| ௨௮||

Adhikarana medasAvRutasya vAtasya lakShaNam (29) · Śloka 29

சலஃ ஸ்நிக்தோ மதுஃ ஶீதஃ ஶோபோ காத்ரேஷ்வரோசகஃ| ஆட்யவாத இதி ஜ்ஞேயஃ ஸ கச்ச்ரோ மேதஸாவதே||௨௯||

சலத்வாதியுதஃ ஶோப ஆட்யவாதநாமா கச்ச்ரஸாத்யோ மேதஸாவதே|| ௨௯||

Adhikarana asthyAvRutasya vAtasya lakShaNam (30) · Śloka 30

ஸ்பர்ஶமஸ்த்யாவதேऽத்யுஷ்ணஂ பீடநஂ சாபிநந்ததி| ஸூச்யேவ துத்யதேऽத்யர்தமங்கஂ ஸீததி ஶூல்யதே||௩௦||

உஷ்ணஸ்பர்ஶாத்யபிநந்தநாத்யஸ்த்யாவதே||௩௦||

Adhikarana majjAvRutasya vAtasya lakShaNam (31) · Śloka 31

மஜ்ஜாவதே விநமநஂ ஜம்பணஂ பரிவேஷ்டநம்| ஶூலஞ்ச பீட்யமாநே ச பாணிப்யாஂ லபதே ஸுகம்||௩௧||

அங்கவிநமநாதிகஂ மஜ்ஜாவதே|| ௩௧||

Adhikarana shukrAvRutasya vAtasya lakShaNam (32) · Śloka 32

ஶுக்ராவதேऽதிவேகோ வா ந வா நிஷ்பலதாऽபி வா||௩௨||

அதிவேகாதிகஂ ஶுக்ராவதே| ஶுக்ரபலஸஂஸர்கஃ||௩௨||

Adhikarana annAvRutasya vAtasya lakShaNam (33) · Śloka 33

புக்தே குக்ஷௌ ருஜாஜீர்ணே ஶாம்யத்யந்நாவதேऽநிலே||௩௩||

அந்நாவதேऽநிலே புக்தே குக்ஷிருஜாதி||௩௩||

Adhikarana mUtrAvRutasya vAtasya lakShaNam (34) · Śloka 34

மூத்ராऽப்ரவத்திராத்மாநஂ பஸ்தேர்மூத்ராவதே பவேத்||௩௪||

மூத்ராவதே மூத்ராऽப்ரவத்யாதிலிங்கம்||௩௪||

Adhikarana viDAvRutasya vAtasya lakShaNam (35) · Śloka 35

விடாவதே விபந்தோऽதஃ ஸ்வே ஸ்தாநே பரிகந்ததி| வ்ரஜத்யாऽऽஶு ஜராஂ ஸ்நேஹோ புக்தோ சாऽऽநஹ்யதே நரஃ| ஶகத்பீடிதமந்நேந துஃகஂ ஶுஷ்கஂ சிராத்ஸஜேத்||௩௫||

விஶா புரீஷேணாऽவதே விபந்தாதி||௩௫||

Adhikarana sarvadhAtvAvRutasya vAtasya lakShaNam (36) · Śloka 36

ஸர்வதாத்வாவதே வாயௌ ஶ்ரோணிவங்க்ஷபஷ்டருக்| விலோமோ மாருதோऽஸ்வாஸ்த்யஂ ஹதயஂ பீட்யதேऽதி ச||௩௬||

ஶ்ரோணிருகாதி யௌகபத்யேந ஸர்வதாத்வாவதே லிங்கமிதி|| ௩௬||

Adhikarana pittAvRutasya prANavAyorlakShaNam (37) · Śloka 37

ப்ரமோ மூர்ச்சா ருஜா தாஹஃ பித்தேந ப்ராண ஆவதே| விதக்தேऽந்நே ச வமநம் .....................||௩௭||

ஸாமாந்யேந வாயோராऽऽவரணமுக்த்வா ப்ராணாதிபேதேநோச்யதே| ப்ரமாதியுக்தஂ பித்தேந ப்ராணாக்யே வாயாவாவதே பவதி|| ௩௭||

Adhikarana pittAvRutasyodAnasya lakShaNam (38) · Śloka 38

............................உதாநே விப்ரமாதயஃ| தாஹோऽந்தர்ருஜாப்ரஂஶஶ்ச.......................||௩௮||

பித்தேநோதாந ஆவதே விப்ரமந்தர்தாஹாதயஃ| விப்ரமோ மோஹப்ராயஃ||௩௮||

Adhikarana pittavRutasya vyAnasya lakShaNam (39) · Śloka 39

....................................தாஹோ வ்யாநே து ஸர்வகஃ| க்லமோऽங்கசேஷ்டாஸங்காஶ்ச ஸந்தாபஃ ஸஹவேதநஃ||௩௯||

பித்தேந வ்யாநே ஆவதே ஸர்வாங்கீணதாஹாதி லக்ஷணம்|| ௩௯||

Adhikarana pittAvRutasya samAnasya lakShaNam (40) · Śloka 40

ஸமாந ஊஷ்மோபஹதிரதிஸ்வேதோऽரதிஃ ஸதட்| தாஹஶ்ச ஸ்யாத்...........................||௪௦||

அக்ந்யுபஹத்வாதிதாஹாந்தஂ பித்தேந ஸமாநே ஆவதே|| ௪௦||

Adhikarana pittAvRutasyA~apAnasya lakShaNam (41) · Śloka 41

.......................... அபாநே து மலே ஹாரித்ரவர்ணதா| ருஜோऽதிவத்திஸ்தாபஶ்ச யோநிமேஹநபாயுஷு||௪௧||

ஹாரித்ரபுரீஷத்வாதிபித்தேநாऽபாநாக்யேऽநிலே ஆவதே ரூபம்|| ௪௧||

Adhikarana kaphAvRutasya prANAdipa~jcakasya lakShaNam (42) · Śloka 42

ஶ்லேஷ்மணா த்வாவதே ப்ராணே ஸாதஸ்தந்த்ராऽருசிர்வமிஃ| ஷ்டீவநஂ க்ஷவதூத்காரநிஃஶ்வாஸோச்ச்வாஸஸஂக்ரஹஃ| உதாநே குருகாத்ரத்வமருசிர்வக்ஸ்வரக்ரஹஃ| பலவர்ணப்ரணாஶஶ்ச வ்யாநே பர்வாऽஸ்திவாக்க்ரஹஃ| குருதாऽங்கேஷு ஸர்வேஷு ஸ்கலிதஞ்ச கதௌ பஶம்| ஸமாநேऽதிஹிமாங்கத்வமஸ்வேதோ மந்தவஹ்நிதா| அபாநே ஸகபஂ மூத்ரஶகதோஃ ஸ்யாத்ப்ரவர்த்தநாம்||௪௨||

ஶ்லேஷ்மணேத்யாதிநா பித்தவத் க்ரமேணோச்யதே| க்ஷவத்யாதீநாஂ ஸஂக்ரஹஃ| ஸுபோதமந்யத்|| ௪௨||

Adhikarana dvAviMshatividhaM vAyorA~a~avaraNam (43) · Śloka 43

இதி த்வாவிஶதிவிதஂ வாயோராऽऽவரணஂ விதுஃ||௪௩||

ஏவஂ த்வாப்யாஂ தோஷாப்யாஂ ரக்தாதிபிஃ ஷட்பிர்தாதுபிரந்நேந மூத்ரேண விஶா ஸர்வதாதுபிஃ புநஃ ப்ராணாதிபஞ்சகஸ்ய பித்தேந தத்வத் கபேநேதி த்வாவிஶதிவிதஂ வாயோராऽऽவரணமுக்தம்|| ௪௩||

Adhikarana prANAdInAmanyo~a~avaraNasya prakArAH (44) · Śloka 44

ப்ராணாதயஸ்ததாந்யோந்யமாऽऽவண்வந்தி யதாக்ரமம்| ஸர்வேऽபி விஂஶதிவிதஂ வித்யாதாऽऽவரணஞ்ச தத்||௪௪||

ஸர்வேऽபி ப்ராணாதயஃ பரஸ்பரேண யதாக்ரமமாऽऽவண்வந்தி| தச்சாऽந்யோந்யாவரணஂ விஂஶதிவிதஂ வித்யாத்| ததா ச ப்ராணாதீநாமந்யதமஃ ஶேஷாணாஂ சதுர்ணாஂ க்ரமேணாऽऽவரகோ பவதி| ஏவஂ பஞ்ச ப்ராணாதயஃ| யதஃ ப்ரத்யேகஂ சதுரோ பேதாந் யாந்த்யதோ விஂஶதிவிதமாऽऽவரணம்|| ௪௪||

Adhikarana prANAvRutasyodAnasya lakShaNam (45) · Śloka 45

நிஃஶ்வாஸோச்ச்வாஸஸஂரோதஃ ப்ரதிஶ்யாயஃ ஶிரோக்ரஹஃ| ஹத்ரோகீ முகஶோஷஶ்ச ப்ராணேநோதந ஆவதே||௪௫||

தத்ர ச ப்ராணேநோதாந ஆவதே நிஃஶ்வாஸரோதாதிகஂ பவதி|| ௪௫||

Adhikarana udAnAvRutasya prANasya lakShaNam (46) · Śloka 46

உதாநேநாவதே ப்ராணே வர்ணௌஜோபலஸஂக்ஷயஃ||௪௬||

ஏவமுதாநேநாவதே ப்ராணே பலாதிக்ஷயஃ|| ௪௬||

Adhikarana AvaraNavij~jAnopasaMhAraH (47) · Śloka 47

திஶாநயா ச விபஜேத் ஸர்வமாவரணஂ பிஷக| ஸ்தாநாந்யவேக்ஷ்ய வாதாநாஂ வத்திஹாநிஞ்ச கர்மணாம்||௪௭||

அநயைவ திஶாऽநுக்தமாவரணஂ ஸ்வபுத்த்யா வைத்யோ விபஜேத்| கதமித்யாஹ-வாதாநாஂ ப்ராணாதீநாஂ தோஷபேதீயோக்தேந (அ. ஸஂ. ஸூ. - ௨௦) ப்ரகாரேண ஸ்தாநாந்யவேக்ஷ்ய ததா கர்மணாஂ ஷ்டீவநாதீநாஂ வத்திஂ ஹாநிஂ சாவேக்ஷ்ய| தேநைவஂ பவத்யஸ்ய வாயோரயஂ ப்ரதேஶஸ்தத்ர ஸ்திதஸ்ய சேதஂ கர்மாऽऽம்நாதஂ தச்ச ஸம்ப்ரயத்நேந ரூபேண வத்தஂ வா ஹீநஂ வா யதா தஶ்யதே ததாऽநுமீயதேऽநேநாऽऽவதோऽயமிதி| ந கேவலமேததேவாऽऽவரணஂ யாவதேப்யோऽந்யதப்யதிகமஸ்தீத்யாऽऽஹ||௪௭||

Adhikarana vAyorAvaraNasyA~asa~gkhyeyatvam (48) · Śloka 48

ப்ராணாதீநாஞ்ச பஞ்சாநாஂ மிஶ்ரமாऽऽவரணஂ மிதஃ| பித்தாதிபிர்த்வாதஶபிர்மிஶ்ராணாஂ மிஶ்ரிதைஶ்ச தைஃ| மிஶ்ரைஃ பித்தாதிபிஸ்தத்வந்மிஶ்ரணாபிரநேகதா| தாரதம்யவிகல்பாச்ச யாத்யாவத்திரஸங்க்யதாம்||௪௮||

ப்ராணாதீநாமித்யாதி| ப்ராணாதயோ த்வ்யாதிஸஂயோகேந மிஶ்ராஃ கதாசிதாऽऽவார்ய்யா பவந்தி| கதாசிதாऽऽவாரகா இத்யாவத்திரஸஂக்யதாஂ யாதீதி ஸம்பந்தஃ| ததைவ பித்தாதிமிஶ்ரா அபி த்வௌ தோஷௌ| ஷட்தாதவோ ரக்தாதயஃ| அந்நஂ ஶகந்மூத்ரஂ ஸர்வதாதுஶ்சேதி| தைஶ்ச பித்தாதீநி த்வ்யாதிஸஂயோகேந மிஶ்ரைஃ அநேகதா ப்ராணாதிமிஶ்ரணாதிபிஃ| ஸர்வேஷு ஸஂயோகேஷு கிஞ்சிததிகதரஂ கிஞ்சிததிகதமமிதி| ஏவமநேகதா விகல்பநாऽऽவதிரஸங்க்யதாஂ யாதி|| ௪௮||

Adhikarana vAtAvRuttyA vedanaprakAraH (49) · Śloka 49

தாஂ லக்ஷயேதவஹிதோ யதாஸ்வஂ லக்ஷணோதயாத்| ஶநைஶ்ஶநைஶ்சோபஶயாத்கூடாமபி முஹுர்முஹுஃ||௪௯||

தாஞ்சாऽநேகவிதாமாவத்திஂ யதாஸ்வஂ லக்ஷணைர்தோஷாணாஂ லக்ஷயேத்| கூடாந்து ஶநைஶ்ஶநைர்முஹுஶ்சோபஶயேந லக்ஷயேத்|| ௪௯||

Adhikarana vikRutA~avikRutayoH prANodAnayoH svarUpam (50) · Śloka 50

விஶேஷாஜ்ஜீவிதஂ ப்ராண உதாநோ பலமுச்யதே| ஸ்யாத்தயோஃ பீடநாத்தாநிராऽऽயுஷஶ்ச பலஸ்ய ச||௫௦||

தத்ர ச ப்ராணோதாநௌ யத்நதோ ரக்ஷேத்| குத இத்யாஹ-விஶேஷாதித்யாதி| ஸுபோதம்|| ௫௦||

Adhikarana vAtAvRutasya vatsarAdanantaramasAdhyatvam (51) · Śloka 51

ஆவதா வாயவோऽஜ்ஞாதா ஜ்ஞாதா வா வத்ஸரஂ ஸ்திதாஃ| ப்ரயத்நேநாபி துஃஸாத்யா பவேயுர்வாऽநுபக்ரமாஃ||௫௧||

ஆவதாஶ்ச வாயவோऽநுபலக்ஷிதா லக்ஷிதாஶ்சாப்யுபேக்ஷிதா அதீதஸஂவத்ஸராஃ ஸந்தஃ ப்ரயத்நேநாப்யுபசர்ய்யமாணா துஃஸாத்யா ஏவ வ பவேயுஃ| அதோऽவஶ்யமுபலக்ஷயேத்|| ௫௧||

Adhikarana AvRutavAyUnAmupekShaNAjjAyamAnA upadravAH (52-53) · Śloka 53

வித்ரதிப்லீஹஹத்ரோககுல்மாऽக்நிஸதநாதயஃ| பவந்த்யுபத்ரவாஸ்தேஷாமாவதாநாமுபேக்ஷணாத்||௫௨|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஂஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ வாதஶோணித நிதாநஂ நாம ஷோடஶோऽத்யாயஃ||௫௩||

ஆவதாநாஂ வாயூநாமுபேக்ஷணாத்வித்ரத்யாதயோ பவேயுரதோ நோபேக்ஷேதேதி| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ நிதாநஸ்தாநே ஷோடஶோऽத்யாயஃ