Adhikarana atha vAtavyAdhinidAnaM nAma pa~jcadasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਰੋ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथारो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਮਹਾਰੋਗਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ਕੁਸ੍ਠਾਨਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਰ੍ਣਯਾਯਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|| ੧||
Adhikarana aduShTaduShTavAyorarthAnarthakAraNatvAdi (2) · Śloka 2
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਕਰਣੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯੈਕਕਾਰਣਮ੍| ਅਦੁਸ੍ਟਦੁਸ੍ਟਃ ਪਵਨਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੨||
सर्वार्थानर्थकरणे विश्वस्याऽस्यैककारणम्| अदुष्टदुष्टः पवनः शरीरस्य विशेषतः||२||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਰੁਸੇਣ ਵਾਤਾਦੁਸ੍ਟੌ ਸਦਾ ਯਤਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਯਤੋਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯੋਜਨਕਰਣੇ ਸਰ੍ਵੋਪਦ੍ਰਵਕਰਣੇ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮੇਣ ਦੁਸ੍ਟੋਦੁਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਪਵਨਃ ਕਾਰਣਮ੍|| ੨||
Adhikarana vAyustutiH (3) · Śloka 3
ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ| ਸ੍ਰਸ੍ਟਾ ਧਾਤਾ ਵਿਭੁਰ੍ਵਿਸ੍ਣੁਃ ਸਂਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਮਤ੍ਯੁਰਨ੍ਤਕਃ| ਤਦਦੁਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਤਿਤਵ੍ਯਮਤਃ ਸਦਾ||੩||
स विश्वकर्मा विश्वात्मा विश्वरूपः प्रजापतिः| स्रष्टा धाता विभुर्विष्णुः संहर्त्ता मृत्युरन्तकः| तददुष्टौ प्रयत्नेन यतितव्यमतः सदा||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਦੁਸ੍ਟਦੁਸ੍ਟੋਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਕਾਰਣਮ੍| ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਸ਼ੈਲ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍|| ੩||
Adhikarana vAyoH doShavij~jAnIyAdhyAyeShu prAkRutakarmAdInAM varNitatvanirdeshaH (4) · Śloka 4
ਤਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਦੋਸਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਾਕਤਵੈਕਤਮ੍| ਸਮਾਸਾਦ੍ਵ੍ਯਾਸਤੋ ਦੋਸਭੇਦੀਯੇ ਨਾਮ ਧਾਮ ਚ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਚਾਰੋ ਵ੍ਯਾਪਾਰਸ਼੍ਚ.......||੪||
तस्योक्तं दोषविज्ञाने कर्मप्राकृतवैकृतम्| समासाद्व्यासतो दोषभेदीये नाम धाम च| प्रत्येकं पञ्चधा चारो व्यापारश्च.......||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਵਾਤਸ੍ਯ| ਪ੍ਰਾਕਤਂ ਕਰ੍ਮੋਤ੍ਸਾਹੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਦਿ| ਵੈਕਤਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਭੇਦਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਙ੍ਗਸਾਦਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਸਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ| ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਕਮ੍| ਧਾਮੋਰਃਕਣ੍ਠਾਦਿਪਞ੍ਚਸ੍ਵਪਿ ਭੇਦੇਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਚਾਰੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਃ| ਵ੍ਯਾਪਾਰਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਃ (ਅ. ਸੂ. - ੨੦)|
Adhikarana vAtasya rupAntareNa vaikRutakarmanirdeshapratij~jA (5) · Śloka 5
............................... ਇਹ ਵੈਕਤਮ੍| ਤਸ੍ਯੋਚ੍ਯਤੇ ਵਿਭਾਗੇਨ ਸਨਿਦਾਨਂ ਸਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਸਂਖ੍ਯਮਪਿ ਸਂਖ੍ਯਾਯੈ ਯਦਸ਼ੀਤ੍ਯਾ ਪੁਰੇਰਿਤਮ੍||੫||
............................... इह वैकृतम्| तस्योच्यते विभागेन सनिदानं सलक्षणम्| असंख्यमपि संख्यायै यदशीत्या पुरेरितम्||५||
🔊 Audio coming soon
ਇਹ ਤੁ ਤਸ੍ਯੈਵ ਵਾਯੋ ਰੁਪਾਨ੍ਤਰੇਣ ਵੈਕਤਮੁਚ੍ਯਤੇ||੫||
Adhikarana vAtaprakopasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਕਰੈਰ੍ਵਾਯੁਃ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਤਿਨਿਸੇਵਿਤੈਃ| ਚਰਨ੍ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁਰਿਕ੍ਤੇਸੁ ਭਸ਼ਂ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪੂਰਯਨ੍| ਤੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯਦੋਸਪੂਰ੍ਣੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਾਵਰਣਂ ਬਲੀ||੬||
धातुक्षयकरैर्वायुः कुप्यत्यतिनिषेवितैः| चरन्स्रोतस्सुरिक्तेषु भृशं तान्येव पूरयन्| तेभ्योऽन्यदोषपूर्णेभ्यः प्राप्य वावरणं बली||६||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਕੋਪੋ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਦਾਵਰਣਾਚ੍ਚ| ਸ ਏਵ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਕਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ|| ੬||
Adhikarana pakvAshaye kupitasya vAtasya kAryANi (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮ੍| ਮਲਰੋਧਾਸ਼੍ਮਵਰ੍ਧ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਕਪਸ੍ਠਕਟੀਗ੍ਰਹਮ੍| ਕਰੋਤ੍ਯਧਰਕਾਯੇ ਚ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍||੭||
तत्र पक्वाशये क्रुद्धः शूलानाहान्त्रकूजनम्| मलरोधाश्मवर्ध्माऽर्शस्त्रिकपृष्ठकटीग्रहम्| करोत्यधरकाये च तांस्तान् कृच्छ्रानुपद्रवान्||७||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੭||
Adhikarana AmAshaye kRuddhasya vAtasya kAryANi (8) · Śloka 8
ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਤਡ੍ਵਮਥੁਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਵਿਸੂਚਿਕਾਃ| ਕਣ੍ਠੋਪਰੋਧਮੁਦ੍ਗਾਰਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨੂਰ੍ਧ੍ਵਞ੍ਚ ਨਾਭਿਤਃ||੮||
आमाशये तृड्वमथुश्वासकासविषूचिकाः| कण्ठोपरोधमुद्गारान् व्याधीनूर्ध्वञ्च नाभितः||८||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੮||
Adhikarana shrotrAdiShu kupitasya vAtasya kAryANi (9) · Śloka 9
ਸ਼੍ਰੋਤਾਦਿਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਧਂ......................||੯||
श्रोतादिष्विन्द्रियवधं......................||९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਰੋਤਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਣਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਰਸਨਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|| ੯||
Adhikarana tvagAdiShu kupitasya vAtasya kAryANi (10) · Śloka 10
................................ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਫੁਟਨਰੂਕ੍ਸਤੇ| ਰਕ੍ਤੇ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਰੁਜਾਂ ਸ੍ਵਾਪਂ ਤਾਪਂ ਰਾਗਂ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਮ੍| ਅਰੂਂਸ੍ਯਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਮਰੁਚਿਂ ਕਸ਼ਤਾਂ ਭ੍ਰਮਮ੍| ਮਾਂਸਮੇਦੋਗਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਂਸ੍ਤੋਦਾਢ੍ਯਾਨ੍ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨ੍ ਭ੍ਰਮਮ੍| ਗੁਰ੍ਵਙ੍ਗਂ ਚਾਰਿਰੁਕ੍ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਮੁਸ੍ਟਿਦਣ੍ਡਹਤੋਪਮਮ੍| ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥਃ ਸਕ੍ਥਿਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਬਲਕ੍ਸਯਮ੍| ਮਜ੍ਜਸ੍ਥੋਸ੍ਥਿਸੁ ਸੌਸਿਰ੍ਯ੍ਯਮਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸਸਤਂ ਰੁਜਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੁਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਸਙ੍ਗਂ ਵਿਕਤਿਮੇਵ ਵਾ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਃ.......................||੧੦||
................................त्वचि स्फुटनरूक्षते| रक्ते तीव्रां रुजां स्वापं तापं रागं विवर्णताम्| अरूंष्यन्नस्य विष्टम्भमरुचिं कृशतां भ्रमम्| मांसमेदोगतो ग्रन्थींस्तोदाढ्यान् कर्कशान् भ्रमम्| गुर्वङ्गं चारिरुक्स्तब्धं मुष्टिदण्डहतोपमम्| अस्थिस्थः सक्थिसन्ध्यस्थिशूलं तीव्रं बलक्षयम्| मज्जस्थोऽस्थिषु सौषिर्य्यमस्वप्नं ससतं रुजम्| शुक्रस्य शीघ्रमुत्सर्गं सङ्गं विकृतिमेव वा| तद्वद्गर्भस्य शुक्रस्थः.......................||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੀਘ੍ਰਮੁਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਥ ਇਤਿ|| ੧੦||
Adhikarana sirAgatasya kruddhasya vAtasya lakShaNAni (11) · Śloka 11
...................................ਸਿਰਾਸ੍ਵਾਧ੍ਮਾਨਰਿਕ੍ਤਤੇ| ਤਤ੍ਸ੍ਥਃ................................................||੧੧||
...................................सिरास्वाध्मानरिक्तते| तत्स्थः................................................||११||
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana snAyugatasya kruddhasya vAtasya lakShaNAni (12) · Śloka 12
...................................ਸ੍ਨਾਵਸ੍ਥਿਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਧ੍ਰਸ੍ਯਾਮਕੁਬ੍ਜਤਾਃ|੧੨|
...................................स्नावस्थितः कुर्याद्दृध्रस्याऽऽमकुब्जताः|१२|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana sandhigatasya kruddhasya vAtasya kAryANi (12) · Śloka 12
ਵਾਤਪੂਰ੍ਣਦਤਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਸ਼ੋਫਂ ਸਨ੍ਧਿਗਤੋਨਿਲਃ| ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਯੋਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਸਵੇਦਨਾਮ੍||੧੨||
वातपूर्णदृतिस्पर्शं शोफं सन्धिगतोऽनिलः| प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिञ्च सवेदनाम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਪੂਰ੍ਣਾਦਿਸਨ੍ਧਿਗਤਲਿਙ੍ਗਮ੍|| ੧੨||
Adhikarana sarvA~ggasaMshrayasya kruddhasya vAtasya kAryANi (13) · Śloka 13
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸਂਸ਼੍ਰਯਸ੍ਤੋਦਭੇਦਸ੍ਫੁਰਣਭਞ੍ਜਨਮ੍| ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਕ੍ਸੇਪਣ੍ਸ੍ਵਾਪਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕੁਞ੍ਚਨਕਮ੍ਪਨਮ੍||੧੩||
सर्वाङ्गसंश्रयस्तोदभेदस्फुरणभञ्जनम्| स्तम्भनाक्षेपण्स्वापसन्ध्याकुञ्चनकम्पनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸਂਸ਼੍ਰਯੋ ਵਾਯੁਸ੍ਤੋਦਾਦ੍ ਕਰੋਤਿ|| ੧੩||
Adhikarana AkShepakalakShaNam (14) · Śloka 14
ਯਦਾ ਤੁ ਧਮਨੀਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਭ੍ਯੇਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਤਦਾਙ੍ਗਮਾਕ੍ਸਿਪਤ੍ਯੇਸ ਵ੍ਯਾਧਿਕਰਾਕ੍ਸੇਪਕਃ ਸ੍ਮਤਃ||੧੪||
यदा तु धमनीः सर्वाः क्रुद्धोऽभ्येति मुहुर्मुहुः| तदाङ्गमाक्षिपत्येष व्याधिकराक्षेपकः स्मृतः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਾ ਤੁ ਵਾਯੁਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਨ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਧਮਨੀਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਭ੍ਯੇਤਿ ਤਦਾਙ੍ਗਂ ਸ਼ਰੀਰਮਾਕ੍ਸਿਪਤਿ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤਿ| ਅਸੌ ਨਾਮ੍ਨਾਵ੍ਯਾਧਿਰਾਕ੍ਸੇਪਕਃ|| ੧੪||
Adhikarana apatantrakalakShaNam (15) · Śloka 15
ਅਧਃਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵ੍ਰਜਨ੍ਨੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਹਦਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਨਾਡੀਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਹਦਯਂ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਚ ਪੀਡਯਨ੍| ਆਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ਪਰਿਤੋ ਗਾਤ੍ਰਂ ਧਨੁਰ੍ਵਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਨਾਮਯੇਤ੍| ਕਚ੍ਛਾਦੁਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤਿ ਸ੍ਤਬ੍ਧਸ੍ਰਸ੍ਤਮੀਲਿਤਦਕ੍ਤਤਃ| ਕਪੋਤ ਇਵ ਕੂਜੇਚ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਂਜ੍ਞਃ ਸੋਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਃ||੧੫||
अधःप्रतिहतो वायुर्व्रजन्नूर्ध्वं हृदाश्रिताः| नाडीः प्रविश्य हृदयं शिरः शङ्खौ च पीडयन्| आक्षिपेत् परितो गात्रं धनुर्वच्चास्य नामयेत्| कृच्छादुच्छ्वसिति स्तब्धस्रस्तमीलितदृक्ततः| कपोत इव कूजेच्च निस्संज्ञः सोऽपतन्त्रकः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਅਧਃਪ੍ਰਤਿਹਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਪ੍ਰਤਿਹਤਃ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰੇਣ|| ੧੫||
Adhikarana apatAnakalakShaNam (1) · Śloka 1
ਸ ਏਵ ਚਾਪਤਾਨਾਖ੍ਯੋ..................................||੧||
स एव चापतानाख्यो..................................||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatantrake svAsthyAsvAsthyakAraNam (16) · Śloka 16
....................... ਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਮਰੁਤਾ ਹਦਿ| ਅਸ਼੍ਨੁਵੀਤ ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਮੁਹੁਰਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਾਵਤੇ||੧੬||
....................... मुक्ते तु मरुता हृदि| अश्नुवीत मुहुः स्वास्थ्यं मुहुरस्वास्थ्यमावृते||१६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਚ ਹਦਿ ਮਰੁਤਾ ਮੁਕ੍ਤੇ ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਮਸ਼੍ਨੁਵੀਤ| ਆਵਤੇ ਚ ਮਰੁਤ ਹਦਿ ਮੁਹੁਰਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਵੀਤ||੧੬||
Adhikarana dushcikitsyatamAH apatantrakAH (17) · Śloka 17
ਗਰ੍ਭਪਾਤਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਰਵੋਤ੍ਥਿਤਃ| ਅਭਿਘਾਤਸਮੁਤ੍ਥਸ਼੍ਚ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮੋ ਹਿ ਸਃ||੧੭||
गर्भपातसमुत्पन्नः शोणिताऽस्रवोत्थितः| अभिघातसमुत्थश्च दुश्चिकित्स्यतमो हि सः||१७||
🔊 Audio coming soon
ਏਸ ਚਾਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕੋ ਗਰ੍ਭਪਾਤਾਦਿਨਾ ਨਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਃ|
Adhikarana antarAyAmalakShaNam (18) · Śloka 18
ਮਨ੍ਯੇ ਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯ ਵਾਤੋਨ੍ਤਰਾਯਚ੍ਛਨ੍ ਧਮਨੀਰ੍ਯਦਾ| ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਕਲਂ ਦੇਹਂ ਜਤ੍ਰੁਰਾਯਮ੍ਯਤੇ ਤਦਾ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਨੁਰਿਵਾਙ੍ਗਞ੍ਚ ਵੇਗੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਚ ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ| ਕਰੋਤਿ ਜਮ੍ਭਾਂ ਦਸ਼ਨਂ ਦਸ਼ਨਾਨਾਂ ਕਫੋਦ੍ਵਮਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਵੇਦਨਾਂ ਵਾਕ੍ਯਹਨੁਪਸ੍ਠਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਮ੍| ਅਨ੍ਤਰਾਯਾਮ ਇਤ੍ਯੇਸ.............................||੧੮||
मन्ये संस्तभ्य वातोऽन्तरायच्छन् धमनीर्यदा| व्याप्नोति सकलं देहं जत्रुरायम्यते तदा| अन्तर्धनुरिवाङ्गञ्च वेगैः स्तम्भं च नेत्रयोः| करोति जृम्भां दशनं दशनानां कफोद्वमम्| पार्श्वयोर्वेदनां वाक्यहनुपृष्ठशिरोग्रहम्| अन्तरायाम इत्येष.............................||१८||
🔊 Audio coming soon
ਮਨ੍ਯੇ ਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਨ੍ਤਰਾਯਾਮਬਹਿਰਾਯਾਮਯੋਃ ਸਾਧਾਰਣਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਯਾਮੇ ਵਕ੍ਸੋਭਿਮੁਖਮਾਕੁਞ੍ਚਨਮ੍|
Adhikarana bahirAyAmalakShaNam (19) · Śloka 19
.............................ਬਾਹ੍ਯਾਯਾਮਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਃ| ਦੇਹਸ੍ਯ ਬਹਿਰਾਮਾਯਾਤ੍ ਪਸ੍ਠਤੋ ਹ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼ਿਰਃ| ਉਰਸ਼੍ਚੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਨ੍ਧਰਾ ਚਾਵਮੂਦ੍ਯਤੇ| ਦਨ੍ਤੇਸ੍ਵਾਸ੍ਯੇ ਚ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰਤਾ| ਬਾਹ੍ਯਾਯਾਮਂ ਧਨੁਸ੍ਕਮ੍ਪਂ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਵੇਗਿਨਞ੍ਚ ਤਮ੍||੧੯||
.............................बाह्यायामश्च तद्विधः| देहस्य बहिरामायात् पृष्ठतो ह्रियते शिरः| उरश्चोत्क्षिप्यते तत्र कन्धरा चावमूद्यते| दन्तेष्वास्ये च वैवर्ण्यं प्रस्वेदः स्तब्धगात्रता| बाह्यायामं धनुष्कम्पं ब्रुवते वेगिनञ्च तम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਬਹਿਰਾਯਾਮੇ ਪਸ੍ਠਾਭਿਮੁਖਮਿਤਿ|| ੧੯||
Adhikarana vraNAyAmalakShaNAdi (20) · Śloka 20
ਵ੍ਰਣਂ ਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਮੀਰਣਸਮੀਰਣਾਤ੍| ਵ੍ਯਾਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਨੁਂ ਦੋਸਾਃ ਸਰ੍ਵਾਮਾਪਾਦਮਸ੍ਤਕਮ੍| ਤਸ੍ਯਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਾਯਾਮਃ ਸ ਵਰ੍ਜਿਤਃ||੨੦||
व्रणं मर्माश्रितं प्राप्य समीरणसमीरणात्| व्यायच्छन्ति तनुं दोषाः सर्वामाऽऽपादमस्तकम्| तृष्यतः पाण्डुगात्रस्य व्रणायामः स वर्जितः||२०||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵ੍ਰਣਾਯਾਮਃ| ਸ ਵਰ੍ਜਿਤੋਸਾਧ੍ਯਃ|| ੨੦||
Adhikarana sarveShvAkShepakeShu svAsthyasamayaH (21) · Śloka 21
ਗਤੇ ਵੇਗੇ ਭਵੇਤ੍ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਾਕ੍ਸੇਪਕੇਸੁ ਤੁ||੨੧||
गते वेगे भवेत्स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपकेषु तु||२१||
🔊 Audio coming soon
ਯੇਸੁ ਚਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਸ੍ਵਾਕ੍ਸੇਪਕੇਸੁ ਵਾਯੁਵੇਗੇ ਗਤੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਭਵਤਿ|
Adhikarana hanusraMsalakShaNam (22) · Śloka 22
ਜਿਹ੍ਵਾਤਿਲੇਖਨਾਚ੍ਛੁਸ੍ਕਭਕ੍ਸਣਾਦਿਭਿਘਾਤਤਃ| ਕੁਪਿਤੋ ਹਨੁਮੂਲਸ੍ਥਃ ਸ੍ਰਂਸਯਿਤ੍ਵਾਨਿਲੋ ਹਨੂ| ਕਰੋਤਿ ਵਿਵਤਾਸ੍ਯਤ੍ਵਮਥਵਾ ਸਂਵਤਾਸ੍ਯਤਾਮ੍| ਹਨੁਸ੍ਰਂਸਃ ਸ ਤੇਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਚ੍ਚਰ੍ਵਣਭਾਸਣਮ੍||੨੨||
जिह्वातिलेखनाच्छुष्कभक्षणादिभिघाततः| कुपितो हनुमूलस्थः स्रंसयित्वाऽनिलो हनू| करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम्| हनुस्रंसः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਹਨੁਸ੍ਰਂਸਲਿਙ੍ਗਮਾਹ ਜਿਹ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਕੁਪਿਤੋਨਿਲੋ ਹਨੂ ਸ੍ਰਂਸਯਿਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਂਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ| ਹਨੁਸ੍ਰਂਸਃ ਸਨ੍ਧੇਰ੍ਭ੍ਰਂਸ਼ਃ|| ੨੨||
Adhikarana jihvAstambhalakShaNam (23) · Śloka 23
ਵਾਗ੍ਵਾਹਿਨੀਸਿਰਾਸਂਸ੍ਥੋਜਿਹ੍ਵਾਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਤੇਨਿਲਃ| ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ ਤੇਨਾਨ੍ਨਪਾਨਵਾਕ੍ਯੇਸ੍ਵਨੀਸ਼ਤਾ||੨੩||
वाग्वाहिनीसिरासंस्थोजिह्वां स्तम्भयतेऽनिलः| जिह्वास्तम्भः स तेनाऽन्नपानवाक्येष्वनीशता||२३||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਗ੍ਵਾਹਿਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੨੩||
Adhikarana arditalakShaNam (24) · Śloka 24
ਸ਼ਿਰਸਾ ਭਾਰਹਰਣਾਦਤਿਹਾਸ੍ਯਪ੍ਰਭਾਸਣਾਤ੍| ਉਤ੍ਤ੍ਰਾਸਵਕ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਵਥੁਖਰਕਾਰ੍ਮੁਕਕਰ੍ਸਣਾਤ੍| ਵਿਸਮਾਦੁਪਧਾਨਾਚ੍ਚ ਕਠਿਨਾਨਾਞ੍ਚ ਚਰ੍ਵਣਾਤ੍| ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਵਦ੍ਧਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਵਾਤਲੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਸ੍ਥਿਤਃ| ਵਕ੍ਰੀਕਰੋਤਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਧਮੁਕ੍ਤਂ ਹਸਿਤਮੀਕ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਤੋਸ੍ਯ ਕਮ੍ਪਤੇ ਮੂਰ੍ਧਾ ਵਾਕ੍ਸਙ੍ਗਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਨੇਤ੍ਰਤਾ| ਦਨ੍ਤਚਾਲਃ ਸ੍ਵਰਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਹਾਨਿਃ ਕ੍ਸਵਗ੍ਰਹਃ| ਗਨ੍ਧਾਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਮਤੇਰ੍ਮੋਸਸ੍ਰਾਸਃ ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ| ਨਿਸ੍ਠੀਵਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ਯਾਯਾਦੇਕਸ੍ਯਾਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਨਿਮੀਲਨਮ੍| ਜਤ੍ਰੋਰੁਰ੍ਧ੍ਵਂ ਰੁਜਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਸ਼ਰੀਰਾਰ੍ਧੇਧਰੇਪਿ ਵਾ| ਤਮਾਹੁਰਰ੍ਦਿਤਂ ਕੇਚਿਦੇਕਾਯਾਮਮਥਾਪਰੇ||੨੪||
शिरसा भारहरणादतिहास्यप्रभाषणात्| उत्त्रासवक्त्रक्षवथुखरकार्मुककर्षणात्| विषमादुपधानाच्च कठिनानाञ्च चर्वणात्| वायुर्विवृद्धस्तैस्तैश्च वातलैरूर्ध्वमास्थितः| वक्रीकरोति वक्त्रार्धमुक्तं हसितमीक्षितम्| ततोऽस्य कम्पते मूर्धा वाक्सङ्गः स्तब्धनेत्रता| दन्तचालः स्वरभ्रंशः श्रुतिर्हानिः क्षवग्रहः| गन्धाज्ञानं स्मृतेर्मोषस्रासः सुप्तस्य जायते| निष्ठीवः पार्श्वतो यायादेकस्याक्ष्णोर्निमीलनम्| जत्रोरुर्ध्वं रुजास्तीव्राः शरीरार्धेऽधरेऽपि वा| तमाहुरर्दितं केचिदेकायाममथापरे||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਰਸੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਰ੍ਦਿਤਾਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਖਰਕਾਰ੍ਮੁਕਮਤਿਕਠਿਨਚਾਪਂ ਤਦਾਕਰ੍ਸਣਾਤ੍| ਅਸ੍ਯੈਵਾਮਯਸ੍ਯ ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਏਕਾਯਾਮਮਿਤਿ ਨਾਮਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ|| ੨੪||
Adhikarana sirAgrahalakShaNamasAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
ਰਕ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪਵਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧਧਰਾਃ ਸਿਰਾਃ| ਰੂਕ੍ਸਾਸ੍ਸਵੇਦਨਾਃ ਕਸ੍ਣਾਸ੍ਸੋਸਾਧ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਿਰਾਗ੍ਰਹਃ||੨੫||
रक्तमाश्रित्य पवनः कुर्यान्मूर्धधराः सिराः| रूक्षास्सवेदनाः कृष्णास्सोऽसाध्यः स्यात्सिराग्रहः||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਰਾਗ੍ਰਹਲਿਙ੍ਗਮਾਹ ਪਵਨੋ ਰਕ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੨੫||
Adhikarana pakShavadhalakShaNam (26) · Śloka 26
ਗਹੀਤ੍ਵਾਰ੍ਧਂ ਤਨੋਰ੍ਵਾਯੁਃ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯੂਰ੍ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਚ| ਪਕ੍ਸਮਨ੍ਯਤਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯਨ੍| ਕਤ੍ਸ੍ਨੋਰ੍ਧਕਾਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਕਰ੍ਮਣ੍ਯੋ ਵਿਚੇਤਨਃ| ਏਕਾਙ੍ਗਰੋਗਂ ਤਂ ਕੇਚਿਦਨ੍ਯੇ ਪਕ੍ਸਵਧਂ ਵਿਦੁਃ||੨੬||
गृहीत्वाऽर्धं तनोर्वायुः सिराः स्नायूर्विशोष्य च| पक्षमन्यतरं हन्ति सन्धिबन्धान् विमोक्षयन्| कृत्स्नोऽर्धकायस्तस्य स्यादकर्मण्यो विचेतनः| एकाङ्गरोगं तं केचिदन्ये पक्षवधं विदुः||२६||
🔊 Audio coming soon
ਪਕ੍ਸਵਧਮਾਹ ਵਾਯੁਸ੍ਤਨੋਃ ਕਾਯਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਗਹੀਤ੍ਵ| ਅਕਰ੍ਮਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣ੍ਯਸਾਧੁਃ| ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਸ੍ਤਮੇਕਾਙ੍ਗਰੋਗਮਿਤਿ ਵਿਦੁਃ (ਚ. ਚਿ. ੨੮, ੫੫)| ਅਨ੍ਯੇ ਆਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਪਕ੍ਸਵਧਮਿਤਿ ਵਿਦੁਃ (ਸੁ. ਨਿ. - ੧. ੬੦-੬੨)|| ੨੬||
Adhikarana sarvA~ggavadhalakShaNam (27) · Śloka 27
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਰੋਗਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਕਾਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇਨਿਲੇ||੨੭||
सर्वाङ्गरोगं तद्वच्च सर्वकायाश्रितेऽनिले||२७||
🔊 Audio coming soon
ਤਦ੍ਵਦੁਭਯਭਾਗਗ੍ਰਹੇ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਰੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੨੭||
Adhikarana avasthAvashAtpakShAghAtasya kRucchrasAdhyatamatvAdi (28) · Śloka 28
ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਹਤਃ ਪਕ੍ਸਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤਮੋ ਮਤਃ| ਕਚ੍ਛ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟੋ ਵਿਵਰ੍ਜ੍ਯਃ ਕ੍ਸਤਹੇਤੁਕਃ||੨੮||
शुद्धवाहतः पक्षः कृच्छ्रसाध्यतमो मतः| कृच्छ्रस्त्वन्येन संसृष्टो विवर्ज्यः क्षतहेतुकः||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਪਕ੍ਸਵਧੋਤਿਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਃ| ਦੋਸਾਨ੍ਤਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯ ਏਵ| ਕ੍ਸਤਹੇਤੁਕਃ ਪਕ੍ਸਵਧੋਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਃ|
Adhikarana daNDakalakShaNam (29) · Śloka 29
ਆਮਬਦ੍ਧਾਯਨਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯਾਙ੍ਗਂ ਕਫਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਹਤਸਰ੍ਵੇਹਂ ਦਣ੍ਡਵਦ੍ਦਣ੍ਡਕਂ ਮਰੁਤ੍||੨੯||
आमबद्धायनः कुर्य्यात्संस्तभ्याङ्गं कफान्वितः| असाध्यं हतसर्वेहं दण्डवद्दण्डकं मरुत्||२९||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਦਣ੍ਡਕਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਆਮਬਦ੍ਧਾਯਨੋ ਮਰੁਤ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍|
Adhikarana apabAhukalakShaNam (30) · Śloka 30
ਅਂਸਮੂਲਸ੍ਥਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸਿਰਾਃ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ ਤਤ੍ਰਗਾਃ| ਬਾਹੁਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਹਰਂ ਜਨਯਤ੍ਯਪਬਾਹੁਕਮ੍||੩੦||
अंसमूलस्थितो वायुः सिराः सङ्कोच्य तत्रगाः| बाहुप्रस्पन्दितहरं जनयत्यपबाहुकम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਬਾਹੁਕਲਿਙ੍ਗਮਂਸਮੂਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|| ੩੦||
Adhikarana vishvabhI(vishvAcI)lakShaNam (31) · Śloka 31
ਤਲਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਨਾਂ ਯਾ ਕਣ੍ਡਰਾ ਬਾਹੁਪਸ੍ਠਤਃ| ਬਾਹੁਚੇਸ੍ਟਾਪ੍ਰਹਰਣੀ ਵਿਸ਼੍ਵਭੀ ਨਾਮ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ||੩੧||
तलं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा बाहुपृष्ठतः| बाहुचेष्टाप्रहरणी विश्वभी नाम सा स्मृता||३१||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼੍ਵਭੀਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਅਙ੍ਗੁਲੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀ ਯਾ ਕਣ੍ਡਰਾ ਤਲਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪਾਣਿਤਲਾਭਿਮੁਖ੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਸਾ ਕਣ੍ਡਰਾ ਬਾਹੁਪਸ੍ਠਤੋ ਯਦ ਵਾਯੁਕੋਪਾਤ੍ ਬਾਹੁਚੇਸ੍ਟਾਮਪਹਰਤਿ| ਤਦਾ ਵਿਸ਼੍ਵਭੀ ਨਾਮ (ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀ) ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ|| ੩੧||
Adhikarana kha~jjapa~ggutvayoH kAraNam (32) · Śloka 32
ਵਾਯੁਃ ਕਟ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਕ੍ਥ੍ਨਃ ਕਣ੍ਡਰਾਮਾਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਯਦਾ| ਤਦਾ ਖਞ੍ਜੋ ਭਵੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਃ ਪਙ੍ਗੁਃ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ||੩੨||
वायुः कट्यां स्थितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा| तदा खञ्जो भवेज्जन्तुः पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोरपि||३२||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਯੁਃ ਕਟ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨੈਕਸਕ੍ਥ੍ਯਾਕ੍ਸੇਪਣਵਰ੍ਜ੍ਯਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ| ਦ੍ਵਯੋਃ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਰਾਕ੍ਸੇਪਕਃ ਪਙ੍ਗੁ ਖਞ੍ਜੋ ਵਿਕਲੈਕਪਾਦਃ| ਪਙ੍ਗੁਰ੍ਵਿਕਲੋਭਯਪਾਦਃ||੩੨||
Adhikarana kalAyakha~jjalakShaNam (33) · Śloka 33
ਕਮ੍ਪਤੇ ਗਮਨਾਰਮ੍ਭੇ ਖਞ੍ਜਨ੍ਨਿਵ ਚ ਯਾਤਿ ਯਃ| ਕਲਾਯਖਞ੍ਜਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਬਨ੍ਧਨਮ੍||੩੩||
कम्पते गमनारम्भे खञ्जन्निव च याति यः| कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਵਾਤਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਬਨ੍ਧਨਂ ਮੁਕ੍ਤਂ ਖਞ੍ਜਨ੍ਨਿਵ ਚ ਯਾਤਿ ਤਂ ਕਲਾਯਖਞ੍ਜਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|| ੩੩||
Adhikarana UrustambhanidAnAdi (34) · Śloka 34
ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਦ੍ਰਵਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਨਿਸੇਵਿਤੈਃ| ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣੇ ਤਥਾਯਾਸਸਂਕ੍ਸੋਭਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਗਰੈਃ| ਸਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃ ਪਵਨਮਾਮਮਤ੍ਯਰ੍ਥਸਞ੍ਚਿਤਮ੍| ਅਭਿਭੂਯੇਤਰਂ ਦੋਸਂ ਮੂਢਃ ਚੇਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ| ਸਕ੍ਥ੍ਯਸ੍ਥਿਨੀ ਪ੍ਰਪੂਰ੍ਯ੍ਯਾਨ੍ਤਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਤਿਮਿਤੇਨ ਤਤ੍| ਤਦਾ ਸ੍ਤਭ੍ਨਾਤਿ ਤੇਨੋਰੂ ਸ੍ਤਬ੍ਧੌ ਸ਼ੀਤਾਵਚੇਤਨੌ| ਪਰਕੀਯਾਵਿਵ ਗੁਰੁ ਸ੍ਯਾਤਾਮਤਿਭਸ਼ਵ੍ਯਥੌ| ਧ੍ਯਾਨਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੁਚਿਜ੍ਵਰੈਃ| ਸਂਯੁਤਃ ਪਾਦਸਦਨਕਚ੍ਛ੍ਰੋਦ੍ਧਰਣਸੁਪ੍ਤਿਭਿਃ| ਤਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਾਢ੍ਯਵਾਤਮਥਾਪਰੇ||੩੪||
शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धैर्निषेवितैः| जीर्णाऽजीर्णे तथाऽऽयाससंक्षोभस्वप्नजागरैः| सश्लेष्ममेदः पवनमाममत्यर्थसञ्चितम्| अभिभूयेतरं दोषं मूढः चेत्प्रतिपद्यते| सक्थ्यस्थिनी प्रपूर्य्यान्तःश्लेष्मणा स्तिमितेन तत्| तदा स्तभ्नाति तेनोरू स्तब्धौ शीतावचेतनौ| परकीयाविव गुरु स्यातामतिभृशव्यथौ| ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः| संयुतः पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः| तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे||३४||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਯ ਨਿਦਾਨੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚੋਚ੍ਯਤੇ-ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜੀਰ੍ਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਜੀਰ੍ਣਮਿਤਿ ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਮ੍|ਅਭਿਭੂਯੇਤ੍ਯਨੇ- ਨੇਤਰਦੋਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋਪੇਪੀਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਪਰੇ ਆਚਾੜ੍ਯ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵਾਢ੍ਯਵਾਤ ਇਤਿ ਨਾਮਾਹੁਃ (ਸੁ. ਚਿ. - ੫/੩੩)|
Adhikarana koShTukashIrShaH (35) · Śloka 35
ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜਃ ਸ਼ੋਫੋ ਜਾਨੁਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਰੁਜਃ| ਜ੍ਞੇਯਃ ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਸ਼ੀਰ੍ਸਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥੂਲਃ ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਸ਼ੀਰ੍ਸਵਤ੍||੩੫||
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः| ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षस्तु स्थूलः क्रोष्टुकशीर्षवत्||३५||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਸ਼ੀਰ੍ਸਲਿਙ੍ਗਮਾਹ-ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਸ਼ੀਰ੍ਸੋ ਜਮ੍ਬੁਕਸ਼ਿਰਾਃ|| ੩੫||
Adhikarana vAtakaNTakam (36) · Śloka 36
ਰੁਕ੍ਪਾਦੇ ਵਿਸਮਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਯਦਾ| ਵਾਤੇਨ ਗੁਲ੍ਫਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਮਾਹੁਰ੍ਵਾਤਕਣ੍ਟਕਮ੍||੩੬||
रुक्पादे विषमन्यस्ते क्रमाद्वा जायते यदा| वातेन गुल्फमाश्रित्य तमाहुर्वातकण्टकम्||३६||
🔊 Audio coming soon
ਰੁਗਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਕਣ੍ਟਕਮ੍|| ੩੬||
Adhikarana gRudhrasI (37) · Śloka 37
ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਨਾਂ ਯਾ ਕਣ੍ਡਰਾ ਮਾਰੁਤਾਰ੍ਦਿਤਾ| ਸਕ੍ਥ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਂ ਨਿਗਹ੍ਣਾਤਿ ਗਧ੍ਰਸੀਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ||੩੭||
पार्ष्णिं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा मारुतार्दिता| सक्थ्युत्क्षेपं निगृह्णाति गृध्रसीं तां प्रचक्षते||३७||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਂ ਪ੍ਰਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਸ਼੍ਵਭੀਵਤ੍ ਗਧ੍ਰਸੀ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ|| ੩੭||
Adhikarana khallIlakShaNam (38) · Śloka 38
ਵਿਸ਼੍ਵਭੀ ਗਧ੍ਰਸੀ ਚੋਕ੍ਤਾ ਖਲ੍ਲੀ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਾ||੩੮||
विश्वभी गृध्रसी चोक्ता खल्ली तीव्ररुजान्विता||३८||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼੍ਵਭੀਗਧ੍ਰਸ੍ਯੋਃ ਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਤ੍ਵੇ ਖਲ੍ਲੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|
Adhikarana pAdaharShaH (39) · Śloka 39
ਹਸ੍ਯੇਤੇ ਚਰਣੌ ਯਸ੍ਯ ਭਵੇਤਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਵਤ੍| ਪਾਦਹਰ੍ਸਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕਫਮਾਰੁਤਕੋਪਜਃ||੩੯||
हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां च प्रसुप्तवत्| पादहर्षः स विज्ञेयः कफमारुतकोपजः||३९||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਪਾਦਹਰ੍ਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਹਸ੍ਯੇਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ|| ੩੯||
Adhikarana pAdadAhaH (40-15) · Śloka 15
ਪਾਦਯੋਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦਾਹਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਸਹਿਤੋਨਿਲਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਿਤੇ ਪਾਦਦਾਹਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੪੦|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਪੁਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ- ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤ- ਵ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः| विशेषतश्चङ्क्रमिते पाददाहं तमादिशेत्||४०|| इति वैद्यपतिसिंहपुतस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने वात- व्याधिनिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਦਦਾਹਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਪਾਦਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ|| ੪੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ