Adhikarana atha vAtavyAdhinidAnaM nAma pa~jcadasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാരോ വാതവ്യാധിനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथारो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
മഹാരോഗത്വസാമാന്യാത്കുഷ്ഠാനനന്തരം വാതവ്യാധിനിര്ണയായാധ്യായാരമ്ഭഃ|| ൧||
Adhikarana aduShTaduShTavAyorarthAnarthakAraNatvAdi (2) · Śloka 2
സര്വാര്ഥാനര്ഥകരണേ വിശ്വസ്യാऽസ്യൈകകാരണമ്| അദുഷ്ടദുഷ്ടഃ പവനഃ ശരീരസ്യ വിശേഷതഃ||൨||
सर्वार्थानर्थकरणे विश्वस्याऽस्यैककारणम्| अदुष्टदुष्टः पवनः शरीरस्य विशेषतः||२||
🔊 Audio coming soon
പുരുഷേണ വാതാദുഷ്ടൌ സദാ യതിതവ്യമ്| യതോऽസ്യ വിശ്വസ്യ സര്വപ്രയോജനകരണേ സര്വോപദ്രവകരണേ ച യഥാക്രമേണ ദുഷ്ടോऽദുഷ്ടശ്ച പവനഃ കാരണമ്|| ൨||
Adhikarana vAyustutiH (3) · Śloka 3
സ വിശ്വകര്മാ വിശ്വാത്മാ വിശ്വരൂപഃ പ്രജാപതിഃ| സ്രഷ്ടാ ധാതാ വിഭുര്വിഷ്ണുഃ സംഹര്ത്താ മൃത്യുരന്തകഃ| തദദുഷ്ടൌ പ്രയത്നേന യതിതവ്യമതഃ സദാ||൩||
स विश्वकर्मा विश्वात्मा विश्वरूपः प्रजापतिः| स्रष्टा धाता विभुर्विष्णुः संहर्त्ता मृत्युरन्तकः| तददुष्टौ प्रयत्नेन यतितव्यमतः सदा||३||
🔊 Audio coming soon
ശരീരസ്യ തു വിശേഷേണാऽദുഷ്ടദുഷ്ടോऽര്ഥാനര്ഥകാരണമ്| സ വിശ്വകര്മേത്യാദി പൂര്വാചാര്യ്യശൈല്യാദ്വായുസ്തോത്രമ്|| ൩||
Adhikarana vAyoH doShavij~jAnIyAdhyAyeShu prAkRutakarmAdInAM varNitatvanirdeshaH (4) · Śloka 4
തസ്യോക്തം ദോഷവിജ്ഞാനേ കര്മപ്രാകൃതവൈകൃതമ്| സമാസാദ്വ്യാസതോ ദോഷഭേദീയേ നാമ ധാമ ച| പ്രത്യേകം പഞ്ചധാ ചാരോ വ്യാപാരശ്ച.......||൪||
तस्योक्तं दोषविज्ञाने कर्मप्राकृतवैकृतम्| समासाद्व्यासतो दोषभेदीये नाम धाम च| प्रत्येकं पञ्चधा चारो व्यापारश्च.......||४||
🔊 Audio coming soon
തസ്യേതി വാതസ്യ| പ്രാകൃതം കര്മോത്സാഹോച്ഛ്വാസാദി| വൈകൃതം വൃദ്ധിക്ഷയഭേദാത് കാര്ശ്യാങ്ഗസാദാദി| വ്യാസതോ വിസ്തരേണ| നാമ പ്രാണാദികമ്| ധാമോരഃകണ്ഠാദിപഞ്ചസ്വപി ഭേദേഷു പ്രത്യേകമുക്തമ്| തഥാ ചാരോ വ്യാപ്തിഃ| വ്യാപാരശ്ചോക്തഃ (അ. സൂ. - ൨൦)|
Adhikarana vAtasya rupAntareNa vaikRutakarmanirdeshapratij~jA (5) · Śloka 5
............................... ഇഹ വൈകൃതമ്| തസ്യോച്യതേ വിഭാഗേന സനിദാനം സലക്ഷണമ്| അസംഖ്യമപി സംഖ്യായൈ യദശീത്യാ പുരേരിതമ്||൫||
............................... इह वैकृतम्| तस्योच्यते विभागेन सनिदानं सलक्षणम्| असंख्यमपि संख्यायै यदशीत्या पुरेरितम्||५||
🔊 Audio coming soon
ഇഹ തു തസ്യൈവ വായോ രുപാന്തരേണ വൈകൃതമുച്യതേ||൫||
Adhikarana vAtaprakopasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
ധാതുക്ഷയകരൈര്വായുഃ കുപ്യത്യതിനിഷേവിതൈഃ| ചരന്സ്രോതസ്സുരിക്തേഷു ഭൃശം താന്യേവ പൂരയന്| തേഭ്യോऽന്യദോഷപൂര്ണേഭ്യഃ പ്രാപ്യ വാവരണം ബലീ||൬||
धातुक्षयकरैर्वायुः कुप्यत्यतिनिषेवितैः| चरन्स्रोतस्सुरिक्तेषु भृशं तान्येव पूरयन्| तेभ्योऽन्यदोषपूर्णेभ्यः प्राप्य वावरणं बली||६||
🔊 Audio coming soon
വായോര്ദ്വിവിധഃ കോപോ ധാതുക്ഷയാദാऽऽവരണാച്ച| സ ഏവ ധാതുക്ഷയകരൈരിത്യാദിനാ പ്രദര്ശ്യതേ|| ൬||
Adhikarana pakvAshaye kupitasya vAtasya kAryANi (7) · Śloka 7
തത്ര പക്വാശയേ ക്രുദ്ധഃ ശൂലാനാഹാന്ത്രകൂജനമ്| മലരോധാശ്മവര്ധ്മാऽര്ശസ്ത്രികപൃഷ്ഠകടീഗ്രഹമ്| കരോത്യധരകായേ ച താംസ്താന് കൃച്ഛ്രാനുപദ്രവാന്||൭||
तत्र पक्वाशये क्रुद्धः शूलानाहान्त्रकूजनम्| मलरोधाश्मवर्ध्माऽर्शस्त्रिकपृष्ठकटीग्रहम्| करोत्यधरकाये च तांस्तान् कृच्छ्रानुपद्रवान्||७||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൭||
Adhikarana AmAshaye kRuddhasya vAtasya kAryANi (8) · Śloka 8
ആമാശയേ തൃഡ്വമഥുശ്വാസകാസവിഷൂചികാഃ| കണ്ഠോപരോധമുദ്ഗാരാന് വ്യാധീനൂര്ധ്വഞ്ച നാഭിതഃ||൮||
आमाशये तृड्वमथुश्वासकासविषूचिकाः| कण्ठोपरोधमुद्गारान् व्याधीनूर्ध्वञ्च नाभितः||८||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൮||
Adhikarana shrotrAdiShu kupitasya vAtasya kAryANi (9) · Śloka 9
ശ്രോതാദിഷ്വിന്ദ്രിയവധം......................||൯||
श्रोतादिष्विन्द्रियवधं......................||९||
🔊 Audio coming soon
ശ്രോതാദിഷ്വിത്യാദിഗ്രഹണാന്നേത്രരസനാദീനാം ഗ്രഹണമ്|| ൯||
Adhikarana tvagAdiShu kupitasya vAtasya kAryANi (10) · Śloka 10
................................ത്വചി സ്ഫുടനരൂക്ഷതേ| രക്തേ തീവ്രാം രുജാം സ്വാപം താപം രാഗം വിവര്ണതാമ്| അരൂംഷ്യന്നസ്യ വിഷ്ടമ്ഭമരുചിം കൃശതാം ഭ്രമമ്| മാംസമേദോഗതോ ഗ്രന്ഥീംസ്തോദാഢ്യാന് കര്കശാന് ഭ്രമമ്| ഗുര്വങ്ഗം ചാരിരുക്സ്തബ്ധം മുഷ്ടിദണ്ഡഹതോപമമ്| അസ്ഥിസ്ഥഃ സക്ഥിസന്ധ്യസ്ഥിശൂലം തീവ്രം ബലക്ഷയമ്| മജ്ജസ്ഥോऽസ്ഥിഷു സൌഷിര്യ്യമസ്വപ്നം സസതം രുജമ്| ശുക്രസ്യ ശീഘ്രമുത്സര്ഗം സങ്ഗം വികൃതിമേവ വാ| തദ്വദ്ഗര്ഭസ്യ ശുക്രസ്ഥഃ.......................||൧൦||
................................त्वचि स्फुटनरूक्षते| रक्ते तीव्रां रुजां स्वापं तापं रागं विवर्णताम्| अरूंष्यन्नस्य विष्टम्भमरुचिं कृशतां भ्रमम्| मांसमेदोगतो ग्रन्थींस्तोदाढ्यान् कर्कशान् भ्रमम्| गुर्वङ्गं चारिरुक्स्तब्धं मुष्टिदण्डहतोपमम्| अस्थिस्थः सक्थिसन्ध्यस्थिशूलं तीव्रं बलक्षयम्| मज्जस्थोऽस्थिषु सौषिर्य्यमस्वप्नं ससतं रुजम्| शुक्रस्य शीघ्रमुत्सर्गं सङ्गं विकृतिमेव वा| तद्वद्गर्भस्य शुक्रस्थः.......................||१०||
🔊 Audio coming soon
ശുക്രസ്ഥോ ഗര്ഭസ്യാऽപി ശുക്രസ്യ തദ്വച്ഛീഘ്രമുത്സര്ഗാദികം ശുക്രവദ്ഗര്ഭസ്ഥ ഇതി|| ൧൦||
Adhikarana sirAgatasya kruddhasya vAtasya lakShaNAni (11) · Śloka 11
...................................സിരാസ്വാധ്മാനരിക്തതേ| തത്സ്ഥഃ................................................||൧൧||
...................................सिरास्वाध्मानरिक्तते| तत्स्थः................................................||११||
🔊 Audio coming soon
൦൦
Adhikarana snAyugatasya kruddhasya vAtasya lakShaNAni (12) · Śloka 12
...................................സ്നാവസ്ഥിതഃ കുര്യാദ്ദൃധ്രസ്യാऽऽമകുബ്ജതാഃ|൧൨|
...................................स्नावस्थितः कुर्याद्दृध्रस्याऽऽमकुब्जताः|१२|
🔊 Audio coming soon
൦൦
Adhikarana sandhigatasya kruddhasya vAtasya kAryANi (12) · Śloka 12
വാതപൂര്ണദൃതിസ്പര്ശം ശോഫം സന്ധിഗതോऽനിലഃ| പ്രസാരണാകുഞ്ചനയോഃ പ്രവൃത്തിഞ്ച സവേദനാമ്||൧൨||
वातपूर्णदृतिस्पर्शं शोफं सन्धिगतोऽनिलः| प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिञ्च सवेदनाम्||१२||
🔊 Audio coming soon
വാതപൂര്ണാദിസന്ധിഗതലിങ്ഗമ്|| ൧൨||
Adhikarana sarvA~ggasaMshrayasya kruddhasya vAtasya kAryANi (13) · Śloka 13
സര്വാങ്ഗസംശ്രയസ്തോദഭേദസ്ഫുരണഭഞ്ജനമ്| സ്തമ്ഭനാക്ഷേപണ്സ്വാപസന്ധ്യാകുഞ്ചനകമ്പനമ്||൧൩||
सर्वाङ्गसंश्रयस्तोदभेदस्फुरणभञ्जनम्| स्तम्भनाक्षेपण्स्वापसन्ध्याकुञ्चनकम्पनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസംശ്രയോ വായുസ്തോദാദ് കരോതി|| ൧൩||
Adhikarana AkShepakalakShaNam (14) · Śloka 14
യദാ തു ധമനീഃ സര്വാഃ ക്രുദ്ധോऽഭ്യേതി മുഹുര്മുഹുഃ| തദാങ്ഗമാക്ഷിപത്യേഷ വ്യാധികരാക്ഷേപകഃ സ്മൃതഃ||൧൪||
यदा तु धमनीः सर्वाः क्रुद्धोऽभ्येति मुहुर्मुहुः| तदाङ्गमाक्षिपत्येष व्याधिकराक्षेपकः स्मृतः||१४||
🔊 Audio coming soon
യദാ തു വായുഃ ക്രുദ്ധഃ സന് സര്വാ ധമനീര്മുഹുര്മുഹുരഭ്യേതി തദാങ്ഗം ശരീരമാക്ഷിപതി സങ്കോചയതി| അസൌ നാമ്നാവ്യാധിരാക്ഷേപകഃ|| ൧൪||
Adhikarana apatantrakalakShaNam (15) · Śloka 15
അധഃപ്രതിഹതോ വായുര്വ്രജന്നൂര്ധ്വം ഹൃദാശ്രിതാഃ| നാഡീഃ പ്രവിശ്യ ഹൃദയം ശിരഃ ശങ്ഖൌ ച പീഡയന്| ആക്ഷിപേത് പരിതോ ഗാത്രം ധനുര്വച്ചാസ്യ നാമയേത്| കൃച്ഛാദുച്ഛ്വസിതി സ്തബ്ധസ്രസ്തമീലിതദൃക്തതഃ| കപോത ഇവ കൂജേച്ച നിസ്സംജ്ഞഃ സോऽപതന്ത്രകഃ||൧൫||
अधःप्रतिहतो वायुर्व्रजन्नूर्ध्वं हृदाश्रिताः| नाडीः प्रविश्य हृदयं शिरः शङ्खौ च पीडयन्| आक्षिपेत् परितो गात्रं धनुर्वच्चास्य नामयेत्| कृच्छादुच्छ्वसिति स्तब्धस्रस्तमीलितदृक्ततः| कपोत इव कूजेच्च निस्संज्ञः सोऽपतन्त्रकः||१५||
🔊 Audio coming soon
അധഃപ്രതിഹത ഇത്യാദിനാऽപതന്ത്രകലക്ഷണമാഹ| പ്രതിഹതഃ ദോഷാന്തരേണ|| ൧൫||
Adhikarana apatAnakalakShaNam (1) · Śloka 1
സ ഏവ ചാപതാനാഖ്യോ..................................||൧||
स एव चापतानाख्यो..................................||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatantrake svAsthyAsvAsthyakAraNam (16) · Śloka 16
....................... മുക്തേ തു മരുതാ ഹൃദി| അശ്നുവീത മുഹുഃ സ്വാസ്ഥ്യം മുഹുരസ്വാസ്ഥ്യമാവൃതേ||൧൬||
....................... मुक्ते तु मरुता हृदि| अश्नुवीत मुहुः स्वास्थ्यं मुहुरस्वास्थ्यमावृते||१६||
🔊 Audio coming soon
അത്ര ച ഹൃദി മരുതാ മുക്തേ മുഹുഃ സ്വാസ്ഥ്യാമശ്നുവീത| ആവൃതേ ച മരുത ഹൃദി മുഹുരസ്വാസ്ഥ്യമശ്നുവീത||൧൬||
Adhikarana dushcikitsyatamAH apatantrakAH (17) · Śloka 17
ഗര്ഭപാതസമുത്പന്നഃ ശോണിതാऽസ്രവോത്ഥിതഃ| അഭിഘാതസമുത്ഥശ്ച ദുശ്ചികിത്സ്യതമോ ഹി സഃ||൧൭||
गर्भपातसमुत्पन्नः शोणिताऽस्रवोत्थितः| अभिघातसमुत्थश्च दुश्चिकित्स्यतमो हि सः||१७||
🔊 Audio coming soon
ഏഷ ചാപതന്ത്രകോ ഗര്ഭപാതാദിനാ നാര്യ്യാഃ സമുത്പന്നഃ കൃച്ഛ്രതമഃ|
Adhikarana antarAyAmalakShaNam (18) · Śloka 18
മന്യേ സംസ്തഭ്യ വാതോऽന്തരായച്ഛന് ധമനീര്യദാ| വ്യാപ്നോതി സകലം ദേഹം ജത്രുരായമ്യതേ തദാ| അന്തര്ധനുരിവാങ്ഗഞ്ച വേഗൈഃ സ്തമ്ഭം ച നേത്രയോഃ| കരോതി ജൃമ്ഭാം ദശനം ദശനാനാം കഫോദ്വമമ്| പാര്ശ്വയോര്വേദനാം വാക്യഹനുപൃഷ്ഠശിരോഗ്രഹമ്| അന്തരായാമ ഇത്യേഷ.............................||൧൮||
मन्ये संस्तभ्य वातोऽन्तरायच्छन् धमनीर्यदा| व्याप्नोति सकलं देहं जत्रुरायम्यते तदा| अन्तर्धनुरिवाङ्गञ्च वेगैः स्तम्भं च नेत्रयोः| करोति जृम्भां दशनं दशनानां कफोद्वमम्| पार्श्वयोर्वेदनां वाक्यहनुपृष्ठशिरोग्रहम्| अन्तरायाम इत्येष.............................||१८||
🔊 Audio coming soon
മന്യേ സംസ്തഭ്യ ഇത്യാദിനാऽന്തരായാമബഹിരായാമയോഃ സാധാരണമ്| വിശേഷസ്ത്വന്തരായാമേ വക്ഷോऽഭിമുഖമാകുഞ്ചനമ്|
Adhikarana bahirAyAmalakShaNam (19) · Śloka 19
.............................ബാഹ്യായാമശ്ച തദ്വിധഃ| ദേഹസ്യ ബഹിരാമായാത് പൃഷ്ഠതോ ഹ്രിയതേ ശിരഃ| ഉരശ്ചോത്ക്ഷിപ്യതേ തത്ര കന്ധരാ ചാവമൂദ്യതേ| ദന്തേഷ്വാസ്യേ ച വൈവര്ണ്യം പ്രസ്വേദഃ സ്തബ്ധഗാത്രതാ| ബാഹ്യായാമം ധനുഷ്കമ്പം ബ്രുവതേ വേഗിനഞ്ച തമ്||൧൯||
.............................बाह्यायामश्च तद्विधः| देहस्य बहिरामायात् पृष्ठतो ह्रियते शिरः| उरश्चोत्क्षिप्यते तत्र कन्धरा चावमूद्यते| दन्तेष्वास्ये च वैवर्ण्यं प्रस्वेदः स्तब्धगात्रता| बाह्यायामं धनुष्कम्पं ब्रुवते वेगिनञ्च तम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ബഹിരായാമേ പൃഷ്ഠാഭിമുഖമിതി|| ൧൯||
Adhikarana vraNAyAmalakShaNAdi (20) · Śloka 20
വ്രണം മര്മാശ്രിതം പ്രാപ്യ സമീരണസമീരണാത്| വ്യായച്ഛന്തി തനും ദോഷാഃ സര്വാമാऽऽപാദമസ്തകമ്| തൃഷ്യതഃ പാണ്ഡുഗാത്രസ്യ വ്രണായാമഃ സ വര്ജിതഃ||൨൦||
व्रणं मर्माश्रितं प्राप्य समीरणसमीरणात्| व्यायच्छन्ति तनुं दोषाः सर्वामाऽऽपादमस्तकम्| तृष्यतः पाण्डुगात्रस्य व्रणायामः स वर्जितः||२०||
🔊 Audio coming soon
വ്രണമിത്യാദിനാ വ്രണായാമഃ| സ വര്ജിതോऽസാധ്യഃ|| ൨൦||
Adhikarana sarveShvAkShepakeShu svAsthyasamayaH (21) · Śloka 21
ഗതേ വേഗേ ഭവേത്സ്വാസ്ഥ്യം സര്വേഷ്വാക്ഷേപകേഷു തു||൨൧||
गते वेगे भवेत्स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपकेषु तु||२१||
🔊 Audio coming soon
യേഷു ചാനന്തരോക്തേഷ്വാക്ഷേപകേഷു വായുവേഗേ ഗതേ സ്വാസ്ഥ്യം ഭവതി|
Adhikarana hanusraMsalakShaNam (22) · Śloka 22
ജിഹ്വാതിലേഖനാച്ഛുഷ്കഭക്ഷണാദിഭിഘാതതഃ| കുപിതോ ഹനുമൂലസ്ഥഃ സ്രംസയിത്വാऽനിലോ ഹനൂ| കരോതി വിവൃതാസ്യത്വമഥവാ സംവൃതാസ്യതാമ്| ഹനുസ്രംസഃ സ തേന സ്യാത്കൃച്ഛ്രാച്ചര്വണഭാഷണമ്||൨൨||
जिह्वातिलेखनाच्छुष्कभक्षणादिभिघाततः| कुपितो हनुमूलस्थः स्रंसयित्वाऽनिलो हनू| करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम्| हनुस्रंसः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ഹനുസ്രംസലിങ്ഗമാऽऽഹ ജിഹ്വേത്യാദിനാ| കുപിതോऽനിലോ ഹനൂ സ്രംസയിത്വാ ഭ്രംശയിത്വാ| ഹനുസ്രംസഃ സന്ധേര്ഭ്രംശഃ|| ൨൨||
Adhikarana jihvAstambhalakShaNam (23) · Śloka 23
വാഗ്വാഹിനീസിരാസംസ്ഥോജിഹ്വാം സ്തമ്ഭയതേऽനിലഃ| ജിഹ്വാസ്തമ്ഭഃ സ തേനാऽന്നപാനവാക്യേഷ്വനീശതാ||൨൩||
वाग्वाहिनीसिरासंस्थोजिह्वां स्तम्भयतेऽनिलः| जिह्वास्तम्भः स तेनाऽन्नपानवाक्येष्वनीशता||२३||
🔊 Audio coming soon
വാഗ്വാഹിനീത്യാദിനാ ജിഹ്വാസ്തമ്ഭഃ| സുബോധമ്|| ൨൩||
Adhikarana arditalakShaNam (24) · Śloka 24
ശിരസാ ഭാരഹരണാദതിഹാസ്യപ്രഭാഷണാത്| ഉത്ത്രാസവക്ത്രക്ഷവഥുഖരകാര്മുകകര്ഷണാത്| വിഷമാദുപധാനാച്ച കഠിനാനാഞ്ച ചര്വണാത്| വായുര്വിവൃദ്ധസ്തൈസ്തൈശ്ച വാതലൈരൂര്ധ്വമാസ്ഥിതഃ| വക്രീകരോതി വക്ത്രാര്ധമുക്തം ഹസിതമീക്ഷിതമ്| തതോऽസ്യ കമ്പതേ മൂര്ധാ വാക്സങ്ഗഃ സ്തബ്ധനേത്രതാ| ദന്തചാലഃ സ്വരഭ്രംശഃ ശ്രുതിര്ഹാനിഃ ക്ഷവഗ്രഹഃ| ഗന്ധാജ്ഞാനം സ്മൃതേര്മോഷസ്രാസഃ സുപ്തസ്യ ജായതേ| നിഷ്ഠീവഃ പാര്ശ്വതോ യായാദേകസ്യാക്ഷ്ണോര്നിമീലനമ്| ജത്രോരുര്ധ്വം രുജാസ്തീവ്രാഃ ശരീരാര്ധേऽധരേऽപി വാ| തമാഹുരര്ദിതം കേചിദേകായാമമഥാപരേ||൨൪||
शिरसा भारहरणादतिहास्यप्रभाषणात्| उत्त्रासवक्त्रक्षवथुखरकार्मुककर्षणात्| विषमादुपधानाच्च कठिनानाञ्च चर्वणात्| वायुर्विवृद्धस्तैस्तैश्च वातलैरूर्ध्वमास्थितः| वक्रीकरोति वक्त्रार्धमुक्तं हसितमीक्षितम्| ततोऽस्य कम्पते मूर्धा वाक्सङ्गः स्तब्धनेत्रता| दन्तचालः स्वरभ्रंशः श्रुतिर्हानिः क्षवग्रहः| गन्धाज्ञानं स्मृतेर्मोषस्रासः सुप्तस्य जायते| निष्ठीवः पार्श्वतो यायादेकस्याक्ष्णोर्निमीलनम्| जत्रोरुर्ध्वं रुजास्तीव्राः शरीरार्धेऽधरेऽपि वा| तमाहुरर्दितं केचिदेकायाममथापरे||२४||
🔊 Audio coming soon
ശിരസേത്യാദിനാऽര്ദിതാലിങ്ഗമ്| ഖരകാര്മുകമതികഠിനചാപം തദാകര്ഷണാത്| അസ്യൈവാമയസ്യ കേചിദാऽऽചാര്യ്യാ ഏകായാമമിതി നാമകുര്വന്തി|| ൨൪||
Adhikarana sirAgrahalakShaNamasAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
രക്തമാശ്രിത്യ പവനഃ കുര്യാന്മൂര്ധധരാഃ സിരാഃ| രൂക്ഷാസ്സവേദനാഃ കൃഷ്ണാസ്സോऽസാധ്യഃ സ്യാത്സിരാഗ്രഹഃ||൨൫||
रक्तमाश्रित्य पवनः कुर्यान्मूर्धधराः सिराः| रूक्षास्सवेदनाः कृष्णास्सोऽसाध्यः स्यात्सिराग्रहः||२५||
🔊 Audio coming soon
സിരാഗ്രഹലിങ്ഗമാഹ പവനോ രക്തമാശ്രിത്യേത്യാദിനാ| സുബോധമന്യത്|| ൨൫||
Adhikarana pakShavadhalakShaNam (26) · Śloka 26
ഗൃഹീത്വാऽര്ധം തനോര്വായുഃ സിരാഃ സ്നായൂര്വിശോഷ്യ ച| പക്ഷമന്യതരം ഹന്തി സന്ധിബന്ധാന് വിമോക്ഷയന്| കൃത്സ്നോऽര്ധകായസ്തസ്യ സ്യാദകര്മണ്യോ വിചേതനഃ| ഏകാങ്ഗരോഗം തം കേചിദന്യേ പക്ഷവധം വിദുഃ||൨൬||
गृहीत्वाऽर्धं तनोर्वायुः सिराः स्नायूर्विशोष्य च| पक्षमन्यतरं हन्ति सन्धिबन्धान् विमोक्षयन्| कृत्स्नोऽर्धकायस्तस्य स्यादकर्मण्यो विचेतनः| एकाङ्गरोगं तं केचिदन्ये पक्षवधं विदुः||२६||
🔊 Audio coming soon
പക്ഷവധമാഹ വായുസ്തനോഃ കായസ്യാര്ധം ഗൃഹീത്വ| അകര്മണ്യകര്മണ്യസാധുഃ| കേചിദാചാര്യ്യാസ്തമേകാങ്ഗരോഗമിതി വിദുഃ (ച. ചി. ൨൮, ൫൫)| അന്യേ ആചാര്യ്യാഃ പക്ഷവധമിതി വിദുഃ (സു. നി. - ൧. ൬൦-൬൨)|| ൨൬||
Adhikarana sarvA~ggavadhalakShaNam (27) · Śloka 27
സര്വാങ്ഗരോഗം തദ്വച്ച സര്വകായാശ്രിതേऽനിലേ||൨൭||
सर्वाङ्गरोगं तद्वच्च सर्वकायाश्रितेऽनिले||२७||
🔊 Audio coming soon
തദ്വദുഭയഭാഗഗ്രഹേ സര്വാങ്ഗരോഗഃ സ്യാത്||൨൭||
Adhikarana avasthAvashAtpakShAghAtasya kRucchrasAdhyatamatvAdi (28) · Śloka 28
ശുദ്ധവാഹതഃ പക്ഷഃ കൃച്ഛ്രസാധ്യതമോ മതഃ| കൃച്ഛ്രസ്ത്വന്യേന സംസൃഷ്ടോ വിവര്ജ്യഃ ക്ഷതഹേതുകഃ||൨൮||
शुद्धवाहतः पक्षः कृच्छ्रसाध्यतमो मतः| कृच्छ्रस्त्वन्येन संसृष्टो विवर्ज्यः क्षतहेतुकः||२८||
🔊 Audio coming soon
ശുദ്ധേന വായുനാ പക്ഷവധോऽതികൃച്ഛ്രസാധ്യഃ| ദോഷാന്തരയുക്തേന വായുനാ തു കൃച്ഛ്രസാധ്യ ഏവ| ക്ഷതഹേതുകഃ പക്ഷവധോऽചികിത്സ്യഃ|
Adhikarana daNDakalakShaNam (29) · Śloka 29
ആമബദ്ധായനഃ കുര്യ്യാത്സംസ്തഭ്യാങ്ഗം കഫാന്വിതഃ| അസാധ്യം ഹതസര്വേഹം ദണ്ഡവദ്ദണ്ഡകം മരുത്||൨൯||
आमबद्धायनः कुर्य्यात्संस्तभ्याङ्गं कफान्वितः| असाध्यं हतसर्वेहं दण्डवद्दण्डकं मरुत्||२९||
🔊 Audio coming soon
അഥ ദണ്ഡകലക്ഷണമാഹ-ആമബദ്ധായനോ മരുത്| സുബോധമ്|
Adhikarana apabAhukalakShaNam (30) · Śloka 30
അംസമൂലസ്ഥിതോ വായുഃ സിരാഃ സങ്കോച്യ തത്രഗാഃ| ബാഹുപ്രസ്പന്ദിതഹരം ജനയത്യപബാഹുകമ്||൩൦||
अंसमूलस्थितो वायुः सिराः सङ्कोच्य तत्रगाः| बाहुप्रस्पन्दितहरं जनयत्यपबाहुकम्||३०||
🔊 Audio coming soon
അപബാഹുകലിങ്ഗമംസമൂല ഇത്യാദി|| ൩൦||
Adhikarana vishvabhI(vishvAcI)lakShaNam (31) · Śloka 31
തലം പ്രത്യങ്ഗുലീനാം യാ കണ്ഡരാ ബാഹുപൃഷ്ഠതഃ| ബാഹുചേഷ്ടാപ്രഹരണീ വിശ്വഭീ നാമ സാ സ്മൃതാ||൩൧||
तलं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा बाहुपृष्ठतः| बाहुचेष्टाप्रहरणी विश्वभी नाम सा स्मृता||३१||
🔊 Audio coming soon
വിശ്വഭീലക്ഷണമാഹ-അങ്ഗുലീനാം സമ്ബന്ധിനീ യാ കണ്ഡരാ തലം പ്രതി പാണിതലാഭിമുഖ്യേന വര്തതേ| സാ കണ്ഡരാ ബാഹുപൃഷ്ഠതോ യദ വായുകോപാത് ബാഹുചേഷ്ടാമപഹരതി| തദാ വിശ്വഭീ നാമ (വിശ്വാചീ) സാ സ്മൃതാ|| ൩൧||
Adhikarana kha~jjapa~ggutvayoH kAraNam (32) · Śloka 32
വായുഃ കട്യാം സ്ഥിതഃ സക്ഥ്നഃ കണ്ഡരാമാക്ഷിപേദ്യദാ| തദാ ഖഞ്ജോ ഭവേജ്ജന്തുഃ പങ്ഗുഃ സക്ഥ്നോര്ദ്വയോരപി||൩൨||
वायुः कट्यां स्थितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा| तदा खञ्जो भवेज्जन्तुः पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोरपि||३२||
🔊 Audio coming soon
വായുഃ കട്യാമിത്യാദിനൈകസക്ഥ്യാക്ഷേപണവര്ജ്യത്വേ ഹേതുഃ| ദ്വയോഃ സക്ഥ്നോരാക്ഷേപകഃ പങ്ഗു ഖഞ്ജോ വികലൈകപാദഃ| പങ്ഗുര്വികലോഭയപാദഃ||൩൨||
Adhikarana kalAyakha~jjalakShaNam (33) · Śloka 33
കമ്പതേ ഗമനാരമ്ഭേ ഖഞ്ജന്നിവ ച യാതി യഃ| കലായഖഞ്ജം തം വിദ്യാന്മുക്തസന്ധിപ്രബന്ധനമ്||൩൩||
कम्पते गमनारम्भे खञ्जन्निव च याति यः| कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम्||३३||
🔊 Audio coming soon
യസ്യ തു വാതവശാത് സക്ഥ്നഃ സമ്ബന്ധി ബന്ധനം മുക്തം ഖഞ്ജന്നിവ ച യാതി തം കലായഖഞ്ജം വിദ്യാത്|| ൩൩||
Adhikarana UrustambhanidAnAdi (34) · Śloka 34
ശീതോഷ്ണദ്രവസംശുഷ്കഗുരുസ്നിഗ്ധൈര്നിഷേവിതൈഃ| ജീര്ണാऽജീര്ണേ തഥാऽऽയാസസംക്ഷോഭസ്വപ്നജാഗരൈഃ| സശ്ലേഷ്മമേദഃ പവനമാമമത്യര്ഥസഞ്ചിതമ്| അഭിഭൂയേതരം ദോഷം മൂഢഃ ചേത്പ്രതിപദ്യതേ| സക്ഥ്യസ്ഥിനീ പ്രപൂര്യ്യാന്തഃശ്ലേഷ്മണാ സ്തിമിതേന തത്| തദാ സ്തഭ്നാതി തേനോരൂ സ്തബ്ധൌ ശീതാവചേതനൌ| പരകീയാവിവ ഗുരു സ്യാതാമതിഭൃശവ്യഥൌ| ധ്യാനാങ്ഗമര്ദസ്തൈമിത്യതന്ദ്രാച്ഛര്ദ്യരുചിജ്വരൈഃ| സംയുതഃ പാദസദനകൃച്ഛ്രോദ്ധരണസുപ്തിഭിഃ| തമൂരുസ്തമ്ഭമിത്യാഹുരാഢ്യവാതമഥാപരേ||൩൪||
शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धैर्निषेवितैः| जीर्णाऽजीर्णे तथाऽऽयाससंक्षोभस्वप्नजागरैः| सश्लेष्ममेदः पवनमाममत्यर्थसञ्चितम्| अभिभूयेतरं दोषं मूढः चेत्प्रतिपद्यते| सक्थ्यस्थिनी प्रपूर्य्यान्तःश्लेष्मणा स्तिमितेन तत्| तदा स्तभ्नाति तेनोरू स्तब्धौ शीतावचेतनौ| परकीयाविव गुरु स्यातामतिभृशव्यथौ| ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः| संयुतः पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः| तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे||३४||
🔊 Audio coming soon
അഥോരുസ്തമ്ഭസ്യ നിദാനേ സമ്പ്രാപ്തിശ്ചോച്യതേ-ശീതോഷ്ണേത്യാദിനാ| കിഞ്ചിജ്ജീര്ണം കിഞ്ചിദജീര്ണമിതി ജീര്ണാऽജീര്ണമ്|അഭിഭൂയേത്യനേ- നേതരദോഷസ്യ പ്രകോപേऽപീതി ഗമ്യതേ| സുബോധമ്| അപരേ ആചാറ്യ്യാസ്തസ്യൈവാഢ്യവാത ഇതി നാമാഹുഃ (സു. ചി. - ൫/൩൩)|
Adhikarana koShTukashIrShaH (35) · Śloka 35
വാതശോണിതജഃ ശോഫോ ജാനുമധ്യേ മഹാരുജഃ| ജ്ഞേയഃ ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷസ്തു സ്ഥൂലഃ ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷവത്||൩൫||
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः| ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षस्तु स्थूलः क्रोष्टुकशीर्षवत्||३५||
🔊 Audio coming soon
ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷലിങ്ഗമാഹ-വാതശോണിതജ ഇത്യാദിനാ| ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷോ ജമ്ബുകശിരാഃ|| ൩൫||
Adhikarana vAtakaNTakam (36) · Śloka 36
രുക്പാദേ വിഷമന്യസ്തേ ക്രമാദ്വാ ജായതേ യദാ| വാതേന ഗുല്ഫമാശ്രിത്യ തമാഹുര്വാതകണ്ടകമ്||൩൬||
रुक्पादे विषमन्यस्ते क्रमाद्वा जायते यदा| वातेन गुल्फमाश्रित्य तमाहुर्वातकण्टकम्||३६||
🔊 Audio coming soon
രുഗിത്യാദിനാ വാതകണ്ടകമ്|| ൩൬||
Adhikarana gRudhrasI (37) · Śloka 37
പാര്ഷ്ണിം പ്രത്യങ്ഗുലീനാം യാ കണ്ഡരാ മാരുതാര്ദിതാ| സക്ഥ്യുത്ക്ഷേപം നിഗൃഹ്ണാതി ഗൃധ്രസീം താം പ്രചക്ഷതേ||൩൭||
पार्ष्णिं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा मारुतार्दिता| सक्थ्युत्क्षेपं निगृह्णाति गृध्रसीं तां प्रचक्षते||३७||
🔊 Audio coming soon
പാര്ഷ്ണിം പ്രതീത്യാദിനാ വിശ്വഭീവത് ഗൃധ്രസീ ച വ്യാഖ്യാതാ|| ൩൭||
Adhikarana khallIlakShaNam (38) · Śloka 38
വിശ്വഭീ ഗൃധ്രസീ ചോക്താ ഖല്ലീ തീവ്രരുജാന്വിതാ||൩൮||
विश्वभी गृध्रसी चोक्ता खल्ली तीव्ररुजान्विता||३८||
🔊 Audio coming soon
വിശ്വഭീഗൃധ്രസ്യോഃ സംയോഗാത് തീവ്രരുജാന്വിതത്വേ ഖല്ലീത്യുച്യതേ|
Adhikarana pAdaharShaH (39) · Śloka 39
ഹൃഷ്യേതേ ചരണൌ യസ്യ ഭവേതാം ച പ്രസുപ്തവത്| പാദഹര്ഷഃ സ വിജ്ഞേയഃ കഫമാരുതകോപജഃ||൩൯||
हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां च प्रसुप्तवत्| पादहर्षः स विज्ञेयः कफमारुतकोपजः||३९||
🔊 Audio coming soon
അഥ പാദഹര്ഷലക്ഷണമാഹ-ഹൃഷ്യേതേ ഇത്യാദിനാ|| ൩൯||
Adhikarana pAdadAhaH (40-15) · Śloka 15
പാദയോഃ കുരുതേ ദാഹം പിത്താസൃക്സഹിതോऽനിലഃ| വിശേഷതശ്ചങ്ക്രമിതേ പാദദാഹം തമാദിശേത്||൪൦|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹപുതസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ- വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ വാത- വ്യാധിനിദാനം നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൧൫||
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः| विशेषतश्चङ्क्रमिते पाददाहं तमादिशेत्||४०|| इति वैद्यपतिसिंहपुतस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने वात- व्याधिनिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
പാദദാഹലക്ഷണമാഹ-പാദയോരിത്യാദിനാ|| ൪൦|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹ- വ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം നിദാനസ്ഥാനേ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ