Adhikarana atha vAtavyAdhinidAnaM nAma pa~jcadasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
అథారో వాతవ్యాధినిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथारो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
మహారోగత్వసామాన్యాత్కుష్ఠాననంతరం వాతవ్యాధినిర్ణయాయాధ్యాయారంభః|| 1||
Adhikarana aduShTaduShTavAyorarthAnarthakAraNatvAdi (2) · Śloka 2
సర్వార్థానర్థకరణే విశ్వస్యాఽస్యైకకారణం| అదుష్టదుష్టః పవనః శరీరస్య విశేషతః||2||
सर्वार्थानर्थकरणे विश्वस्याऽस्यैककारणम्| अदुष्टदुष्टः पवनः शरीरस्य विशेषतः||२||
🔊 Audio coming soon
పురుషేణ వాతాదుష్టౌ సదా యతితవ్యం| యతోఽస్య విశ్వస్య సర్వప్రయోజనకరణే సర్వోపద్రవకరణే చ యథాక్రమేణ దుష్టోఽదుష్టశ్చ పవనః కారణం|| 2||
Adhikarana vAyustutiH (3) · Śloka 3
స విశ్వకర్మా విశ్వాత్మా విశ్వరూపః ప్రజాపతిః| స్రష్టా ధాతా విభుర్విష్ణుః సంహర్త్తా మృత్యురంతకః| తదదుష్టౌ ప్రయత్నేన యతితవ్యమతః సదా||3||
स विश्वकर्मा विश्वात्मा विश्वरूपः प्रजापतिः| स्रष्टा धाता विभुर्विष्णुः संहर्त्ता मृत्युरन्तकः| तददुष्टौ प्रयत्नेन यतितव्यमतः सदा||३||
🔊 Audio coming soon
శరీరస్య తు విశేషేణాఽదుష్టదుష్టోఽర్థానర్థకారణం| స విశ్వకర్మేత్యాది పూర్వాచార్య్యశైల్యాద్వాయుస్తోత్రం|| 3||
Adhikarana vAyoH doShavij~jAnIyAdhyAyeShu prAkRutakarmAdInAM varNitatvanirdeshaH (4) · Śloka 4
తస్యోక్తం దోషవిజ్ఞానే కర్మప్రాకృతవైకృతం| సమాసాద్వ్యాసతో దోషభేదీయే నామ ధామ చ| ప్రత్యేకం పంచధా చారో వ్యాపారశ్చ.......||4||
तस्योक्तं दोषविज्ञाने कर्मप्राकृतवैकृतम्| समासाद्व्यासतो दोषभेदीये नाम धाम च| प्रत्येकं पञ्चधा चारो व्यापारश्च.......||४||
🔊 Audio coming soon
తస్యేతి వాతస్య| ప్రాకృతం కర్మోత్సాహోచ్ఛ్వాసాది| వైకృతం వృద్ధిక్షయభేదాత్ కార్శ్యాంగసాదాది| వ్యాసతో విస్తరేణ| నామ ప్రాణాదికం| ధామోరఃకంఠాదిపంచస్వపి భేదేషు ప్రత్యేకముక్తం| తథా చారో వ్యాప్తిః| వ్యాపారశ్చోక్తః (అ. సూ. - 20)|
Adhikarana vAtasya rupAntareNa vaikRutakarmanirdeshapratij~jA (5) · Śloka 5
............................... ఇహ వైకృతం| తస్యోచ్యతే విభాగేన సనిదానం సలక్షణం| అసంఖ్యమపి సంఖ్యాయై యదశీత్యా పురేరితం||5||
............................... इह वैकृतम्| तस्योच्यते विभागेन सनिदानं सलक्षणम्| असंख्यमपि संख्यायै यदशीत्या पुरेरितम्||५||
🔊 Audio coming soon
ఇహ తు తస్యైవ వాయో రుపాంతరేణ వైకృతముచ్యతే||5||
Adhikarana vAtaprakopasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
ధాతుక్షయకరైర్వాయుః కుప్యత్యతినిషేవితైః| చరన్స్రోతస్సురిక్తేషు భృశం తాన్యేవ పూరయన్| తేభ్యోఽన్యదోషపూర్ణేభ్యః ప్రాప్య వావరణం బలీ||6||
धातुक्षयकरैर्वायुः कुप्यत्यतिनिषेवितैः| चरन्स्रोतस्सुरिक्तेषु भृशं तान्येव पूरयन्| तेभ्योऽन्यदोषपूर्णेभ्यः प्राप्य वावरणं बली||६||
🔊 Audio coming soon
వాయోర్ద్వివిధః కోపో ధాతుక్షయాదాఽఽవరణాచ్చ| స ఏవ ధాతుక్షయకరైరిత్యాదినా ప్రదర్శ్యతే|| 6||
Adhikarana pakvAshaye kupitasya vAtasya kAryANi (7) · Śloka 7
తత్ర పక్వాశయే క్రుద్ధః శూలానాహాంత్రకూజనం| మలరోధాశ్మవర్ధ్మాఽర్శస్త్రికపృష్ఠకటీగ్రహం| కరోత్యధరకాయే చ తాంస్తాన్ కృచ్ఛ్రానుపద్రవాన్||7||
तत्र पक्वाशये क्रुद्धः शूलानाहान्त्रकूजनम्| मलरोधाश्मवर्ध्माऽर्शस्त्रिकपृष्ठकटीग्रहम्| करोत्यधरकाये च तांस्तान् कृच्छ्रानुपद्रवान्||७||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం|| 7||
Adhikarana AmAshaye kRuddhasya vAtasya kAryANi (8) · Śloka 8
ఆమాశయే తృడ్వమథుశ్వాసకాసవిషూచికాః| కంఠోపరోధముద్గారాన్ వ్యాధీనూర్ధ్వంచ నాభితః||8||
आमाशये तृड्वमथुश्वासकासविषूचिकाः| कण्ठोपरोधमुद्गारान् व्याधीनूर्ध्वञ्च नाभितः||८||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం|| 8||
Adhikarana shrotrAdiShu kupitasya vAtasya kAryANi (9) · Śloka 9
శ్రోతాదిష్వింద్రియవధం......................||9||
श्रोतादिष्विन्द्रियवधं......................||९||
🔊 Audio coming soon
శ్రోతాదిష్విత్యాదిగ్రహణాన్నేత్రరసనాదీనాం గ్రహణం|| 9||
Adhikarana tvagAdiShu kupitasya vAtasya kAryANi (10) · Śloka 10
................................త్వచి స్ఫుటనరూక్షతే| రక్తే తీవ్రాం రుజాం స్వాపం తాపం రాగం వివర్ణతాం| అరూంష్యన్నస్య విష్టంభమరుచిం కృశతాం భ్రమం| మాంసమేదోగతో గ్రంథీంస్తోదాఢ్యాన్ కర్కశాన్ భ్రమం| గుర్వంగం చారిరుక్స్తబ్ధం ముష్టిదండహతోపమం| అస్థిస్థః సక్థిసంధ్యస్థిశూలం తీవ్రం బలక్షయం| మజ్జస్థోఽస్థిషు సౌషిర్య్యమస్వప్నం ససతం రుజం| శుక్రస్య శీఘ్రముత్సర్గం సంగం వికృతిమేవ వా| తద్వద్గర్భస్య శుక్రస్థః.......................||10||
................................त्वचि स्फुटनरूक्षते| रक्ते तीव्रां रुजां स्वापं तापं रागं विवर्णताम्| अरूंष्यन्नस्य विष्टम्भमरुचिं कृशतां भ्रमम्| मांसमेदोगतो ग्रन्थींस्तोदाढ्यान् कर्कशान् भ्रमम्| गुर्वङ्गं चारिरुक्स्तब्धं मुष्टिदण्डहतोपमम्| अस्थिस्थः सक्थिसन्ध्यस्थिशूलं तीव्रं बलक्षयम्| मज्जस्थोऽस्थिषु सौषिर्य्यमस्वप्नं ससतं रुजम्| शुक्रस्य शीघ्रमुत्सर्गं सङ्गं विकृतिमेव वा| तद्वद्गर्भस्य शुक्रस्थः.......................||१०||
🔊 Audio coming soon
శుక్రస్థో గర్భస్యాఽపి శుక్రస్య తద్వచ్ఛీఘ్రముత్సర్గాదికం శుక్రవద్గర్భస్థ ఇతి|| 10||
Adhikarana sirAgatasya kruddhasya vAtasya lakShaNAni (11) · Śloka 11
...................................సిరాస్వాధ్మానరిక్తతే| తత్స్థః................................................||11||
...................................सिरास्वाध्मानरिक्तते| तत्स्थः................................................||११||
🔊 Audio coming soon
00
Adhikarana snAyugatasya kruddhasya vAtasya lakShaNAni (12) · Śloka 12
...................................స్నావస్థితః కుర్యాద్దృధ్రస్యాఽఽమకుబ్జతాః|12|
...................................स्नावस्थितः कुर्याद्दृध्रस्याऽऽमकुब्जताः|१२|
🔊 Audio coming soon
00
Adhikarana sandhigatasya kruddhasya vAtasya kAryANi (12) · Śloka 12
వాతపూర్ణదృతిస్పర్శం శోఫం సంధిగతోఽనిలః| ప్రసారణాకుంచనయోః ప్రవృత్తించ సవేదనాం||12||
वातपूर्णदृतिस्पर्शं शोफं सन्धिगतोऽनिलः| प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिञ्च सवेदनाम्||१२||
🔊 Audio coming soon
వాతపూర్ణాదిసంధిగతలింగం|| 12||
Adhikarana sarvA~ggasaMshrayasya kruddhasya vAtasya kAryANi (13) · Śloka 13
సర్వాంగసంశ్రయస్తోదభేదస్ఫురణభంజనం| స్తంభనాక్షేపణ్స్వాపసంధ్యాకుంచనకంపనం||13||
सर्वाङ्गसंश्रयस्तोदभेदस्फुरणभञ्जनम्| स्तम्भनाक्षेपण्स्वापसन्ध्याकुञ्चनकम्पनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
సర్వాంగసంశ్రయో వాయుస్తోదాద్ కరోతి|| 13||
Adhikarana AkShepakalakShaNam (14) · Śloka 14
యదా తు ధమనీః సర్వాః క్రుద్ధోఽభ్యేతి ముహుర్ముహుః| తదాంగమాక్షిపత్యేష వ్యాధికరాక్షేపకః స్మృతః||14||
यदा तु धमनीः सर्वाः क्रुद्धोऽभ्येति मुहुर्मुहुः| तदाङ्गमाक्षिपत्येष व्याधिकराक्षेपकः स्मृतः||१४||
🔊 Audio coming soon
యదా తు వాయుః క్రుద్ధః సన్ సర్వా ధమనీర్ముహుర్ముహురభ్యేతి తదాంగం శరీరమాక్షిపతి సంకోచయతి| అసౌ నామ్నావ్యాధిరాక్షేపకః|| 14||
Adhikarana apatantrakalakShaNam (15) · Śloka 15
అధఃప్రతిహతో వాయుర్వ్రజన్నూర్ధ్వం హృదాశ్రితాః| నాడీః ప్రవిశ్య హృదయం శిరః శంఖౌ చ పీడయన్| ఆక్షిపేత్ పరితో గాత్రం ధనుర్వచ్చాస్య నామయేత్| కృచ్ఛాదుచ్ఛ్వసితి స్తబ్ధస్రస్తమీలితదృక్తతః| కపోత ఇవ కూజేచ్చ నిస్సంజ్ఞః సోఽపతంత్రకః||15||
अधःप्रतिहतो वायुर्व्रजन्नूर्ध्वं हृदाश्रिताः| नाडीः प्रविश्य हृदयं शिरः शङ्खौ च पीडयन्| आक्षिपेत् परितो गात्रं धनुर्वच्चास्य नामयेत्| कृच्छादुच्छ्वसिति स्तब्धस्रस्तमीलितदृक्ततः| कपोत इव कूजेच्च निस्संज्ञः सोऽपतन्त्रकः||१५||
🔊 Audio coming soon
అధఃప్రతిహత ఇత్యాదినాఽపతంత్రకలక్షణమాహ| ప్రతిహతః దోషాంతరేణ|| 15||
Adhikarana apatAnakalakShaNam (1) · Śloka 1
స ఏవ చాపతానాఖ్యో..................................||1||
स एव चापतानाख्यो..................................||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatantrake svAsthyAsvAsthyakAraNam (16) · Śloka 16
....................... ముక్తే తు మరుతా హృది| అశ్నువీత ముహుః స్వాస్థ్యం ముహురస్వాస్థ్యమావృతే||16||
....................... मुक्ते तु मरुता हृदि| अश्नुवीत मुहुः स्वास्थ्यं मुहुरस्वास्थ्यमावृते||१६||
🔊 Audio coming soon
అత్ర చ హృది మరుతా ముక్తే ముహుః స్వాస్థ్యామశ్నువీత| ఆవృతే చ మరుత హృది ముహురస్వాస్థ్యమశ్నువీత||16||
Adhikarana dushcikitsyatamAH apatantrakAH (17) · Śloka 17
గర్భపాతసముత్పన్నః శోణితాఽస్రవోత్థితః| అభిఘాతసముత్థశ్చ దుశ్చికిత్స్యతమో హి సః||17||
गर्भपातसमुत्पन्नः शोणिताऽस्रवोत्थितः| अभिघातसमुत्थश्च दुश्चिकित्स्यतमो हि सः||१७||
🔊 Audio coming soon
ఏష చాపతంత్రకో గర్భపాతాదినా నార్య్యాః సముత్పన్నః కృచ్ఛ్రతమః|
Adhikarana antarAyAmalakShaNam (18) · Śloka 18
మన్యే సంస్తభ్య వాతోఽంతరాయచ్ఛన్ ధమనీర్యదా| వ్యాప్నోతి సకలం దేహం జత్రురాయమ్యతే తదా| అంతర్ధనురివాంగంచ వేగైః స్తంభం చ నేత్రయోః| కరోతి జృంభాం దశనం దశనానాం కఫోద్వమం| పార్శ్వయోర్వేదనాం వాక్యహనుపృష్ఠశిరోగ్రహం| అంతరాయామ ఇత్యేష.............................||18||
मन्ये संस्तभ्य वातोऽन्तरायच्छन् धमनीर्यदा| व्याप्नोति सकलं देहं जत्रुरायम्यते तदा| अन्तर्धनुरिवाङ्गञ्च वेगैः स्तम्भं च नेत्रयोः| करोति जृम्भां दशनं दशनानां कफोद्वमम्| पार्श्वयोर्वेदनां वाक्यहनुपृष्ठशिरोग्रहम्| अन्तरायाम इत्येष.............................||१८||
🔊 Audio coming soon
మన్యే సంస్తభ్య ఇత్యాదినాఽంతరాయామబహిరాయామయోః సాధారణం| విశేషస్త్వంతరాయామే వక్షోఽభిముఖమాకుంచనం|
Adhikarana bahirAyAmalakShaNam (19) · Śloka 19
.............................బాహ్యాయామశ్చ తద్విధః| దేహస్య బహిరామాయాత్ పృష్ఠతో హ్రియతే శిరః| ఉరశ్చోత్క్షిప్యతే తత్ర కంధరా చావమూద్యతే| దంతేష్వాస్యే చ వైవర్ణ్యం ప్రస్వేదః స్తబ్ధగాత్రతా| బాహ్యాయామం ధనుష్కంపం బ్రువతే వేగినంచ తం||19||
.............................बाह्यायामश्च तद्विधः| देहस्य बहिरामायात् पृष्ठतो ह्रियते शिरः| उरश्चोत्क्षिप्यते तत्र कन्धरा चावमूद्यते| दन्तेष्वास्ये च वैवर्ण्यं प्रस्वेदः स्तब्धगात्रता| बाह्यायामं धनुष्कम्पं ब्रुवते वेगिनञ्च तम्||१९||
🔊 Audio coming soon
బహిరాయామే పృష్ఠాభిముఖమితి|| 19||
Adhikarana vraNAyAmalakShaNAdi (20) · Śloka 20
వ్రణం మర్మాశ్రితం ప్రాప్య సమీరణసమీరణాత్| వ్యాయచ్ఛంతి తనుం దోషాః సర్వామాఽఽపాదమస్తకం| తృష్యతః పాండుగాత్రస్య వ్రణాయామః స వర్జితః||20||
व्रणं मर्माश्रितं प्राप्य समीरणसमीरणात्| व्यायच्छन्ति तनुं दोषाः सर्वामाऽऽपादमस्तकम्| तृष्यतः पाण्डुगात्रस्य व्रणायामः स वर्जितः||२०||
🔊 Audio coming soon
వ్రణమిత్యాదినా వ్రణాయామః| స వర్జితోఽసాధ్యః|| 20||
Adhikarana sarveShvAkShepakeShu svAsthyasamayaH (21) · Śloka 21
గతే వేగే భవేత్స్వాస్థ్యం సర్వేష్వాక్షేపకేషు తు||21||
गते वेगे भवेत्स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपकेषु तु||२१||
🔊 Audio coming soon
యేషు చానంతరోక్తేష్వాక్షేపకేషు వాయువేగే గతే స్వాస్థ్యం భవతి|
Adhikarana hanusraMsalakShaNam (22) · Śloka 22
జిహ్వాతిలేఖనాచ్ఛుష్కభక్షణాదిభిఘాతతః| కుపితో హనుమూలస్థః స్రంసయిత్వాఽనిలో హనూ| కరోతి వివృతాస్యత్వమథవా సంవృతాస్యతాం| హనుస్రంసః స తేన స్యాత్కృచ్ఛ్రాచ్చర్వణభాషణం||22||
जिह्वातिलेखनाच्छुष्कभक्षणादिभिघाततः| कुपितो हनुमूलस्थः स्रंसयित्वाऽनिलो हनू| करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम्| हनुस्रंसः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणम्||२२||
🔊 Audio coming soon
హనుస్రంసలింగమాఽఽహ జిహ్వేత్యాదినా| కుపితోఽనిలో హనూ స్రంసయిత్వా భ్రంశయిత్వా| హనుస్రంసః సంధేర్భ్రంశః|| 22||
Adhikarana jihvAstambhalakShaNam (23) · Śloka 23
వాగ్వాహినీసిరాసంస్థోజిహ్వాం స్తంభయతేఽనిలః| జిహ్వాస్తంభః స తేనాఽన్నపానవాక్యేష్వనీశతా||23||
वाग्वाहिनीसिरासंस्थोजिह्वां स्तम्भयतेऽनिलः| जिह्वास्तम्भः स तेनाऽन्नपानवाक्येष्वनीशता||२३||
🔊 Audio coming soon
వాగ్వాహినీత్యాదినా జిహ్వాస్తంభః| సుబోధం|| 23||
Adhikarana arditalakShaNam (24) · Śloka 24
శిరసా భారహరణాదతిహాస్యప్రభాషణాత్| ఉత్త్రాసవక్త్రక్షవథుఖరకార్ముకకర్షణాత్| విషమాదుపధానాచ్చ కఠినానాంచ చర్వణాత్| వాయుర్వివృద్ధస్తైస్తైశ్చ వాతలైరూర్ధ్వమాస్థితః| వక్రీకరోతి వక్త్రార్ధముక్తం హసితమీక్షితం| తతోఽస్య కంపతే మూర్ధా వాక్సంగః స్తబ్ధనేత్రతా| దంతచాలః స్వరభ్రంశః శ్రుతిర్హానిః క్షవగ్రహః| గంధాజ్ఞానం స్మృతేర్మోషస్రాసః సుప్తస్య జాయతే| నిష్ఠీవః పార్శ్వతో యాయాదేకస్యాక్ష్ణోర్నిమీలనం| జత్రోరుర్ధ్వం రుజాస్తీవ్రాః శరీరార్ధేఽధరేఽపి వా| తమాహురర్దితం కేచిదేకాయామమథాపరే||24||
शिरसा भारहरणादतिहास्यप्रभाषणात्| उत्त्रासवक्त्रक्षवथुखरकार्मुककर्षणात्| विषमादुपधानाच्च कठिनानाञ्च चर्वणात्| वायुर्विवृद्धस्तैस्तैश्च वातलैरूर्ध्वमास्थितः| वक्रीकरोति वक्त्रार्धमुक्तं हसितमीक्षितम्| ततोऽस्य कम्पते मूर्धा वाक्सङ्गः स्तब्धनेत्रता| दन्तचालः स्वरभ्रंशः श्रुतिर्हानिः क्षवग्रहः| गन्धाज्ञानं स्मृतेर्मोषस्रासः सुप्तस्य जायते| निष्ठीवः पार्श्वतो यायादेकस्याक्ष्णोर्निमीलनम्| जत्रोरुर्ध्वं रुजास्तीव्राः शरीरार्धेऽधरेऽपि वा| तमाहुरर्दितं केचिदेकायाममथापरे||२४||
🔊 Audio coming soon
శిరసేత్యాదినాఽర్దితాలింగం| ఖరకార్ముకమతికఠినచాపం తదాకర్షణాత్| అస్యైవామయస్య కేచిదాఽఽచార్య్యా ఏకాయామమితి నామకుర్వంతి|| 24||
Adhikarana sirAgrahalakShaNamasAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
రక్తమాశ్రిత్య పవనః కుర్యాన్మూర్ధధరాః సిరాః| రూక్షాస్సవేదనాః కృష్ణాస్సోఽసాధ్యః స్యాత్సిరాగ్రహః||25||
रक्तमाश्रित्य पवनः कुर्यान्मूर्धधराः सिराः| रूक्षास्सवेदनाः कृष्णास्सोऽसाध्यः स्यात्सिराग्रहः||२५||
🔊 Audio coming soon
సిరాగ్రహలింగమాహ పవనో రక్తమాశ్రిత్యేత్యాదినా| సుబోధమన్యత్|| 25||
Adhikarana pakShavadhalakShaNam (26) · Śloka 26
గృహీత్వాఽర్ధం తనోర్వాయుః సిరాః స్నాయూర్విశోష్య చ| పక్షమన్యతరం హంతి సంధిబంధాన్ విమోక్షయన్| కృత్స్నోఽర్ధకాయస్తస్య స్యాదకర్మణ్యో విచేతనః| ఏకాంగరోగం తం కేచిదన్యే పక్షవధం విదుః||26||
गृहीत्वाऽर्धं तनोर्वायुः सिराः स्नायूर्विशोष्य च| पक्षमन्यतरं हन्ति सन्धिबन्धान् विमोक्षयन्| कृत्स्नोऽर्धकायस्तस्य स्यादकर्मण्यो विचेतनः| एकाङ्गरोगं तं केचिदन्ये पक्षवधं विदुः||२६||
🔊 Audio coming soon
పక్షవధమాహ వాయుస్తనోః కాయస్యార్ధం గృహీత్వ| అకర్మణ్యకర్మణ్యసాధుః| కేచిదాచార్య్యాస్తమేకాంగరోగమితి విదుః (చ. చి. 28, 55)| అన్యే ఆచార్య్యాః పక్షవధమితి విదుః (సు. ని. - 1. 60-62)|| 26||
Adhikarana sarvA~ggavadhalakShaNam (27) · Śloka 27
సర్వాంగరోగం తద్వచ్చ సర్వకాయాశ్రితేఽనిలే||27||
सर्वाङ्गरोगं तद्वच्च सर्वकायाश्रितेऽनिले||२७||
🔊 Audio coming soon
తద్వదుభయభాగగ్రహే సర్వాంగరోగః స్యాత్||27||
Adhikarana avasthAvashAtpakShAghAtasya kRucchrasAdhyatamatvAdi (28) · Śloka 28
శుద్ధవాహతః పక్షః కృచ్ఛ్రసాధ్యతమో మతః| కృచ్ఛ్రస్త్వన్యేన సంసృష్టో వివర్జ్యః క్షతహేతుకః||28||
शुद्धवाहतः पक्षः कृच्छ्रसाध्यतमो मतः| कृच्छ्रस्त्वन्येन संसृष्टो विवर्ज्यः क्षतहेतुकः||२८||
🔊 Audio coming soon
శుద్ధేన వాయునా పక్షవధోఽతికృచ్ఛ్రసాధ్యః| దోషాంతరయుక్తేన వాయునా తు కృచ్ఛ్రసాధ్య ఏవ| క్షతహేతుకః పక్షవధోఽచికిత్స్యః|
Adhikarana daNDakalakShaNam (29) · Śloka 29
ఆమబద్ధాయనః కుర్య్యాత్సంస్తభ్యాంగం కఫాన్వితః| అసాధ్యం హతసర్వేహం దండవద్దండకం మరుత్||29||
आमबद्धायनः कुर्य्यात्संस्तभ्याङ्गं कफान्वितः| असाध्यं हतसर्वेहं दण्डवद्दण्डकं मरुत्||२९||
🔊 Audio coming soon
అథ దండకలక్షణమాహ-ఆమబద్ధాయనో మరుత్| సుబోధం|
Adhikarana apabAhukalakShaNam (30) · Śloka 30
అంసమూలస్థితో వాయుః సిరాః సంకోచ్య తత్రగాః| బాహుప్రస్పందితహరం జనయత్యపబాహుకం||30||
अंसमूलस्थितो वायुः सिराः सङ्कोच्य तत्रगाः| बाहुप्रस्पन्दितहरं जनयत्यपबाहुकम्||३०||
🔊 Audio coming soon
అపబాహుకలింగమంసమూల ఇత్యాది|| 30||
Adhikarana vishvabhI(vishvAcI)lakShaNam (31) · Śloka 31
తలం ప్రత్యంగులీనాం యా కండరా బాహుపృష్ఠతః| బాహుచేష్టాప్రహరణీ విశ్వభీ నామ సా స్మృతా||31||
तलं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा बाहुपृष्ठतः| बाहुचेष्टाप्रहरणी विश्वभी नाम सा स्मृता||३१||
🔊 Audio coming soon
విశ్వభీలక్షణమాహ-అంగులీనాం సంబంధినీ యా కండరా తలం ప్రతి పాణితలాభిముఖ్యేన వర్తతే| సా కండరా బాహుపృష్ఠతో యద వాయుకోపాత్ బాహుచేష్టామపహరతి| తదా విశ్వభీ నామ (విశ్వాచీ) సా స్మృతా|| 31||
Adhikarana kha~jjapa~ggutvayoH kAraNam (32) · Śloka 32
వాయుః కట్యాం స్థితః సక్థ్నః కండరామాక్షిపేద్యదా| తదా ఖంజో భవేజ్జంతుః పంగుః సక్థ్నోర్ద్వయోరపి||32||
वायुः कट्यां स्थितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा| तदा खञ्जो भवेज्जन्तुः पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोरपि||३२||
🔊 Audio coming soon
వాయుః కట్యామిత్యాదినైకసక్థ్యాక్షేపణవర్జ్యత్వే హేతుః| ద్వయోః సక్థ్నోరాక్షేపకః పంగు ఖంజో వికలైకపాదః| పంగుర్వికలోభయపాదః||32||
Adhikarana kalAyakha~jjalakShaNam (33) · Śloka 33
కంపతే గమనారంభే ఖంజన్నివ చ యాతి యః| కలాయఖంజం తం విద్యాన్ముక్తసంధిప్రబంధనం||33||
कम्पते गमनारम्भे खञ्जन्निव च याति यः| कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम्||३३||
🔊 Audio coming soon
యస్య తు వాతవశాత్ సక్థ్నః సంబంధి బంధనం ముక్తం ఖంజన్నివ చ యాతి తం కలాయఖంజం విద్యాత్|| 33||
Adhikarana UrustambhanidAnAdi (34) · Śloka 34
శీతోష్ణద్రవసంశుష్కగురుస్నిగ్ధైర్నిషేవితైః| జీర్ణాఽజీర్ణే తథాఽఽయాససంక్షోభస్వప్నజాగరైః| సశ్లేష్మమేదః పవనమామమత్యర్థసంచితం| అభిభూయేతరం దోషం మూఢః చేత్ప్రతిపద్యతే| సక్థ్యస్థినీ ప్రపూర్య్యాంతఃశ్లేష్మణా స్తిమితేన తత్| తదా స్తభ్నాతి తేనోరూ స్తబ్ధౌ శీతావచేతనౌ| పరకీయావివ గురు స్యాతామతిభృశవ్యథౌ| ధ్యానాంగమర్దస్తైమిత్యతంద్రాచ్ఛర్ద్యరుచిజ్వరైః| సంయుతః పాదసదనకృచ్ఛ్రోద్ధరణసుప్తిభిః| తమూరుస్తంభమిత్యాహురాఢ్యవాతమథాపరే||34||
शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धैर्निषेवितैः| जीर्णाऽजीर्णे तथाऽऽयाससंक्षोभस्वप्नजागरैः| सश्लेष्ममेदः पवनमाममत्यर्थसञ्चितम्| अभिभूयेतरं दोषं मूढः चेत्प्रतिपद्यते| सक्थ्यस्थिनी प्रपूर्य्यान्तःश्लेष्मणा स्तिमितेन तत्| तदा स्तभ्नाति तेनोरू स्तब्धौ शीतावचेतनौ| परकीयाविव गुरु स्यातामतिभृशव्यथौ| ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः| संयुतः पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः| तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे||३४||
🔊 Audio coming soon
అథోరుస్తంభస్య నిదానే సంప్రాప్తిశ్చోచ్యతే-శీతోష్ణేత్యాదినా| కించిజ్జీర్ణం కించిదజీర్ణమితి జీర్ణాఽజీర్ణం|అభిభూయేత్యనే- నేతరదోషస్య ప్రకోపేఽపీతి గమ్యతే| సుబోధం| అపరే ఆచాRయ్యాస్తస్యైవాఢ్యవాత ఇతి నామాహుః (సు. చి. - 5/33)|
Adhikarana koShTukashIrShaH (35) · Śloka 35
వాతశోణితజః శోఫో జానుమధ్యే మహారుజః| జ్ఞేయః క్రోష్టుకశీర్షస్తు స్థూలః క్రోష్టుకశీర్షవత్||35||
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः| ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षस्तु स्थूलः क्रोष्टुकशीर्षवत्||३५||
🔊 Audio coming soon
క్రోష్టుకశీర్షలింగమాహ-వాతశోణితజ ఇత్యాదినా| క్రోష్టుకశీర్షో జంబుకశిరాః|| 35||
Adhikarana vAtakaNTakam (36) · Śloka 36
రుక్పాదే విషమన్యస్తే క్రమాద్వా జాయతే యదా| వాతేన గుల్ఫమాశ్రిత్య తమాహుర్వాతకంటకం||36||
रुक्पादे विषमन्यस्ते क्रमाद्वा जायते यदा| वातेन गुल्फमाश्रित्य तमाहुर्वातकण्टकम्||३६||
🔊 Audio coming soon
రుగిత్యాదినా వాతకంటకం|| 36||
Adhikarana gRudhrasI (37) · Śloka 37
పార్ష్ణిం ప్రత్యంగులీనాం యా కండరా మారుతార్దితా| సక్థ్యుత్క్షేపం నిగృహ్ణాతి గృధ్రసీం తాం ప్రచక్షతే||37||
पार्ष्णिं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा मारुतार्दिता| सक्थ्युत्क्षेपं निगृह्णाति गृध्रसीं तां प्रचक्षते||३७||
🔊 Audio coming soon
పార్ష్ణిం ప్రతీత్యాదినా విశ్వభీవత్ గృధ్రసీ చ వ్యాఖ్యాతా|| 37||
Adhikarana khallIlakShaNam (38) · Śloka 38
విశ్వభీ గృధ్రసీ చోక్తా ఖల్లీ తీవ్రరుజాన్వితా||38||
विश्वभी गृध्रसी चोक्ता खल्ली तीव्ररुजान्विता||३८||
🔊 Audio coming soon
విశ్వభీగృధ్రస్యోః సంయోగాత్ తీవ్రరుజాన్వితత్వే ఖల్లీత్యుచ్యతే|
Adhikarana pAdaharShaH (39) · Śloka 39
హృష్యేతే చరణౌ యస్య భవేతాం చ ప్రసుప్తవత్| పాదహర్షః స విజ్ఞేయః కఫమారుతకోపజః||39||
हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां च प्रसुप्तवत्| पादहर्षः स विज्ञेयः कफमारुतकोपजः||३९||
🔊 Audio coming soon
అథ పాదహర్షలక్షణమాహ-హృష్యేతే ఇత్యాదినా|| 39||
Adhikarana pAdadAhaH (40-15) · Śloka 15
పాదయోః కురుతే దాహం పిత్తాసృక్సహితోఽనిలః| విశేషతశ్చంక్రమితే పాదదాహం తమాదిశేత్||40|| ఇతి వైద్యపతిసింహపుతస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా- వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం నిదానస్థానే వాత- వ్యాధినిదానం నామ పంచదశోఽధ్యాయః||15||
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः| विशेषतश्चङ्क्रमिते पाददाहं तमादिशेत्||४०|| इति वैद्यपतिसिंहपुतस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने वात- व्याधिनिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
పాదదాహలక్షణమాహ-పాదయోరిత్యాదినా|| 40|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహ- వ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం నిదానస్థానే పంచదశోఽధ్యాయః