Adhikarana aShTA~ggasaMgraha-shArIrasthAne-pa~jcamo~adhyAyaH athA~ggavibhAgo nAma pa~jcamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతోఽంగవిభాగం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातोऽङ्गविभागं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
సంప్రసూతే గర్భేఽంగాస్థిసిరామర్మపరిజ్ఞానార్థమధ్యాయారంభః| తత్రాశ్రయత్వాదంగవిభాగః ప్రథమముచ్యతే కారణోపచారాదధ్యాయస్య నామ|| 1||
Adhikarana a~gga-pratya~ggAni (2) · Śloka 2
సకలమపి శరీరమంగమిత్యుచ్యతే| తత్ర పునః షడంగం| శిరేఽంతరాధిర్ద్వౌ బాహూ సక్థినీ చ| నేత్రనాభిపాణిపాదా దీని త్వస్య ప్రత్యంగాని||2||
सकलमपि शरीरमङ्गमित्युच्यते| तत्र पुनः षडङ्गम्| शिरेऽन्तराधिर्द्वौ बाहू सक्थिनी च| नेत्रनाभिपाणिपादा दीनि त्वस्य प्रत्यङ्गानि||२||
🔊 Audio coming soon
అంగం శరీరం| తస్య షట్ శిరఃప్రభృతీన్యంగాన్యవయవాః| అంతరాధిః ఆజత్రోరాకటేః| ప్రత్యంగమవయవస్యాప్యవయవః| నేత్రకర్ణాదీని శిరసః| నాభిహృదయాదీన్యంతరాధేః| ప్రాణిస్కంధాదీని బాహ్వోః| పాదజంఘాదీని సక్థ్నోః|| 2||
Adhikarana mahAbhUtebhyo~a~gganirvRuttiH (3) · Śloka 3
మహాగుణమయేభ్యశ్చ ఖపవనతేజోజలభూమ్యాఖ్యేభ్యో మహా భూతేభ్యశ్చేతనాధిష్ఠితేభ్యోఽభినిర్వృత్తిరంగస్య||3||
महागुणमयेभ्यश्च खपवनतेजोजलभूम्याख्येभ्यो महा भूतेभ्यश्चेतनाधिष्ठितेभ्योऽभिनिर्वृत्तिरङ्गस्य||३||
🔊 Audio coming soon
తస్య చాంగస్య ఖాదిభ్యో మహాభూతేభ్యోఽభినిర్వృత్తిః| కింభూతేభ్యశ్చేతనేనాత్మనాఽధిష్ఠితేభ్యః| తాని చ కింభూతాని? మహాగుణమయాని| సత్త్వాదయ ఏవ భూతభావేన పరిణతా ఆత్మాధిష్ఠితాశ్చ|| 3||
Adhikarana prANinAM sArupyAsArUpya tvasya kAraNam (4) · Śloka 4
భూతానామేవ చ దృష్టాదృష్టవివిధకర్మవశాదనేకరూపాత్ సన్ని వేశషదాకృతిప్రమాణస్నేహదీప్తిస్వరాదీనాం సారుప్యమసా రూప్యం వా సూక్ష్మస్థూలతారతమ్యభేదభిన్నమతిబహుప్రకారం నిష్ప ద్యతే||4||
भूतानामेव च दृष्टादृष्टविविधकर्मवशादनेकरूपात् सन्नि वेशषदाकृतिप्रमाणस्नेहदीप्तिस्वरादीनां सारुप्यमसा रूप्यं वा सूक्ष्मस्थूलतारतम्यभेदभिन्नमतिबहुप्रकारं निष्प द्यते||४||
🔊 Audio coming soon
తత్ర శరీరే తథా తేషామేవ మహాభూతానాం సన్నివేశవిశేషాత్ ప్రకృతిప్రమాణాదీనాం సాద్రుశ్యమసాదృశ్యం చ బహుప్రకారం నిష్పద్యతే| కింభూతాత్ సన్నివేశవిశేషాత్ ? దృష్టాదృష్టనానావిధకర్మవశేనానేకరూపాత్| దృష్టం కర్మ మాతృపితృభ్యాం స్నేహకృతమాహారాది| అదృష్టమన్యజన్మకృతం| శరీరాణాం కింభూతం సారూప్యమసారూప్యంచాహ-సూక్ష్మాదితారతమ్యభేదభిన్నమత ఏవ చ బహుప్రకారం|| 4||
Adhikarana AkAshalakShaNam (5) · Śloka 5
తత్ర సత్త్బహులమాకశం||5||
तत्र सत्त्बहुलमाकशम्||५||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినా ప్రత్యేకమపి మహాభూతస్య త్రిగుణత్వే విశేషకథనం|
Adhikarana vAyorlakShaNam (1) · Śloka 1
రజోబహులో వాయుః|1|
रजोबहुलो वायुः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnilakShaNam (1) · Śloka 1
ఉభయబహులోఽగ్నిః|1|
उभयबहुलोऽग्निः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalalakShaNam (1) · Śloka 1
సత్త్వతమోబహులమంబు|1|
सत्त्वतमोबहुलमम्बु|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuthivyA lakShaNam (1) · Śloka 1
తమోబహులా భూః||1||
तमोबहुला भूः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM li~ggAni (6) · Śloka 6
తేషామప్రతిఘాతశ్చలత్వమౌష్ణ్యం ద్రవతా కాఠిన్యమితి క్రమా ల్లింగాని||6||
तेषामप्रतिघातश्चलत्वमौष्ण्यं द्रवता काठिन्यमिति क्रमा ल्लिङ्गानि||६||
🔊 Audio coming soon
తేషాం మహాభూతానాం పంచానాం సద్భావే అప్రతిఘాతాదిక్రమేణ లింగం|
Adhikarana AkAshAdInAM visheShAdhiShThAnam (7) · Śloka 7
విశేషతశ్చ శ్రోత్రాదిష్వింద్రియేష్వవస్థానం||7||
विशेषतश्च श्रोत्रादिष्विन्द्रियेष्ववस्थानम्||७||
🔊 Audio coming soon
తేషాం చ మహాభూతానాం శబ్దాదిభిర్గుణైః క్రమేణైవ ఏకైకప్రవృద్ధైరన్వయః| తేన శబ్దగుణమాకాశం| శబ్దస్పర్శగుణః పవనః| శబ్దస్పర్శరుపగుణం తేజః| శబ్దస్పర్శరూపరసగుణం జలం| శబ్దాదిపంచగుణా పృథివీ|| 7||
Adhikarana AkAshAdInAM guNAH (8) · Śloka 8
శబ్దస్పర్శరూపరసగంధైరేకైకప్రవృద్ధైరన్వయః||8||
शब्दस्पर्शरूपरसगन्धैरेकैकप्रवृद्धैरन्वयः||८||
🔊 Audio coming soon
తేషాం చ మహాభూతానాం శబ్దాదిభిర్గుణైః క్రమేణైవ ఏకైకప్రవృద్ధైరన్వయః| తేన శబ్దగుణమాకాశం| శబ్దస్పర్శగుణః పవనః| శబ్దస్పర్శరూపగుణం తేజః| శబ్దస్పర్శరూపరసగుణం జలం| శబ్దాదిపంచగుణా పృథివీ|| 8||
Adhikarana AkAshajA bhAvAH (9) · Śloka 9
తత్రాఽఽకాశజాని శ్రోత్రం శబ్దః సర్వస్త్రోతాంసి వివి క్తతా||9||
तत्राऽऽकाशजानि श्रोत्रं शब्दः सर्वस्त्रोतांसि विवि क्तता||९||
🔊 Audio coming soon
తత్ర శరీర ఆకాశజాని శ్రోత్రాదీని| శ్రోత్రమింద్రియం| తథా శబ్దః| ఆకాశభావాచ్ఛబ్దభావః| వివిక్తతా శారీరాణాం భావానాం విభాగః|| 9||
Adhikarana vAyavIyA bhAvAH (10) · Śloka 10
వాయవీయాని స్పర్శనం స్పర్శః ప్రశ్వాసోచ్ఛ్వాసాదిపరి స్పందనాని లాఘవం చ||10||
वायवीयानि स्पर्शनं स्पर्शः प्रश्वासोच्छ्वासादिपरि स्पन्दनानि लाघवं च||१०||
🔊 Audio coming soon
వాయవీయాని స్పర్శనాదీని| స్పర్శనమింద్రియం| స్పర్శోఽన్యస్పర్శనవిషయః| ఏవం రూపాదీనామపి వాచ్యం|| 10||
Adhikarana AgneyA bhAvAH (11) · Śloka 11
ఆగ్నేయాని దర్శనం రూపం పిత్తమూష్మా పక్తిః సంతాపో మేధా వర్ణో భాస్తేజః శౌర్య్యంచ||11||
आग्नेयानि दर्शनं रूपं पित्तमूष्मा पक्तिः सन्तापो मेधा वर्णो भास्तेजः शौर्य्यञ्च||११||
🔊 Audio coming soon
ఆగ్నేయాని దర్శనాదీని| దర్శనం చక్షురింద్రియం| పిత్తం దోషః| ఉష్మా అగ్నిః| పక్తిస్తత్క్రియా| భా కాంతిః| తేజః ప్రసిద్ధం||11||
Adhikarana AmbhasA bhAvAH (12) · Śloka 12
ఆంభసాని రసనం రసః స్వేదక్లేదవసాఽసృకశుక్ర మూత్రాదిద్రవసమూహః శైత్యం స్నేహశ్చ||12||
आम्भसानि रसनं रसः स्वेदक्लेदवसाऽसृकशुक्र मूत्रादिद्रवसमूहः शैत्यं स्नेहश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
ఆంభసాని దేహే రసనాదయః| ఏకో రసశబ్దో రసవిషయత్వజ్ఞాపనార్థః| ద్వితీయో ధాతువిశేషగ్రహణార్థః|| 12||
Adhikarana pArthIvA bhAvAH (13) · Śloka 13
పార్థీవాని ఘ్రాణం గంధః కేశనఖాస్థ్యాదిమూర్తసమూహో ధైర్య్య- స్థైర్య్యంచ||13||
पार्थीवानि घ्राणं गन्धः केशनखास्थ्यादिमूर्तसमूहो धैर्य्य- स्थैर्य्यञ्च||१३||
🔊 Audio coming soon
పార్థివాని ఘ్రాణాదీని| ఇతి దేహే పంచమహాభూతకార్యే చేతనశ్చాప్యాయాత్యవహితమనసాపి పరీక్ష్యమాణో న కించిల్లభ్యతే|| 13||
Adhikarana mAtRujAH bhAvAH (14) · Śloka 14
తేశు మాతృజాని మృదూని త్వగ్రక్తమాంసమేదోమజ్జనాభిహృదయామా శయగర్భాశయయకృత్ప్లీహాక్లోమాంత్రగుదాదీని||14||
तेशु मातृजानि मृदूनि त्वग्रक्तमांसमेदोमज्जनाभिहृदयामा शयगर्भाशययकृत्प्लीहाक्लोमान्त्रगुदादीनि||१४||
🔊 Audio coming soon
మాతృజానీతి తేషు చ మహాభూతకార్యేషు మధ్యే కించిద్గర్భస్య మాతృజం| కించిత్ పితృజం| కించిచ్చేతనజం| చేతన ఆత్మా| తతః సంక్రాంతమిత్యర్థః| త్వగాదీన్యన్యాని మృదూని గర్భస్య మాతృజాని విద్యాత్| గర్భాశయః స్త్రీగర్భస్యైవ|| 14||
Adhikarana pitRujAH bhAvAH (15) · Śloka 15
పితృజాని స్థిరాణి కేశనఖాస్థిశుక్రసిరాస్నాయ్వా దీని||15||
पितृजानि स्थिराणि केशनखास्थिशुक्रसिरास्नाय्वा दीनि||१५||
🔊 Audio coming soon
కేశాదీన్యన్యాని చ స్థిరాణి పితృజాని|| 15||
Adhikarana AtmajAH bhAvAH (16) · Śloka 16
ఆత్మజాని నానాయోనిషూత్పిత్తిర్మనశ్చేతనేంద్రియాణి ప్రాణా పానౌ ధారణమాకృతిస్వరవర్ణవిశేషాః కామక్రోధలోభ భయహర్షధర్మశీలతాస్మృతిబుద్ధీచ్ఛాద్వేషప్రయత్నాహంకార సుఖదుఃఖాయురాత్మజ్ఞానాని చ||16||
आत्मजानि नानायोनिषूत्पित्तिर्मनश्चेतनेन्द्रियाणि प्राणा पानौ धारणमाकृतिस्वरवर्णविशेषाः कामक्रोधलोभ भयहर्षधर्मशीलतास्मृतिबुद्धीच्छाद्वेषप्रयत्नाहङ्कार सुखदुःखायुरात्मज्ञानानि च||१६||
🔊 Audio coming soon
ఆత్మజాని పునర్నానావిధయోన్యుత్పత్యాదీని| ఆత్మనా హ్యవదాతానవదాతకర్మకారణభూతేన యోనిషు మృగసరీసృపాదిషూత్పద్యతే; అతః సంస్కారేణ నిఃశ్రేయసాయ| తథా మనః ఆత్మజం| తద్ధి న కుతశ్చిదాగచ్ఛత్యాత్మనా నిత్యసంబంధిత్వాత్| ఇంద్రియాణి త్వాత్మకృతాన్యేవ| చేతనేంద్రియాణి పంచ బుద్ధీంద్రియాణి శ్రోత్రాదీని| ప్రాణాపానౌ చాత్మజౌ| తాభ్యామేవ హ్యాత్మకారణాభ్యాం జీవ్యతే| సాధారణమవయవానాం ధారణముత్సాహేన దేహావష్టంభః| ఆకృత్యాదీనాం నానావిధా విశేషాః ఆకృతిః సంస్థానం| తస్యాం హి భూతాని సమవాయికారణం| ఆత్మా త్వసమవాయికారణం| కామాదయః సర్వ ఏవ విజ్ఞానధర్మా ఆత్మభవాః| తథా సుఖాదయోఽప్యాత్మనః కర్మఫలత్వాత్|| 16||
Adhikarana sAtmyajA bhAvAH (17) · Śloka 17
సాత్మ్యజాన్యాయురారోగ్యమనాలాస్యలోలుపత్వమింద్రియప్రసా దస్వరవర్ణౌజః సంపత్ప్రశస్తతా ప్రహర్షభూయస్త్వం మేధాబలం చ||17||
सात्म्यजान्यायुरारोग्यमनालास्यलोलुपत्वमिन्द्रियप्रसा दस्वरवर्णौजः सम्पत्प्रशस्तता प्रहर्षभूयस्त्वं मेधाबलं च||१७||
🔊 Audio coming soon
సాత్మ్యజాని యాని దేహినో గర్భాత్ ప్రభృతి సాత్మ్యసేవిన ఏవ భవంతి| స్వరాదీనాం సంపత్పరిపూర్ణత్వం| ప్రశస్తతా ప్రశస్యత్వం|| 17||
Adhikarana rasajA bhAvAH (18) · Śloka 18
రసజాని కృత్స్నస్య దేహస్య సంభవో వృత్తిర్వృద్ధిస్తృప్తి- రలౌల్యం పుష్టిరుత్సాహశ్చ||18||
रसजानि कृत्स्नस्य देहस्य सम्भवो वृत्तिर्वृद्धिस्तृप्ति- रलौल्यं पुष्टिरुत्साहश्च||१८||
🔊 Audio coming soon
రసజాని యాని రసేభ్యః పరిణతేభ్యః సంపద్యంతే| దేహస్య సంభవో మాతృజఠరే| వృత్తిర్వృద్ధిస్తత్రైవ| జాతస్య చ|| 18||
Adhikarana shuddhasattvajA bhAvAH (19) · Śloka 19
శుద్ధసత్త్వజాని శౌచమాస్తికత్వం, కృతజ్ఞతా, దాక్షిణ్యం, వ్యవసాయః, శౌర్య్యం, గాంభిర్యం బుద్ధిర్మేధా, స్మృతిః శుక్ల వర్త్మరుచిర్భక్తిరభిషంగాభావస్తమోగుణో విపర్యయశ్చ||19||
शुद्धसत्त्वजानि शौचमास्तिकत्वं, कृतज्ञता, दाक्षिण्यं, व्यवसायः, शौर्य्यं, गाम्भिर्यं बुद्धिर्मेधा, स्मृतिः शुक्ल वर्त्मरुचिर्भक्तिरभिषङ्गाभावस्तमोगुणो विपर्ययश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
శుద్ధసత్త్వజాని యాని చ వస్తూని రజస్తమోభ్యామనపహతేన శుద్ధేన సత్త్వేన భవంతి| అస్తి పరలోక ఇతి విజ్ఞానం యస్యాఽసావాస్తికస్తస్య భావః ఆస్తికత్వం| బుద్ధిర్గ్రహణశక్తిః| మేధా ప్రజ్ఞా| భక్తిర్దేవతాది విషయే| అభిషంగః సంపరిత్యాగాశక్తతా తస్యాఽభావః క్రోధాద్యనభిభవ ఇతి యావత్| తమోగుణానాం వక్ష్యమాణానామజ్ఞానవిషాదాదీనాం వైపరీత్యమితి సత్త్వజాని|| 19||
Adhikarana rAjasA bhAvAH (20) · Śloka 20
రాజసాని దురుపచారతాఽనార్యం శౌర్య్యం మాత్సర్యమమిత భాషిత్వమహంకారో లోలుపత్వం దంభో మానః క్రోధో హర్షః కామశ్చ||20||
राजसानि दुरुपचारताऽनार्यं शौर्य्यं मात्सर्यममित भाषित्वमहङ्कारो लोलुपत्वं दम्भो मानः क्रोधो हर्षः कामश्च||२०||
🔊 Audio coming soon
రాజసాని తామసాని చ రజస్తమోభ్యాముపహతేన సత్త్వేనైవ భవంతి| దురుపచారః యస్య పరిచారకాదిభిర్దుఃఖేన చిత్తం గ్రహీతుం పార్య్యతే తస్య భావః| అనార్యం శౌర్యం విషయకాలాదినా అనుచితం| ఉచితం శౌర్య్యం సాత్త్వికత్వమేవ| లోలుపో విషయకౌతుకీ తస్య భావః||20||
Adhikarana tAmasA bhAvAH (21) · Śloka 21
తామసాన్యజ్ఞానం విషాదః ప్రమాదో నిద్రాఽఽలస్యం క్షుత్తృష్ణా శోకో మాత్సర్యం విప్రతిపత్తిః పరాతిసంధానం సత్త్వగుణ- వైపరీత్యం చ||21||
तामसान्यज्ञानं विषादः प्रमादो निद्राऽऽलस्यं क्षुत्तृष्णा शोको मात्सर्यं विप्रतिपत्तिः परातिसन्धानं सत्त्वगुण- वैपरीत्यं च||२१||
🔊 Audio coming soon
అజ్ఞానాదీని తామసాని| అజ్ఞానం మిథ్యాజ్ఞానం| విప్రతిపత్తిర్విరోధోఽన్యేన| పరాతిసంధానం పరపక్షప్రతిబంధః| సత్త్వజానాం శౌచాస్తికత్వాదీనాం వైపరీత్యం|| 21||
Adhikarana manasaH upaplavau dehasya bhUtAtmakatAbhisandhishca (22) · Śloka 22
తత్ర సత్త్వం మనస్తస్యోపప్లవో రజస్తమశ్చ ఇత్యేవంభూతాత్మకం దేహమాహుః||22||
तत्र सत्त्वं मनस्तस्योपप्लवो रजस्तमश्च इत्येवम्भूतात्मकं देहमाहुः||२२||
🔊 Audio coming soon
సత్త్వం కిముచ్యత ఇత్యాహ-తత్రేత్యాది| సత్త్వం మనః ఇతి పర్య్యాయౌ| తస్య సత్త్వస్య రజస్తమశ్చోపప్లవౌ| ఇత్యనేన ప్రకారేణ పృథివ్యాదివికారసముదాయాత్మకం దేహమాహురాచార్య్యాః| తేనైతత్ స్థితమస్మిన్ దర్శనే-ఆత్మా నిత్యః అవికారః న జాయతే న చ వినశ్యతి| సత్త్వాదిసంయోగాత్తు జాతాదివ్యపదేశం లభతే| సంయోగశ్చ తస్యావిద్యాస్వభావకృతః| అవిద్యాక్షయాధ్యవలీనే సంయోగే శుద్ధః సన్ ముక్త ఇత్యుచ్యతే| ఏకేన హ్యన్వయినా కర్త్రా వినా బాలత్వాదీనాం స్మృత్యాదినా ఫలాభిసంధానేన కార్య్యాఽప్రవృత్తేర్దేహాదికార్య్యస్య చ సంభవః| స చ స్వతంత్రోఽప్యాత్మనైవ తత్కర్మ కరోతి| యస్య బంధో వా మోక్షో వా ఫలమశ్నుతే, తస్య చ స్వకర్మణ ఏవ కరణాత్ కారణాత్ సంయోగస్తద్వినాశౌ బంధమోక్షౌ| న హ్యాత్మనా కర్త్రా వినా శరీరస్య సంభవః| తథా చ భగవాన్ చరకః:- మృద్దండచక్రైశ్చ కృతం కుంభకారాదృతే ఘటం| కృతం మృత్తృణకాష్ఠైశ్చ గృహకారాద్వినా గృహం| యో వదేత్స వదేద్దేహం సంభూయకరణైః కృతం| ఇతి| తస్మాదాత్మా చేతనః కారణం నిత్యః| అచేతనాని తు మహాభూతాని అనిత్యాని ప్రతిక్షణప్రధ్వంసీని| తేషాం హి నిత్యత్వే భావానాం వృద్ధ్యాద్యసంభవః| న హి తదేకం వస్తు తథా చాన్యథా చ భవితుమర్హతి| దృశ్యతే చ| తస్మాదనిత్యాని భూతాని| తదధిష్ఠితాని పురుషాఖ్యాం లభంతే| ఏవమాత్మనోఽనాదిః సంయోగః పురుషసంయోగిభిరన్యోన్యసాపేక్షైర్భవతి| తస్మాత్ స్థితమేవంభూతాత్మకం దేహమాహురితి||22||
Adhikarana dehasya pravibhAgaH (23) · Śloka 23
తస్య పునః ప్రవిభాగః-త్వచః కలా దోషా ధాతవో మలా బుద్ధీంద్రియాణి తదధిష్ఠితాని కర్మేంద్రియాణ్యతీ ంద్రియమాశయాః ప్రాణాయతనాని కండరాజాలాని కూర్చార జ్జ్వస్సీవన్యోఽస్థిసంఘాతాః సీమంతా అస్థీన్యస్థి సంధయః స్నాయూని పేశ్యః సిరా ధమన్యః స్రోతాంస్యూష్మాణో మర్మణి కేశశ్మశ్రులోమాని ప్రకృతివికృతిభేదాశ్చ||23||
तस्य पुनः प्रविभागः-त्वचः कला दोषा धातवो मला बुद्धीन्द्रियाणि तदधिष्ठितानि कर्मेन्द्रियाण्यती न्द्रियमाशयाः प्राणायतनानि कण्डराजालानि कूर्चार ज्ज्वस्सीवन्योऽस्थिसङ्घाताः सीमन्ता अस्थीन्यस्थि सन्धयः स्नायूनि पेश्यः सिरा धमन्यः स्रोतांस्यूष्माणो मर्मणि केशश्मश्रुलोमानि प्रकृतिविकृतिभेदाश्च||२३||
🔊 Audio coming soon
స చ దేహస్త్వగాదిభిరపోద్ధారేణ ప్రవిభజ్యతే| సుబోధం|| 23||
Adhikarana tvacolakShaNaM sa~gkhyA ca (24) · Śloka 24
తత్రాఽసృజః పచ్యమానస్య క్షీరస్యేవ సంతానికాః షట్ త్వచో భవంతి||24||
तत्राऽसृजः पच्यमानस्य क्षीरस्येव सन्तानिकाः षट् त्वचो भवन्ति||२४||
🔊 Audio coming soon
తత్ర దేహే షట్ త్వచో రక్తాత్ స్వోష్మణా పచ్యమానాత్క్షీరజాలికావత్ భవంతి| తాస్తు కదలీదలవదంతరే క్రమేణ వర్తంతే| తాసాం త్వచాం ప్రసాదాద్రక్తస్య ప్రసాదః| త్వచో హి రక్తస్య ప్రసన్నతాం జనయంతి| ఘనీభావస్యాల్పీభావాపాదనాచ్చ|| 24||
Adhikarana tvakprasAdaphalam (1) · Śloka 1
త్వక్ప్రసాదాద్రక్తస్య ప్రసాదః||1||
त्वक्प्रसादाद्रक्तस्य प्रसादः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakadharA tvak (25) · Śloka 25
తాసాముదకధరా చాద్యా||25||
तासामुदकधरा चाद्या||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asRugdharA tvak (26) · Śloka 26
ద్వితీయాఽసృగ్ధరా||26||
द्वितीयाऽसृग्धरा||२६||
🔊 Audio coming soon
ద్వితీయయా రుద్ధంత్వస్రం| తేన రక్తం న బహిః స్యందతే| సాఽసృగ్ధరా నామ ఇత్యాది సుబోధం|| 26||
Adhikarana sidhmakilAsAdhiShThAnA tvak (27) · Śloka 27
తృతీయా సిధ్మకిలాసాధిష్ఠానా||27||
तृतीया सिध्मकिलासाधिष्ठाना||२७||
🔊 Audio coming soon
యదాశ్రిత్య యస్య భావస్తస్య తదధిష్ఠానం| సిధ్మ కుష్ఠవిశేషః| కిలాసం శ్విత్రం|| 27||
Adhikarana sarvakuShThAdhiShThAnA tvak (1) · Śloka 1
పంచమీ పునరలజీవిద్రధ్యధిష్ఠానా||1||
पञ्चमी पुनरलजीविद्रध्यधिष्ठाना||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANadharA tvak (28) · Śloka 28
షష్ఠీ తు ప్రాణధర| యస్యాం ఛిన్నాయాం తామ్యత్యంధమివ చ తమః ప్రవిశతి యాం చాధిష్ఠాయారూంషి జాయంతే| పర్వసు కృష్ణరక్తాని స్థూలమూలాని దుశ్చికిత్స్యతమాని||28||
षष्ठी तु प्राणधर| यस्यां छिन्नायां ताम्यत्यन्धमिव च तमः प्रविशति यां चाधिष्ठायारूंषि जायन्ते| पर्वसु कृष्णरक्तानि स्थूलमूलानि दुश्चिकित्स्यतमानि||२८||
🔊 Audio coming soon
షష్ఠీ సర్వసామంతర్మాంసలగ్నా| సా ప్రాణానంతరవరుద్ధ్యాఽవతత్యావతిష్ఠతి| తదధిష్ఠానాని హి విశేషేణ కృష్ణరక్తాన్యరూంషి||28||
Adhikarana matAntareNa tvacAM saptavidhatvam (1) · Śloka 1
అన్యే సప్త త్వచో వదంతి||1||
अन्ये सप्त त्वचो वदन्ति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BAsinI tvak (29) · Śloka 29
తత్ర ప్రథమా భాసినీ నామ యా వర్ణానామవభాసినీ ఖాదీనాం చ పంచానాం ఛాయానాం సా వ్రీహేరష్టాదశభాగప్రమాణా||29||
तत्र प्रथमा भासिनी नाम या वर्णानामवभासिनी खादीनां च पञ्चानां छायानां सा व्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा||२९||
🔊 Audio coming soon
అన్యే త్వాచార్య్యా భాసిన్యాదిభేదేన సప్తసంజ్ఞాస్త్వచో వదంతి| సుబోధం| పంచ ఛాయా వక్ష్యమాణాః|| 29||
Adhikarana lohinI tvak (1) · Śloka 1
ద్వితీయా లోహినీ నామ షోడశభాగప్రమాణా|1|
द्वितीया लोहिनी नाम षोडशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvetA tvak (1) · Śloka 1
తృతీయా శ్వేతా నామ ద్వాదశభాగప్రమాణా|1|
तृतीया श्वेता नाम द्वादशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAmrA tvak (1) · Śloka 1
చతుర్థీ తామ్రా నామాఽష్టభాగప్రమాణా|1|
चतुर्थी ताम्रा नामाऽष्टभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedinI tvak (1) · Śloka 1
పంచమీ వేదినీ నామ పాంచభాగప్రమాణా|1|
पञ्चमी वेदिनी नाम पाञ्चभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohiNI tvak (1) · Śloka 1
షష్ఠీ రోహిణీ నామ వ్రీహిప్రమాణా|1|
षष्ठी रोहिणी नाम व्रीहिप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadharA tvak (1) · Śloka 1
సప్తమీ మాంసధరా నామ వ్రీహిద్వయప్రమాణా||1||
सप्तमी मांसधरा नाम व्रीहिद्वयप्रमाणा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30
యస్తు ధాత్వాశయాంతరేషు క్లేదోఽవతిష్ఠతే స యథా స్వ మూష్మభిర్విపక్వః స్నాయుశ్లేష్మజరాయుచ్ఛన్నః కాష్ఠ ఇవ సారో ధాతుసారశేషో రసశేషోల్పత్వాత్ కలాసంజ్ఞః||30||
यस्तु धात्वाशयान्तरेषु क्लेदोऽवतिष्ठते स यथा स्व मूष्मभिर्विपक्वः स्नायुश्लेष्मजरायुच्छन्नः काष्ठ इव सारो धातुसारशेषो रसशेषोल्पत्वात् कलासंज्ञः||३०||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తాస్త్వచః కలా ఉచ్యంతే-యస్త్విత్యాది| ధాతూనాం రక్తాదీనామాశయా యాని స్రోతాంసి తేశాం ద్వయోర్ధాత్వాశయయోర్మధ్యే యః క్లేదః స స్వేన-స్వేన ధాతూష్మణా పక్వః శ్లేష్మాదిఛన్నః సన్ కలాఖ్యా లభతే| కాష్ఠసారవత్ యథా కాష్ఠేఽంతఃసారో విభజ్యతే, తథా శరీరే కలాః| తాశ్చ స్వస్థానమజహత్యః శరీరం వ్యాప్నువంతి| స తు క్లేదో ధాతుసారశేషో న పూర్వధాతుతాం నాప్యుత్తరధాతుతాం ప్రాప్నోత్యతః స్వల్పత్వాత్ కలాసంజ్ఞః, ఆసాం తు క్రమో ధాతుక్రమసంభవవిశేషాత్| విశిష్టకార్యతా తు స్వభావాత్|| 30||
Adhikarana saptakalAH (1) · Śloka 1
తా ధాత్వాశయంతరమర్యాదాః సప్త కలాః||1||
ता धात्वाशयन्तरमर्यादाः सप्त कलाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadhara kalA (31) · Śloka 31
తాసాం ప్రథమా మాంసధరా నామ| యస్యాం మాంసే సిరాస్నాయు ధమనీస్రోతసాం భూమావివ పంకోదకేన బిసమృణాలానాం ప్రతా నాని భవంతి||31||
तासां प्रथमा मांसधरा नाम| यस्यां मांसे सिरास्नायु धमनीस्रोतसां भूमाविव पङ्कोदकेन बिसमृणालानां प्रता नानि भवन्ति||३१||
🔊 Audio coming soon
తథాహి-ప్రథమా రసవిశేషజాఽపి మాంసధర| యస్యాం భూమ్యామివాధిష్ఠాయ మాంసే కర్దమసదృశే సిరాదీనాం ప్రతానాని మృణాలప్రఖ్యాని భవంతి|| 31||
Adhikarana raktadharA kalA (32) · Śloka 32
ద్వితీయా రక్తధర నామ మాంసస్యాభ్యంతరతస్తస్యాం శోణితం విశేషతశ్చ సిరాప్లీహయకృత్సు భవతి| మాంసాచ్చ క్షతాత్ క్షతజం వృక్షాదివ క్షీరిణః క్షీరం ప్రవర్త్తతే||32||
द्वितीया रक्तधर नाम मांसस्याभ्यन्तरतस्तस्यां शोणितं विशेषतश्च सिराप्लीहयकृत्सु भवति| मांसाच्च क्षतात् क्षतजं वृक्षादिव क्षीरिणः क्षीरं प्रवर्त्तते||३२||
🔊 Audio coming soon
ద్వితీయాయాం శోణితం భవతి| విశేషతో యకృదాదిష్వేవ తస్యాం కలాయాం శోణితం భవతి ప్రభావాచ్చ మాంసాత్ క్షతాత్ బహిః శోణితం ప్రవర్త్తతే| న హి తయా వినా మాంసే రక్తం భవతి| దృష్టాంతః స్ఫుటప్రతిపత్త్యర్థః|| 32||
Adhikarana medodharA kalA (33) · Śloka 33
తృతీయా మేదోధరా నామ| మేదో హి తస్యాముదరేఽణ్వస్థిషు చ సరక్తం భవతి| తదేవ చ శిరసి కపాలప్రతిచ్ఛన్నం మస్తిష్కాఖ్యం మస్తులుంగాఖ్యం చ స్థూలాస్థిషు చ మజ్జా||33||
तृतीया मेदोधरा नाम| मेदो हि तस्यामुदरेऽण्वस्थिषु च सरक्तं भवति| तदेव च शिरसि कपालप्रतिच्छन्नं मस्तिष्काख्यं मस्तुलुङ्गाख्यं च स्थूलास्थिषु च मज्जा||३३||
🔊 Audio coming soon
తృతీయాయాం మేదఃకర్తృ సరక్తం భవత్యుదరేఽణ్వస్థిషు| తామేవా ఽఽశ్రిత్య మేదో మస్తులుంగత్వం యాతి మజ్జత్వం చ యాతి|| 33||
Adhikarana shleShmadhara kalA (34) · Śloka 34
చతుర్థీ శ్లేష్మధరా నామ| తత్స్థేన హి శ్లేష్మణా శ్లేషితాః సర్వసంధయో దృఢా భవంతి సోపాంగా సాభ్యంగా||34||
चतुर्थी श्लेष्मधरा नाम| तत्स्थेन हि श्लेष्मणा श्लेषिताः सर्वसन्धयो दृढा भवन्ति सोपाङ्गा साभ्यङ्गा||३४||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం| అక్షాశ్చక్రనాభయః| సోపాంగః సాభ్యంగాః|| 34||
Adhikarana purIShadhara kalA (35) · Śloka 35
పంచమీ పురీషధరా నామ| సా హ్యంత్రామపక్వాశయాశ్రితా కోష్ఠాంతరుండుకస్థం మలం విభజతి||35||
पञ्चमी पुरीषधरा नाम| सा ह्यन्त्रामपक्वाशयाश्रिता कोष्ठान्तरुण्डुकस्थं मलं विभजति||३५||
🔊 Audio coming soon
ఉండుకం పురీషాధారః|| 35||
Adhikarana pittadharA kalA (grahaNI) (36) · Śloka 36
షష్ఠీ పిత్తధర నామ పక్వామాశమధ్యస్థా| సా హ్యంత రగ్నేరధిష్ఠానతయాఽఽమాశయాత్ పక్వాశయోన్ముఖమన్నం బలేన విధార్య పిత్తతేజస శోషయతి పచతి పక్వంచ విముంచతి| దోషాధిష్ఠితా తు దౌర్బల్యాదామమేవాతతోఽసావన్నస్య గ్రహ ణాత్ పునర్గ్రహణీసంజ్ఞా| బలం చ తస్యాః పిత్తమేవాగ్న్యభి ధానమతః సాఽగ్నిస్తబ్ధోపబృంహితైకయోగక్షేమా శరీరం వర్త యతి||36||
षष्ठी पित्तधर नाम पक्वामाशमध्यस्था| सा ह्यन्त रग्नेरधिष्ठानतयाऽऽमाशयात् पक्वाशयोन्मुखमन्नं बलेन विधार्य पित्ततेजस शोषयति पचति पक्वञ्च विमुञ्चति| दोषाधिष्ठिता तु दौर्बल्यादाममेवाततोऽसावन्नस्य ग्रह णात् पुनर्ग्रहणीसंज्ञा| बलं च तस्याः पित्तमेवाग्न्यभि धानमतः साऽग्निस्तब्धोपबृंहितैकयोगक्षेमा शरीरं वर्त यति||३६||
🔊 Audio coming soon
షష్ఠీ పక్వామాశయయోర్మధ్యే స్థితా ఆమాశయాత్ పక్వాశయోన్ముఖమన్నం బలేన విధార్య్య పచతి| పిత్తతేజసా కరణభూతేన| సైవ వాతాదిదోషాధిష్ఠానేన దౌర్బల్యాదామమేవ విముంచతి యదేవాగ్నేర్ధారణం తదేవ తస్యా ఉపస్తంభనం| యదేవాగ్నేరుపబృంహణం తదేవాస్యా ఉపబృఃహణమిత్యేకయోగక్షేమా|| 36||
Adhikarana shukradhara kalA (37) · Śloka 37
సప్తమీ శుక్రధరా నామ ద్వ్యంగులే దక్షిణే పార్శ్వే బస్తి- ద్వారస్యాధో మూత్రమార్గమాశ్రితా సకలశరీరవ్యాపినీ శుక్రం ప్రవర్తయతి||37||
सप्तमी शुक्रधरा नाम द्व्यङ्गुले दक्षिणे पार्श्वे बस्ति- द्वारस्याधो मूत्रमार्गमाश्रिता सकलशरीरव्यापिनी शुक्रं प्रवर्तयति||३७||
🔊 Audio coming soon
సప్తమీ బస్తిద్వారస్య ద్వ్యంగులమతిక్రమ్య దక్షిణే పార్శ్వే మూత్రమార్గమాశ్రిత్య వర్త్తతే|| 37||
Adhikarana doShadhAtumalAtideshaH (38) · Śloka 38
దోషా ధాతవో మలాశ్చ ప్రాగుదితాః||38||
दोषा धातवो मलाश्च प्रागुदिताः||३८||
🔊 Audio coming soon
దోషాదయః ప్రాక్ సూత్రస్థాన ఉక్తాః|| 38||
Adhikarana buddhIndriyANi (39) · Śloka 39
పంచ బుద్ధీంద్రియాణి-శ్రోత్రం స్పర్శనం దర్శనం రసనం ఘ్రాణంచ||39||
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि-श्रोत्रं स्पर्शनं दर्शनं रसनं घ्राणञ्च||३९||
🔊 Audio coming soon
శ్రోత్రాదీని పంచ బుద్ధీంద్రియాణి|| 39||
Adhikarana buddhIndriyANAM viShayAH (40) · Śloka 40
తేషాం సభాగతయా క్రమాద్విషయః శబ్దస్పర్శరూపరసగంధాః||40||
तेषां सभागतया क्रमाद्विषयः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः||४०||
🔊 Audio coming soon
తేషామింద్రియాణాం సభాగతయా ఇంద్రియస్య విశేషేణైకభూతాధిక్యకారణత్వేన సాదృశ్యాత్| యథా చక్షుస్తైజసం తైజసమేవ రూపం గృహ్ణాతి| శ్రోత్రం నాభసం శబ్దోఽపి నాభసః|| 40||
Adhikarana buddhIndriyANAmadhiShThAnAni (41) · Śloka 41
పంచ బుద్ధీంద్రియాధిష్ఠానాని-కర్ణౌ త్వగక్షిణీ జిహ్వా నాసికే చ||41||
पञ्च बुद्धीन्द्रियाधिष्ठानानि-कर्णौ त्वगक्षिणी जिह्वा नासिके च||४१||
🔊 Audio coming soon
ఇంద్రియాధిష్ఠానాని శరీరావయవాః|| 41||
Adhikarana karmedriyANi teShAM kAryAni ca (42) · Śloka 42
పంచ కర్మేద్రియాణి వాక్పాయూపస్థపాణిపాదసంజ్ఞకాని||42||
पञ्च कर्मेद्रियाणि वाक्पायूपस्थपाणिपादसंज्ञकानि||४२||
🔊 Audio coming soon
కర్మేంద్రియాణి పంచ-వాగేకం, ద్వితీయం గుదం, తృతీయం మేఢ్రం, చతుర్థం పాణీ, పంచమం పాదౌ|| 42||
Adhikarana karmendriyANAM karmANi (43) · Śloka 43
తాన్యపి చ వచనోత్సర్గహర్షాదానగమనార్థాని||43||
तान्यपि च वचनोत्सर्गहर्षादानगमनार्थानि||४३||
🔊 Audio coming soon
వాగాదీనాం క్రమేణ వచనాది కర్మ| హర్షగ్రహణముపలక్షణం| తథా చోపస్థం యథా హర్షార్థం తథా మూత్రోత్సర్గార్థమపి| హర్షశబ్దేన శుక్రం లక్ష్యతే|| 43||
Adhikarana manasaH atIndriyatvam (44) · Śloka 44
అతీంద్రియంతు మనః సర్వార్థైరన్వయాత్ తద్యోగేన పంచేంద్రియా ణామర్థప్రవృత్తేః| బుద్ధికర్మేంద్రియోభయాత్మకత్వాచ్చ||44||
अतीन्द्रियन्तु मनः सर्वार्थैरन्वयात् तद्योगेन पञ्चेन्द्रिया णामर्थप्रवृत्तेः| बुद्धिकर्मेन्द्रियोभयात्मकत्वाच्च||४४||
🔊 Audio coming soon
అతీంద్రియత్వమతిక్రాంతేంద్రియస్వరూపత్వం| హేతుత్రయేణాతీంద్రియత్వే ఉపపత్తిః| సర్వార్థైః సర్వైర్విషయైరనుగతం మనః న తథేంద్రియం| ఇంద్రియాణి విశేషగ్రహణార్థమితి తదపేక్షంతే, న త్వింద్రియాంతరం| తథా తదుభయాత్మకం తచ్ఛక్త్యన్వయాత్| తథా చ యథా మనః పశ్యతి తథా క్రియాః ప్రవర్త్తంతే|| 44||
Adhikarana sapta AshayAH strINAmaShTamashca (45) · Śloka 45
సప్తాశయాః క్రమాదసృక్కఫామపిత్తపక్వవాయుమూత్రాధారాః| స్త్రీణాం పిత్తపక్వాశయయోర్మధ్యే గర్భాశయోఽష్టమః||45||
सप्ताशयाः क्रमादसृक्कफामपित्तपक्ववायुमूत्राधाराः| स्त्रीणां पित्तपक्वाशययोर्मध्ये गर्भाशयोऽष्टमः||४५||
🔊 Audio coming soon
అసృగాద్యాశయాః కంఠాదయః క్రమేణ మహాస్రోతసి వర్త్తంతే సప్త| అష్టమః స్త్రీణామేవ| స చ పిత్తాశయపక్వాశయయోర్మధ్యే భవతి|| 45||
Adhikarana AshayoShvantarbhUtA avayavAH (46) · Śloka 46
తేషు సప్తసు ప్రతిబద్ధాని కోష్ఠాంగాని హృదయకృత్ప్లీహఫుప్ఫు సోండుకవృక్కాంత్రాదీని||46||
तेषु सप्तसु प्रतिबद्धानि कोष्ठाङ्गानि हृदयकृत्प्लीहफुप्फु सोण्डुकवृक्कान्त्रादीनि||४६||
🔊 Audio coming soon
తేషు చాశయేషు ప్రతిబద్ధాని హృదయాదీని కోష్ఠాంగాని| ఆదిగ్రహణాదన్యాని నాభ్యాదీని సూక్ష్మాణి గృహ్యంతే| తాని మృతశరీరే దృష్ట్వా కార్య్యకారణభావాద్వికల్పనీయాని| సుబోధమన్యత్|| 46||
Adhikarana yakRutplIhayorupattiH (1) · Śloka 1
తత్ర సమానేనాధ్మాయమానస్య దేహోష్మణా పచ్యమామానస్య శోణితస్యాచ్ఛతో జాయతే యకృత్ ప్లీహా చ|1|
तत्र समानेनाध्मायमानस्य देहोष्मणा पच्यमामानस्य शोणितस्याच्छतो जायते यकृत् प्लीहा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phupphusasyotpattiH (1) · Śloka 1
రక్తఫేనాత్ ఫుప్ఫుసం|1|
रक्तफेनात् फुप्फुसम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uNDukasyotpattiH (1) · Śloka 1
రక్తకిట్టాదుండుకః|1|
रक्तकिट्टादुण्डुकः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRukkayorutpattiH (1) · Śloka 1
రక్తమేదః ప్రసాదాద్ వృక్కౌ|1|
रक्तमेदः प्रसादाद् वृक्कौ|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antrANAmutpattiH (1) · Śloka 1
రక్తమాంసప్రసాదాదాప్రమాణం||1||
रक्तमांसप्रसादादाप्रमाणं||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMsayorAntrapramANamatAni (2) · Śloka 2
సార్ధత్రివ్యామాని పుంసాం| త్రివ్యామాని స్త్రీణాం||2||
सार्धत्रिव्यामानि पुंसाम्| त्रिव्यामानि स्त्रीणाम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlIyasyotpattiH (1) · Śloka 1
రక్తస్యానిలయోగాత్ కాలీయం||1||
रक्तस्यानिलयोगात् कालीयम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudayasyotpattiH svarUpa~jca (47) · Śloka 47
హృదయం పునః శ్లేష్మరక్తప్రసాదాత్ సంభవతి పద్మకోశ సంకాశం సుషిరమధోముఖం| తద్విశేషేణ చేతనాయాః స్థానం సర్వభావానాం చ చేతనానుగతానాం| తస్య వామపార్శ్వే ప్లీహా ఫుప్ఫుసశ్చ్| దక్షిణతో యకృత్ క్లోమ చ||47||
हृदयं पुनः श्लेष्मरक्तप्रसादात् सम्भवति पद्मकोश सङ्काशं सुषिरमधोमुखम्| तद्विशेषेण चेतनायाः स्थानं सर्वभावानां च चेतनानुगतानाम्| तस्य वामपार्श्वे प्लीहा फुप्फुसश्च्| दक्षिणतो यकृत् क्लोम च||४७||
🔊 Audio coming soon
చేతనానుగతా భావాః స్మృత్యాదయః| యత్ర చేతనోఽన్వయీ సక్తః||47||
Adhikarana indriyasAmAnyotpattiH (48) · Śloka 48
తథా కఫరక్తవాహినాం స్రోతసాం మహాభూతానాం చ ప్రసాదా- దింద్రియాణి||48||
तथा कफरक्तवाहिनां स्रोतसां महाभूतानां च प्रसादा- दिन्द्रियाणि||४८||
🔊 Audio coming soon
అవయవవిశేష ఇంద్రియం| కఫాదివహాని యాని స్రోతాంసి తేషాం మహాభూతానాం చాత్మీయాగ్నినా పాకపరిణామాత్ప్రసాదాచ్చక్షురాదీంద్రియాణి భవంతి| ఇంద్రియాధిష్ఠానానీంద్రియాణీత్యుచ్యంతే|| 48||
Adhikarana netrotpattistatsvarUpa~jca (49) · Śloka 49
తేష్వపి చ నేత్రే శ్లేష్మణః ప్రసాదాచ్ఛుక్లమండలం తత్ పితృజం| అసృజః కృష్ణమండలం తన్మాతృజం| మధ్యే దృష్టి మండలం తదుభయాత్మకం||49||
तेष्वपि च नेत्रे श्लेष्मणः प्रसादाच्छुक्लमण्डलं तत् पितृजम्| असृजः कृष्णमण्डलं तन्मातृजम्| मध्ये दृष्टि मण्डलं तदुभयात्मकम्||४९||
🔊 Audio coming soon
తేష్వపీంద్రియేషు మధ్యే నేత్రే యచ్ఛుక్లమండలం తచ్ఛ్లేష్మణః ప్రసాదాద్భవతి| తచ్చ పైతృకం భవతి| సుబోధం|| 49||
Adhikarana netramaNDalAni paTalAni ca (50) · Śloka 50
పక్ష్మవర్త్మశుక్లకృష్ణదృష్ట్యాఖ్యాని పంచ మండలాని| తత్సంధయశ్చత్వారః| ద్వౌ చాపాంగకనీనయోః ఇతి తే షట్| షట్ చ పటలాని| ద్వే వర్త్మనీ| బాహ్యం చాశ్రితమగ్న్యంభసీ| ద్వితీయం మాంసం తృతీయం మేదశ్చతుర్థమస్థి| తేశాం బహలత దృష్టేః పంచమాంశేన||50||
पक्ष्मवर्त्मशुक्लकृष्णदृष्ट्याख्यानि पञ्च मण्डलानि| तत्सन्धयश्चत्वारः| द्वौ चापाङ्गकनीनयोः इति ते षट्| षट् च पटलानि| द्वे वर्त्मनी| बाह्यं चाश्रितमग्न्यम्भसी| द्वितीयं मांसं तृतीयं मेदश्चतुर्थमस्थि| तेशां बहलत दृष्टेः पञ्चमांशेन||५०||
🔊 Audio coming soon
పంచ నేత్రే చక్రవదాంతరతః మండలాని| తేషాం సంధయః షట్| ఏకః పక్ష్మవర్త్మనోః| ద్వితీయో వర్త్మశుక్లయోః| తృతీయః శుక్లకృష్ణయోః| చతుర్థః కృష్ణదృష్ట్యాఖ్యయోః| పంచమో నేత్రాపాంగయోః| షష్ఠో నేత్రకనీనికయోః| అపాంగః కర్ణదిశి| కనీనికం నాసాదిశి| షట్ చ నేత్రపటలాని భవంతి| బాహ్యమిత్యాదినా పటలానాం క్రమః| తత్ర చ యద్బాహ్యం పటలం తదూర్ధ్వాధోభేదేన ద్వే వర్త్మనీ అగ్న్యంభసీ చాశ్రితం| తాభ్యాం తదాప్యాయితం| ఏవం సర్వత్ర వాచ్యం| దృష్టిమండలస్య యావతీ విస్తీర్ణతా తస్యాః పంచమేన భాగేన పటలానాం ఘనత్వం||50||
Adhikarana catasro bandhanarajjavaH (51) · Śloka 51
బంధనగుణాస్తు చత్వారః సిరాకండరామేదఃకఫాత్మకాః||51||
बन्धनगुणास्तु चत्वारः सिराकण्डरामेदःकफात्मकाः||५१||
🔊 Audio coming soon
సిరాదిమయాశ్చత్వారో దేహబంధనరజ్జవః| యాభిర్మహాసంధయో బధ్యంతే| తేషాం సిరాద్యనన్యతమత్వాన్నాధికనిర్దేశః సుబోధం|| 51||
Adhikarana shleShmaNaH sarvasandhibandhana- tvAtideshaH (1) · Śloka 1
శ్లేష్మా తు పరం సర్వసంధిబంధనమిత్యుక్తం ప్రాక్||1||
श्लेष्मा तु परं सर्वसन्धिबन्धनमित्युक्तं प्राक्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netratejasaH karmaNyata upaghAte ca hetuH (2) · Śloka 2
నేత్రాశ్రితం తు తేజో బాహ్యతేజసా స్వయోనినా యోగాచ్ఛ- స్రమివాశ్మనా కర్మణ్యం భవతి| అతియోగాదుపహన్యతే||2||
नेत्राश्रितं तु तेजो बाह्यतेजसा स्वयोनिना योगाच्छ- स्रमिवाश्मना कर्मण्यं भवति| अतियोगादुपहन्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ambhomadhyagasyApi netratejasaH na tejastvahAniH (1) · Śloka 1
తచ్చ వైద్యుతవద్బడవాముఖవచ్చాంభోమధ్యగమపి వీర్య్యో- త్కర్షాత్తేజస్త్వం న జహాతి|1|
तच्च वैद्युतवद्बडवामुखवच्चाम्भोमध्यगमपि वीर्य्यो- त्कर्षात्तेजस्त्वं न जहाति|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvotpattiH (1) · Śloka 1
మాంసాసృక్కఫప్రసాదాత్తు జిహ్వా జాయతే||1||
मांसासृक्कफप्रसादात्तु जिह्वा जायते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShaNotpattiH (52) · Śloka 52
మాంసాసృక్కఫమేదఃప్రసాదాద్ వృషణావితి||52||
मांसासृक्कफमेदःप्रसादाद् वृषणाविति||५२||
🔊 Audio coming soon
జిహ్వావృషణయోరింద్రియాధారేష్వనుపదేశః|| 52||
Adhikarana dasha prANAyatanAni mahAmarmasaMj~jA ca (53) · Śloka 53
దశ ప్రాణాయతనాని మూర్ధా జిహ్వాబంధనం కంఠో హృదయం నాభిర్బస్తిర్గుదః శుక్రమోజో రక్తంచ| తేషామాద్యాని సప్త పునర్మహామర్మసంజ్ఞాని||53||
दश प्राणायतनानि मूर्धा जिह्वाबन्धनं कण्ठो हृदयं नाभिर्बस्तिर्गुदः शुक्रमोजो रक्तञ्च| तेषामाद्यानि सप्त पुनर्महामर्मसंज्ञानि||५३||
🔊 Audio coming soon
ప్రాణానామాయతనాని స్థానాని మూర్ధాదీని ఆద్యాని సప్త గుదాంతాని మహామర్మాఖ్యాని| కంఠో జిహ్వాబంధనస్యాధః| సుబోధం|| 53||
Adhikarana ShoDasha kaNDarAH teshAM sthAnAni ca (54) · Śloka 54
షోడశ కండరాః| తాసాం ద్వే ద్వే కరచరణేషుచతస్రః పృథ- గ్గ్రీవాపృష్ఠయోః||54||
षोडश कण्डराः| तासां द्वे द्वे करचरणेषुचतस्रः पृथ- ग्ग्रीवापृष्ठयोः||५४||
🔊 Audio coming soon
షోడశేత్యాది ద్వే-ద్వే ఇతి చతుర్షు కరచరణేష్వష్టౌ| పృథగితి గ్రీవాయాం చతస్రః| పృష్ఠవంశే చతస్ర ఇతి పూర్వాభిః షోడశ కండర మాంసరజ్జుప్రాయాః|| 54||
Adhikarana ShoDasha jAlakAni teShAM sthAnAni ca (55) · Śloka 55
షోడశ జాలాని, తేషాం మాంససిరాస్నాయ్వస్థిజాని చత్వా ర్య్యైకైకత్ర గుల్ఫే మణిబంధే చ పరస్పరగవాక్షితాని తాని స్థితాని||55||
षोडश जालानि, तेषां मांससिरास्नाय्वस्थिजानि चत्वा र्य्यैकैकत्र गुल्फे मणिबन्धे च परस्परगवाक्षितानि तानि स्थितानि||५५||
🔊 Audio coming soon
ఏకైకత్రేతి ప్రత్యేకం చతుర్షు గుల్ఫమణిబంధనేషు చత్వారి మాంసాదికాని జాలకాదీని షోడశ|| 55||
Adhikarana ShaT kUrcAsteShAM sthAnAni ca (56) · Śloka 56
షట్ కూర్చాః హస్తపాదగ్రీవామేఢ్రేషు||56||
षट् कूर्चाः हस्तपादग्रीवामेढ्रेषु||५६||
🔊 Audio coming soon
చత్వారో హస్తపాదే ప్రత్యేకమేకో గ్రీవాయామేకో మేఢ్రే చేతి షట్ కూర్చాః| కూర్చాకృతయః స్నాయ్వాదివిశేషాః|| 56||
Adhikarana catasro mAMsarajjavaH teShAM sthAnAni ca (57) · Śloka 57
చతస్రో మాంసరజ్జవః పృష్ఠవంశముభయతః పేశీనిబంధనార్థం తాసాం ద్వే బాహ్యే| ద్వే చాభ్యంతరస్థితే||57||
चतस्रो मांसरज्जवः पृष्ठवंशमुभयतः पेशीनिबन्धनार्थं तासां द्वे बाह्ये| द्वे चाभ्यन्तरस्थिते||५७||
🔊 Audio coming soon
పృష్ఠవంశస్యైకస్మిన్ పార్శ్వే త్వగ్భాగ ఏకా, తద్వద్ ద్వితీయే పార్శ్వే, ద్వే చాభ్యంతర ఇతి చతస్రో మాంసరజ్జవః|| 57||
Adhikarana sapta sIvanyasteShAM sthAnAni ca (58) · Śloka 58
సప్త సీవన్యః| తాః పంచ శిరసి జిహ్వామేహనయోరేకైకా| పరిహార్యాశ్చ శస్త్రేణ||58||
सप्त सीवन्यः| ताः पञ्च शिरसि जिह्वामेहनयोरेकैका| परिहार्याश्च शस्त्रेण||५८||
🔊 Audio coming soon
శిరసి ద్వే శంఖావశ్రిత్య ప్రవృత్తే ద్వే కృకాటికే ఏకా ఉపరిఋజ్వీ ఇతి పంచ| ద్వే జిహ్వామేఢ్రయోరితి సప్త సీవన్యః శస్త్రేణ పరిహార్యాః|| 58||
Adhikarana caturdashAsthisa~gghAtAH (59) · Śloka 59
చతుర్దశాస్థిసంఘాతాః| తేషామేకైకో గుల్ఫజానువంక్షణ మణిబంధకర్పూరకక్ష్యాసు త్రికశిరసోశ్చ||59||
चतुर्दशास्थिसङ्घाताः| तेषामेकैको गुल्फजानुवङ्क्षण मणिबन्धकर्पूरकक्ष्यासु त्रिकशिरसोश्च||५९||
🔊 Audio coming soon
గుల్ఫాదిమణిబంధాదిత్రయభేదేన ప్రత్యేకం శాఖాయాం త్రయ ఇతి ద్వాదశ| త్రికే శిరసి చైకైక ఇత్యస్థిసంఘాతాశ్చతుర్దశ|| 59||
Adhikarana aShTAdasha sImantAH (60) · Śloka 60
తద్వత్సీమంతాః, తే తు పంచ శిరసీత్యష్టాదశ||60||
तद्वत्सीमन्ताः, ते तु पञ्च शिरसीत्यष्टादश||६०||
🔊 Audio coming soon
తద్వదస్థిసంఘాతవత్ గుల్ఫాదిషు త్రికే చైకైకః| పంచ శిరసీత్యష్టాదశ సీమంతాః| సీమంతాః సీవన్యశ్చ బహిస్త్వచః శిరసి న దృశ్యంతే|| 60||
Adhikarana asthIni teShAM sthAnAni ca (61) · Śloka 61
త్రీణి షష్ట్యఽధికాన్యస్థిశతాని| తేషాం చ చత్వారింశచ్ఛతం శాఖాసు| సవింశం శతమంతరాధౌ| శతముర్ధ్వమితి||61||
त्रीणि षष्ट्यऽधिकान्यस्थिशतानि| तेषां च चत्वारिंशच्छतं शाखासु| सविंशं शतमन्तराधौ| शतमुर्ध्वमिति||६१||
🔊 Audio coming soon
అస్థ్నాం శతని త్రీణి షష్ట్యాఽధికాని|| 61||
Adhikarana shAkhAsthIni (62) · Śloka 62
తత్రైకైకస్మిన్ సక్థ్ని పంచ పాదనఖాః ప్రత్యేకమంగుల్యాం త్రీణ్యస్థీని తాని పంచదశ| పంచ పాదశలాకాః| తత్ప్రతి బంధకమేకం| ద్వే ద్వే కూర్చగుల్ఫజంఘాస్వేకైకం పార్ష్ణజాన్ రుషు| సర్వాణి చ నఖాస్థ్యాదీని సక్థివద్ బాహ్వోశ్చ||62||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पञ्च पादनखाः प्रत्येकमङ्गुल्यां त्रीण्यस्थीनि तानि पञ्चदश| पञ्च पादशलाकाः| तत्प्रति बन्धकमेकम्| द्वे द्वे कूर्चगुल्फजङ्घास्वेकैकं पार्ष्णजान् रुषु| सर्वाणि च नखास्थ्यादीनि सक्थिवद् बाह्वोश्च||६२||
🔊 Audio coming soon
తేషాం ప్రత్యేకం శాఖానాం పంచ నఖాః| పంచదశాంగుల్యస్థీని| పంచాంగులిలగ్నశలాకాః| ఏకం శలాకాప్రతిబంధనం| కూర్చే ద్వే| గుల్ఫే ద్వే| జంఘాయాం ద్వే| ఏకం పార్ష్ణౌ| ఏకం జానుని| ఏకమూరావితి పంచత్రింశత్| శాఖానాం చతుష్ట్వాచ్చతుర్గుణాని చత్వారింశచ్ఛతమస్థ్నాం శాఖాసు|| 62||
Adhikarana antarAdhyasthIni (63) · Śloka 63
చతుర్వింశతిః పరశుకాః| తావంత్యేవ స్థాలకాన్యర్బుదాని చ| త్రింశత్ పృష్ఠే| అష్టావురసి ఏకైకం భాగే త్రికే| నితంబయోశ్చ ద్వే| తద్వదక్షకాంసాంసఫలకేషు||63||
चतुर्विंशतिः परशुकाः| तावन्त्येव स्थालकान्यर्बुदानि च| त्रिंशत् पृष्ठे| अष्टावुरसि एकैकं भागे त्रिके| नितम्बयोश्च द्वे| तद्वदक्षकांसांसफलकेषु||६३||
🔊 Audio coming soon
పార్శ్వకాస్థాలకార్బుదాని ద్విసప్తతిరస్థీని| త్రింశదష్టావేకమేకం నితంబయోర్ద్విత్వాద్ ద్వే| అక్షకాదీనామపి త్రయాణాం ద్విత్వాద్ ద్వే ద్వే| ఇత్యంతరాధౌ వింశకం శతమస్థ్నాం| పార్శ్వకా దీర్ఘావక్రాంతా యత్ర పృష్ఠతో బధ్యంతే| యాని స్థాలకాని తాన్యపి| ఏషు యాని పృష్ఠవంశారంభ-కాస్థిషు సంబధ్యంతే తాన్యబుర్దాని|| 63||
Adhikarana mUrddhAsthIni (64) · Śloka 64
తథా గండకర్ణశంఖేషు జత్రుతాలునోశ్చ| త్రయోదశ గ్రీవాయాం| చత్వారి కంఠనాడ్యాం| ద్వే హనుబంధనే| ద్వాత్రింశద్దంతాః| తద్వదులూఖలాని చ| త్రీణి నాసాయాం| షట్ శిరసి||64||
तथा गण्डकर्णशङ्खेषु जत्रुतालुनोश्च| त्रयोदश ग्रीवायाम्| चत्वारि कण्ठनाड्याम्| द्वे हनुबन्धने| द्वात्रिंशद्दन्ताः| तद्वदुलूखलानि च| त्रीणि नासायाम्| षट् शिरसि||६४||
🔊 Audio coming soon
తథేత్యేకైకం| తత్ర గండాదీనాం త్రయాణాం ద్విత్వాద్ ద్వే ద్వే ద్వే| ఏకమేకం| త్రయోదశ| చత్వారి| ద్వే ద్వయోః| ద్వాత్రింశత్ ద్వాత్రింశత్| త్రీణి| షడితి శతం శిరసి| నాసాగ్రే పార్శ్వయోర్ద్వయోర్మధ్య ఏకం| శిరస్యగ్రే కపాలమేకం| పృష్ఠత్ ఏకం| పార్శ్వయోర్ద్వయోర్ద్వావితి షట్ కపాలాని శిరసి|| 64||
Adhikarana pa~jcavidhAnyasthIni (65) · Śloka 65
తాని జానునితంబాంసగండతాలుశంఖవంక్షణమధ్యశిరస్సు కపాలసంజ్ఞాని| దశనాస్తు రుచకాః| ఘ్రాణకర్ణగ్రీవా క్షికోశేషు తరుణాని| పాణిపాదపార్శ్వపృష్ఠేషు బలయాని| శేషాణి నలకానీతి| నామానుగతాకృతీని పంచవిధాన్య స్థీని| తేషు హి సిరాభిః స్నాయుభిశ్చ నిబద్ధాని మాంసాని||65||
तानि जानुनितम्बांसगण्डतालुशङ्खवङ्क्षणमध्यशिरस्सु कपालसंज्ञानि| दशनास्तु रुचकाः| घ्राणकर्णग्रीवा क्षिकोशेषु तरुणानि| पाणिपादपार्श्वपृष्ठेषु बलयानि| शेषाणि नलकानीति| नामानुगताकृतीनि पञ्चविधान्य स्थीनि| तेषु हि सिराभिः स्नायुभिश्च निबद्धानि मांसानि||६५||
🔊 Audio coming soon
కపాలాదినామాని పంచాన్వర్థాకృతీని| తరుణాని మృదూని| తేషు పంచవిధేష్వస్థిషు సిరాస్నాయ్వభిర్మాంసాని నిబద్ధాని మాంసాని|| 65||
Adhikarana sandhyastAsAM sthAnAni ca (66) · Śloka 66
దశోత్తరం శతద్వయమస్థిసంధీనాం| తేశామష్టషష్టిః శాఖాసు| ఏకోనషష్టిరంతరాధౌ| త్ర్యశీతిరుర్ధ్వం||66||
दशोत्तरं शतद्वयमस्थिसन्धीनाम्| तेशामष्टषष्टिः शाखासु| एकोनषष्टिरन्तराधौ| त्र्यशीतिरुर्ध्वम्||६६||
🔊 Audio coming soon
అస్థిసంధీన్యాహ|| 66||
Adhikarana shAkhAgatAH sandhayaH (67) · Śloka 67
తత్రైకైకస్మిన్ సక్థ్ని పాదాంగులౌ ప్రత్యేకం త్రయః| ద్వావ ంగుష్ఠే| తే చతుర్దశ| ఏకైకో గుల్ఫజానువంక్షణేషు||67||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुलौ प्रत्येकं त्रयः| द्वाव ङ्गुष्ठे| ते चतुर्दश| एकैको गुल्फजानुवङ्क्षणेषु||६७||
🔊 Audio coming soon
తేషాం ప్రత్యేకం త్రయ అంగులీషు| ద్వాదశ| త్రిష్వస్థిషు అంగుల్యాః ద్వే| శలాకాయాః తృతీయః| అంగుష్ఠమధ్య ఏకః| శలాకాయాం ద్వితీయ ఇతి చతుర్దశ కరే| గుల్ఫాదిష్వేకైకః| ఏవం శాఖాష్వష్టషష్టిః సంధయః||67||
Adhikarana antarAdhigatAH sandhayaH (68) · Śloka 68
త్రయః కటికపాలేషు| చతుర్వింశతిః పృష్ఠవంశే| తద్వత్ పార్శ్వయోః| అష్టావురసి||68||
त्रयः कटिकपालेषु| चतुर्विंशतिः पृष्ठवंशे| तद्वत् पार्श्वयोः| अष्टावुरसि||६८||
🔊 Audio coming soon
త్రయశ్చతుర్వింశతిద్వయం అష్టావిత్యేకోనషష్టిరంతరాధౌ| తద్వదితి పృష్ఠవంశవత్| పార్శ్వ ఏకస్మిన్ ద్వాదశాన్యస్మిన్ ద్వాదశపరశుకాశ్రయత్వాత్ సంధీనాం|| 68||
Adhikarana mUrddhagatAH sandhayaH (69) · Śloka 69
అష్టౌ గ్రీవాయాం| త్రయః కంఠనాడ్యాం| అష్టాదశ కంఠ నాడీనిబద్ధా హృదయయకృత్క్లోమనాడీషు| ద్వాత్రింశద్దంతమూలేషు| ఏకైకః కాకలనాసామూర్ద్ధసు| ద్వౌ ద్వౌ గండకర్ణశంఖ వర్త్మనేత్రహనుసంధిషు| ద్వావుపరిష్టాత్ భ్రువోః| పంచ శిరః కపాలేషు||69||
अष्टौ ग्रीवायाम्| त्रयः कण्ठनाड्याम्| अष्टादश कण्ठ नाडीनिबद्धा हृदययकृत्क्लोमनाडीषु| द्वात्रिंशद्दन्तमूलेषु| एकैकः काकलनासामूर्द्धसु| द्वौ द्वौ गण्डकर्णशङ्ख वर्त्मनेत्रहनुसन्धिषु| द्वावुपरिष्टात् भ्रुवोः| पञ्च शिरः कपालेषु||६९||
🔊 Audio coming soon
అష్టౌ త్రయః అష్టాదశద్వాత్రింశదేకః ఏకః ఏకః గండాదిషు ద్వౌ ద్వౌ షట్స్వేవం ద్వాదశ ద్వౌ పంచ ఇతి త్ర్యశీతిరుర్ధ్వం| తిసృషు హృదయాదినాడీష్వష్టాదశసంధయః| తే చ కంఠనాడ్యాం నిబద్ధాః అతఏవ శిరసి గణితాః| హన్వోః సంధిర్హనుసంధిః| ద్వౌ ద్వౌ గండాదీనామిత్యేకైకస్మిన్ గండాదావేకైకః సంధిర్జ్ఞేయః| ఉపరిష్టాద్ద్వావితి భ్రువోరుర్ధ్వే| శిరోవర్తులతయా శిరఃకపాలేషు పంచ| ద్వౌ లలాటపార్శ్వయోః| ద్వౌ కృకాటికాపార్శ్వయోః| ఏక ఋజుః|| 69||
Adhikarana sandhInAmaShTavidhatvam (70) · Śloka 70
తేఽంగులిగుల్ఫలజానుమణిబంధకూర్పరేషు కోరసంజ్ఞాః| కక్షా వంక్షణదంతమూలేషూలూఖసంజ్ఞాః| అంసపీఠగుదభగనితంబేషు సాముద్గాః| గీవాపృష్ఠవంశయోః ప్రతరాః| శిరఃకటీకపాలేషు తున్నసేవనీసంజ్ఞాః| హనూభయతో వాయసతుండాః| కంఠనేత్ర- హృదయయకృత్ప్లీహక్లోమనాడీషు మండలసంజ్ఞాః| శ్రోత్రశృంగా టకేషు శంఖావర్తాః| ఇత్యస్థిసంధయోఽష్టవిధాః||70||
तेऽङ्गुलिगुल्फलजानुमणिबन्धकूर्परेषु कोरसंज्ञाः| कक्षा वङ्क्षणदन्तमूलेषूलूखसंज्ञाः| अंसपीठगुदभगनितम्बेषु सामुद्गाः| गीवापृष्ठवंशयोः प्रतराः| शिरःकटीकपालेषु तुन्नसेवनीसंज्ञाः| हनूभयतो वायसतुण्डाः| कण्ठनेत्र- हृदययकृत्प्लीहक्लोमनाडीषु मण्डलसंज्ञाः| श्रोत्रशृङ्गा टकेषु शङ्खावर्ताः| इत्यस्थिसन्धयोऽष्टविधाः||७०||
🔊 Audio coming soon
తేషాం సంధీనాం స్థానవిశేషేణ సంజ్ఞాష్టకమనుగతార్థం| శ్రోత్రశృంగాటకం భ్రువ ఉపరి కర్ణనికటే| ఇత్యస్థ్యాశ్రితానాం సంధీనాం దశోత్తరం శతద్వయముక్తం|| 70||
Adhikarana snAyupeshIsirAshritAH sandhayaH (71) · Śloka 71
స్నాయుపేశీసిరాశ్రితైస్తు సహస్రద్వయం న పునః శస్త్రప్రణిధానే తేషు వాచ్యమస్తీతి పృథఙ్నోచ్యతే||71||
स्नायुपेशीसिराश्रितैस्तु सहस्रद्वयं न पुनः शस्त्रप्रणिधाने तेषु वाच्यमस्तीति पृथङ्नोच्यते||७१||
🔊 Audio coming soon
స్నాయ్వాద్యైః సంధిభిః సహస్రద్వయం భవతి తచ్ఛస్రకర్మానుపయోగాన్నోక్తం| సూక్ష్మాః సిరాః స్నాయవః| పేశ్యః పునః స్నాయ్వాకృతయో మాంసమయ్యః|| 71||
Adhikarana snAyavasteShAM sthAnAni ca (72) · Śloka 72
నవ స్నాయుశతాని| తేషాం షట్ శతాని శాఖాసు| త్రింశ చ్ఛతద్వయమంతరాధౌ| ఊర్ధ్వం సప్తతిః||72||
नव स्नायुशतानि| तेषां षट् शतानि शाखासु| त्रिंश च्छतद्वयमन्तराधौ| ऊर्ध्वं सप्ततिः||७२||
🔊 Audio coming soon
అథ స్నాయ్వానాం విభాగ ఉచ్యతే| ప్రత్యేకం శాఖాయాం సార్ద్ధశతం స్నాయ్వానామేవం శాఖాసు షట్శతాని|| 72||
Adhikarana shAkhAgatAH snAyavaH (73) · Śloka 73
తత్రైకైకస్మిన్ సక్థ్ని పాదాంగుల్యాం ప్రత్యేకం షట్షట్| తాని త్రింశత్| దశ దశ పాదతలకూర్చగుల్ఫేషు త్రింశ జ్జంఘాయాం| దశ జానుని| చత్వారిందూరౌ| దశ వఙ్ క్షణే||73||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं षट्षट्| तानि त्रिंशत्| दश दश पादतलकूर्चगुल्फेषु त्रिंश ज्जङ्घायाम्| दश जानुनि| चत्वारिंदूरौ| दश वङ् क्षणे||७३||
🔊 Audio coming soon
తథా చైకస్మిన్ సక్థ్ని పంచ పాదాంగులీషు ప్రత్యేకం షట్| ఏవమంగులీషు త్రింశత్| పాదతలాదిషు త్రిషు దశ-దశ| ఏవం త్రింశదేకీకృత్య షష్టిః| త్రింశద్దశ చత్వారింశద్దశ ఇతి సార్ధశతం| బాహావంగులీకరతలకూర్చమణిబంధనప్రకోష్ఠకూర్పరప్రకాండకక్ష్యాసు క్రమేణోక్తావయవాద్విజ్ఞేయం|| 73||
Adhikarana antarAdhigatAH snAyavaH (74) · Śloka 74
చత్వారింశత్ కట్యాం| వింశతిర్ముష్కమేఢ్రబస్త్యంత్రేషు| అశీతిః పృష్ఠే| షష్టిః పార్శ్వయోః| అష్టాదశోరసి| చత్వార్యక్షకయోః| అష్టావంసయోః||74||
चत्वारिंशत् कट्याम्| विंशतिर्मुष्कमेढ्रबस्त्यन्त्रेषु| अशीतिः पृष्ठे| षष्टिः पार्श्वयोः| अष्टादशोरसि| चत्वार्यक्षकयोः| अष्टावंसयोः||७४||
🔊 Audio coming soon
అంతరాధౌ చత్వారింశద్వింశతిరశీతిః షష్ట్యాష్టాదశ చత్వార్య్యష్టావితి త్రింశదధికాన్యష్టౌ శతాని భవంతి| ముష్కాదిషు చతుర్షు చ వింశతిః సాధారణాని| అక్షకయోర్ద్వే ద్వే| అసంయోశ్చత్వారిచత్వారి|| 74||
Adhikarana mUrddhagatAH snAyavaH (75) · Śloka 75
ద్వే ద్వే మన్యావటునేత్రౌష్ఠతాలుషు| త్రింశద్ గ్రీవాయాం| త్రీణి జత్రుణి| చత్వారి హన్వోః| పంచ జిహ్వాయాం| ద్వాదశోత్తరాధ- రేశు దంతమాంసేషు| షణ్మూర్ధని||75||
द्वे द्वे मन्यावटुनेत्रौष्ठतालुषु| त्रिंशद् ग्रीवायाम्| त्रीणि जत्रुणि| चत्वारि हन्वोः| पञ्च जिह्वायाम्| द्वादशोत्तराध- रेशु दन्तमांसेषु| षण्मूर्धनि||७५||
🔊 Audio coming soon
శిరస్యుచ్యతే-ద్వే మన్యయోః| అవటౌ ద్వే| నేత్రయోర్ద్వే| తాలుని ద్వే-ఇతి దశ| త్రింశత్త్రీణి చత్వారి పంచ ద్వాదశ షడితి మూర్ధని| అక్షకసంధిర్జత్రుః హన్వోర్ద్వే ద్వే| ఉత్తరాధరేషు దంతమాంసేషు షట్షడితి స్నాయ్వానాం నవశతాని| అవటుః కృకాటికా|| 75||
Adhikarana snAyUnAM prakAshavisheShAH (76) · Śloka 76
తత్ర శాఖాసు సంధిషు చ ప్రతానవంతి| మహాస్నాయ్వాని తు వృత్తాని తాని కండరాసంజ్ఞాని| బస్త్యామపక్వాశయాంత్రేషు సుషిరాణి| పార్శ్వపృష్ఠోరశిశరస్తు పృథూని||76||
तत्र शाखासु सन्धिषु च प्रतानवन्ति| महास्नाय्वानि तु वृत्तानि तानि कण्डरासंज्ञानि| बस्त्यामपक्वाशयान्त्रेषु सुषिराणि| पार्श्वपृष्ठोरशिशरस्तु पृथूनि||७६||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినా తేషాం దేశవిశేషేణాకారవిశేషా ఉచ్యంతే| ప్రతానవంత్యనేకప్రకారాణి| తేషామేవ స్నాయ్వానాం వృత్తానాం మహతాం చ కండరాసంజ్ఞా| సుబోధం|| 76||
Adhikarana snAyUnAM rakShaNam (77) · Śloka 77
స్నాయుబంధనైర్హి సంధిషు సుబద్ధా తనుర్నౌరివ సమ్యగీహతే| తస్మాదస్థిసిరాదిభ్యోఽపి తాని యత్నతో రక్షేత్||77||
स्नायुबन्धनैर्हि सन्धिषु सुबद्धा तनुर्नौरिव सम्यगीहते| तस्मादस्थिसिरादिभ्योऽपि तानि यत्नतो रक्षेत्||७७||
🔊 Audio coming soon
ఏతైర్హి స్నాయునిబంధనైస్తనుః సంధిప్రదేశేష్వవబద్ధా సతీ సమ్యగీహతే సాధు కృత్వా చేష్టతే| యథా నౌః సంధిషు ప్రతిబద్ధా సతీ సమ్యగీహతే| తతో హేతోస్తాని స్నాయ్వాని యత్నతో రక్షేదస్థ్యాదిభ్యోఽపి|| 77||
Adhikarana gUDhashalyoddharaNe snAyUnAM samya- gj~jAnasyAvanivAryatvam (78) · Śloka 78
యశ్చ స్నాయ్వాని బాహ్యాన్యభ్యంతరాణి చ సమ్యగ్ జానాతి స గూఢమపి శల్యమాహర్తుం సమర్థో భవతి||78||
यश्च स्नाय्वानि बाह्यान्यभ्यन्तराणि च सम्यग् जानाति स गूढमपि शल्यमाहर्तुं समर्थो भवति||७८||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం| స్నాయ్వజ్ఞానే చాత్రైవోపయోగో వక్ష్యతే|| 78||
Adhikarana peshyastAsAM sthAnAni ca (79) · Śloka 79
పంచ పేశీశతాని| తాసాం చత్వారి శతాని శాఖాసు షష్టిరంతరాధౌ| చత్వారింశదూర్ధ్వం||79||
पञ्च पेशीशतानि| तासां चत्वारि शतानि शाखासु षष्टिरन्तराधौ| चत्वारिंशदूर्ध्वम्||७९||
🔊 Audio coming soon
అథ పేశ్యః|| 79||
Adhikarana shAkhAgatAH peshyaH (80) · Śloka 80
తత్రైకైకస్మిన్ సక్థ్ని పాదాంగుల్యాం ప్రత్యేకం తిస్రః| తాః పంచదశ| దశ దశ ప్రపదే పాదతలే గుల్ఫే చ, తథా పాదస్యోపరి కూర్చే సన్నివిష్టాః| వింశతిర్జంఘాయాం| పంచ జానుని వింశతిరూరౌ||80||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं तिस्रः| ताः पञ्चदश| दश दश प्रपदे पादतले गुल्फे च, तथा पादस्योपरि कूर्चे सन्निविष्टाः| विंशतिर्जङ्घायाम्| पञ्च जानुनि विंशतिरूरौ||८०||
🔊 Audio coming soon
అంగులీషు పంచదశ| ప్రపదే పాదతలస్యాగ్రభాగే దశ| తథా పాదతలే దశ| గుల్ఫే దశ| పాదస్యోపరి దశ| తాశ్చ కూర్చనామ్ని మర్మణి సన్నివిష్టాః| వింశతిర్జంఘాయాం| జానుని పంచ| ఊరౌ వింశతిరితి శతం సక్థ్ని| తద్వత్తిసృషు శేషాసు శాఖాసు|| 80||
Adhikarana antarAdhigatAH peshyaH (81) · Śloka 81
ఏకైకా మేఢ్రసేవన్యోః| ద్వే వృషణయోః| దశ స్ఫిజోః| తిస్రో గుదే, తాస్తు వలీసంజ్ఞాః| ద్వే బస్తిశిరసి| చతస్ర ఉదరే| నాభ్యామేకా| హృద్యామాశయే చ| షట్ యకృత్ప్లీహోండు కేషు| పృష్ఠే పంచోర్ధ్వసన్నివిష్టాః| దశ దీర్ఘాః పాRశ్వయోః| దశ వక్షసి| తిస్రోంఽసాక్షకోపరితః||81||
एकैका मेढ्रसेवन्योः| द्वे वृषणयोः| दश स्फिजोः| तिस्रो गुदे, तास्तु वलीसंज्ञाः| द्वे बस्तिशिरसि| चतस्र उदरे| नाभ्यामेका| हृद्यामाशये च| षट् यकृत्प्लीहोण्डु केषु| पृष्ठे पञ्चोर्ध्वसन्निविष्टाः| दश दीर्घाः पाऱ्श्वयोः| दश वक्षसि| तिस्रोंऽसाक्षकोपरितः||८१||
🔊 Audio coming soon
అంతరాధౌ తు ఏకా మేఢ్రే| ఏకా సేవన్యాం| ద్వే| దశ| గుదే తిస్రో వలీసంజ్ఞాః| ద్వే| చతస్రః| ఏకా| ద్వే హృద్యామాశయే చ సాధారణం| యకృదాదిషు త్రిషు షట్| పృష్ఠే పంచ| తాస్తు ఊర్ధ్వం శిరసః సన్నివిష్టాః| దశ| దశ| అంసాక్షకోపరితస్తిస్ర ఇత్యంతరాధౌ షష్టిః| పూర్వైః సహ షష్ట్యధికాని చత్వారి శతాని భవంతి||81||
Adhikarana mUrddhagatAH peshyaH (82) · Śloka 82
దశ గ్రీవాయాం| అష్టౌ గండయోః| అష్టౌ హన్వోః| ఏకైకా గలకాకలజిహ్వామూర్ధసు| ద్వే ద్వే తాలులలాటయోః| నాసౌష్ఠ- కర్ణేషు చ||82||
दश ग्रीवायाम्| अष्टौ गण्डयोः| अष्टौ हन्वोः| एकैका गलकाकलजिह्वामूर्धसु| द्वे द्वे तालुललाटयोः| नासौष्ठ- कर्णेषु च||८२||
🔊 Audio coming soon
ఊర్ధ్వాంగ ఉచ్యతే-దశాష్టవష్టావేకైకైకైకా ద్వే-ద్వే-ద్వే-ద్వే-ద్వే ఇతి చత్వారింశత్| కాకలం కంఠమధ్యం| కాకలస్యాధో నాలం| మూర్ధా శిరః| నాసాయాం ద్వే| ఓష్ఠయోః కర్ణయోశ్చ ప్రత్యేకమేకా| ఇతి పుం<సం< దివ్=""><స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: 13ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: 009; background: yellow; text-align:center;" id="vya_trans_36">पुं<सम्< दिव्=""><स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&గ్త్;पुं&ల్త్;सम्&ల్త్; दिव्=""&గ్త్;&ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६">पुṁ<सम्< दिव्=""><स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&గ్త్; &ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&గ్త్;पñचप्ēśīśअत्āनि||&ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७">पञ्चपेशीशतानि|| <दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३८" च्लस्स्="हिद्देन्">८२||<स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३८"&గ్త్;८२|| &ల్త్;ब्र्&గ్త్;&ల్త్;ब्र्&గ్త్; &ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&గ్త్; &ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"> <दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३८" च्लस्स्="हिद्देन्">८२||<स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३८"&గ్త్; &ల్త్;ब्र्&గ్త్;&ల్త్;ब्र्&గ్త్; &ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&గ్త్; &ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"> <दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३८" च्लस्स्="हिद्देन्">८२||<स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३८"&గ్త్; &ల్త్;ब्र्&గ్త్;&ల్త్;ब्र्&గ్త్; &ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&గ్త్; <దివ్ ఇద్="వ్య_త్రన్స్_37" చ్లస్స్="హిద్దేన్">పంచపేశీశతాని||<స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: 13ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: 009; background: yellow; text-align:center;" id="vya_trans_37">पञ्चपेशीशतानि|| 82||८२|| <బ్ర్><బ్ర్> <హ్ర్ చ్లస్స్="దౌబ్లేళినే"> పంచపేశీశతాని|| 82||
Adhikarana strINAmadhikAH peshyastAsAM sthAnAni ca (83) · Śloka 83
స్త్రీణాం తు వింశతిరధిక| తత్ర దశ స్తనయోః| తాసాం యౌవనే పరివృద్ధిర్భవతి| దశ యోనౌ||83||
स्त्रीणां तु विंशतिरधिक| तत्र दश स्तनयोः| तासां यौवने परिवृद्धिर्भवति| दश योनौ||८३||
🔊 Audio coming soon
స్త్రీణాం వింశతిః పేశ్యోఽధికాః| తాసాం మధ్యాద్దశ స్తనయోః| తాసాం బాలభావే సద్భావమాత్రం| యౌవనే వృద్ధిః| యోనౌ దశ|| 83||
Adhikarana yonigarbhAshayasvarUpaM tadgatAH peshyashca (84) · Śloka 84
తాసామభ్యంతరాశ్రితే ద్వే| ముఖాశ్రితే వృత్తే ద్వే| తిస్రో గర్భ మార్గాశ్రయాః| యస్యాం గర్భస్తిష్ఠతి| యోనిస్తు శంఖనా భ్యాకృతిస్త్ర్యావర్తా| తస్యాస్తృతీయ ఆవర్తే పిత్తపక్వా శయాంతరే రోహితమత్స్యముఖాకారా గర్భశయ్యా| తస్యాం శుక్రార్త్తవప్రదేశిన్యస్తిస్రః పేశ్యః||84||
तासामभ्यन्तराश्रिते द्वे| मुखाश्रिते वृत्ते द्वे| तिस्रो गर्भ मार्गाश्रयाः| यस्यां गर्भस्तिष्ठति| योनिस्तु शङ्खना भ्याकृतिस्त्र्यावर्ता| तस्यास्तृतीय आवर्ते पित्तपक्वा शयान्तरे रोहितमत्स्यमुखाकारा गर्भशय्या| तस्यां शुक्रार्त्तवप्रदेशिन्यस्तिस्रः पेश्यः||८४||
🔊 Audio coming soon
తాసాం విభాగః| ద్వే అభ్యంతరే మహాస్రోతసి ప్రవృత్తే| ద్వే యోనిముఖాశ్రయే వృత్తాకారే| తిస్రో గర్భమార్గమాశ్రితాః| తిస్రశ్చ గర్భాశయేశుక్రార్త్తవప్రవేశిన్యో గర్భశయ్యాయాం ప్రతిబద్ధాః| సా చ యోనౌ శంఖనాభ్యాకృత్యా తృతీయ ఆవర్తే నిబద్ధా| రోహితమత్స్యముఖాకారా గర్భశయ్యా|| 84||
Adhikarana peshInAM svarUpaM prayojana~jca (85) · Śloka 85
తాభిర్హి శరీరే తనుబహలస్థూలాణుపృథువృత్తహ్రస్వదీర్ఘస్థిర మృదుశ్లక్ష్ణకర్కశాభిః సంధ్యస్థిసిరాస్నాయ్వని ప్రచ్ఛ దితాని||85||
ताभिर्हि शरीरे तनुबहलस्थूलाणुपृथुवृत्तह्रस्वदीर्घस्थिर मृदुश्लक्ष्णकर्कशाभिः सन्ध्यस्थिसिरास्नाय्वनि प्रच्छ दितानि||८५||
🔊 Audio coming soon
ఇత్యనంతరోక్తాభిః పేశీభిస్తనుత్వాదిగుణయుక్తాభిః శరీరే సంధ్యస్థిసిరాస్నాయ్వని ప్రచ్ఛాదితాని|| 85||
Adhikarana sirAdhamanImukhAnAM keshAdI nA~jca saMkhyAnam (86) · Śloka 86
సిరాధమనీముఖానాం త్వణుశే విభజ్యమానానామేకోన త్రింశచ్ఛతసహస్రాణి నవ చ శతాని షట్పంచాశతాని భవంతి| తాభిరిదం శరీరం గవాక్షితం పినద్ధమాతతంచ| తావంతి చ కేశశ్మశ్రులోమాని||86||
सिराधमनीमुखानां त्वणुशे विभज्यमानानामेकोन त्रिंशच्छतसहस्राणि नव च शतानि षट्पञ्चाशतानि भवन्ति| ताभिरिदं शरीरं गवाक्षितं पिनद्धमाततञ्च| तावन्ति च केशश्मश्रुलोमानि||८६||
🔊 Audio coming soon
సిరాః నాతిస్థూలా రజ్జ్వాకార అంతస్సుషిరా వాతాదివహాః| ధమన్యస్తద్విశేషా ఏవ వక్ష్యమాణలక్షణాః| తాభిః శరీరం గవాక్షితం జాలవత్ పినద్ధం బద్ధం యంత్రరజ్జువదాతతం విస్తారితం పటతంతువత్| కేశాదీని చ తావంత్యేవ|| 86||
Adhikarana sirAdhamanInAM karma (87) · Śloka 87
తాసాం హి ముఖాని తత్ప్రతిబద్ధాన్యతస్తాని తాభిరాప్యాయ్యంతే| తైశ్చ తాః స్వదేమభివహంతి| తథాఽభ్యంగలేపాదివీర్య్యం త్వచి విపక్వమంతర్నయంతి స్పర్శంచ గృహ్ణంతి||87||
तासां हि मुखानि तत्प्रतिबद्धान्यतस्तानि ताभिराप्याय्यन्ते| तैश्च ताः स्वदेमभिवहन्ति| तथाऽभ्यङ्गलेपादिवीर्य्यं त्वचि विपक्वमन्तर्नयन्ति स्पर्शञ्च गृह्णन्ति||८७||
🔊 Audio coming soon
అణుశో విభజ్యమానానాం సూక్ష్మైర్భాగైః క్రమేణ విభాగం గచ్ఛంతీనాం తాసాం సిరాధమనీనాం ముఖాని సర్వత్ర ప్రసృతాని తత్ప్రతిబద్ధాని కేశాద్యనుబద్ధాది| అతో హేతోస్తాని కేశాదీని తాభిః సిరాధమనీభిరాప్యాయ్యంతే| తైశ్చ కేశాద్యనుబద్ధైర్ముఖైరేతాః స్వేదమభివహంత్యభ్యంగాది వీర్యం త్వచి విపక్వం సదంతర్నయంతి| స్పర్శం గృహ్ణంతి||87||
Adhikarana srotasAM sa~gkhyeyatvAdi (88) · Śloka 88
స్రోతాంసి పునరసంఖ్యేయాన్యేవ| తథాపి తు సిరాదీని యథా- స్థూలం యథోపయోగం చాన్యత్రోపదేక్ష్యంతే||88||
स्रोतांसि पुनरसङ्ख्येयान्येव| तथापि तु सिरादीनि यथा- स्थूलं यथोपयोगं चान्यत्रोपदेक्ष्यन्ते||८८||
🔊 Audio coming soon
స్రోతాంసి మార్గాః యైరన్నసారో ధాతుతాం యాతి| సౌక్ష్మ్యాత్ ప్రతానవత్త్వాచ్చాపరిసంఖ్యేయాని సిరాదీని| సిరాధమనీస్రోతాంస్యసంఖ్యాన్యపి యథాప్రధానం యథోపయోగం చ యాని ప్రధానాని, యాని చికిత్సార్థముపయుజ్యంతే తాన్యన్యత్ర సిరావిభాగాదావుపదేక్ష్యంతే|| 88||
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (89) · Śloka 89
ఇత్యేవం పరిసంఖ్యాతాః శరీరే మూర్తిమంతః స్థిరా భావాః||89||
इत्येवं परिसङ्ख्याताः शरीरे मूर्तिमन्तः स्थिरा भावाः||८९||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శరీరే మూర్త్తాః కఠినాః స్పర్శనేంద్రియాధిగమ్యా భావాస్త్వగాదయః పరిసంఖ్యాతా యథోక్తేన భేదేన|| 89||
Adhikarana sharIre udakAMshAH (90) · Śloka 90
ద్రవాస్తు యత్తదతియోగేన చ్యవమానం పురీషమనుబధ్నాతి| తథా మూత్రం రుధిరమన్యాంశ్చ శరీరే ధాతూన్| యచ్చ సర్వశరీరగతం బాహ్యా త్వగ్విభర్తి| యచ్చ త్వగంతరే వ్రణగతం లసీకా శబ్దవాచ్యం| యచ్చోష్మానుబద్ధం రోమకూపేభ్యోఽభినిష్ప తత్స్వేదవాచ్యం| తదుదకం||90||
द्रवास्तु यत्तदतियोगेन च्यवमानं पुरीषमनुबध्नाति| तथा मूत्रं रुधिरमन्यांश्च शरीरे धातून्| यच्च सर्वशरीरगतं बाह्या त्वग्विभर्ति| यच्च त्वगन्तरे व्रणगतं लसीका शब्दवाच्यम्| यच्चोष्मानुबद्धं रोमकूपेभ्योऽभिनिष्प तत्स्वेदवाच्यम्| तदुदकम्||९०||
🔊 Audio coming soon
ద్రవాస్తు భవంతీతి శేషః| తే చోదకమూత్రాదయః| తత్రోదకం దేహే యత్ కర్త్తృకర్మభూతమతియోగేన చ్యవమానం పురీషమనుబధ్నాతి| తత్ప్రసాదాద్ధ్యతీసారే వేగానాం గతసంఖ్యత్వం| తథాతియోగేన చ్యవమానం మూత్రప్రమేహే| రక్తపిత్తే చ రుధిరమితి| అన్యాంశ్చ శరీరే ధాతూన్ పిత్తశ్లేష్మాదీనతియోగేన ప్రవర్తమానాననుబధ్నాతి| తదుదకమితి సంబంధః| సుబోధం|| 90||
Adhikarana svasthasharIre rasAdInAM mAnam (91) · Śloka 91
తస్యాద్యస్య చాహారసారస్య రసాఖ్యస్య రక్తస్య శకృతః శ్లేష్మణః పిత్తస్య మూత్రస్య వసాయాః మేదసో మజ్జ్ఞశ్చ స్వేన స్వేనాంజలిప్రమాణేన యథాపూర్వమేకాదిసంఖ్యాప్రవృద్ధిః||91||
तस्याद्यस्य चाहारसारस्य रसाख्यस्य रक्तस्य शकृतः श्लेष्मणः पित्तस्य मूत्रस्य वसायाः मेदसो मज्ज्ञश्च स्वेन स्वेनाञ्जलिप्रमाणेन यथापूर्वमेकादिसङ्ख्याप्रवृद्धिः||९१||
🔊 Audio coming soon
తస్యేత్యుదకస్య రసాఖ్యస్యాద్యాహారసారస్య చ రక్తాదీనాం చ మజ్జాంతానామష్టానాం స్వేనస్వేనాంజలిప్రమాణేన యథాపూర్వమేకాదిసంఖ్యాప్రవృద్ధిర్విజ్ఞేయా| స్వేనస్వేనేత్యంజలిప్రమాణేకాంత్యస్యైనాంజలిత్వం| తత్పూర్వాణాం క్రమేణైకైకాంజలివృద్ధిః| మజ్జా ఏకోఽంజలిః ద్వ్యంజలిర్మేదః| వసా త్ర్యంజలి| యావదుదకస్య దశాంజలయో దేహే|| 91||
Adhikarana shukrasya parimANamam (1) · Śloka 1
అర్ద్ధాంజలిః శుక్రస్య||1||
अर्द्धाञ्जलिः शुक्रस्य||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastiShkamojasoH parimANam (92) · Śloka 92
తావదేవ మస్తిష్కమోజశ్చ||92||
तावदेव मस्तिष्कमोजश्च||९२||
🔊 Audio coming soon
ఓజశ్శుక్రమస్తిష్కాణి ప్రత్యేకం స్వేనాంజలిప్రమాణేనార్ధాంజలాని| సుబోధం|| 92||
Adhikarana stanyayormAnaM tatsambhavashca (93) · Śloka 93
స్త్రీణాం రజసోఽంజలయశ్చత్వారః| స్తన్యస్య ద్వౌ| ఉభయమపి చైతద్రసప్రసాదాత్మకమితి| సమధాతోః పరిమాణమిదం| అతో వృద్ధిక్షయౌ యథాస్వం లక్షణైర్విభావయేదపరాంశ్చాపరిసంఖ్యాతాన్మూర్తోమూర్తాన్ భావాన్| తద్యథా-మాంసకర్ణాదిమలాన్ వాయుబుద్ధిస్మృత్యాదీంశ్చ||93||
स्त्रीणां रजसोऽञ्जलयश्चत्वारः| स्तन्यस्य द्वौ| उभयमपि चैतद्रसप्रसादात्मकमिति| समधातोः परिमाणमिदम्| अतो वृद्धिक्षयौ यथास्वं लक्षणैर्विभावयेदपरांश्चापरिसङ्ख्यातान्मूर्तोमूर्तान् भावान्| तद्यथा-मांसकर्णादिमलान् वायुबुद्धिस्मृत्यादींश्च||९३||
🔊 Audio coming soon
ఉభయం రజః స్తన్యలక్షణం రసస్య ధాతోః ప్రసాదాత్ సంభవతి| ఇదం యథోక్తం పరిమాణం సమధాతోర్నీరుజో విజ్ఞేయం| అన్యస్య త్వేతేషాం వృద్ధిక్షయౌ దోషభేదీయప్రదర్శితైర్యథాస్వం లక్షణైర్విభావయేత్| అపరాంశ్చ మూర్త్తాన్ మాంసకర్ణమలాదీన్ అమూర్త్తాంశ్చ వాయుబుద్ధిస్మృత్యాదీన్ భావాన్యథాస్వం లక్షణైర్విభావయేదితి సంబంధః|| 93||
Adhikarana rasAdInAM mAnaviShaye dhAnvantarI- yANAmmatam (94) · Śloka 94
ధాన్వంతరీయాః పునః పఠంతి| విలక్షణాని హి శరీరాణి నిత్యమేవ చ చలా దోషధాతుమలాః| తస్మాదుదకాదీనామపి సమత్వం మాంసాదివత్ పరిమాణతో నిర్దేష్టుమశక్యం| కేవలం స్వాస్థ్యమాత్రేణానుమానతో లక్షయేత్ ఇతి||94||
धान्वन्तरीयाः पुनः पठन्ति| विलक्षणानि हि शरीराणि नित्यमेव च चला दोषधातुमलाः| तस्मादुदकादीनामपि समत्वं मांसादिवत् परिमाणतो निर्देष्टुमशक्यम्| केवलं स्वास्थ्यमात्रेणानुमानतो लक्षयेत् इति||९४||
🔊 Audio coming soon
ధాన్వంతరీయాః సౌశ్రుతాః| సుబోధం| దోషాదీనామవ్యవస్థితరూపత్వాద్ దుర్జ్ఞానం ప్రమాణం| కేవలం స్వాస్థ్యమాత్రేణానుమానాత్ లక్షయేదితి|| 94||
Adhikarana sarvAvayavAnAM paramANubhede- nAsa~gkhyeyatvam (95) · Śloka 95
సర్వ ఏవ త్వవయవాః పరమాణుభేదేనాతిసౌక్ష్మ్యాదసంఖ్యేయతాం యాంతి||95||
सर्व एव त्ववयवाः परमाणुभेदेनातिसौक्ष्म्यादसङ्ख्येयतां यान्ति||९५||
🔊 Audio coming soon
ఇదం చ విజ్ఞేయం| స్థూలయా దృష్ట్యా అంగప్రత్యంగానాం సంఖ్యాదికముక్తం| సర్వ ఏవావయవాః పరమాణుభేదేన త్వతిసౌక్ష్మ్యాద్ధేతోరసంఖ్యేయతాం యాంతి| తే చ పరమాణవః ప్రతిక్షణం సజాతీయవిజాతీయసంయోగవిభాగాభ్యాం శరీరభావేన వర్త్తతే| అన్యథా యో వ బాల ఆసీత్ స ఏవ యుక్త్వం ప్రతిపన్న ఇత్యేకస్యాపి నానాత్వాయోగాత్|| 95||
Adhikarana paramANUnAM saMyogavibhAge vAyuH kAraNam (96) · Śloka 96
తేషాం సంయోగవిభాగే పరమాణూనాం కర్మప్రేరితో వాయుః కార ణం||96||
तेषां संयोगविभागे परमाणूनां कर्मप्रेरितो वायुः कार णम्||९६||
🔊 Audio coming soon
తేషాం పరమాణూనాం సంయోగవిభాగే దైవపౌరుషకర్మప్రేరితో వాయుః తత్క్రియత్వాత్ కారణం| గ్రంథవిస్తరభయాద్వాతస్యోత్పత్తిర్న దర్శ్యతే| కేవలమేతావద్విజ్ఞేయం| కర్మచోదితవాయువశాత్ సంయుక్తాః పరమాణవః కార్య్యద్రవ్యమారభంతే ద్వ్యణుకాదిక్రమేణ| వాయుకారణాదేవ చ పరమాణూనాం విభాగాత్ సంయోగవినాశేన కార్యద్రవ్యవిశేషః|| 96||
Adhikarana bhedAbhedAbhyAM gRuhItena sharIreNa yathA- kramaM bandhamokShayoH prAptiH (97) · Śloka 97
తదేతదంగమభేదేన భేదతశ్చ గృహ్యమాణం బంధాయ మోక్షాయ చ భవతీతి||97||
तदेतदङ्गमभेदेन भेदतश्च गृह्यमाणं बन्धाय मोक्षाय च भवतीति||९७||
🔊 Audio coming soon
అత ఉపసంహరతి-తదేతదనుక్రాంతరూపమంగం శరీరమభేదేనైకత్వేన గ్రాహ్యమాణం రామణీయకాదుపాదేయత్వేన బంధాయ జన్మమరణప్రవృత్తిపరంపరాప్రవృత్తయే భవతి| తదేవానంతరోక్తేన ప్రకారేణ భేదేన గ్రాహ్యామాణం నిస్సారం జుగుప్సితవాస్తుసమారబ్ధత్వేన హేతునా మోక్షాయ రాగాదినిమిత్తక్రియాకలాపపరిహారాద్భవతి|| 97||
Adhikarana avayavashaH yathAvaraM sharIraj~jAnaphalam (98-5) · Śloka 5
భవతి చాత్ర- ఇతి సర్వావయశో యో జానాతి కలేవరం| అహితేషు స మోహేన న కదాచిత్ ప్రవర్తతే||98|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం శారీరస్థానేఽంగ- విభాగో నామ పంచమోఽధ్యాయః||5||
भवति चात्र- इति सर्वावयशो यो जानाति कलेवरम्| अहितेषु स मोहेन न कदाचित् प्रवर्तते||९८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थानेऽङ्ग- विभागो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
భవతి చాత్రేతి శ్లోకేనోపసంహారే తంత్రరీతిః| ఇత్యనేన ప్రకారేణ సర్వావయవశః సర్వమవయవం యః పురుషః కలేవరం శరీరే జానాతి సోఽహితేషు ఉభయలోకవిరుద్ధేషు మోహాన్న ప్రవర్త్తతే| గృహీతవస్తుతత్త్వః- సన్నిహితాని పరిత్యజ్య హితేష్వేవ ప్రవర్త్తతే ఇత్యర్థః|| 98|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం శారీరస్థానే పంచమోఽధ్యాయః